Ағылшын тілінен орыс тіліне мақал-мәтелдерді аударудағы лексикалық мәселелер

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І БӨЛІМ. АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ТІЛІНЕ МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУДАҒЫ ЛЕКСИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР ... ... ... ... 4
1.1 ОРЫС ТІЛІНДЕГІ МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІҢ ЗЕРТТЕЛУІ ... ... ... ... ... ... .4
1.2 МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРДІҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЗЕРТТЕЛУІ ... ... ... .10
1.3 МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУДЫҢ ФРАЗЕОЛОГИЯЛЫҚ БІРЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2 БӨЛІМ. АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ОРЫС МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРІНІҢ МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ҰҚСАСТЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ...25
2.1 АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ОРЫС МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРІНІҢ ТОПТАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ОРЫС МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРІНІҢ ЭТНОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СИПАТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
2.3 ОРЫС ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРДІҢ ҰҚСАСТЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ

Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін, немесе процесті. Зерттеу жұмысының объектісі мақал-мәтелдердің ағылшын тілінен орыс тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы аударылу мәселелері болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты – ағылшын мақал-мәтелдерін орыс тіліне аударудағы лексикалық мәселелер.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін келесі нұсқаулар:
1) таңдалған тақырып бойынша әдебиеттерді қарастыру;
2) мақал-мәтелдерді ағылшын тілінен орыс тіліне аудару жолдарын анықтау;
3) мақал-мәтелдерді ағылшын тілінен орыс тіліне аудару кезіндегі мәселелерді қарастыру;
4) таңдалған мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын талдау.
Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген курстық жұмысты зерттеу. Жұмыстың практикалық маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
«Ағылшын тілінен орыс тіліне мақал-мәтелдерді аударудағы лексикалық мәселелер» атты бірінші бөлімде, «Ағылшын және орыс мақал – мәтелдерінің мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары» атты
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Айтбаев Ә.Ө. «Аудармадағы фразеологиялық құбылыс» - Алматы: Ғылым, 1975. -14 б.
2. А.В.Кунин Мақал – мәтелдердің құрылымдық-мағыналық ерекшеліктеріндегі "коммуникативтік фразеологиялық бірліктер//М., 1981-77
3. Ахманова О.С., Гюббент И.В. Вертикальный контекст как филологическая проблема // Вопросы языкознания. М., 1977. N3. — С.49.
4. Ахметова С.Г. Английские пословицы и поговорки и их эквиваленты в русском и казахском языках: Пармиологический словарь. – А., 1989.
5. Гендерлік қатынасқа байланысты мақал-мәтелдердегі этнолингвистикалық мотивтер // Тіл тағлымы. Алматы, 2003. 215-21866.
6. Дубровин М.И. Английские и русские пословицы и поговорки. - М: Просвещение, 1993. – 678с.
7. Дубравин М. Английские и русские пословицы и поговорки в иллюстрациях. – М.: Просвещение, 1995.
8. Козырев М.А Экспрессивность текста и перевод. - Изд-во Казанского университета, 1991. – 280с.
9. Копыленко М.М., Попова З.Д. Очерки по общей фразеологии. Воронеж: Изд-во Воронежского университета,1989. -192 с. Мақал – мәтелдерде ағылшын сабағына қолдану// Иностранные языки в школе, 2005
10. Кузьмин С.С., Шадрин Н.Л. Русско-английский словарь пословиц и поговорок. - М: Русский язык, 1989. – 835с.
11. Морозова Л.А. Художественные формы пословиц // Вопросы жанров русского фольклора. Москва: Изд-во Московского университа,1972. -с.3-16.
12. Пермяков Г.Л. Пословицы и поговорки народов Востока. Москва: Наука, 1979. -671 с.
13. Русские пословицы и поговорки. Под ред. Аникина В.П. – М: Издательство «Художественная литература», 1988. – 4с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
І БӨЛІМ. АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ТІЛІНЕ МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУДАҒЫ ЛЕКСИКАЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕР................4
1. ОРЫС ТІЛІНДЕГІ МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІҢ ... ...... ... ... ЗЕРТТЕЛУІ.............10
3. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУДЫҢ ФРАЗЕОЛОГИЯЛЫҚ
БІРЛІГІ..................................................................
..................................................16
2 БӨЛІМ. АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ОРЫС МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРІНІҢ МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ,
ҰҚСАСТЫҚТАРЫ...........................25
2.1 АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ОРЫС ...... ... ЖӘНЕ ОРЫС ... - ... ЭТНОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ
СИПАТТАРЫ......................................................26
2.3 ОРЫС ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ - МӘТЕЛДЕРДІҢ
ҰҚСАСТЫҚТАРЫ................................................................
................................28
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...............................................32
ҚОСЫМША
КІРІСПЕ
Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, ... ... ... ... ... ... ағылшын
тілінен орыс тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы аударылу мәселелері ... ... ...... ... орыс ... ... мәселелер.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... әдебиеттерді қарастыру;
2) мақал-мәтелдерді ағылшын тілінен орыс тіліне аудару жолдарын анықтау;
3) мақал-мәтелдерді ағылшын ... орыс ... ... ... қарастыру;
4) таңдалған мысалдардың мағыналарының ерекшеліктерін, ұқсастықтарын
талдау.
Берілген мақсаттарды іске ... ... ... ... ... ... практикалық маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу
жұмыстарының нәтижесі ... ... орыс ... ... ... лексикалық
мәселелер» атты бірінші бөлімде, «Ағылшын және орыс мақал – ... ... ... атты ... ... ... ... басты нәтижелер тақыланады.
І БӨЛІМ. АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕН ОРЫС ТІЛІНЕ МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУДАҒЫ ЛЕКСИКАЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕР
1. ОРЫС ... ... ...... құрамның халық өміріндегі әрқилы кезеңдерді,
қарым-қатынас пен ... ... ... ... көңілдегі
ойды шебер де ұғымды жеткізетін, қысқа да ... ... ... ... бай ... ... ... өмір шындығын, көңілге түйгенін мақал-
мәтел ретінде өз ұрпағына үлгі-өнеге етіп ... ... ... тілдік
бірліктер арқылы жас ұрпақты елін-жерін сүюге, ерінбей еңбек етуге, білім
алуға, адал, кішіпейіл болуға үндеп, ... ... ... ... ... ... салуға тәрбиелей білген.
Орыс мақал-мәтелдерінің (әрі карай қысқаша- MM ... ... ... шолу жасау барысында оның бес бағытта жүргізіліп
келгендігі ... ... яғни бір тіл ... ... ә) туыс ... ... б) әртектес тілдер бірліктерін салғастыра ... ... ... ашуға; г) қолданбалы мақсатқа негізделген
зерттеу жұмыстары.
Мақал-мәтелдер – қалай, тура сол ойды ... ... ... ... ... ... ... және диалог сөйлеуіне үйретуде олар
ауыспалы, ... ... ... ... ... ... ... ауызша халық шығармашылығының кең тараған жанры. Олар адамдарды ... алып ... ... ... кәдімгі формасы, қысқалылық сияқты
мәнерлі сөздер ... ... есте ... сөйлеуде қажет
етеді.
Мақал-мәтелдер – халық шығармашылығының көне жанры. Олар көне ... ... және өз ... болу ... ... ... кетеді. Олардың
көбі жазу шықпай тұрып пайда болды. Сондықтан олардың алғашқы қайнар-
көздері ... ... ашық ... ... ... ... ... осындай негізгі қайнар көздері: халықтық, әдебиеттік, библиялы
пайда болуы, басқа ... ... және ... ... ... ... ... айыру керек. Мақалдың басты өзгешелігі ... ... және ... мазмұны табылады. Мәтел үйрету мінезімен,
ақылды қорытындының бітімсіздігімен айырылады.
Мақал-мәтелдер — сөздік құрамның халық ... ... ... пен ... құбылыстарды бейнелей сипаттайтын, көңілдегі
ойды шебер де ұғымды жеткізетін, қысқа да ... ... ... мән-
мазмұнға бай бөлігі. Демек, халық өмір шындығын, кеңілге түйгенін ... ... өз ... ... етіп ... отырған. Аталмыш тілдік
бірліктер арқылы жас ұрпақты елін-жерін сүюге, ерінбей еңбек ... ... ... кішіпейіл болуға үндеп, жалқаулық, өсек-өтірік, мақтаншақтық
тәрізді қасиеттерден ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі ММ-дерді топтастырып, жүйеге
келтіріп, баспадан ... ... ... баса ... аударғаны және
ағылшын мақал-мәтелдерін тек өз ... ... ... ... ... ғана ... орын ... байқалды. Біздің пайымдауымызша,
екі немесе бірнеше тілді салыстыра - ... ... ... ... ... тұрғыдан толықтыра, жегілдіре түсері даусыз.
Мақал-мәтелдердің шығу төркіні, тілде қалыптасуы деген ережеге келер
болсақ, оның күрделілігі де, ... ... ... ... ... ... шетел тілінің қажеттілігі күннен күнге артып келеді. Ол
қоғамдық-экономикалық, ғылыми-техникалық және жалпы мәдени алға ... ... ... отыр. Бұл айғақ шетел тілдерін оқытудың ... ... ХХІ ... ... ғасыры деп атады. Біздің
болашақ ұрпағымыз тек өз ана тілін меңгеріп қана ... ... ... ... тілін меңгеруі хақ. Ал шетел тілін жан-жақты меңгертуде оқыту-
тәрбие процесін қызықты, ыңғайлы және ... қылу ... 2 ... (орыс,
ағылшын) қолдануды ұсынылады.
Басты мәселелері тоқталатын болсақ: шетел тілді жан-жақты ... ... ... ... және шет тілдегі мақал-мәтелдерді қолдануға
дағдыландыру, күнделікті қолданысқа енгізу.
Сонау ықылым заманнан, сан ... бойы ... ... ... ... ... ұрпаққа мұра болып қалып жатқан ауыз әдебиетiнiң ... бiрi – ... – ұзақ ... бойы ... іс-тәжірибесінен түйінделген
даналық жемісі. Мақал-мәтелдер - әр ... ... ... ... ой ретінде ұрпақтың еншілеген мол қазынасы. Тоқсан ауыз сөздің
тобықтай ... ... өмір сүру ... ... ... ... кені ... мақал-мәтелдер қай халықтың да жан-дүниесiнiң, мiнез-бiтiмiнiң,
тыныс-тiршiлiгiнiң айнасы; ол сол халықтың сөздiк қорының байлығын танытып
қана қоймайды, оның уақыт озған ... құны ... ... ... ... ... белгiсi. Кез-келген халықтың даналығы мен рухы сол халықтың ... анық ... ... ... мәлiм. Ал басқа тiлдегi мақал-
мәтелдердi бiлiп, түсiну – бұл тiлдi ... ... ... ... ... ... ... халықтың ой-бейнесiн және ... көп үлес ... ... болады. Мақал-мәтел, нақыл сөздер
тілімізді ... ... ... асыл ... Оның ... үшін ... рөлі зор. ... тiлдi меңгертуде сол тiлдердегi нақыл сөздердi, мақал-
мәтелдердi ... ... ... ... ... дағдыларын
қалыптастыру әдiсi белгiлi нәтижелердi көрсеттi.
Қай елдiң мақал-мәтелдерiн алмасақ та, барлығының ең басты ерекшелiгi –
тәрбиелiк маңыздылығы. Ағылшын және орыс ... ... ... ... тек ... және орыс халқының көп ғасырлық өмiрлiк
тәжiрибесiмен, әлеуметтiк, этикалық және ... ... ... таныстырып қана қоймай, ең бастысы сол нақыл сөздер мен
мақал-мәтелдердiң тәрбиелiк мәнiн түсiндiрiп, сөздiк ... ... ... орыс ... ... ... кездесетiнi де
сөзсiз. Аударманы жасаған кезде басқа тiлдiң көмегi ... ... ... ... ... дәл ... ... және орыс тiлiндегi
мақалды немесе мәтелдi ... оны өз ... ... ... ... жасау iскерлiгiне ие болу мiндетi қойылады. Екі тiлдегi мақал-
мәтелдердегi ... ... ... ... ... ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын ұғыну ағылшын тiлiн үйренуiне елеулi көмек көрсетедi.
Орыс, және ағылшын тілдеріндегі мақал-мәтелдер жан-жақты қарастырылып
талданды.
Мәселен:
1. Ағылшын, орыс ... ... жеке ... ... Адам және оның қасиеті;
ә) Еңбек және кәсіп;
б) Ғылым-білім. т.б.
2. Мақал-мәтелдер мағыналарына қарай сараланады;
а) Мақал-мәтелдердің 2 ... ... ... сөздік баламасының әр
түрлі мағыналарының бірдей болуы;
ә) Мақал-мәтелдердің 2 (орыс, ағылшын) тілде сөздік ... ...... is power.
Бұл мәтелде 2 тілдегі сөздік баламасы және де мағынасы дәл келіп тұр.
Бұл ... ... яғни ... ... тiкелей аудару арқылы
аударылған, мағыналары да, сөздерi де бiрдей. ... ... ... шетел тiл меңгеруде қолдану өте қолайлы.
Екінші мысал:
Паршивая овца всё стадо портит.
One drop of poison spoils the whole tun of ... бұл ... 2 ... ... ... әр ... бірақ мағынасы бір.
Сколько стран, столько обычаев.
Every country has its customs.
Наружность обманчива.
Appearences are deceptive – never judge from appearence.
Всяк кулик своё ... ... cook praises his own ... золотник, да дорог.
A little body often harbours a great soul.
Делу время, потехе час.
Business before pleasure.
Конец – делу ... end crowns the ... ... люби и ... ... dinner comes the ... ... точит.
Little strokes fell great oaks.
Знание – сила.
Knowledge is power.
Век живи – век учись.
Live and learn.
Дурак считает себя ... а ... ... ... fool does think he is ... the wise man knows himself to be a ... на чужих ошибках.
Learn wisdom by the follies of others.
Здоровье дороже богатства.
Good health is above ... ... тем и ... a hair of the dog that bit ...... ... each would sweep before his own door,
he should have a clean ... ... ... а ... золотниками.
Agues come on horseback but go away on foot.
Друзья ... в ... friend in need is friend ... имей сто ... а имей сто друзей.
A friend in court is better than a penny in purse.
Старый друг лучше новых двух.
Old friends and old wine are ... ... ... чем ... ... an open enemy than a false ... тән ... ырғақты суреттеуi арқылы олар өте тез
есте сақталып, ағылшын және неміс тiлiн үйретудiң әр түрлi аспектiлерi мен
кез-келген ... ... үшiн ... ... ... ... ... нақыл сөздер мен мақал-мәтелдердi ... ... ... ... мағынасына тереңiрек үңiлiп түсiнедi. Мақал-
мәтелдердiң мәнерлi формасы оларды тез есте сақтауға мүмкiндiк бередi, ... және орыс ... ... ... ... өңдеуге көмектеседi.
Мағыналары бiр екі фразаны екі ... ... ... ... ... ... жүргiзуге мүмкiндiгiн бередi. Бұл қысқа нақыл ... ... ... ой ... ... ... қана қоймай, өзiнiң
тәрбиелiк маңыздылығымен құнды болып табылады. ... мен ... кең ... байланысты оларды оқушылар мен студенттермен
жұмыс ... ғана ... ... ... тiлдi өз ... ... бел
байлаған адамдарға да қолдануға болады.
2. МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРДІҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЗЕРТТЕЛУІ
Ағылшын тілі ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының бар екендігі ... ... Л. ... ғылыми зерттеуінде мақалдар мен афоризмдер "клише" деген атаумен
бір топқа біріктіріліп, ... ... ... ... ... ... ... стильдік, ал Э.Ахундованың зерттеуі
синтаксистік ерекшеліктері ... ... ... Ағылшын тілінің
тұрақты тіркестерін зерттеу жұмыстары ғалым А.В. Кунин есімімен тығыз
байланысты. Ол ... ... ... ... "Курс фразеологии
современного английского языка" тәрізді ... ... ... мен ... ... ... сөздігі т.б. арқылы ағылшын тілі
табиғатының кейбір өзгеге беймәлім тұстарын ... ... тіл ... үлес қосты және салғастырмалы негіздегі ізденістерге бағыт-бағдар
берді. Мақал-мәтелдердің басқа ... ... ... ... ... ... ... терендігін айқын
көрсететін тұстардың бірі — ... ... ... ... сипатқа ие түрлерін есепке алмағанда, әдетте, ... ... ... ... тікелей аударылмайды. Бір тілден екінші тілге
тәржімелеу барысында мағынасы мен ... ... ... ... ... ... (абсолюттік балама) немесе контекстік мағынасы
сәйкес эквиваленті қолданылуы мүмкін. Әсіресе, ілеспе аудармада шапшаңдық,
жинақылық, нолдік қажет. Осы ... ... ... мәні ... бірі — ... Н. ... Н. Байтөлеевалардың
құрастыруымен жарық көрген "Английские ... и ... и ... в ... и ... ... атты еңбек. Жұмыста мақал-
мәтелдер он ... ... ... ... орыс және казақ тілдеріндегі
баламалары берілген. Алайда, ... ... орыс ... ... тұра, тікелей аударылған тұстары да баршылық.
Ағылшын тіліндегі жалпыхалықтық мұраны ... ... ... көне ... қалыптасып, күні бүгінге дейін дәстүрлі түрде ... ... ... ... ... ете көне ... тізбегін
қамтитын алғашқы "Book of Proverbs in the Old Testament" атты топтама V
ғасырда жарық көрген. ... ... ... ... ... осы ... араласып, зор еңбек сіңірген оқымысты ғалым Дезидериус Эрасмус
есімімен тығыз байланысты. Оның 1500 жылы ... (818 MM), 1508 ... ... (3260 MM) ... ... жарияланған жинақтары 1515-1536
жылдары аралығында толықтырылып қайта басылып шықты.
Артына өшпес тарихи із қалдырған ғалымдардың бірі Джон Хеуд ... ... ... "A Dialogue Containing the Number in Effect of all
the Proverbs in the English Tongue" атты ... 1546 ... ... 1555, 1560 ... ... ... Сондай-ақ, 1610-1680 жылдар
аралығында бірқатар мақал-мәтелдер жинақтары, атап айтқанда, 1612 ... ... ... Thomas Draxe ... Scholastica
Instructissima or, a ... of Ancient Adagies, and ... 1639 жылы ... Дж. ... (John Clarke) ... ... 1640 жылы Дж. Хербергтің "Outlandish Proverbs", 1659 жылы ... ... 1670, 1678 ... Дж. ... 'English ... ... ... көрді. Келесі ғасырларда бұрынғы ескі ... ... ... ... ... барысында мамандардың
көбінесе ағылшын тілі мақал-мәтелдерін жинаққа енгізу үрдісімен ... ... ... ... бір тобы ... кітап
інжілге байланысты қалыптасқан. Халық арасына ... ... ... ... ... ... тобы ... тұрақтылығы, тіркес
тиянақтылығы, мағына тұтастығы тәрізді белгілердің негізінде қолдануға даяр
тілдік бірлікке айналған. Зерттеу барысында олардың ауқымды бір ... ... ... ... еш ... ... ... Үоu саnnоt sегvе Gоt and mаmmоn (сөзбе-сөз аудармасы*:
Сен құдай мен мамонаға бірдей қызмет ете ... А soft answer ... wrath ... ... (жылы) жауап ашуды қайтарады) т.б. Түп-төркіні
інжілге ... ... ... сәл ... ... ... де
кездеседі.
Ақын-жазушы, саясаткерлердің ұғымды, үйлесімді айтылған қысқа, ... ... ... де ағылшын тілінің сөздік қорын байытуға едәуір
үлес қосқаны нақтыланды. Мысалы: Тһе customer is always right і ( ... ... ... ... ... ең үлкен сауда
орталықтарының бірі ... ... ... ... ... ... бар. Себебі, оның барлық дүкендерінде "Тһе
сиstоmег іs аlways гіgһt", яғни "әрқашан тұтынушынікі ... ... ... ... ... көңілінен шыкқан осы сөз кейіннен халық
арасында жиі ... ... ... ... ... ... бұл
тәрізді қолдануға даяр, астарлы "авторлы" тіркестердің мол қоры ... ... ... ... ... бөлігі қасиетті
кітап інжілден, ал келесі бір бөлігі дарынды Шекспир сыңды ... ... ... ақын-жазушылардың туындыларынан, сондай-ақ,
көрнекті саясаткерлер сөздерінен бастау алғандықтары байқалады.
Ағылшын ... ... ... ... ... ағымына сай келіп
тұрғанымен, көненің көзі екендігін ескертеді және оның алғашқы қолданысын
біздің жыл санауымыз ... 320 ... ... ... ... ағылшын мақалы қасиетті кітап Інжілдің " То еvегуthing tһеге іs а
sеаsоn, апd а tіmе tо ... ... under tһе ... ... Аспан
астында әр нәрсенің, әр мақсаттың өз мерзімі бар) ... ... ... ... ... ... қарасақ, мақал-мәтелдер адам баласының бар өміріндегі, тұрмыс-
тіршілігіндегі салалардың барлығын дерлік ... ... ... ... ...... ... мақал-мәтелдер. Мұның сыры еңбекгің тіршіліктің
негізі, қоғамның, ... ... көзі ... ... ... Көненің
көзі іспеттес тұрақты тіркестер тобы келер ұрпаққа еңбек етпегеннің ішіп-
жемейтінін түсіндіре келіп, ... ... ... адал ... етуге
баулиды, жалқаулық, бойкүйездік, жатып ішер арамтамақтықтан бойды ... ... тілі ... алтын қорынан ауа-райына, ... ... ... қатысты мақал-мәтелдерді жиі кездестіруге
болады.
Ағылшын тілінің фразеологиясына қатысты кешенді зерттеулерімен, дәйекті
тұжырым, пайымдауларымен танымал А.В. Кунин де жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін негізге ала отырып, оларды ... ... деп ... жеке ... ... ... автор
құрамындағы сыңарлары тура мағыналы болып келетін мақалдар тобын яғни, "all
is well that ends well" (сөзбе-сөз ауд.: сәтті аяқталған ... бәрі ... аге ... ... ауд.: келбет — алдамшы), Better late
than nеvег" (сөзбе-сөз ауд.: ештен кеш ... ... ... тыс, ... емес тұрақты құрылымдар" аясында
қарастырды.
Осы жоғарыда аталған тұжырымға қарсы ... ... ... ... Н.Н. Амосова, А.М. Бабкин, В.П. Жухов, М. Нагиев,
М.А. Филипповская, А.Н. Кожин т.б. Мақал-мәтелдерді ... тыс ... ... ... ... ауыз ... ... қатарына жатқызады. Ал осы бағыттағы көлемді зерттеулерімен
танымал ғалым Н.Н. ... ... ... ... ... олар ... жағынан да, сөйлемде атқаратын қызметі тұрғысынан да
фразеологиялық ... ... ... ... ... ... ... сұрыптап, белгілі бір жүйеге келтіруде,
тілдік бірлестіктер табиғатының кейбір ... ... зор ... ... Г.Л. ... ... ... тұлғалардың тілші ғалымдар
тарапынан да, әдебиетші мамандар тарапынан да ... ... ... ... және ... ... нәтижелеріне
сүйенер болсақ, мақал-мәтелдердің тұлға ... ... ... ... ... даярлығы тәрізді ... ... ... ... осы ... зерттеуге толық мүмкіндік
береді.
Мақал-мәтелдер – ауыз халық шығармашылығының кең таралған жанры. ... ... ... ... ... бірақ бірі дұрыс: мақалдар да,
мәтелдер де көне заманда ... ... ... бері тарихының бүкіл бойында
халыққа ілеседі. Мақал-мәтелдердің тұрақтылығына және еске ... ... ... да көңіл аударылады. Сондай құралдардың бірі –
айқын немесе ... ... strokes tell great ... stitch in time saves nine.
Мақал-мәтелдердің кәдімгі балансталған формасы ең жиі пайдаланылатын
тәсіл, ... haste, less ... come, easy ... father, like son.
Қысқалылық еске алынатын айтулардың маңызды аспектісі болып табылады.
Тек ең көп емес ... ... ... көпшілігі бес сөзден
тұрады:
Boys will be boys.
Dead men tell no tales.
Better late than never.
Practice makes ... ... ... ... ... ... ... құрылған
жоқ.
Кейде мақал-мәтелдер астында өмірдің әртүрлі құбылыстарын бейнелейтін
және аяқталған сөйлемнің формасымен ие ... ... ... ... ... ... ... пікірді белгілйді.
Мәтелмен мақалдан ақыл қорытындысының бітімсіздігімен айырылатын қысқа
бейнелі нақыл сөздерді ... ... ... түсіндірме сөздіктерінде де, көптеген арнайы
баптарда да, зерттеулерде де кездесуі мүмкін.
Фразеология бойынша ... ... ... ... ... ... ... пікірді түсіндіреді, мәтел – пікірді ... Осы ... ... ... тек қана ... емес, және де
мәтелдер аяқталған сөйлем формасымен ие бола алады.
Мәтел сондай құрылыстың тұрақты сөйлемі ... ... ... ... ... ... айырылған.
Көбінесе мәтелдер ретінде мынандай сөйлемшелер келтіріледі:
When pigs can fly. When ... come ... hell freezes over. The Dutch have ... ... ... ФРАЗЕОЛОГИЯЛЫҚ БІРЛІГІ
Фразеологиялық бірліктердің аударылуын сөз етпес бұрын аудармашыға оның
тілдік табиғатын түсініп алу ... ... ... ... ... ... басқа тілге жеткізудің филология
ғылымында үлкен мәселе екеніне тоқталып отырады Бұл туралы шолу ... ... ... ... құбылыс»/16,147/ еңбегінде
қарастырылған, яғни қай тілдің фразеологиялық бірлігін алсақ та, ... ... тән ... ... тарихи қалыптасуы болатындықтан, келесі
тілге соның өңін өзгертпей, ұлттык бояуын, эмоциялық-экспрессивтік сипатын
сақтап жеткізу ... ... ... ... етеді. Сондықтан да
Фразеологизмдердің бейнелік қасиеті, экспрессивті-эмоционалдық бояуы,
құрастырушы сыңарларының бірлігі ... ... ... отырады,
сондықтан бұларды контекст аясында қарастырған жөн. Ал аудармада контекстің
қызметі өлшеусіз екені өзінен өзі ... ... қоса ... жіктердегі ролі, жеке автордың стилін анықтаудағы рөлі айрықша.
Көркем шығармада болсын, саяси, ... ... ... жиі қолданылып, оларда айтылған ойдың ... ... ... ... бұл ... тілдегі лексикалық
бірліктер сияқты мағына жағынан түрленіп, белгілі бір стильдік қолданысқа
сай пайдаланылып отырады.
Фразеологизмдердің жалпы ... ... ... ... бір дәрежеде лексикалық бірлікке
ұқсап тұрады, номинативтік, көпмағыналық, ауыспалы ... ие бола ... ... ... контекстен тыс тұрганда еркін тіркестермен
омонимдес болып тұрады. Мысалы: контекст болмаса «бұл кісінің көзі ашылды»
деген сөйлемдегі «көзі ... ... ... ... ... ... едік;
3. Көптеген фразеологиялық бірліктердің тууында тарихи себеп, ұлттық
салт-дәстүрлік негіз болады. Сондықтан аудармада ... ... ... ... ... тудырады. Бұл тұрғыдан фразеологизмдер ұлттық
реалия сөздерге ұқсас жатады;
4. Фразеологиялық тіркестің компоненттерінің магынасы олардың ... ... ... ... мүмкін. Бұл аудармашыны адастыруы
ықтимал;
5. Фразеологизмдер стилистикалық тұрғыдан әр түрлі топтарға ... ... тіл ... әр ... едэуір дәрежеде
зерттеледі. Алайда оны жіктеуде, шегін айқындауда тоқтамды түрде келісілген
пікір пәтуасы бола ... ... оның ... ... ... де, ... ... да
тіпті қос сөздер де кіріп жүрген жайттар кездеседі.
Фразеологиялық бірліктер ... ... ... тұтас шығатын
мағынаға компоненттерінің қатысы жағынан, ... ... ... ... ... түр. ... ... В. Виноградовтың
жіктеуі бойынша фразеологизмдер фразеологиялық тұтастық, ... ... ... ... ... М.Н. ... бұған
фразеологиялық сөйлемше дегенді қосады. Орыс фразеологизмдерінің бірегей
зерттеушісі ғалым I. Кеңесбаев бұл ... ... екі ... ... ... ... тіркес), фразеологиялық
тіркестерге бөледі. Сонымен қоса фразеологиялық ... ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдерді де
тұрақты сөз тіркесіне жатқызады. /13,218/
Айта кету ... ... ... орыс тіл ... де ... ... тәсілдері - компоненттік талдау жолымен, этнолингвистикалық жолмен
фразеологиялық бірліктерді зерттеу аударма теориясы үшін де мол ... ... ... еді. ... бұл ... ... ... деңгейге
жетті деп айта қою қиын.
Сонымен жоғарыда ... ... ... алмасақ та
құрылымдық-семантикалық тұрғыға - идиомдық және ... ... ... ... тұтастықтар мен бірліктер құрастырушы сыңарлары
өзінің номинативті мағынасынан ... ... ... ... ... ... алғанда жеке сезге бара-бар болып тұрады. Мысалы: қас ... ... - ... ... қас пен көз туралы болып тұрган жоқ), сол
сияқты: жүрек жұтқан - батыл, бос ... - ... түйе ... ... - ... пускать пыль в глаза - обманывать, намылить шею -
поругать, во всю ... - ... ... лясы точить - болтать пустяки
т.с.с. Бұндай орамдардың сыңарларының ... ... ... ... магынасы көмескі сөздердің кездесуі әбден мүмкін. Ескерте ... орыс тіл ... ... ... бірлікке де
жатқызады./17,56/
Тіл ғылымында дәлелденген тұрғы бойынша фразеологиялық тізбектер
(Кеңесбаевша, тіркестер) мең ... ... ... ... ... да, тек қана ... тіркесу және ... ... ... ... құрайды. Бұл топтың құрамына
жататындардың қайсы бірі номинативтік қызмет ... ... бірі ... ... жеті қоян тауып алғандай куану, скалить зубы, құлаң кою,
насупить брови ... ... ... ... (ум не от ... от ... у хорошей головы сто рук; сырын ... ... ... ... ... ... т.б.). Осы ... қарағанда тұрақты сөз
тіркестерін аударуда екі жүлдеге бөлуге болады: идиомдар мен фразеологиялық
тіркестер (соңғысына белгілі бір ... ... ... ... ... ұқсастығы - оның сөйлеуде
дайын күйде қолданылуы. ... бұл ... ... ... ... ... Аударма үдерісінде фразеологизмдердің структуралық-
семантикалық сипаты ... ... ... ... ... ... тәсіл қолдануды, тіпті ... ... ... талап етуі ықтимал.
Аударма үшін керекті нәрсе фразеологиялық орамдардың қорытынды мағынасы
немесе соны құрастырушы ... ... ... ... ... я көмескілік, ерекше маңызға ие болады.
Тұтас адамзаттың бөлшегі ретіндегі кез келген халықтың өміріндегі ұқсас
тіршілік пен құбылыстар ... ... ... ... ... ... ... болады. Өйткені ұлт-ұлттың ойлауы,
елестетуінде ұқсастық болуы - заңды ... Осы ... ... ... ... аудару, тіпті, мүмкін емес. ... ... ... да ... әдіс - ... ... алмастыру.
Мысалы: ағама жездем сай - два сапога пара; из ... ... на ... ... езу - ... языком, төбесі көкке жеткендей болу - (быть)
на ... ... ... ... ... — душа не ... ... себе на
носу — жадында ұстау; попадать на седьмое небо - ... ... ... ... ... ... - пир горой т.е.с. Бұл ... тағы ... ... - тағы да ... ... тіркестер мен мақал-мәтелдерді (фразеологиялық
сойлемшелерді) аудару. Қай тілде болсын фразеологиялық ... ... ... жолмен жасалатыны белгілі. Мұндай тізбектер
идиомаларға ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Осы тұрғыдан қарағанда, бұларды
аударуда идиомдарга байланысты қолданылатын ... ... ... да ... Өйткені фразеологизмдердің бұл түрлерінде де ұлттық бояу ... ... оны ... аудару көздеген мақсатқа жеткізе ... ... не ... ... көрмес - пілді де көрмес деп
аударғаннан гөрі көрмес - түйені де көрмес деп ... ... ... Сол сияқты палец об палец не ударить деген тіркесті сөзбе-сөз саусағын
саусағына соқпау дегеннен гөрі қазаққа екі ... ... ... ... ... сындырмау дегеннің, делать из мухи слона деген тіркесті ... ету ... гөрі ... ... түймедейді түйедей ету дегеннің
бейнелік мәні күшті болады.
Метафоралық тұрақты тізбектердің құрамына ... ... ... бір
дәрежеде өзінің тура немесе ауыспалы мағынасын сақтай алады. Сондықтан
бұларға дайын ... ... ... ... ... ... мәнін
бұрмалауы да мүмкін. Осы тұрғыдан келгенде, оларды аударуға тура ... ... как ... оқа - ... ... ... Утопающий
хватается за соломинку - Суға кеткен тал ... ... себе ... ... тістеп қалу; Көзге шыпан сүйелдей - Как бельмо на глазу; ... ... - ... как ... Ит біле ме - Пес его знает т.с.с.
Мақал-мәтел, қанатты сөздерді (крылатые вырежения) аударуда өзгеше
амалдар ... тура ... ... де ... бір ... ... сөз тіркесіне
жатады, ғалымдардың бұларды фразеологиялық ... ... да ... Мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді жақындастыратын белгі ретінде
оларға ... ... ... атауға болады:
1. Мақал-мәтелдер де, фразеологизмдер де сөйлеуде дайын күйінде (аздап
грамматикалық өзгерістерге ұшырауы да мүмкін) қолданылады;
2. Екі бірліктің де ... ... ... бұл ... қалай болса солай ауыстырып жұмсауға болмайды;
3. Кейбір фразеологизмдер сияқты макал-мәтелдер де ... ... ... ... тұрады;
4. Фразеологизмдер сияқты макал-мәтелдерде де ұлттық колорит болады;
5.Мақал-мәтелдерде де, ... ... сөз ... ... ... мән болады.
Сонымен қатар бүлардың арасында елеулі айыр-машылықтар да бар:
1. Оның бастысы - мақал-мәтелдерде сөйлемдік қасиет болғандықтан, олар
коммуникативтік ... ие ... ... сөз ... ... қызметке ие болып тұрады;
2. Мақал-мәтелдерде үлгі-өнегелік, нақылдық, өсиеттік маңыз болса,
фразеологизмдерде бейнелеуіштік қана мән ... ... ауыз ... ... бір жанры болып есептеледі,
яғни бұларда көркем әдебиеттің сипаты баршылық, ал ... таза ... ... ... ... (Еске тусіру
артық болмас, Халел Досмұхаммедұлы тұрақты сөз ... де ... бір түрі деп ... ... ... жеке ... ... туса, қолданылса,
фразеологизмдерден мұны байқау қиын.
Сонда, мақал-мәтелдерді басқа тілге жеткізуде ескеретін жайттар - мақал-
мәтелдерде ауыспалы мағына болатындығы, ұлттық ... ... ... ... көркем әдебиет түрі болгандықтан, оның сол ... ... мен ... ... ... ... тырысу.
Зерттеушілердің әрқайсысы мақал-мәтелдерді аударуды өзінше топшылап,
жинақтаса да, бұл мәселеде ... гөрі ... ... ... ... әрқайсына тоқталып, талдау жасауды артық керем із.
Жоғарыда айтқандай, сол мақал-мәтелдерді қолданып жүрген халықтың мінез-
машығы, әдет-ғұрыбы, салт-санасы, ... ... ... өздерінің мақал-мәтелдерінде көрініс ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұқсап кетіп отырады. Осы себеппен келгенде, мақал-
мәтелдерді аударуда идиомдарды қолданылатын тәсілдерді де ескеруге ... ... ... ... мағынасын сақтайтынына
орай, екіншіден, мақал-мәтелдің басқа ұлтық екенін ескеріп оларды ... да тура ... кез ... ... ... ... - екі тілде де ұқсас мақал-мәтелдер
болган жагдайда - түпнұсқаға адал болу ... және ... ... ... ... үшін ... балама алу емес, аудару арқылы жеткізу
де ... ... бұл ... ... ... ... стильдік бояуы,
контекстік мәні тыс қалмауга тиісті.
Мәселен, орыстың Лучше поздно, чем никогда дегеніне қазақша Игіліктің
ерте-кеші жоқ ... ... бола ... да, оны ... кеш ... деп аударып,
бұл аударма мақал осы күні қазақ тіліне сіңіп кетті.
Зерттеушілердің ... ... ... ... көрсетілгендей жолдары бар. Енді соларға жеке-жеке тоқталайық.
Бірінші тәсіл. Өзге ... ... мен ... ... ... лексикалық құрамын, стильдік өңін, құрылымын сақтап аудару, ягни
калька жолымен жаңа мақал я мәтел жасау.
Мұндайда мақал-мәтелдердегі ұлттық, ... ... ... ... кездеседі. Мәселен, Мәскеу бір ... ... ... - ... не один день ... ... ... калькасы, егер
«Москва» урбонимін өзгертсек, мақалдың орыс халқынікі ... ... ... ... еді (Тілтанушылар бұл мақалдың өзінің латыннан
аударылып келгенін айтады. Алғашқы түпнұсқасы Рим не один день ... ... ... ... асу ... Даже хану ... не ... деп
аударғанды аудармашының ауызша сөйлеуінен естідік.
Осы тәсілмен аударылған мақал-мәтелдерге ... ... ... ... того люди не ... на быке едет, того собаки не любят
Өгізге мінгенге ит өш,
Адалын айтқанга жұрт өш;
И волки ... овцы ... да ... да ... ... мудренее - Кешкі ақылдан таңғы мақұл жақсы;
Хорошая жена - каменная стена,
А худая - на ... ... беда ... әйел - тac ... әйел - сордан;
Берерменге бесеу көп,
Аларманға алтау аз. -
Пять - много кажется дающему,
Шесть-мало ... ... ... шіріген сөз шығады. - Изо рта гнилого и гнилое ... ... мен ... ... ... ... мақал-мәтелдердің аударма тілде мағынасы сай келетін жуықтастығы
болса да, түпнұсқалык қасиетін сақтау үшін оларды аударып ... ... за гуж: — не ... что дюж ... ... істегенді мойынмен
көтер деген баламасы бола тура, оны Ауыр ... ... ... ... ... ... Делу время, потехе час (Қойшының ... ... іс ... — Іс - ... ...... Семь раз ... один раз отрежь (Кеңесіп пішкен тон келте болмас)—Жеті ... бір ... ... т.е.с.
Екінші тәсіл бойынша аударуда мазмұн, қорытынды түйін сәйкес келгенмен,
компоненттердің лексикалық мағынасына өзгерістер ... ... ... ... ... формалық өзгерістердің болуы әбден мүмкін.
Мұндай аударма ... ... ... ... ... ... да ... Мысалы:
Волка бьют не за то, что он сер, а за то, что он овцу съел –
Қасқырды сұрлығы үшін емес, ұрылығы үшін ... ... да не ... где ... жаңғырып, білмей қалды аңырып;
Екі түйе қасысса, ортасында ... ... ... ... сшибутся два верблюда, мухе между ними будет худо; Таспен
жапалақты ұрсаң да, жапалақ ... ... ... да ... ... упал на ... ... упала на камень,
Мертва сова т.с.с аудармаларды келтіруге болады. Бұл мысалдардың
біріншісінде ... ... жеп ... ... ... ... ... сөз қосылып тұр, үшіншісінде «өледі» сөзі «будет худо» болып
өзгеріп тұр, төртінші мысалда «ұр» етістігі «упал (түсіп кету)» етістігімен
алмастырылып тұр. ... бұл ... ... мен ... ... ... ... бөлек.
Үшінші тәсіл. Бір халықтың тілінде келесі бір халықтың тіліндегі мақал-
мәтелдерге образдылығы, мән-мазмұны, салт-сананы бейнелеуі ... ... ... ... ... ... екі ... қолданылып жүрген мақал-
мәтелдер де болады. Әрине, бұл типтік, қайталанып отыратын ... ... Екі ... ... ... бояу ... ... болуы - заңды
нәрсе. Бұндайда мақал-мәтелдердің стильдік реңкін, контекстегі рөлін есепке
алып өзге тілдегі дайын мақал-мәтелдермен ... ... ... ... ЖӘНЕ ОРЫС МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРІНІҢ МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ,
ҰҚСАСТЫҚТАРЫ
2.1 ... ЖӘНЕ ОРЫС ...... ... ... ... ... Тіл білімінде ММ-
дерді топтастырудың бірнеше ... бар, енді ... ... түрлеріне
тоқталайық.
1. Әріптік, әліпбилік (алфавиттік) топтастыру. Аты айтып тұрғандай,
топтастырудың бұл түрінде мақал ... ... ... ... ... ... И.С. ... Г.Л. Айшерсонның, B.C. Смиттің
жинақтарында ағылшын ММ-дері ... ... ... ... осы ... ... тиімділігін оның қарапайымдылығымен,
қолдануға қолайлығымен, ал кемшілігін басқы әріп негізге алынатындықтан,
мағыналас тіркестердің басқа ... ... ... ... ... сөз ... (лексикалық энциклопедиялық) топтастыру.
Зерттеу барысында ... ... ... М.В. ... ... ... ... осы әдіске зор мән беретіндігі байқалды. Қажет
тілдік ... ... ... ... ... оңай ... ... болатындығын
аталмыш әдістің ерекшелігі деп ... Ал ... ... ... әдіспен пара-пар, өзара мағыналас мақалдар бөлек,
ал, керісінше, лексемалары бір, ... ... ... бір топқа енеді.
3. Монографиялық топтастыру. Мұнда MM ... ... ... аймағына орай жіктелген. "Пословицы, поговорки, загадки в
рукописных ... ... ... және ... ... ... маңы және
Сырдария жағалауындағы Қазығұрт пен Қаратау бөктеріндегі ежелден тұратын
қазақтардың мақалдары" атты ... ... ... ... ... тұрғыдан топтастыруда ММ-дердің шығу төркіні, белгілі
бір ... ... ... негізге алынады. М.Брагинскийдің
жетекшілігімен ... ... ... халықтарының мақал-мәтелдері" жинағы
осы генетикалық әдіспен түзілген.
5. Тақырыптық (тематикалық) топтастыру. Бұл қағида бойынша ... ... ... ... ... барысында көп
жағдайда орыс мақал-мәтелдерінің осы ... ... ... бұл ... ... ... бір топтан
оңай тауып алуға болатындығымен ерекшеленеді. Деп ... ... жолы да ... ... Біріншіден, көптеген мақал-мәтелдер
ауыспалы мәнге ие болғандықтан, көп тақырыпты болып келеді де, ... ... ... ... ... ... Екіншіден, көп мақал-мәтелдердің
тақырыптық тобын айқындау да едәуір қиындық туғызады. ... ... ... ... ... топ жиынтығын құрайтын
топшалардың жалпы санын айқындау, ... ... ... ... ... шешу ... немесе жинақтаушының құзырында. Бірақ,
жоғарыда аталған кемшіліктерге қарамастан, мақал-мәтелдерді тақырыптық
тұрғыдан топтастырған жөн деп ... ... ... немесе тілді
үйренуші өзінің мақсат-мүддесіне орай қажет мақал-мәтелді тақырыбына қарап
оңай тауып алады, әрі ... да өте ... ... ... ... ... тілші қауымға да аталмыш топтастырудың мәні зор
екендігі айтпаса да ... ... ЖӘНЕ ОРЫС ... - ... ЭТНОЛИНГВИСТИКАЛЫҚ СИПАТТАРЫ
Мақал-мәтелдер — сөздік құрамның халық өміріндегі арқылы кезендерді,
қарым-қатынас пен қоғамдық құбылыстарды бейнелей ... ... ... де ... ... ... да нұсқа тұжырым жасайтын, мән-
мазмұнға бай белігі. Демек, ... өмір ... ... ... мақал-
мәтел ретінде өз ұрпағына үлгі-өнеге етіп қалдырып отырған. Аталмыш тілдік
бірліктер арқылы жас ... ... ... ... ... ... білім
алуға, адал, кішіпейіл болуға үндеп, жалқаулық, ... ... ... ... ... ... ... білген.
Ағылшын тілінің фразеологиясына қатысты кешенді зерттеулерімен, дәйекті
тұжырым, пайымдауларымен танымал А.В. Кунин де жоғарыда аталған ғалымдардың
көзқарасын ұстанады, алайда, ... ... ... құрылымдық-
мағыналық ерекшеліктерін негізге ала отырып, ... ... ... деп ... жеке қарауды ұсынады. Сондай-ақ, автор
құрамындағы сыңарлары тура мағыналы болып келетін мақалдар тобын яғни, "all
is well, that ends well" ... ауд.: ... ... ... ... ... are deceptive" (сөзбе-сөз ауд.: келбет — алқамшы),
"Better late than never" ... ауд.: ... кеш ... ... фразеологиядан тыс, "фразеологиялық емес тұрақты құрылымдар"
аясында қарастырды.
Мақал-мәтелдерді жинақтап, сұрыптап, белгілі бір жүйеге ... ... ... ... ... ... зор еңбек сіңірген
ғалым Г.Л. Пермяков аталмыш тұрақта ... ... ... ... әдебиетші мамандар тарапынан да зерттелуі қажеттігін ескертеді.
Осы "келтірілген ой-пікірлерге және өзіндік зерттеу ... ... ... тұлға тұрақтылығы, тіркес тиянақтылығы,
мағына ... ... ... ... ... оларды
фразеологизмдер қатарына ... осы ... ... ... ... ОРЫС ЖӘНЕ ... ... МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРДІҢ ҰҚСАСТЫҚТАРЫ
Паремиология мақал-мәтелдер мен әр алуан ... ... ... ... байланысты пайда болған тіл ... ... те ... ... Көркем сөз тәсілдерінің ішіндегі қуаттысы мен құнарлысы
болып саналатын мақал-мәтеддер тіл атаулының ... тән, ... ... ... ... ... Орыс тіл ... барлық
тілдердің екі түрлі қызметін атап көрсетеді: оның ... ... ... ... ... алмасуына қажетті қатынас құралы
ретіндегі коммуникативтік қызметі де, ... ... ... ... ... ... ... Мақал-мәтелдердің табиғатына тән
қасиет тілдің осы екінші қызметіне байланысты, өйткені олар белгілі бір
тілде сөйлеуші ... ... ... мен ... ... ... іспеттес,
оның дүниетанымы мен, даналығын бойында сақтап, атадан ... ... ... ... келе ... асыл ... рухани қазына болып табылады.
Мақал-мәтелдердің ең бойында поэзияға тән жинақылық, үнділік, саздылық,
ұйқас ырғақтылық байқалады. Онда басы артық бір сөз ... ... ... ... ... ... біріккен, ішкі мазмұнына сыртқы
формасы сай үндестік тапқан болып келеді. В.Виноградов ... сөз ... ... ... ... ... Өйткені олардың
мағыналық бірліктері тұрақты сөз тіркестеріндегідей дәстүрлі, сазды және
дайын күйінде қолданылады.
Орыс тілінде мақал-мәтелдердің бәрі ... жай ... ... сөз ... ... яғни олар тұлғасы жағынан ұзақ уақыттан
бері ... ... бір ... тұрақталган, мазмұны жағынан
біртұтастыққа ие болған жай сөйлем типтері. Құрылымы жағынан орыс ... ... ... ... ... жиі ... you sing before breakfast, you will cry before night.
Ты все пела – это ... так ... же ... is paved with good ... намерениями вымощена дорога в ад;
Everyone calls his own geese swans.
Всяк кулик своё болото хвалит.
You look like a cat after it has eaten a ... ... ... trouble till trouble troubles ... буди лихо, пока оно тихо.
Who chatters to you, will  chatter of ... ... с ... тот ... ... и ... и о ... should have good memories.
Лжецам нужна хорошая память.
Мақал-мәтел ... тән ... ... (оны ... ... ... ... және тіл үшін нормаға айналған стандарт болса ... ұғым ... ол ... ... дамуына байланысты, көрші тілдердің
әсерінен, сондай-ақ тілдің ішкі даму ... ... ... сөз ... сөз ... ... ... әртүрлі
өзгерістерге түсіп отырады. Бірақ бұл өзгерістер мақал-мәтелдердің жалпы
мазмұнына, ... ... ... ... ... ... ... образ
бейнеге бөленденуі сан келтіре қоймайды.
Мақал-мәтелдердің осылайша ... ... ... ... салдарынан пайда болған, тіл практикасында бір-ақ
рет қолданыс табатын түрлерін инварианттар деп атаймыз.
Мақал-мәтел инварианттары бірде олардың компоненттеріне ... ... ... ... түсіріп, иллипсис түрінде айту арқылы, бірде дербес
екі түрлі мақал-мәтелдердің элементтерін өзара шебер ... ... ... ... береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ағылшын және орыс тілдеріндегі мақал-мәтелдердің ... ... ... анықтама беріліп және олардың өзара ... ... ... Сондай-ақ, зерттеу нысаны болып отырған тұрақты
тұлғалардың ... ... ... ... мәні ... ... сипаттама берілді. Ағылшын және орыс тілдері бойынша мақал-
мәтелдерді зерттеуге ... ... ... ... шолу жасалып,
аталмыш тілдік бірліктерді топтастыру ... ... ... ... ... ... кезеңдері, орыс және
ағылшын тіл білімінде зерттелуі де осы тарауда баяндалды.
Мақал-мәтелдер — халық ... оның ... ... ақыл-өнегесі,
даналығы мол көрініс тапқан, ой дәлдігімен, ықшамдылығымен ерекшеленетін
тілдік ... ... ... ... көп ... ... өнеге, өсиет айтуға құрылады. Ал мәтел, сөз
тіркесі, қалыптасқан нақышты орамды сөйлемше түрінде келіп, ... ... ... жеткізеді және нақты тұжырым, ... ... ... тіл ... ... мен мәтелдің ара жігі нақты ажыратылмай,
біртұтас тұрақты тіркес ретінде қарастырылады;
- мақал-мәтелдер өзге ... сөз ... ... сөз, ... ... ... ... жағынан ықшам, мазмұны жағынан тұтас, ... ... ... тұрақтылығы мен тілде бұрыннан "дайын"
материал ретінде қолданылатын сипаттары ... ... ... осы салада зерттеуге толық мүмкіндік береді;
- этнолингвистика мен ... ... тіл ... нақты
сала болып қалыптасқан тұсында мақал-мәтелдердің ... ... ... қою ... ... ... ерекшеліктерін, этнолингвистикалық
сипатын ашу — бүгінгі таңдағы ... ... ... ... орыс және ... мақал-мәтелдерінің құрамы мен құрылымы
және ... ... ... ... байқалды, абсолютті
эквивалент, яғни теңбе-тең балама түрлері де кездеседі;
- ағылшын мақалдары ... бір ... ғана ... ... басым көпшілігі екі, не бірнеше тармақты болып келеді. ... ... ... ... бір жағдай, не құбылыспен
салыстырыла жеткізуін тілдік ерекшеліктер санатына жатқызуға болады;
- ағылшын ... ... ... ... мен кісі ... жиі ... туыс емес ... бірқатар мақал-мәтелдердің өзара мағыналас болып
келу орыс және ағылшын халықтарының өмір ... көзі ... ... ... ұқсастығымен, астастығымен байланысты;
- тіл-тілдегі ... ... ... ... мен әдет-ғүрпы, салт-дәстүрі жөнінде ... ... ... ... бейнесі болып табылады;
- әртектес тілдердің мақал-мәтелдерін салғастырмалы түрде ... ... тіл ... ... ... соны тұжырымдармен толықтыра
түседі және кейбір практикалық мәселелердің шешімін ... ... ... ... Айтбаев Ә.Ө. «Аудармадағы фразеологиялық құбылыс» - Алматы: Ғылым,
1975. -14 б.
2. ... ...... ... ... ... бірліктер//М., 1981-77
3. Ахманова О.С., Гюббент И.В. Вертикальный контекст как филологическая
проблема // Вопросы языкознания. М., 1977. N3. — ... ... С.Г. ... пословицы и поговорки и их ... ... и ... ... ... словарь. – А., 1989.
5. Гендерлік қатынасқа байланысты мақал-мәтелдердегі этнолингвистикалық
мотивтер // Тіл тағлымы. Алматы, 2003. 215-21866.
6. Дубровин М.И. ... и ... ... и ... - ... 1993. – ... Дубравин М. Английские и русские пословицы и поговорки в иллюстрациях.
– М.: Просвещение, ... ... М.А ... текста и перевод. - Изд-во Казанского
университета, 1991. – ... ... М.М., ... З.Д. Очерки по общей фразеологии. Воронеж: Изд-
во ... ... -192 с. ...... ... ... ... языки в школе, 2005
10. Кузьмин С.С., Шадрин Н.Л. Русско-английский словарь пословиц  и
поговорок. - М: ... ... 1989. – ... ... Л.А. Художественные формы пословиц // Вопросы жанров русского
фольклора. Москва: Изд-во Московского университа,1972. -с.3-16.
12. ... Г.Л. ... и ... народов Востока. Москва: Наука,
1979. -671 с.
13. Русские пословицы и поговорки. Под ред. Аникина В.П.  – М:          ...          ... ... ... 1988. – ... you sing before ... | |Ты все пела – это ... ... will cry before night. | |так ... же ... ... is paved with good | ... намерениями |
|intentions. | ... ... в ад; ... calls his own geese | ... ... своё ... ... | ... ... look like a cat after it | |Ты ... |
|has eaten a canary. | ... ... trouble till trouble | |Не буди ... пока оно ... you. | ... ... chatters to you, will | |Кто ... с ... ... of you. | |тот ... ... и |
| | ... и о вас. ... should have good | ... нужна хорошая |
|memories. | ... ... ... ... ... әліпбилік
Тақырыптық
Монографиялық
Ұйытқы сөз арқылы

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Ағылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің аударылу мәселелері23 бет
Ағылшын, қазақ мақал-мәтелдерін салыстырмалы түрде зерттеу (еңбекке баулу тақырыбы).42 бет
Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер68 бет
Мақал - мәтелдердің ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылу ерекшеліктері66 бет
Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары26 бет
Мақал-мәтелдердің зерттелуі және құрылымдық сипаты, басқа тілдерге аударылуы84 бет
Қазақ және ағылшын мақал-мәтелдерінің тілде қалыптасуы және қолданылуы49 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь