Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І БӨЛІМ. МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІҢ ЗЕРТТЕЛУІ ... ... ... ... ... .І4
1.2 МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЗЕРТТЕЛУІ ... ... ... ... .І9
1.3 ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРДІ, МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУ
ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
ІІ БӨЛІМ. МАҚАЛ.МӘТЕЛДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУ КЕЗІНДЕГІ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ, МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ҰҚСАСТЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.1 АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ҚАЗАҚ МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРІНІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ, МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТОПТАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2 ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ . МӘТЕЛДЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ МАҒЫНАЛЫЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ҰҚСАСТЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
КІРІСПЕ

Ақпаратты беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін, немесе процесті. Зерттеу жұмысының объектісі мақал-мәтелдердің қазақ тілінен ағылшын тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы болып аударылу жолдары болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты – мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару.
Курстық жұмыста белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін келесі нұсқаулар:
1) таңдалған тақырып бойынша әдебиеттерді қарастыру;
2) мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару жолдарын анықтау;
3) мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі мағыналық ерекшеліктерін, ұқсастықтарын қарастыру;
4) таңдалған мысалдардың мағыналарының айырмашылықтарын талдау.
Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген курстық жұмысты зерттеу. Жұмыстың практикалық маңыздылығы болып курстық жұмыстың зерттеу жұмыстарының нәтижесі табылады.
«Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару» атты бірінші бөлімде, «Ағылшын және қазақ мақал – мәтелдерінің құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары» атты екінші бөлімде, қорытындыда зерттеу кезіндегі басты нәтижелер тақыланады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Аргингазина Ш.Б. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі етістікті фразеологизмдердің лексика – семантикалық сипаты// Алматы – 2004
2. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі етістікті фразеологизмдердің синонимдігі// АГУ им. Казахстанская филология: проблемы и перспективы. – Алматы – 2002
3. Ағылшын – қазақ тілдеріндегі кейбір ұқсастықтар туралы // Қазақстан мектебі – 2001, N 3
4. А.В. Кунин Мақал – мәтелдердің құрылымдық-мағыналық ерекшеліктеріндегі "коммуникативтік фразеологиялық бірліктер//М., 1981-77
5. Ақбердиева Б. Лексика-фразеологиялық жүйедегі мифтік-танымдық құрылымдар: Канд. дисс. Алматы, 2001. -114 б.Ахманова О.С., Гюббент И.В.
6. Ағылшын – қазақ тілдеріндегі сөздіктер, 2001
7. Адамбаев Б. Ағылшын және қазақ мақал – мәтелдерінің құрылымдық және мағыналық ұқсастықтары //Алматы-1996, 17 б.
8. Айтбаев Ә.Ө. «Аудармадағы фразеологиялық құбылыс» - Алматы: Ғылым, 1975. -14 б.
9. Бейсенов Қ. Қазақ топырағыңда қалыптасқан ғақлиятты ой кешу үрдістері. Алматы: Ғылым, 1994. -168 б.
10. Вертикальный контекст как филологическая проблема // Вопросы языкознания. М., 1977. N3. — С.49.
11. Ерназарова 3. Сөйлеу тілі синтаксисінін прагмалингвистикалық аспектісі. Алматы, 2001. - 194 б.
12. Жабықбаев М.Қ. Мақал – мәтелдерді ағылшын сабағында пайдалану//Қазақстан мектептеріндегі шетел тілдері// № 3, 2005
13. Жүсіпова Р.Б. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі мақал – мәтелдердің синонимдік мәні// Қаз ҰУ Хабаршысы – Филология сериясы // N 3- 2003
14. Иманбаева К. Мақал-мәтелдерді қолдану//Ағылшын тілі мектепте,
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
І БӨЛІМ. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ
АУДАРУ......................................................................
.............................4
1. ... ... ... ЗЕРТТЕЛУІ.....................І4
2. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЗЕРТТЕЛУІ.................І9
3. ФРАЗЕОЛОГИЗМДЕРДІ, МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ АУДАРУ
ЖОЛДАРЫ.....................................................................
........................................15
ІІ ... ... ... ... ... ... АУДАРУ КЕЗІНДЕГІ
ҚҰРЫЛЫМДЫҚ, МАҒЫНАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ,
ҰҚСАСТЫҚТАРЫ.........................................................19
2.1 АҒЫЛШЫН ЖӘНЕ ҚАЗАҚ МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРІНІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ, МАҒЫНАЛЫҚ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ТОПТАСТЫРУ..................................................................
....................................19
2.2 ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ - ... ... ... ... ... беру кезінде, әдетте, іс-әрекеттің мағынасын, қызметін,
немесе процесті. Зерттеу жұмысының объектісі ... ... ... тіліне аударылуы. Зерттеу жұмысы болып ... ... ... ... ... – мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ... ... ... белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін келесі
нұсқаулар:
1) таңдалған тақырып бойынша әдебиеттерді қарастыру;
2) мақал-мәтелдерді қазақ ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын ... ... ... ... ұқсастықтарын қарастыру;
4) таңдалған мысалдардың мағыналарының айырмашылықтарын талдау.
Берілген мақсаттарды іске асыру мақсатында берілген ... ... ... ... ... болып курстық жұмыстың зерттеу
жұмыстарының нәтижесі табылады.
«Мақал-мәтелдерді ... ... ... ... ... атты ... «Ағылшын және қазақ мақал – мәтелдерінің құрылымдық, ... ... атты ... ... ... ... ... нәтижелер тақыланады.
І БӨЛІМ. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ... ... ... ТІЛІНДЕГІ МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІҢ ЗЕРТТЕЛУІ
Қазақ тіліндегі мақал-мәтелдерге қатысты материалдарға шолу жасау
барысында оларды жинақтау, сұрыптау, ... ... ... екі ... ... оның ... — XIX ғасырдың екінші жартысы. ... 1948 ... ... мақал-мәтелдерді тек халық аузынан жинап,
жеке басылым ретінде шығару жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... зерттеудің қалыптасуымен сипатталады.
Қазақтың мақал-мәтелдерін алғаш қағаз бетіне түсірген ғалым ... Ш. ... пен Н.Н. ... ... XIX ... жылдарында ел аузынан жазып алынған екі жүзден аса ... ... ... ауыз ... ... ... бірге қазақ
мақалдары мен мәтелдерін де жинақтап, жеке жинақтар шығарып, қазақ тілі ... тіл ... ... ... зор үлес ... Ә.Диваев, В.Радлов, Щ.Ибрагимов, М.Терентьев,
Я. Лютш, Ф.Катанов, В.В. Катаринский, П.М. Мелиоранский, Н.Н. Пантусов,
А.Е. Алекторов т.б. сынды ағартушы, ғалымдардың ... ... ... ... келтіру, насихаттауда зор үлес ... ... — Ә. ... Ғалым жинақталған материалдың барлық нұсқасын толық
қамтуды көздей отырып, өз ... ... ... ... "Сборник
материалов для статистики ... ... ... жинақтарының, "Туркестанские ведомости" ... ... ... "Киргизские пословицы, записанные в
Копальском уезде Семиреченской ... ... ... 1900 жылы ... ... Н.Н. ... ... де ерекше атап өткен ... ... ... ... ... ... жинақтау,
жүйелеу, жариялау жұмыстары әр кезеңге орай жалғасын тапты.
Қазақ мақал-мәтелдерінің ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... де, ... да ... ... ішінен ғалым
Б. Шалабаев алғашқылардың бірі болып, аталмыш тұрақты тіркестер ... ... ... негізгі мағыналық ... ... ... М. ... ... ... ... ауыз әдебиеті"
деген еңбегінде қазақ халкының шаруашылығын, кәсібін, тұрмыс-тіршілігін
сипаттайтын мақал-мәтелдердің өмір танытқыштық мәні мен ... ... ... ... даму ... ... ... революциясынан бұрын басылып шыққан жинақтарды негізі зерттеу
материалы ретінде ала отырып, ғалым ... ... мен ... ... лексика-семантикалық, стилдік ерекшелікгерін жан-жақты
талдап таратады. М.Әлімбаевтың ... сөз- ... ... (1967) ... ... ... ... мәселесіне арналған. Жұмыста зерттеушінің
қазақ мақал-мәтелдерінің тілде қалыптасу тарихы, ... ... ... бір тілден екінші тілге аудару мәселесі, тәржімалаудың амал-
тәсілдері жөнінде құнды пікірлері, теориялық және ... мәні ... ... ... поэтикалық аудармаға бой ұру басымдылығына
қарамастан, бұл - ғылымда өзіндік орны, ... ... бар ... Б.
Адамбаевтың "Халық даналығы" атты монографиялық еңбегі (1976) "Мақал-
мәтелдер" және ... ... ... ... ... екі ... Жұмыс осы аталған тілдік бірліктердің жанрлық табиғатын, тәрбиелік
мәнін, құрылымы мен ... ... ... арналған.
Сондай-ақ, мақал-мәтелдердің окказионалды ... ... ... мен ... ... ... ... белгілері, инверсиялануы С.Кенжемұратованың, фразеологиялық
тұтастықтар мен мақал-мәтелдер ұласымдылығы, ... ... ... ... ... ... ... салыстыра-салғастыра зерттеуге
арналған жұлстар қатарының біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... тілдеріндегі мақал-мәтелдердің жалпылығы
мен кейбір өзгешеліктерін ... ... Э. ... қазақ және
неміс тілдеріндегі мақал-мәтелдерінің өзара сәйкес тұстары мен ... ... ... ... ... Зерттеу нысаны ретінде
алынған тілдік бірліктердің лексика-грамматикалық ерекшеліктері, қазақ ... ... ... ... ... ... және уникалия құбылыстары
А. Донбаеваның жұмысында қаралған.
Сонымен, қазақ мақал-мәтелдерінің (әрі карай ... MM ... ... ... шолу ... барысында оның бес бағытта
жүргізіліп келгендігі анықталды:
а) тілішілес, яғни бір тіл ... ... ә) туыс ... ... б) ... ... бірліктерін салғастыра қарауға; в)
этнолингвистикалық астарын ашуға және г) қолданбалы мақсатқа ... ...... тура сол ойды ... ... ... үйрену
үшін берекелі мәлімет. Монолог және диалог сөйлеуіне үйретуде ... ... ... ... ... болып табылады. Мақал-мәтелдер
– ауызша халық шығармашылығының кең тараған жанры. Олар ... ... алып ... ... ... кәдімгі формасы, қысқалылық сияқты
мәнерлі сөздер мақал-мәтелдерді тұрақты, есте сақтаулы, сөйлеуде ...... ... көне жанры. Олар көне заманда
пайда ... және өз ... болу ... ... ... ... Олардың
көбі жазу шықпай тұрып пайда болды. Сондықтан ... ... ... ... мәселе ашық болып саналады. Ағылшын мақал-мәтелдер ... ... ... ... ... ... әдебиеттік, библиялы
пайда болуы, басқа тілден алынуы және ... ... ... пайдаланылуы.
Мақалдарды мәтелдерден айыру керек. Мақалдың басты өзгешелігі ... ... және ... ... ... Мәтел үйрету мінезімен,
ақылды қорытындының бітімсіздігімен айырылады.
Мақал-мәтелдер — сөздік құрамның халық өміріндегі әрқилы кезеңдерді,
қарым-қатынас пен ... ... ... ... ... шебер де ұғымды жеткізетін, қысқа да ... ... ... ... бай ... Демек, халық өмір шындығын, кеңілге түйгенін мақал-
мәтел ретінде өз ұрпағына үлгі-өнеге етіп қалдырып отырған. ... ... ... жас ... ... сүюге, ерінбей еңбек етуге, білім
алуға, адал, кішіпейіл болуға үндеп, жалқаулық, өсек-өтірік, ... ... ... ... ... ... ... қазақ және ағылшын тілдерінде зерттелуіне тоқталмас
бұрын отандық және әлемдік тіл ... ... ... ... қай ... ... ... айтылған тұжырымдарды атай кеткен
жөн. Мысалы, фразеология саласының қалыптасуына, дамуына өзіндік ... В.В. ... Н.М. ... В.Н. ... М. ... М.М.
Копыленко, А.В. Кунин, И.В. Арнольд, І.Кеңесбаев, Ә.Т. Қайдар, Б. Манасбаев
т.б. сынды ғалымдар мақал-мәтелдерді фразеология саласының ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі ММ-дерді топтастырып, жүйеге
келтіріп, баспадан шығару ... ... баса ... ... ... мақал-мәтелдерін тек өз аясында зерттеудің, жан-жақты емес, бір
қырынан ғана қарастырудың орын алғандығы байқалды. ... ... ... бірнеше тілді салыстыра - ... ... ... ... ... тұрғыдан толықтыра, жегілдіре түсері даусыз.
Мақал-мәтелдердің шығу ... ... ... деген ережеге келер
болсақ, оның күрделілігі де, түпдеректі қалтқысыз ... ... ... ... ... ... рухани қазынасын, сөз маржандарын
қалыпқа келтіру барысында елеулі еңбек сіңірген ... ... ... аузы ... жеке ... ... шыққанымен, біреуден
біреуге, ұрпақтан-ұрпаққа ауыса жүріп өңделген, өзгерген, бүкіл елге ... ... ... деп таныған қағидаға, тіпті ережеге - заңға ... ой ... ... ... болады./9,17/ Тарихи деректер, ғылыми
ізденістердің нәтижелері, танымал ғалымдардың ... да ... ... ... ... ... сөз ... ұрпаққа жетіп,
ақиқат ретінде таныла бермесі хақ. Өз дәуірінің озық ойлы кемеңгерлерінің
халықтың көкейінен шығатын, ... ойы, ... ... сөзі ғана ... ... ... мүмкін. Халықтың дана билері мен шешендерінің бір
кезде ... ... ... ел ... ... ретінде қолданысқа
енген сөздерінен бірер мысал келтірейік. Майқы би:
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, ... ... ... қара ... қақ ... ... жастайынан
елді аузына қаратқан Төле би сөздерінің де ұрпақтан ... ... ... ... ... ретінде кең қолданыс тапқаны байқалды:
Жаңбыр жаумаса, жер жетім,
Басшысы болмаса, -ел жетім.
Сондай-ақ, халықтық мақал-мәтелге айналып, жиі ... ... ... ... ... ... Әйтеке бидің, ал "Бұлақ көрсең көзін
аш" Бәйдібек бидің дуалы ұзынан шыққан тілдік бірліктер деген деректер ... ... әрі ... ... қатарын көбейте беруге болады.
2. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІҢ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЗЕРТТЕЛУІ
Ағылшын тіліндегі жалпыхалықтық мұраны ... ... ... көне ... қалыптасып, күні бүгінге дейін дәстүрлі түрде жалғасып
келеді. Тарихи деректерге сүйенер болсақ, ете көне ... ... ... "Book of Proverbs in the Old ... атты топтама V
ғасырда жарық көрген. Кейінгі ... ... ... ... осы ... ... зор ... сіңірген оқымысты ғалым Дезидериус Эрасмус
есімімен тығыз ... Оның 1500 жылы ... (818 MM), 1508 ... "Chiliades" (3260 MM) деген атпен жарияланған жинақтары 1515-1536
жылдары аралығында толықтырылып ... ... ... ... ... із ... ғалымдардың бірі Джон Хеуд (John
Heywood) өзінің алғашқы "A Dialogue Containing the Number in Effect of ... Proverbs in the English Tongue" атты ... 1546 ... кейінгілерін
1550, 1555, 1560 жылдары жарыққа шығарды. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... атап ... 1612 ... шіркеу қызметшісі Thomas Draxe ... ... or, a ... of Ancient Adagies, and ... 1639 жылы ... Дж. ... (John Clarke) ... ... 1640 жылы Дж. ... ... Proverbs", 1659 жылы ... ... 1670, 1678 ... Дж. ... 'English ... енбектері жарық көрді. Келесі ғасырларда бұрынғы ескі жинақтар
толықтырылып, қайта бастырылып отырды. ... ... ... ағылшын тілі мақал-мәтелдерін жинаққа енгізу үрдісімен шектелгенін
көреміз.
Ағылшын тілі ... ... ... ... ... ... ... бар екендігі мәлім. Мысалы,
Л. И. Швыдкояның ғылыми зерттеуінде мақалдар мен афоризмдер "клише"
деген атаумен бір топқа ... ... ... ... берілген.
С.И. Вяльцеваның ағылшын мақал-мәтелдерін стильдік, ал ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тіркестерін зерттеу жұмыстары ғалым А.В. ... ... ... Ол өзінің "Курс английского языка", "Курс фразеологии
современного ... ... ... ... ... ... мен ... фразеологический словарь" сөздігі т.б. ... ... ... ... өзгеге беймәлім тұстарын айқындап, жалпы тіл ... үлес ... және ... негіздегі ізденістерге бағыт-бағдар
берді. Мақал-мәтелдердің басқа тілдік бірліктермен салыстыра ... ... ... мән-мазмұнының терендігін айқын
көрсететін тұстардың бірі — аударма ... ... ... ... ие ... есепке алмағанда, әдетте, мақал-мәтелдер
бір тілден екінші тілге тікелей аударылмайды. Бір ... ... ... ... мағынасы мен тіркес құрамындағы сыңарлары ... ... ... ... ... немесе контекстік мағынасы
сәйкес эквиваленті қолданылуы мүмкін. Әсіресе, ілеспе аудармада ... ... ... Осы ... ... практикалық мәні бар
жұмыстардың бірі — ... Н. ... Н. ... ... ... ... пословицы и поговорки и ... в ... и ... ... атты еңбек. Жұмыста мақал-
мәтелдер он ... ... ... ... орыс және ... ... ... Алайда, ағылшын ММ-дерінің қазақ тілінде баламалары
бола тұра, тікелей аударылған тұстары да баршылық.
Ағылшын тіліндегі мақал-мәтелдердің ауқымды бір тобы ... ... ... қалыптасқан. Халық арасына кеңінен таралып, ... ... ... ... тобы ... ... ... мағына тұтастығы тәрізді белгілердің негізінде қолдануға даяр
тілдік бірлікке айналған. Зерттеу барысында ... ... бір ... ... ... ... еш өзгеріссіз қолданылатындығы
айқындалды. Мысалы: Үоu саnnоt sегvе Gоt and mаmmоn (сөзбе-сөз аудармасы*:
Сен құдай мен мамонаға ... ... ете ... А soft answer turneth
away wrath (с.с.а.: Жұмсақ (жылы) жауап ... ... т.б. ... ... ... ... сәл өзгеріске ұшыраған түрлері де
кездеседі.
Ақын-жазушы, саясаткерлердің ұғымды, ... ... ... ... ... сөздерінің де ағылшын тілінің сөздік қорын байытуға едәуір
үлес қосқаны нақтыланды. Мысалы: Тһе customer is always right і ( ... ... ... ... ... ең ... сауда
орталықтарының бірі "Сэлфриджезді" (Selfridge’s) ... ... ... ... бар. ... оның барлық дүкендерінде "Тһе
сиstоmег іs аlways гіgһt", яғни ... ... ... ... ... қалыптасқан. Көпшілік көңілінен шыкқан осы сөз ... ... жиі ... ... ... енген. Ағылшын тілінде бұл
тәрізді қолдануға даяр, астарлы ... ... мол қоры ... ... тіліндегі мақал-мәтелдердің ауқымды бөлігі қасиетті
кітап інжілден, ал келесі бір бөлігі ... ... ... керкемсөз
шеберлерінің, халыққа танымал ақын-жазушылардың туындыларынан, сондай-ақ,
көрнекті саясаткерлер сөздерінен бастау алғандықтары байқалады.
Қазақ және ағылшын ... ... ... ... ... Қазақ ММ-дерінің ауқымды тобы жеке ... ... дана ... т.б.) ... ... ұрпақтан-ұрпаққа ауызша
таралып отырған. Ал ағылшын ММ-дерінің негізгі бұлағы діни ағым, ... ... ... ... ... табылады және сондай-ақ Шекспир
сынды ұлы тұлғалардың айшықты, мәнді сөз үлгілері ерекше орын ... ... ... ... ... қазіргі заман ағымына сай келіп
тұрғанымен, көненің көзі екендігін ескертеді және оның алғашқы қолданысын
біздің жыл ... ... 320 ... ... ... ... іs а timе оf ... (с.с.а.: Әр нәрсенің өз уақыты бар).
Қазақша баламасы: Сабапқы ине ... ... ... ... кітап Інжілдің " То еvегуthing tһеге іs а
sеаsоn, апd а tіmе tо ... ... under tһе ... ... ... әр ... әр ... өз мерзімі бар) деген өсиет, өнегелерінен
ықтималдық, тұрақты қалыпқа енген./9, 152/
Зерделей қарасақ, мақал-мәтелдер адам баласының бар өміріндегі, тұрмыс-
тіршілігіндегі ... ... ... ... ... ... қомақты
бір бөлігі — еңбек жайлы мақал-мәтелдер. Мұның сыры ... ... ... ... қайнар көзі болғандығында болса керек. Көненің
көзі іспеттес ... ... тобы ... ... ... ... ... түсіндіре келіп, оларды еңбек сүйгіштікке, адал еңбек етуге
баулиды, жалқаулық, бойкүйездік, жатып ішер ... ... ... ... - ... ұлтының сүтімен кіріп, сүйегіне сіңген ... ... ... ғасырда поляк саяхатшысы әрі ... ... ... қазақ жайласа, жер шарын тегін аралап шығар ... деп ... ... ... риза ... бағалаған екен. Қазаққа қонақ болу
үшін оның ... ... ... ... ... шарт ... қонақасыны
"бөлінбеген еншім" деп тануының өзі кеңінен таралып, дәстүрге ... ... ... ... Алайда, А соnstant guest іs пеvег
welkome. Бір күнгі қонақ - күт, Екі ... ... - жұт ... тұрақты
тұлғалар жиі келген келген қонақтың қадірін жоғалтатынын, оған өзі
қалағандай ... ... ... түрде жеткізеді. Екі ел мақал-
мәтелдерін талдап-тарату барысында алыс ... ... ... әр басқа халықтардың айтайын деген ой-тұжырымы, көзқарасы мен
өмірлік ұстанымдарының өзара сәйкес ... ... ... Мұның сыры
өмірдің өзінде, адамзаттың көріп-біліп, көңілге түйген ойында, өмірден
алған тәжірибесінде жатса керек./2, ... және ... ... ... ... ... ... " Таке саге оf реnсе апd the роunds will tаке саге ... ... ... ... ... фунт ... ... Теңге
тиыннан өсер, Жылқы құлыннан өсер; Береке бір тиыннан.
Ағылшын тілі ... ... ... ... ... ... құбылыстарына қатысты мақал-мәтелдерді жиі кездестіруге
болады.
Ағылшын тілінде халық арасында жиі қолданылатын "Маппеrs ... ... таке tһе тап" ... ... адам ... оның әдептілігі) тұлғасы
ықшам, алайда мәні зор тілдік орам, орта ... орын ... ... ... ... ... ... Әсіресе, ХІV ғасырда
Англияда мәдениеттіліктің негізгі шарттарына, ... ... ... ... аударылып, мүлтіксіз орындалуы талап етілді. ... ... ... арнайы жинақтар шығарыла бастады. Уақыт өте
келе осы ұстанымдардың бірқатары жалпыхалықтық мақал-мәтелге ... ... ... ... ... таке iһ а тап.
Адамды адам ететін оның әдептілігі) ; If yои sit bу worthier тап ... аrt опе, Suffеr һіт fіrst tо ... tһе теаt ... Егер ... ... ... ... одан үлгі ал, ягаи соған қарап ас
іш) т.б.
"Жалғыз қаздың үні ... ... ... мұңы ... ... ... ... өмір салтына байланысты тілде қалыптасқан деп
ойлаймыз. Өзара қарым-катынасын жекжат болып нығайтқысы ... ... ... ... ... қайтыс болса, әмеңгерлікпен туған
бауырының, болмаса жас ерекшелігіне ... ... ... ... ... ата ... бойынша шешімін табатын. Балғын жас қаздардың
тіпті ... де ... қарт ... ... шығуға мәжбүр болуының
негізгі себептері, қыз әкесінің сіңірі шыққан кедейлігі, не ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда
келтірілген мақалдың шығуына мұның шаға алмай, тағдырдың дегеніне көнген
арулардың қайғы-қасіреті себеп болған тәрізді.
Діни ... ... ... ... ... Ағылшын және казақ ... ... ... де ... ... ағылшын тіліндегі "Gоd
һеlрs tһоsе who һеlр tһеmself" (с.с.а.: Өзіне өзі көмектескендерге құдай да
жәрдемдеседі) тіркесінің шығу ... ... жыл ... дейінгі 570
жылы жазылған "Геракл және күймеші" атты Эзоптың (Аезор) аңыз әңгімесімен
байланыстырамыз. ... ... ... ... келер болсақ, күймесі
батпақка батып түрып калған күймеші оны шығаруға талпыныс ... ... де ... ... ... Адамның бұл қылығына катты
ашуланған Геракл: ... ... ... ... ... итер де,
өгізінді алға айда" дейді және алдағы ... еш ... ... ... ... ... ... Осы ой түйіні XVIII ғ. дейінгі әдебиеттерде әр
түрлі ... ... ... ... ... ... "Аn ... атты еңбегінде: "Gоd helps thоsе іn tһеіг аnаіге, which ... ... ... ... ... көмектеседі) десе, Дж.
Херберт (G. Herbert) "Jасиlа Рtudеntum" деген ... "Неlр ... Gоt will һеlр tһее" ... Өзіңе өзің көмектес, сонда сондай ... ... деп, сәл ... ... ... уақытта тұрақты
қолданысқа ие "Got һеlр thоsе, wһо һеlр ... ... ... рет ... ... (В. Ғгаnкlіп) "Роог Rісһагd's Аlmаnаск" атта еңбегінде
қолданылды.
Қазақ және ағылшын тілдеріндегі наным-сенімге, оның ... ... алла ... ... ... ... зерттей отырып, олардың
семантикалық жағынан өзара сәйкес келетіндігі анықталды. ММ-дер ... ... ... ... астасып келу себебін әртектес тілдер
өкілдерінің өмір ... ... ... тіршілікте көзі жетіп, көкейіне
түйген тәжірибе жиынтығының ұқсастығымен ұштастырамыз.
4. ... ... ... ... зерттеушілердің қай-қайсысы болсын оларды басқа тілге
жеткізудің филология ғылымында үлкен мәселе ... ... ... ... шолу талдауды Ә.Ө. Айтбаевтың ... ... ... ... яғни қай ... фразеологиялық
бірлігін алсақ та, олардың сол ұлтқа тән ... ... ... ... ... ... ... өңін өзгертпей, ұлттык бояуын,
эмоциялық-экспрессивтік сипатын сақтап жеткізу аудармашыдан ... ... ... ... да ... бірліктердің
аударылуын сөз етпес бұрын аудармашыға оның тілдік табиғатын түсініп ... ... ... қасиеті, экспрессивті-эмоционалдық бояуы,
құрастырушы сыңарларының бірлігі контекст арқылы айқындалып ... ... ... ... ... жөн. Ал ... ... өлшеусіз екені өзінен өзі мәлім. Бұған қоса фразеологизмдердің
стильдік жіктердегі ролі, жеке автордың ... ... рөлі ... шығармада болсын, саяси, публицистикалық шығармада болсын
фразеологизмдер жиі қолданылып, ... ... ... ... ... ... Демек, бұл бірліктер тілдегі лексикалық
бірліктер сияқты мағына жағынан түрленіп, белгілі бір ... ... ... отырады.
Фразеологизмдердің жалпы сипаттары, өзіндік ерекшелігін түгендемесек
те, ұзын-ырғасын санамалап шығуға болады:
1. Фразеологиялық бірліктер белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мағынаға ие бола алады;
2. Фразеологиялық бірліктер контекстен тыс тұрганда еркін тіркестермен
омонимдес болып тұрады. Мысалы: контекст болмаса «бұл ... көзі ... ... «көзі ашылды» фразеологиялық тіркесінің мағынасын түсіне
алмаған болар едік;
3. Көптеген ... ... ... ... ... ... негіз болады. Сондықтан аудармада фразеологизмдердің үлттық
бояуын жеткізу елеулі қиындық тудырады. Бұл тұрғыдан ... ... ... ұқсас жатады;
4. Фразеологиялық тіркестің компоненттерінің магынасы ... ... ... ... ... ... Бұл ... адастыруы
ықтимал;
5. Фразеологизмдер стилистикалық тұрғыдан әр түрлі топтарға ... ... тіл ... әр түрғыдан едэуір дәрежеде
зерттеледі. Алайда оны жіктеуде, шегін айқындауда тоқтамды түрде келісілген
пікір ... бола ... ... оның құрамына күрделі создер де, метафоралық қолданыстар да
тіпті қос сөздер де кіріп ... ... ... ... ... соңғы кездерде тұтас шығатын
мағынаға ... ... ... ... ... дәлелді түрде жіктеліп түр. Көпшілік жүгінетін В. ... ... ... фразеологиялық тұтастық, фразеологиялық
бірлік, фразеологиялық тізбек болып болінсе, М.Н. ... ... ... ... ... ... фразеологизмдерінің бірегей
зерттеушісі ғалым I. Кеңесбаев бұл ... ... екі ... ... ... ... тіркес), фразеологиялық
тіркестерге бөледі. ... қоса ... ... ... ... айырмасы болатынын ескерте отырып мақал-мәтелдерді де
тұрақты сөз тіркесіне жатқызады. /13,218/
Айта кету керек, кейінгі кезде қазақ тіл ... де ... ... ... - ... ... ... этнолингвистикалық жолмен
фразеологиялық бірліктерді зерттеу аударма теориясы үшін де мол ... ... ... еді. ... бұл ... ... айтарлықтай деңгейге
жетті деп айта қою қиын.
Сонымен жоғарыда көрсетілген классификациялардың ... ... ... ... - ... және ... сүйенетінін
байқауға болады. Мәселен, тұтастықтар мен бірліктер ... ... ... ... ... немесе жартылай айрылып, ол
тіркесті ... ... жеке ... ... ... тұрады. Мысалы: қас пен
көздің арасында - жылдам (әңгіме қас пен көз туралы болып тұрган жоқ), ... ... ... - ... бос ... - ... түйе ... сирац
үйіткен - ебдейсіз, пускать пыль в глаза - обманывать, намылить шею ... во всю ... - ... ... лясы ... - ... пустяки
т.с.с. Бұндай орамдардың сыңарларының ... ... ... ... ... көмескі сөздердің кездесуі әбден мүмкін. Ескерте кету
керек, орыс тіл ... ... ... ... ... ғылымында дәлелденген тұрғы бойынша фразеологиялық тізбектер
(Кеңесбаевша, ... мең ... ... ... лексикалық
мағынасын сақтайды да, тек қана ... ... және ... ... ... ... құрайды. Бұл топтың құрамына
жататындардың қайсы бірі номинативтік қызмет ... ... бірі ... ... жеті қоян ... алғандай куану, скалить зубы, құлаң кою,
насупить брови т.с.с.) коммуникативтік қызмет атқарады (ум не от ... от ... у ... ... сто рук; ... ... аттың сыртынан
жүрме; пышақ кескендей тыйылды т.б.). Осы тұрғыдан қарағанда тұрақты ... ... екі ... бөлуге болады: идиомдар мен фразеологиялық
тіркестер (соңғысына ... бір ... ... ... ... фразеологизмдерге ұқсастығы - оның сөйлеуде
дайын күйде қолданылуы. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ... үдерісінде фразеологизмдердің структуралық-
семантикалық сипаты ерекше ескерілетіндіктен, бұлардың ... ... ... ... ... тіпті дайын, басқа тілдегі
тізбектерді талап етуі ықтимал.
Аударма үшін керекті нәрсе фразеологиялық орамдардың ... ... соны ... ... ... ... қатысы, сыңарлардың
айқындық я көмескілік, ерекше маңызға ие болады.
Аударма зерттеушісі Ө. Айтбаев:«... фразеологизмдерді екі топқа бөліп
қарап ... ... ... орай ... ... ... мағынасы
жағынан жеке сөздер мен сөз тіркесіне бара-бар ... ... ... ... ... құрамы бір тұтас, ... ойды ... ... Яғни ... және ... ... бөліп қарауда мән бар. Зерттеу нәтижесін байқатқандай,
фразеологизмдердің бұл екі ... ... ... ... ... талап етеді» - дейді.
Сол сияқты Р. Сәрсенбаев аталмыш мақаласында фразеологиялық бірліктерді
табиғаты жағынан әр ... ... ... ... аударуда стильдік қызметін
сақтау мақсатымен фразеологизмдерді екі топқа бөліп қарауды ұсынады.
1. Идиомдарды аудару;
2. Тұрақты ... ... мен ... ... Р. - ... ... отырғанымыздай, бұл жіктеуде айырмашылық шамалы. ұсынылып
отырған еңбекте біз де осы ... ... ... ... ... ... - сөз құраудың нәтижесі. Міне, осы тұрғыдан біз аудармаға қатысты
фразеологиялық мәселелерді екіге бөліп ... ... ... 1.
Идиомдарды аудару; 2. тұрақты фразеологиялық тіркестер мен мақал-мәтелдерді
(фразеологиялық сөйлемшелерді) аудару.
ІІ БӨЛІМ. МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕН АҒЫЛШЫН ТІЛІНЕ АУДАРУ ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ҚАЗАҚ МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРІНІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ, МАҒЫНАЛЫҚ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТОПТАСТЫРУ
Мақал-мәтелдерді топтастырудың негізгі қағидалары. Тіл білімінде ММ-
дерді ... ... ... бар, енді ... негізгі түрлеріне
тоқталайық.
1. Әріптік, әліпбилік (алфавиттік) топтастыру. Аты айтып тұрғандай,
топтастырудың бұл түрінде ... ... ... ... ... ... алынады. И.С. Гварджаладзенің, Г.Л. Айшерсонның, B.C. ... ... ... ... ... түзілген, Тілдік
бірліктерді осы тұрғыдан топтастырудың тиімділігін оның қарапайымдылығымен,
қолдануға қолайлығымен, ал кемшілігін басқы әріп ... ... ... ... топқа саралануымен түсіндіруге болады.
2. Ұйытқы сөз арқылы ... ... ... ... ... паремиологтар А.Жигулиев, М.В. Буковская және
бірқатар шетел ғалымдарының осы әдіске зор мән ... ... ... ... ... ... ... отырып, оңай тауып алуға болатындығын
аталмыш әдістің ерекшелігі деп ... Ал ... ... ... ... ... өзара мағыналас ... ... ... ... бір, мазмұны бөлек түрлері бір ... ... түйе ... ... бойына сеніп жылдан құр қалыпты",
"Түйе көп ... жүк ... ... ... ... ... болғандықтан, бір тақырыптық топқа ... ... ... ... ... әдіс ... ... жинағының жоқтығы анықталды.
3. Монографиялық топтастыру. Мұнда MM ... ... ... ... орай ... ... поговорки, загадки в
рукописных сборниках ХІІІ-ХХ веков" және "Ақылдың көзі, Ташкент маңы ... ... ... пен ... ... ... тұратын
қазақтардың мақалдары" атты жинақтар монографиялық топтастырудың айқын
үлгісі.
4. Генетикалық тұрғыдан ... ... шыгу ... ... ... тілге қатыстылығы негізге алынады. М.Брагинскийдің
жетекшілігімен ... ... ... ... ... жинағы
осы генетикалық әдіспен түзілген.
5. Тақырыптық (тематикалық) топтастыру. Бұл қағида бойынша мақал-
мәтелдер мән-мағынасына ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдерінің осы қағидамен топтастырылғандығы
байқалды. Топтастырудың бұл қағидасы мағыналас мақал-мәтелдерді бір ... ... ... ... ... Деп ... топтастырудың
бұл жолы да кемшіліксіз ... ... ... ... ... ие ... көп тақырыпты болып келеді де, оларды бір
топ аясына ... ... ... Екіншіден, көп мақал-мәтелдердің
тақырыптық тобын айқындау да едәуір қиындық ... ... ... ... ... саралау, топ жиынтығын ... ... ... ... ... ... меншіктігін анықтау
тәрізді мәселелерді шешу зерттеуші немесе жинақтаушының құзырында. Бірақ,
жоғарыда ... ... ... ... тақырыптық
тұрғыдан топтастырған жөн деп ... ... ... немесе тілді
үйренуші өзінің мақсат-мүддесіне орай қажет мақал-мәтелді тақырыбына ... ... ... әрі ... да өте ыңғайлы, Мақал-мәтелдер табиғатын
арнайы зерттеп жүрген тілші ... да ... ... мәні ... ... да түсінікті.
6. Мақал-мәтелдерді зерттеуге зор үлес ... ... ... ... ... топтастыру үлгілерінің
кемшін тұстарын ескере ... ... ... жаңа ... ұсынды. Бұл мақал-мәтелдерді инвариантты тақырыптық жұптармен
(инвариантные тематические пары) топтастыру. Бұл принцип ... ... тобы ... - ... ... ... т.б. ... бойынша жіктеледі. Мысалы: ... ... ... ... ... тұлғасының ықшам, мазмұнының ... ... орам ... ... ... ... Ә. Қайдар көп жылдан бергі ізденуі нәтижесінде этнография
мен лингвистика ғылымдарында ... ... ... ... ... ... ... өз ерекшеліктеріне сәйкес,
"Табиғат-Адам-Қоғам" деген ... ... ... ... ... бойынша "Табиғат" бөлімі төрт тараудан ... ... ... ... т.б), ... ... ... ішкі дүниесі
мен сипаты, іс-әрекеті т.б.) он бір тараудан, "Қоғам" ... ... ... ... т.б.) жиырмадан астам тараудан
тұрады. Соңғы аталған ... ... және ... ... мақал-
мәтелдердің этнолингвистикалық ерекшеліктерін ашуға қолайлы.
Дүние ... ... оның ... тіл білімі салаларымен
салыстыра алғанда, этнолингвистика — теориялық, әдістемелік тұрғыдан әлі де
болса нақты қалыптаса қоймаған, анықталған тұстарынан ... ... ... ... ... бағыттардың бірі. Зерттеу нысаны ортақ, яғни "тіл
мен мәдениет", олардың өзара байланысы, бір-біріне ықпалы болып табылатын,
зерттеудегі ... ... ... мен ... көп ... ... келетін этнолингвистика мен лингвомәдениеттану салаларының ара-
жігі әлі де болса ... ... ... гөрі ... ... өзі осы ... ... іспеттес.
2.2 ҚАЗАҚ ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ - МӘТЕЛДЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ЖӘНЕ
МАҒЫНАЛЫЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ҰҚСАСТЫҚТАРЫ
Паремиология мақал-мәтелдер мен әр алуан ... ... ... зерттеуге байланысты пайда болған тіл білімінің дербес те жаңа
салаларының бірі. Көркем сөз ... ... ... мен ... ... ... тіл ... баршасына тән, өзіндік
ерекшелігімен көзге ... ... ... ... тіл білімінде
барлық тілдердің екі түрлі ... атап ... оның ... ... ... түсінуіне; пікір алмасуына қажетті қатынас құралы
ретіндегі коммуникативтік қызметі де, ... ... ... өзінде бейнелеп көрсету қызметі. Мақал-мәтелдердің табиғатына ... ... осы ... ... ... ... олар ... бір
гілде сөйлеуші халықтың өткен өмірі мен барлық болмысының куәгері іспеттес,
оның дүниетанымы мен, даналығын бойында ... ... ... ... ... ауысып келе жатқан асыл мұра, рухани қазына ... ... ең ... поэзияға тән жинақылық, үнділік, саздылық,
үйқас ырғақтылық байқалады. Онда басы ... бір сөз ... ... ... ... ... жымдаса біріккен, ішкі ... ... сай ... ... болып келеді. В.Виноградов мақал-мәтелдердің
түрақты сөз тіркестерімен бірге зерттелуі ... ... ... олардың
мағыналық бірліктері түрақты сөз тіркестеріндегідей дәстүрлі, сазды және
дайын күйінде қолданылады.
Қазақ тілінде мақал-мәтелдердің бәрі ... жай ... ... сөз ... ... яғни олар түлғасы жағынан ұзақ ... ... ... бір ... ... ... жағынан
біртұтастыққа ие болған жай сөйлем типтері. құрылымы ... ... ... ... ... өзара ұқсастықтары жиі кездеседі:
1. Бұйрық райлы сөйлемдер:
Make hay while the sun shines-
Темірді ... ... sleeping dogs lie ... ... ... баспа.
Cut your coat according to your cloth –
Көрпеңе қарай ... the bear before you sell his skin ... ... ... ... think, then speak ... да ... сөйле.
2. Болымсыз түрдегі бұйрық рай, яғни тыйым салу;
Never say die - ... сұра ... count your chickens before they are hatced ... ... ... ... ақтама.
Donft cross a bridge before you cote it- Байыбына бармай бал ... hallo until you are out the wood ... ... ... ... look a gift horse in the mouth- Алғанды ... ... ... trouble until trouble troubles you - ... жыланның құйрығын
баспа.
3. Шартты райлы сөйлем түрінде:
When cat is away, the mice will play- құлан ... ... ... ... it were not for hope, the heart will break- ... шайтан.
4. Болымсыз жай сөйлемдер түрінде:
All are not friends that speak us fair - Жалған дос ... ... ... ... ... are not hunters that blow the horn - Мылтық ұстағанның бэрі аңшы
емес.
All are not thieves that dogs bark at - Ит ... бәрі ұры ... ... ... ... ... ... Тіпті кейде
сөз тастап кетіп отырады. ... "No sweet with out some sweat" ... ... та баяндауыш та, ал "Ақыл-жастан, асыл-тастан" ... сөзі ... ... ... жағынан сырттай ұқсас болып келгенмен, олардың
мазмұнды түйіндеуінде, ойды шешуінде өзіндік ерекшелігі ... ... сай ... ... мен ... ... арқылы ой-пікірді айқындау ... ... ... is useful to lock the stable ... ... түстен кейін |
|door, when the steed is stolen" ... ... ... иті үры |
| ... соң ... ... before pleasure ... түбі-бейнет, |
| ... ... ... or West, home is best ... ... жер болмас, |
| ... ... ел ... ... boast, small roast ... ... жоқ. ... sweet with out some sweat ... жер ... |
| ... су ішерсің. ... ... тән ... ... (оны ... «клише»
деп атайды.
Қаншама берік және тіл үшін ... ... ... ... ... ұғым емес, ол тілдің тарихи дамуына байланысты, көрші тілдердің
әсерінен, сондай-ақ тілдің ішкі даму ... ... ... сөз ... сөз ... шеберлеріне байланысты ертүрлі
өзгерістерге ... ... ... бұл өзгерістер мақал-мәтелдердің
жалпымазмунына, мағынасына, бүкіл тіркеске негіз дәнекер болып ... ... ... сан ... ... ... ... өзгерістерге, түлғалық
модификацияларға үшырауы салдарынан пайда ... тіл ... ... ... ... түрлерін инварианттар деп атаймыз.
Инварианттық, өзгерістер авторлық тек өз ... асыл ... ер ... ... ... ... шебердей, мақал-мәтелдердің көркемдік өрнегін,
образы мен бейнелеушілік әсерін, эмоция-экспрессивтік қуатын бойында ... ... ... ... инварианттары бірде олардың компоненттеріне инверсия жасау
арқылы, бірде ... ... ... ... айту ... бірде дербес
екі түрлі мақал-мәтелдердің элементтерін өзара шебер қиыстыру арқылы, т.б.
жолдармен ... ... ... ... ... ... инварианттар: «Қырық жұт
қырғын болса да ажалды өлер, Қырық жыл қырғын ... да ... адам ... деген... (М.Мағауин «Қияндағы қыстау», 37-бет)
«A living dog is better than a dead lion» (From the ... was unable to ... the writer till he was ... ... a dead ass better than a living lion".
Мақал-мәтелдердің жеке элементтері ғана сақталатын инварианттар:
«Өтіріктің құйрығы ... ... ... оңай ... Қазақ айласының
құйрығы бір-ақ түтам (Ғ.Мүсірепов Ш.Ж, 5-том, 400-бет)
"The last straw breaks the camel's back" "He can't stand to the ... (Martin Eden, p ... ... ауыстыруына ... ... қой ... ... ... Уай, ... Бұл түстен кейін маңырайтын ақсақ қой дейсіңдер ғой.
(М.Әуезов, Абай жолы ... ... is not gold that ... will be an age not, perhaps, of gold but at least of glitter ... English Word)
Мақал-мәтелдерден біз белгілі бір халықтың этнос болмысын, оның ... ... ... ... әдет-ғүрып, наным-сенімін,
т.б. туралы бай информация табамыз.
Қазақ мақал-мәтелдері мал шаруашылығына, саятшылық-құс ... ... ... ... ... ағылшын тіліндегі мақал-мәтелдерінің
көп бөлігі бағбаншылық саласын қамтиды.
Мысалы:
|The rotten apple ... алма ... |Бір ... бір ... ... nature ... ... |
| | ... ... were good till ... ... ... еті ... was founded ... ... ... ... |
| ... ... ... әлем |
| | ... ... ... үзінділер халықтың көңілінен шығып, кең қолданысқа
көз болса бірте-бірте қанатты сөзден ... ... ... ... ... ... тілінен өз баламаларын тауып жатады: Brevity
is the soul ofwit- Аз сөз-алтын.
Rieh gifts are poor when givers prove unkind ... ... ... ... ... бата ... ... жоқ жақыннан
жаңы жақсы жат артық.
|A little learing is |Шала оқу ... |Жол ... ... | ... |
|To err is human | |Жөн ... ... shall deeide | ... ... doetors disagree | ... тұяқ Жоқ. |
| | ... ... тәуіп |
| | ... ... ... де дәл ... бар ... ... жоқ халық-балық. (Шерхан)
Талап, еңбек терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой,
Бес асыл іс, ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінде көп кездесетін кейіпкерлер мақал-мәтелдерден
де өз ... ... ... ... |
|A good Jack makes a ... ер ... әйелі |Жақсы әйел жігітке ... |де ... ... бақ, |
| | ... жер, ... |
| | ... алтын таң. |
| | ... әйел теңі жоқ |
| | ... түбі жоқ ... off all trades and |Әр істің басын шалу ... ... ... |
|master of none | ... ... жара |
| | ... ... халық болмасын, билік пен байлыққы сүйенген абырой-атақты мысқылдап
отырған. Ағылшын тілінде бұл ... ... ... ... ... бай-болыстарды мысалға келіп еді.
|Ceaserfs wife is|Цезардың әйелі күдіктен |Аузы қисық болса да, ... ... ... ... ... ... ... тәлім-тәрбиеге байланысты мақал-мәтелдері сол халықтың
менталитетінен ... ... can not change ... өз дақтарын |Сүтпен сіңген мінез, |
|his spots ... ... ... ... не Қара |
| | ... қанша жусаң да |
| | ... ... hungry wolf ... ... ас талғатпайды |
Қазақ халқы отбасы тербиесіне, ұрпақ тәбиесіне, ата-ана қүрметіне, қыз
бала тәрбиесіне өте ... ... ... ... да ... кей ... ... мысалы:
|Like father, like son |Үлы әкесіндей ... ... ұл ... |
| | ... ... қыз |
| | ... ... ... ... ... Қызға қырық үйден тыю,
Қала берді, есіктегі күңнен тыю, ... ... ... ... ... үйге ... ... — халық тарихы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл-өнегесі,
даналығы мол көрініс тапқан, ой ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда үлгі, өнеге, өсиет айтуға құрылады. Ал мәтел, ... ... ... ... ... ... ... көңілдегі
ойды емеурін арқылы жеткізеді және ... ... ... ... ағылшын тіл білімінде мақал мен мәтелдің ара жігі нақты ажыратылмай,
біртұтас тұрақты тіркес ретінде қарастырылады;
- мақал-мәтелдер өзге ... сөз ... ... сөз, ... ... қарағанда, тұлға жағынан ықшам, мазмұны жағынан тұтас, әмбебап
болады;
- мақал-мәтелдердің тұлғасының ... мен ... ... ... ... ... ... оларды фразеологизмдер қатарына
қосып, осы салада зерттеуге толық мүмкіндік береді;
- ... мен ... ... тіл білімінде нақты
сала болып қалыптасқан тұсында ... ... ... сараптап
қана қою жеткіліксіз, олардың ұлттық ерекшеліктерін, ... ашу — ... ... өзекті мәселелердің бірі;
- мақал-мәтелдердің этнолингвистикалық табиғатын айқындауда Табиғат -
Адам - ... деп ... үш ... қамтитын идеографикалық
классификация тиімді;
- бірқатар қазақ және ағылшын макал-мәтелдерінің құрамы мен құрылымы
және ... ... ... ... ... абсолютті
эквивалент, яғни теңбе-тең балама түрлері де кездеседі;
- ағылшын ... ... бір ... ғана ... ... басым көпшілігі екі, не бірнеше тармақты болып келеді. Қазақ
мақал-мәтелдеріндегі айтылар ойдың басқа бір ... не ... ... ... ... ... жатқызуға болады;
- кейбір қазақ мақал-мәтелдерінің күндерегі қазақ қоғамында қалыптасқан
билер институтымен, яғни Майқы, ... ... ... ... ... т.б. ... ... сөз үлгілерімен, қоғам
қайраткерлерінің қанатты сөздерімен, жұмбақтар және діни ... ... ... ... ... мақал-мәтелдердің құрамында елді-мекендердің,
атаулары мен кісі есімдері жиі кездеседі;
- туыс емес тілдердегі ... ... ... ... ... ... және ... халықтарының өмір тәжірибесінің, көзі ... ... ... ... ... ... тіл-тілдегі макал-мәтелдер әрбір халықтың ... мен ... ... жөнінде ақпарат көзі, яғни
дүниненің тілдік бейнесі болып табылады;
- әртектес тілдердің мақал-мәтелдерін ... ... ... ... тіл ... теориялық тұрғыдан соны тұжырымдармен толықтыра
түседі және кейбір практикалық ... ... ... ... ... Аргингазина Ш.Б. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі етістікті
фразеологизмдердің лексика – ... ... ...... ... және ... ... етістікті фразеологизмдердің
синонимдігі// АГУ им. Казахстанская филология: проблемы и перспективы.
...... ...... ... кейбір ұқсастықтар туралы // Қазақстан
мектебі – 2001, N 3
4. А.В. ... ...... ... ... ... бірліктер//М., 1981-77
5. Ақбердиева Б. Лексика-фразеологиялық жүйедегі мифтік-танымдық
құрылымдар: ... ... ... 2001. -114 ... О.С., ... ...... тілдеріндегі сөздіктер, 2001
7. Адамбаев Б. Ағылшын және қазақ мақал – мәтелдерінің құрылымдық және
мағыналық ұқсастықтары //Алматы-1996, 17 б.
8. ... Ә.Ө. ... ... ... - ... ... -14 ... Бейсенов Қ. Қазақ топырағыңда қалыптасқан ғақлиятты ой кешу ... ... 1994. -168 ... ... контекст как филологическая проблема // Вопросы
языкознания. М., 1977. N3. — С.49.
11. ... 3. ... тілі ... ... Алматы, 2001. - 194 б.
12. Жабықбаев М.Қ. ...... ... ... ... шетел тілдері// № 3, 2005
13. Жүсіпова Р.Б. Ағылшын және қазақ тілдеріндегі мақал – ... ... Қаз ҰУ ...... ... // N 3- ... ... К. Мақал-мәтелдерді қолдану//Ағылшын тілі мектепте,
2006,№ 3
15. ... I. - ... тіл ... туралы зерттеулер.- Алматы: Ғылым,
1987. - Б.22.
16. Копыленко М.М., ... З.Д. ... по ... ... ... ... Воронежского университета,1989. -192 с.
17. Қазақ тіліндегі жай сөйлем түріңде келген ... ... // ... және ... ... 76-81 ... 202 б.
18. Қазақ тіліндегі мақал-мәтелдердің варианттылығы // Тіл деңгейлері және
олардың өзара қатынасы (ғылыми ... ... ... ... ... Л.А. ... формы пословиц // Вопросы жанров русского
фольклора. Москва: Изд-во Московского университа,1972. -с.3-16.
20. Мұқанов М. Ақыл-ой өресі. ... ... 1980. - 172 б. 21. ... ... Г.Л. Пословицы и поговорки народов Востока. Москва: Наука,
1979. -671 с.
22. Сәтенова С. Қазақ тіліндегі қос ... ... ... және
поэтикалық табиғаты: Докт.дисс. Алматы, 1997. -260 б.
23. Сәрсенбаев Мақал – мәтелдердің аударылуы//Алматы-1998-177
24. Сәдуақасов Ж. Қазақ тіліндегі бір құрамды ... ... ... Smith W. С, Сowie А.Р., ... Rаnd ... І.К., Тауlог А., Whiting
В.J., Seidi J., Мс Моrdiе W., Ridout R. Аnd Witting С, Аррегsоn G. ... аnd Rоgеr ... А.В. ... ... мен ... ... ... ЖӘНЕ АҒЫЛШЫН ТІЛДЕРІНДЕГІ МАҚАЛ – МӘТЕЛДЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ
HUMAN BEING and HUMAN NATURE.
ЧЕЛОВЕК и ЕГО ПРИРОДА. АДАМ және ОНЫҢ ҚАСИЕТІ.
1. All are not saints that go to ... всяк ... кто ... в церковь. :
Мазарға барғанның бәрі ишан емес.
All are not hunters that blow the horn.
He все то золото, что ... бәрі ... ... All bread is not baked on one ... все люди одного склада; не следует всех стричь под одну гребенку.
Бес ... ... ... All covet, all ... желать, добра не видать; за двумя зайцами
погонишься, ни одного не поймаешь.
Екі кеменің басын ұстаған суға кетеді.
4. Appearances are ... — never judge from ... ... lurks behind the cross; the still sow eats up all the draff; ... are ... ... ... ішінде, мал аласы сыртында;
Сырты жалтырауықтыц іші калтырауық.
5. As the fool thinks, so the bell clinks.
Дуракам закон не ... ... жаза жок, ... сот ... At open doors dogs come ... ... к ... тұрған есіктен ит те кіреді,
мысық та кіреді; Бейқамдық бәлеге жолықтырар.
6. The belly has no ... bellies have no ...... ... не уймешь (что ни говори,
а корми); голодное брюхо глухо (без уха).
Аш бала тоқ баламен ойнамайды,
Тоқ бала еш нәрсені ... ...... ... Blind men can (should) judge no colours.
Судит, как слепой о красках. Соқыр адам бояу ажыратпас.
8. Blushing is virtue's ... ...... скромности.
Ұялу — сыпайылык белгісі.
9. Calamity is man's true touch stone.
Человек познается в беде.
Дос, басына іс түскенде танылады.
Адам мен адам ... бір ... бір ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ және ағылшын мақал-мәтелдерінің тілде қалыптасуы және қолданылуы49 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Ағылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің аударылу мәселелері23 бет
Ағылшын тілінен орыс тіліне мақал-мәтелдерді аударудағы лексикалық мәселелер25 бет
Ағылшын, қазақ мақал-мәтелдерін салыстырмалы түрде зерттеу (еңбекке баулу тақырыбы).42 бет
Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер68 бет
Мақал - мәтелдердің ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылу ерекшеліктері66 бет
Мақал-мәтелдердің зерттелуі және құрылымдық сипаты, басқа тілдерге аударылуы84 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь