Төменгі курс студенттердің ағылшын тілінде хат жазу іскерліктерін қалыптастыру әдістемесі

Кіріспе

I Тарау. Студенттердің ағылшын тілінде жазу іскерлігін қалыптастырудың теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

1.1. Жазудың лингвистикалық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Жазудың психологиялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
I Тарау бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

II Тарау. Мәдениетаралық қарым.қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.1. Хаттың түрлері . олардың теориялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2. Хат түрлері және оларды жазу үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.3. Хат жазуға үйретуде қолданылатын жаттығулар жүйесі ... ... ... ... ... ..24
II Тарау бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі
Әлемдік өркениетке қадам басқан тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық – саяси, экономикалық, мәдени дамуындағы жаңа бастамалар мен түбегейлі өзгерістер білім беру жүйесіне өз әсерін тигізіп, білім мазмұнын, оқыту әдістемесін жетілдіруде тың ізденістер жасауға мүмкіншілік туғызды.
Қазақстан Республикасы Жоғары білім беру мемлекеттік стандартының тұжырымдамасында көрсетілгендей: «Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінің стратегиялық мақсаты – мемлекеттің әлеуметтік және кәсіптік проблемаларын өз бетінше тұжырымдай отырып, іс жүзінде шеше алатын, жоғары білімді әрі бәсекеге түсуге қабілетті шығармашылық тұлғаны қалыптастыруға қолайлы жағдай жасау болып табылады».(1,5)
Сондай-ақ мемлекетімізде болып жатқан өзгерістер мен саяси – мәдени араласудың көбеюі, біріккен өнеркәсіптердің пайда болуы, экономикалық қайта құрулар ағылшын тілінің мәртебесін көтеріп, тіл үйренуге деген сұраныс тудырып отыр.
Демек, жоғары оқу орындарында оқитын студенттерге ағылшын тілін оқытудың сапасын арттыру – қазіргі өзекті мәселе.
Тіл үйренуші студенттердің ағылшын тілінде өз ойын түсінікті айтып жеткізумен бірге, сауатты дұрыс жаза білуге ерекше мән бере бастады. Мұның өзі сөз әрекетінің түрі жазуды игеруге қажет әдістемелік жүйені талап етіп отыр. Сондықтан тілдік жоғары оқу орындарында оқитын студенттерге ағылшын тілін оқытудың басты мәселесі - жазу іскерлігі арқылы сауаттылықты меңгерту және сол арқылы тілдік қарым-қатынасқа үйрету.
Жазу арқылы адам баласының сонау көне дәуірден бастап біздің заманымызға дейінгі талай ғасырлар бойына ғылым мен техника, өнер саласында жасаған бүкіл мәдени байлығы ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілген. Адам баласы білімді жазу арқылы, жазылғанды оқу арқылы алады. Жазу арқылы студенттердің таными ойлауы артады, жазу жеке тұлға қалыптасуына да әсер етеді.
Жазу – таңбалардың белгілі бір фонемалық, мағыналық қасиетке ие болуы арқылы адамдардың бір-бірімен жазбаша қарым-қатынасын қамтамасыз етеді. Жазу арқылы тіл үйренуші сөйлемнің мәніне, мағынасына, формасына көңіл аударып, оны ойымен пайымдауы арқылы өз санасынан өткізіп, қағаз бетіне түскен материалдың түсінікті, жүйелі болуы нәтижесінде жазбаша тілдік қатынасты жүзеге асырады.
Жазу әрекеті тілдік қарым-қатынастағы сөз әрекеттің, тілдесудің басты элементтерін үйрету үшін бағытталады. Бір қарағанда мұнда қатысымдық байланыс жоқ сияқты болып көрінуі мүмкін. Өйткені тіл үйренуші азды - көпті білгенін қағазға түсіреді. Бірақ онда екінші адаммен тікелей тілдесу іске аспайды, демек жазудың қиындығы да осында. Жазу үстінде адам өз ойын тиянақты, жүйелі, басқа біреуге ұғынықты болатындай етіп, екінші адамға ыңғайлап жазады, тілдік қарым-қатынастың жазбаша түріне бейімдеп орындайды. Жазу – жазған адамнан гөрі, жазылғанды оқып, оны тыңдап қабылдайтын оқырманға, яғни басқа, екінші бір бөгде адамға ыңғайлап, соның талап тілегін ескеріп, сол үшін жазылады.
Жазу әрекеті біріншіден, әріптің, сөздің графикалық таңбасы арқылы іске асады; екіншіден, бұл графикалық таңбалар белгілі бір фонемалық, мағыналық қасиетке ие болады; үшіншіден, жазу құбылысында сөз әрекетінің барлық түрі қатысады; төртіншіден, жазу үстінде тіл үйренуші адам сөйлемнің мазмұн–мағынасына ғана емес, формасына да көңіл аударуға мәжбүр болады; бесіншіден, жазу қағаз бетіне түскен материалдың түсінікті, жүйелі болуына тікелей байланысты жүзеге асады.(2,101)
Сонымен, сөз әрекетінің бір түрі ретінде жазу тіл үйренушіден өз ой пікірін екінші адамға жүйелі түрде қағаз бетіне түсіре алуды, кәсіптеріне қатысты түрлі шығармашылық жұмыстарды (реферат, аннотация, мақала, тезис, конспект, келісім шарт, хат, пікір жазу т.б.) орындауды, ресми іс- қағаздарды сауатты жаза білуді талап етеді.
Көптеген тәжірибелер оқушылардың жазба жұмыстарында өз ойын тиянақты сауатты жеткізе алмау, көбінесе оқулықтағы пайымдауды қайталау, дайын пікірді пайдалану, тіл мәдениеті жұтаң болу тәрізді кемшіліктердің жиі кездесетінін байқатты. Осы кемшіліктерді болдырмаудың алдын алу жолдарын іздей отырып біз төменгі курс студенттеріне ағылшын тілінде сауатты жазуды үйретуді, алдымен, олардың хат жазу іскерліктерін қалыптастыру әдістемесінен бастауды анықтап зерттеуге бел байладық.
Зерттеу нысаны: Жоғары оқу орнында шет тілін оқыту процесі.
Зерттеу пәні: Жоғары оқу орнының студенттерін ағылшын тілінде хат жазуға үйрету.
Зерттеудің мақсаты: Жазудың анықтамасын, ерекшеліктерін, студенттердің ағылшын тілінде жазу іскерлігін қалыптастырудың теориялық негізін, студенттерді мәдениетаралық қарым-қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің моделін ұсыну және хат түрлерін ажырату, оларды мақсатына қарай жаза алудың тиімді жолдарын көрсету, төменгі курс студенттердің ағылшын тілінде хат жазу іскерліктерін қалыптастыру әдістемесін жасау.
Зерттеудің міндеттері:
- жазудың психологиялық, лингвистикалық негіздерін анықтау;
- тілдік қарым–қатынасты қалыптастыруда жазудың өзіндік ерекшеліктерін анықтау;
- студенттердің жазу іскерлігін қалыптастырудың тиімділігін анықтау;
- хат түрлерін ажыратып, мән – мазмұнын ашып көрсету;
- мәдениетаралық қарым–қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің моделін жасау;
- хат жазу іскерлігін дамытудағы жаттығулар жүйесінің маңыздылығын дәлелдеу.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Егер төменгі курс студенттерінің жазу іскерлігін қалыптастыруда жазудың психологиялық, лингвистикалық негіздерін анықтап, хат жазуға арналған жаттығулар жүйесін ұтымды қолданса, жазуға үйретудің жоғары деңгейіне қол жеткізуе болады.
Зерттеудің әдістері: Зерттеу жұмысында анализ, синтез әдебиеттерді талдау, тәжірибелік оқыту қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- мәдениетаралық қарым–қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің моделі ұсынылды;
- төменгі курс студентеріне ағылшын тілінде жазуды хат арқылы үйретудің әдістемесі ұсынылды;
- ғылыми еңбекте хаттардың түрлері жіктеліп, оларды жазудың жолдары көрсетілді;
- студенттерді хат жазуға үйретуге байланысты құрылған жаттығулардың топтамасы жасалынды.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы: Төменгі курс студенттерінің ағылшын тілінде хат жазу іскерліктерін қалыптастырудың теориялық және әдістемелік негіздерін зерттеудің нәтижелері ағылшын тілін оқытудың әдістемесінің ғылыми-теориялық жағынан дамуына өз үлесін қоса алады. Зерттеу жұмысында ұсынылған жаттығулар жұмысының нәтижелері оқулықтар мен әдістемелік құралдарды ғылыми-теориялық жағынан дамыта отырып, студенттердің ағылшын тілінен білімін, сауаттылығын көтеруге мүмкіндік жасайды.
Зерттеудің практикалық құндылығы:
- ағылшын тілінде хат жазудың үлгісін ұсына отырып, хатты сауатты жазудың құралы жасалынды;
- болашақ мұғалімдерге, іс-тәжірибеден өтүші студенттерге хат жазуға үйретуге байланысты жаттығу жұмыстарын жүргізу әдістемесі берілді;
- зерттеу жұмысындағы нәтижелер ағылшын тілін оқытудың сапасын жақсартуға, дамытуға көмегін тигізеді;
- ғылыми зерттеу жұмысы кейінгі студенттерге дипломдық, курстық жұмыстарды жазуға көмегін тигізеді.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қолданылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы Жоғары білім беру мемлекеттік стандартының тұжырымдамасы. Алматы, 1998. –96 б.
2. Оразбаева Ф.Ш. Тілдік қатынас: теориясы және әдістемесі. Алматы, 2000. – 208 б.
3. Рогова Г.В., Рабинович Ф.М., Сахарова Т.Е. Методика обучения иностранным языкам в средней школе. М.: Просвещение, 1991. – 287 с.
4. Грузинская И.А. Методика преподавания английского языка в средней школе. М., 1947. – 222 с.
5. Климентенко А.Д., Миролюбова А.А. Теоретические основы методика обучения иностранным языкам в средней школе. М., 1981. – 456 с.
6. Гез Н.И., Ляховицкий М.В., Миролюбова А.А. Методика обучения иностранным языкам в средней школе. М., 1982. – 373 с.
7. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе. Алматы, 1965. – 599 б.
8. Бухбиндер В.А., Штраусс В. Основы методики преподавания иностранных языков, Киев: Вища школа, 1986. – 335 с.
9. Власенков А.И. Общие вопросы методики русского языка в средней школе. М., 1973. – 384 с.
10. Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. Алматы, 1997. – 256 б.
11. Виноградов В.В. Русский язык (грамматическое учение о слове), изд. второе, М., 1972. – 614 с.
12. Исаев С. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты. Алматы, 1998. – 304 б.
13. Қордабаев Т. Жалпы тіл білімі. Алматы, 1983. – 232 б.
14. Маргарян А.А. Коммуникативная функция и структура высказывания. Ташкент, 1988. – 159 с.
15. Гальперин И. Текст как объект лингвистического исследования. М., 1981. – 139 с.
16. Беляев Б.В. Новое в психологии обучения иностранным языкам в кн. Психологические и психолингвистические проблемы владения и овладения языком. М., 1969. – 232 с.
17. Выготский Л.С. Мышление и речь. Москва, 1996. – 414 с.
18. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993. – 240 б.
19. Выготский Л.С. Избранные психологические исследования. М., 1956. – 519 с.
20. Мұқанов М.М. Оқушылардың зейінін тәрбиелеу. Алматы, 1960. – 90 б.
21. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. 1 том. М., 1989. – 488 с.
22. Люблинская А.А. Мұғалімдерге бастауыш мектеп оқушысының психологиясы жөнінде. Алматы, 1981. – 238 б.
23. Лурия А.Р. Очерки психофизиологии письма. М., 1950. –84 с.
24. Әбдіғалиев С.Ә. Неміс тілін оқытудың негіздері: Оқу құралы.- Алматы,"Қазақ университеті", 1992. - 136 б.
25. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Ғылым, 1986. 10-том. – 512 б.
26. Nicky Burbidge, Peta Grey6 Sheila Levi, and Mario Rinvolucri. Letters. Oxford University Press, 1997. - 134 p.
27. Нетрадиционные формы и приемы обучения иностранному языку. / Сборник научно-методических статей. Алма-Ата, изд. АПИИЯ, 1992. – 135 с.
28. Рысқұлова И. Тіл дамыту және тіл ұстарту. // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1998, № 1-2. – 112-116 б.
29. Гальскова Н.Д., Гез Н.И. Теория обучения иностранным языкам: Лингводидактика и методика. М.: Академия, 2005. – 336 с.
30. Andy Hopkins. Perspectives. England: Longman, 1989. –81 p.
31. http://www.jobweb. com/ resources / Samples / Sample Thank You 06.06.07.
32. http: // www. libraryonline. Com / Structure of a Letter 06.06.07.
        
        Төменгі курс студенттердің ағылшын тілінде хат жазу іскерліктерін
қалыптастыру әдістемесі
Кіріспе
I Тарау. Студенттердің ағылшын ... жазу ... ... негізі---------------------------------------------------6
1.1. Жазудың лингвистикалық негізі------------------------------------------
------------6
1.2. Жазудың психологиялық негізі-------------------------------------------
-----------12
I Тарау бойынша қорытынды---------------------------------------------------
-----------17
II Тарау. Мәдениетаралық қарым-қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің моделі-
----------------------------------------------------------------------------
-------------19
2.1. Хаттың ...... ... сипаттамасы-------------------------
---19
2.2. Хат түрлері және оларды жазу үлгісі------------------------------------
-----------21
2.3. Хат жазуға үйретуде қолданылатын жаттығулар жүйесі---------------------
-24
II Тарау бойынша қорытынды--------------------------------------------------
----------30
Қорытынды-------------------------------------------------------------------
---------------32
Қолданылған әдебиеттер тізімі-----------------------------------------------
----------35
Кіріспе
Зерттеудің ... ... ... ... ... Қазақстанның қоғамдық –
саяси, ... ... ... жаңа ... мен ... ... беру жүйесіне өз әсерін тигізіп, білім мазмұнын, ... ... тың ... жасауға мүмкіншілік туғызды.
Қазақстан Республикасы Жоғары білім беру мемлекеттік ... ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаты – ... ... және ... өз ... ... ... іс жүзінде шеше алатын, жоғары
білімді әрі бәсекеге түсуге қабілетті шығармашылық тұлғаны қалыптастыруға
қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... ... мен саяси – мәдени
араласудың көбеюі, біріккен өнеркәсіптердің пайда болуы, экономикалық қайта
құрулар ағылшын тілінің ... ... тіл ... ... ... ... ... оқу орындарында оқитын студенттерге ... ... ... ...... ... мәселе.
Тіл үйренуші студенттердің ағылшын тілінде өз ойын түсінікті айтып
жеткізумен бірге, сауатты дұрыс жаза білуге ... мән бере ... ... сөз ... түрі ... ... ... әдістемелік жүйені талап етіп
отыр. Сондықтан тілдік жоғары оқу орындарында оқитын студенттерге ... ... ... ... - жазу ... ... сауаттылықты меңгерту
және сол арқылы тілдік қарым-қатынасқа үйрету.
Жазу арқылы адам баласының ... көне ... ... ... ... талай ғасырлар бойына ғылым мен техника, өнер саласында
жасаған бүкіл мәдени байлығы ұрпақтан-ұрпаққа ... Адам ... жазу ... жазылғанды оқу арқылы алады. Жазу арқылы студенттердің
таными ойлауы артады, жазу жеке ... ... да әсер ... – таңбалардың белгілі бір фонемалық, мағыналық қасиетке ие
болуы арқылы адамдардың ... ... ... қамтамасыз
етеді. Жазу арқылы тіл үйренуші сөйлемнің ... ... ... ... оны ... пайымдауы арқылы өз санасынан өткізіп, қағаз
бетіне түскен материалдың ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Жазу әрекеті тілдік қарым-қатынастағы сөз әрекеттің, ... ... ... үшін ... Бір ... ... ... жоқ сияқты болып көрінуі мүмкін. Өйткені тіл үйренуші азды - көпті
білгенін қағазға түсіреді. ... онда ... ... тікелей тілдесу іске
аспайды, демек жазудың қиындығы да ... Жазу ... адам өз ... ... басқа біреуге ұғынықты болатындай етіп, екінші адамға
ыңғайлап жазады, тілдік қарым-қатынастың жазбаша түріне ... ...... ... гөрі, жазылғанды оқып, оны тыңдап ... яғни ... ... бір ... ... ыңғайлап, соның талап
тілегін ескеріп, сол үшін ... ... ... ... ... ... таңбасы арқылы
іске асады; екіншіден, бұл графикалық ... ... бір ... ... ие болады; үшіншіден, жазу құбылысында сөз әрекетінің
барлық түрі қатысады; төртіншіден, жазу ... тіл ... адам ... ғана ... ... да ... ... мәжбүр болады;
бесіншіден, жазу қағаз бетіне ... ... ... ... ... байланысты жүзеге асады.(2,101)
Сонымен, сөз әрекетінің бір түрі ретінде жазу тіл ... өз ... ... ... ... ... ... бетіне түсіре алуды, кәсіптеріне
қатысты түрлі шығармашылық жұмыстарды (реферат, аннотация, мақала, тезис,
конспект, келісім ... хат, ... жазу т.б.) ... ресми іс-
қағаздарды сауатты жаза білуді талап етеді.
Көптеген тәжірибелер оқушылардың жазба жұмыстарында өз ойын ... ... ... ... ... ... ... дайын
пікірді пайдалану, тіл мәдениеті жұтаң болу тәрізді кемшіліктердің жиі
кездесетінін байқатты. Осы кемшіліктерді ... ... алу ... ... біз төменгі курс студенттеріне ағылшын тілінде сауатты ... ... ... хат жазу ... ... ... анықтап зерттеуге бел байладық.
Зерттеу нысаны: Жоғары оқу орнында шет тілін оқыту процесі.
Зерттеу пәні: Жоғары оқу орнының ... ... ... хат ... мақсаты: Жазудың анықтамасын, ерекшеліктерін, студенттердің
ағылшын тілінде жазу ... ... ... ... ... ... хат ... үйрету үрдісінің
моделін ұсыну және хат түрлерін ажырату, оларды мақсатына қарай жаза алудың
тиімді жолдарын көрсету, ... курс ... ... ... ... ... қалыптастыру әдістемесін жасау.
Зерттеудің міндеттері:
- жазудың психологиялық, лингвистикалық негіздерін анықтау;
- тілдік қарым–қатынасты қалыптастыруда жазудың ... ... ... жазу ... қалыптастырудың тиімділігін анықтау;
- хат түрлерін ажыратып, мән – мазмұнын ашып көрсету;
- мәдениетаралық қарым–қатынаста хат жазуға үйрету үрдісінің ... хат жазу ... ... ... ... ... ғылыми болжамы: Егер төменгі курс студенттерінің ... ... ... ... ... ... хат ... арналған жаттығулар жүйесін ұтымды қолданса, жазуға
үйретудің жоғары деңгейіне қол жеткізуе ... ... ... ... ... синтез әдебиеттерді
талдау, тәжірибелік оқыту қолданылды.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... хат ... ... үрдісінің моделі
ұсынылды;
- төменгі курс студентеріне ағылшын тілінде жазуды хат ... ... ... ... ... хаттардың түрлері жіктеліп, оларды жазудың ... ... хат ... ... байланысты құрылған жаттығулардың
топтамасы жасалынды.
Зерттеудің ... ... ... курс ... ... хат жазу ... қалыптастырудың теориялық және әдістемелік
негіздерін зерттеудің нәтижелері ағылшын тілін оқытудың ... ... ... өз ... қоса ... ... ... жаттығулар жұмысының нәтижелері оқулықтар мен ... ... ... ... ... студенттердің ағылшын
тілінен білімін, сауаттылығын көтеруге мүмкіндік ... ... ... ... ... хат ... үлгісін ұсына отырып, хатты сауатты
жазудың құралы жасалынды;
- болашақ мұғалімдерге, іс-тәжірибеден ... ... хат ... ... ... жұмыстарын жүргізу әдістемесі берілді;
- зерттеу ... ... ... ... ... сапасын
жақсартуға, дамытуға көмегін тигізеді;
- ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... жазуға көмегін тигізеді.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды және ... ... ... тұрады.
I Тарау. Студенттердің ағылшын тілінде жазу іскерлігін қалыптастырудың
теориялық негізі
1.1. Жазудың лингвистикалық негізі.
Адам баласы сөйлеу тіліне келгенде ... тіл ... ... ... ... жаңа ... сөз ... сөйлемдерді
құрастырады. Бірақ мұның барлығы да ауызша сөйлеу шеңберінде болатын іс-
әрекет. Ал жазу ... ... ... ... бар. ... жазуда
барлық қателер мен кемшіліктер көрініп тұрады. Жазу әрекетінде ... ... ... грамматика, лексика, графика, орфография
ережелерін міндетті түрде меңгеріп үйренуді қажет етеді. Жазу ... ... сөз ... т.б. ... ... ... білуге тура келеді.
Жазудың лингвистикалық ерекшелігі – ол ... ... ... ... ... дыбыстық жүйесін, олардың жазылу ережесін, жазбаша
сөйлеу үлгілерін қамтиды.(2,9)
Лингвистика тілдің байлығын, мәнерлілігін танытып, тілдік бөлшектердің
құрылысын, маңызын анықтайды. ... ... жазу ... ... ... ... қалыптастырып, жетілдіреді.
Жазу графикалық таңбалардың мағыналық ... мен ... ... бір-бірімен қарым-қатынасын қамтамасыз етеді. Жазу арқылы адам
айтайын деген ойын қағазға түсіріп, екінші бір ... ... ... ... ... Яғни адам баласы ойын басқаға жеткізу үшін жазуды
үйренеді. Бұл туралы Г.В.Рогова, Ф.М.Рабинович, Т.Е.Сахарова былай ... ... ... ... Ол ... белгілердің көмегімен
адамдардың қатынасын қамтамасыз етеді. Бұл әрекеттің продуктивті түрі, адам
өзінің сөйлеуін басқаларға жеткізу үшін ... ... ... үшін тіл ... ... ... әліпби
әріптерін есте сақтауға, оларды танып білуге ... ... ... ... (каллиграфия) және тілдік тұлғаларды дұрыс жаза білуге (емле
ережесіне сай) үйрету де осы мақсатта ... ... ... білу – бұл, біріншіден, алфавиттегі әріптерді ... ... ... ... ... дағдының болуы, яғни ... ... ... ... ... ... білу және ... графикалық түрде өздігінен жеткізуде осы екі
дағдыны дұрыс қолдану; үшіншіден, өзінің тілдік білімдерін ... ... өз ... ... ... жазу ... ... дегеніміз – адам айтар ойын сөзбен,
сөйлеммен түсінікті етіп таңбалар жүйесі арқылы ... ... үшін ... тілдік тұлғалардың бір-бірімен тіркесу, қолданылу тәртібін іс-
жүзінде түсініп, өз ... ... ... ... ... керек. Бұл
тілдегі сөздік қор мен грамматиканы меңгеріп, ойда ... ... ... айналдыруды қажет етеді. Жазуды игеруде тіл үйренуші тілдік
тұлғаларды дұрыс қолдануға, ... ... ... негізінде сөйлеу әрекеті арнаулы код арқылы іске асады. Бұл
графикалық кодты екіге бөліп ... шет ... ... әдістемесінде
көрсетіледі. Мысалы, А.Д.Климентенко, А.А. Миролюбованың тұжырымында былай
делінеді: ... код екі ... ... ... сөздерді және
сөздер мен сөз тіркестерінен жазбаша хабарды құрастыру».(5,317)
Жазбаша ... ... және ... ... ... етеді. Сондықтан Н.И.Гез, М.В.Ляховицкий,
А.А.Миролюбова, ... ... ... ...... ... ... дағдыға айналдыру, ал екінші кезеңде – арнаулы
графикалық код арқылы өзінің ойын ... ... яғни ... ... айтады.(6,94)
Графика – белгілі бір тілдегі фонемаларды және ... ... ... ... ... ... бір қағидаларға
негізделеді. Графиканың ең басты мәселесі – тілдің алфавитіндегі әріптердің
құрамы. «Графикалық қағида бойынша әр ... ... бір ғана ... ... ... ... ... таңбасы (әріп) болу керек.
Екінші сөзбен айтқанда бір әріп бірнеше фонеманың ... ... ... ... болсын деген қағидаға негізделеді».(7,252)
Шетел тілін үйрену барысында графикалық таңбаларды білу ... ... ... графикалық жүйесі ана тілінің графикалық жүйесінен айырмашылығы
болса. Жазушы графикалық таңбаларды оған ... ... ... керек. Жазу мен дыбыстау барлық тілде ажыратылады, ал оларды ажырату
сатысы әр түрлі.
Ағылшын тілінде тек кейбір ... ... бір ғана ... ... p, t, k. Көп ... ... ... әр түрлі дыбыстық
мағыналар беру мүмкін, мысалы:
ағылшын тілінің фонемасы [i:] графема Pete ... keep ... seat ... key ... quay (8,278)
Графиканы үйрету екі мәселеге келіп тіреледі: ... - әріп ... және әр ... ... ... ... ... қалыптастыру. Мұның алғашқысы оқуды үйрету мен ... ... ... ... да, ... да ... графикалық
белгіліерді сөз дыбыстарымен байланыстыру жатыр. Айырмашылық тек ... әр ... ... оқуды меңгергенде іс-әрекет графикалық
таңбаларды белгілі дыбыстармен ұштастыруға бағытталса, жазуда, ... ... ... ... Олай ... оқу мен ... ... сөз әрекетінің екі түрінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді.
Демек, тіл ... бұл ... яғни ... ... отырып
сөз, сөз тіркестерін, сөйлем құрайды. Оларды есту ... ... ... ... ... тіл ... ... жазу арқылы жүзеге асады ... ... ... ... ... ... естілу қасиетінен
гөрі, көзге көріну ерекшелігі басым болады.
Жазудың лингвистикалық негізін зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... фонетикалық дағдыларының қалыптасуына ерекше мән береді. Қалай
дегенмен де жазу, сөйлеу тілі үшін ... ... ... ... ... Егер ... басқа шетел тілі сөз құрамындағы дыбыстарды ... ... ... өз ... ... ... ... бұрып айтса,
сөздің мағынасы мүлде өзгереді де, жазбақшы болған ойы да ... ... ... ... құрамындағы дыбыстарды танығанымен, фонетикалық
дыбыстарды дұрыс жазып, оқып үйренбеген студент ... бір ... ... алмайды. Демек, тілді, жазуды үйретуде фонетикалық
дағдылардың ... орны ... ... ... ... меңгермей,
тілдік қатынас та жүзеге аспайды.
Орфография – дұрыс жазу ... ... ... Ал ... ... ... негізгі мақсаты – айтайын деген ойды жазба
түрде дәл, ... ... ... беру.
Жазуды ойдағыдай меңгеру орфографиялық ережелерді ... ... ... ... ... ... және ... байланысын бірдей
ескере отырып, нақтылы қағидаларға ... ... ... ... еркешелігі бойынша жазу; ... ... ... шығу ... сақтап жазуға, яғни тілдің ерте кездегі жазу
дағдысына негізделеді де, ... ... ... ... ... ... ... түбір тұлғасын сақтауға негізделеді.
Г.В. Рогованың еңбегінде орфографиясын меңгеруге қажетті ... ... ... ... ... ... ... сөздерді жатқызады.
Мысалы, bed, not, sit. Бұл сөздердің дыбыс саны мен әріп саны ... ... ...... ... ... ... кіретін сөздерде әріптер жазылады бірақ олардың дыбысталу
баламасы болмайды. Мысалы, ашық және шартты ашық ... ... nine, ... ... ... екі әріп ... бір ... береді, ол
бірігулер екі түрлі әріптен тұрады. Мысалы, [ә:] ... ... ir, ... ... бірігуімен беріледі.
IV-топқа дауысты, дауыссыз, дауысты және дауыссыз ... ... ... ... ... Бұл топ сөздерін жазу
қиындығы сол, оларда бір мағыналық дыбыс - ... ... жоқ: ee, ... ou, ay, oy, ei, oi, ai, wh,wr, aw, ow, ew, al, ild, ... ... бірігуі [i:] – clean, [e] – head, [ei] – break ... ... - ақ ai, ay, ei, еy ... ... [ei] деп ... сонымен бірге олар тәртіпке бағынады: ei, ai сөздің басында және
ортасында жазылады: main, eight; ay,ey – ... ... May, ... ... бір ... ... ... қатарын да келтіруге
болады, мысалы: out, house, mouse, blouse, trousers; eat, meat, ... ... ... ... V-топ сөздеріне орфографиясы жазудың
тарихи принципіне бағынатын қиын топ ... ... ... one, ... ... ... ... ережелерді меңгертіп алмай тұрып,
студенттерге жазуды, тілді меңгерту мүмкін емес.
Адам ойын ... ... ... ... ... болып
табылады. Интонация сөздерді біріктіре отырып, ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінен ажырата
білу тәсілі ретінде қызмет атқарады, сөйлеуге эмоционалдық мағына береді.
Интонация мәнерлеп оқу дағдыларын ... ... ... ауызша
сөйлеуге және жазбаша мәтінді тез түсінуге мүмкіндік ... ... ... белсенділігін арттырады. Интонация ... ... ... септігін тигізеді. Жазбаша тілде бұл қызметті тыныс
белгілері ... ... ... ... ... ... ара қатынасын айқындап алу қажет. Біріншіден, олар тыныс
белгілерін сөйлемнің грамматикалық құрылысына және ... ... ... ... ... орын-орнына дұрыс қою тіл үйренушінің тыңдап
түсіну қабілетіне, дауыстың қарқынын тез ... ... ... ... ... және ... ... берілуі қатты ескеріледі.
Екіншіден, пунктуация дұрыс интонациямен оқу керектігін көрсетіп тұрады.
Пунктуация ауыз екі ... ... ... әр түрлі дауыс құбылысын
белгілейді. А.И.Власенков тыныс белгілері мен ... және ... мен ... ... ара ... ... оқушылардың
интонациямен жұмысының басты бағыты екенін айтады.(9,197)
Жоғарыда интонациялық норма ... ... ... ... Интонациялық
нормаға мәнерлеп оқудың мынадай ерекшеліктері жатады: сөйлеудің мелодиясы,
дауыстың қатаюы мен әлсіреуі, ... ... ... ... ... ... ... түрлерін (хабарлы, сұраулы, лепті, ... ... ... ... ... дұрыс қоюға дағдыланады.
Мысалы, белгілі бір хабарлы сөйлемді оқығанда, сөйлем соңында ... ... ... ... ... дауыспен, айрықша интонация
арқылы оқылады.
Сөйлемнің немесе мәтіннің тыныс ... ... қою ... ... ... интонациясына негізделеді. Ал тыныс
белгілері орнымен қойылған сөйлемді оқу да, ұғыну да ... ... ... қою ... адам өз ... пікірін, сезімін екінші біреуге
айқын жеткізеді. Олай болса, сөйлемді мәнерлеп оқу, ... ... ... ... білу жазу ... тыныс белгілерін дұрыс қоюға септігін
тигізеді, тіл үйренушінің сөйлеу мәнерін жетілдіреді, тіл үйренуге ... ... ... тіл ... өз ойын ... етіп жеткізуде
қатысымдық тұлғалар: сөз, тұрақты сөз ... ... ... ... ... Осы ... ... тұлғалардың ішінде сөз – негізгі
тұлға. Сөйлеу атаулының барлығы да ... ... ...... сөйлеу үрдісіне қатысты тілдік, қатысымдық ... ... оны әр ... ... «Сөз ... оның ... құрамының
заттар мен құбылыстарды атап білдіретін негізгі ... ... ... ... Ал, ... анықтамасы бойынша, «сөз
іштей байланысқан мағыналардың бірыңғай ... ... ... ішкі
бірлігі оның тек фонетикалық және грамматикалық құрамы ғана емес, сонымен
бірге оның ... ... ... қамтамасыз етеді. Ол мағына тілдің
семантикалық жүйесінің заңдылықтарымен анықталады».(11,17)
Сөз – тілдің ... ... ол ... ... ... ... ... Лингвистикалық әдебиеттерде сөздің екі
жағы қарастырылады: ол ... ... яғни ... ... ... ... әріп ... жазылуы); сөздің мағынасы, яғни сөздің ішкі мазмұны,
мәні.
Жазуды игеру алдымен сөздердің мағынасын түсінуді ... ... ... бір ... ... бола ... соған сәйкес лексикалық мағынаны
білдіреді. Сөздің осы ... оның ... өмір ... ... ... ... жеке ... заттың, сынның, қимылдың атауы болып атауыштық қызмет
атқарса, айтылар ойға байланысты ... бір ... ... ... ... ... ... сөйлем үрдісінде сөздің жұмсалу мақсатына қарай
оған әр түрлі қосымшалардың қосылуы ... ... ... ... ... ... ... арқылы жасалады. С.Исаев сөздің лексикалық мағынасы
мен грамматикалық мағынасына төмендегідей ... ... ... ... – нақты, ұғымдық мағына яғни бір сөзден ... ... ... ... мағынасы болса, сол сөздің тым жалпы мағынасы,
сол сөздің әр түрлі тұлғалар арқылы түрленуінің нәтижесінде ... ... әр ... ... түсу ... пайда болатын және
сөздердің бір-бірінен бөлмей, керісінше белгілі бір грамматикалық топтарға
ортақ қасиеттер ... ... ... ... ... Сонымен сөзді жазу әрекетінде қатысымдық тұлға тұрғысынан
алып қарағанда, ең маңыздысы – ... ... ... амалы мен
қолдана білу заңдылығы. Егер жазуды іске асыруда сөздер ... ... ... ой ... ... Ал оны екінші адам
түсінбесе, тілдік қатынас жүзеге аспайды.
Жазбаша тілдік қатынаста ... ... ... бірі ... ... ... қатынастың жүзеге асуы хабардың (ақпараттың)
айтылуына, ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас арқылы лексикалық ... ... ... ... ... ... тұлғалардың жеке қолданылуын емес,
олардың бір-бірімен өзара байланысқа түсуі ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан келгенде, тіркестердің өз алдына дербес
лингвистика саласы екендігін танытатын негізінен үш түрлі белгісін атауға
болады. ... 1) даяр ... ... белгісі; 2) мағына тұтастығы; 3)
тіркес тиянақтылығы».(10,187)
Жазуды меңгертуді іске ... ... бірі – ... ... ... ... ... сөйлем арқылы іске асады. «Сөйлемнің негізгі
түрі – бірнеше сөзден құралатыны. Сөйлем құрамына ену арқылы ... ... ... өз ... ... жарыққа шығара алады.
Сөйлем тілдік тұлғалардың ең ... ... ... болумен бірге таңбалық
жағынан да ең күрделі, жоғары тұлға болып есептеледі».(13,155)
Сөйлем мәтін құрамында ғана ... ... ... ... ... сөздің мәнін, мағынасын ашу, грамматикалық байланысқа түсуін айқындау,
ой жүйесінің бір-бірімен сабақтасып жатуын қадағалау өте маңызды.
Қазіргі лингвистикалық ... ... ... – тілдік
құбылыстардың мағыналық ... ... ... яғни ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты А.А.Маргарян «адам
қоғамында тілдік коммуникация қандай да бір жеке ... ... ... ... ... конструкцияларға, нақтырақ айтқанда,
сөйлемдерге негізделеді деп, сөйлемнің қатысымдық ... ... ... - хабарды (ақпаратты) қабылдаушыға түсінікті етіп ... оның ... ... ... көрсеткіші. Қатысымдық тұлға ретінде
сөйлем – сөйлесу ... ... ... қарым – қатынасты жүзеге
асырушы тілдесім жолы. Кез - келген адам басқа біреуге ойын жазбаша ... ... ... ... онда айтайын дегенін ұғынықты етуге тырысады.
Қатысымдық тұлғалардың ішіндегі тілдік қатынастың бір бүтін ... ... ... меңгертуге негіз болатын мәтін жазбаша тілдік ... ... ... ... ... табылады. Өйткені тіл үйренуші мазмұндама,
шығарма, хат, баяндама, пікір жазуды мәтін құрал арқылы жүзеге ... ... ... мәтіндерді құрауға, хат, мақала, белгілі бір тақырып
бойынша ақпаратты ... ... жаза ... ... ... ойдың
жүйесіне сай етіп, мәтін құрамына енгізіп, тілдік қолданыста пайдалануға
мүмкіндік ... ... ... как объект ... атты ... ... ... ... ... категорияларын, олардың бір–біріне әсерін және ... ... ... ... мәтіннің алатын орны ... ... «... под ... ... ... не ... на бумаге
устную речь, всегда спонтанную, неорганизованную, непоследовательную, а
особую разновидность речетворчества, имеющую свои ... ... ... устной речи ».(15,18)
Жазбаша қатынаста мәтін құрамындағы сөздер, сөз тіркестері, сөйлемдер
бір-бірімен мағына жағынан сабақтасып, ... ... ой ... ... Жазбаша қатынаста мәтін арқылы ... ... ... яғни ... ... ... мазмұнын оқу арқылы
түсінеді. Өйткені мәтін – жазбаша тілдік қатынаста ақпарат алудың мазмұндық
тұтастығымен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... құрылысы, мағынасы тіл үйренушінің білім деңгейіне, жас
ерекшеліктеріне қарай жүйеленіп алынады.
Сонымен ... ... ... орын ... ... бірі ... тұлғалар (сөз, тұрақты тіркестер, сөйлем, мәтін). Бұл қатысымдық
тұлғаларды меңгертудегі негізгі мақсат – тіл үйренушілердің ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Демек жазбаша тілдесімнің негізі – қатысымдық тұлғалардың қызметі.
Жазбаша тілде ой-пікір белгілі бір жүйеге түсіріліп, ... ... ... ... ... тіл ... сай ... сақталып
жазылады. Сонымен қатар, жазбаша сөйлеу грамматикалық және ... ... ... етеді.
1.2. Жазудың психологиялық негізі.
Өзге ұлт тілін үйреніп, оны саналы түрде ... ... ... ... ... ... дағдыға айналдыру – оқыту саласындағы аса
күрделі мәселе. ... ... үшін тіл ... ... ... ... тиісті
тілдік тұлғаларды дұрыс қолдана отырып бір-бірімен қарым-қатынас жасайды.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде ұғынылады. Ал оларды дұрыс түсініп қабылдау
тіл үйренушілердің психологиялық ерекшеліктерімен ... ... ... оның ... ... ... жазба тіл әрекеті арқылы оқытуда
психология мен оның қағидаларының алатын орны ... ... ... қатынас психологиялық тұрғыдан тіл, ойлау және жазбаша сөйлеу
үрдістерін негізге алады. ... ... ... меңгеру тіл арқылы
ойды жеткізу, қабылдау, айту және жазу ... ... ... пәні ... психологияға сүйенетінін айта келе,
Б.В.Беляев: «Шет тілін оқыту ... мен ... ... ... ... өз шешімін табады,» - ... ... ... ... студенттердің психологиялық
ерекшеліктерін ескеріп отыру көптеген психолог-ғалымдарды ... ... және ... тілді меңгерудің психологиялық негізі
Л.С.Выготский, ... ... ... ... ... ... ... қарастырған. Бұл
аталған ғалымдардың зерттеулерінде шет тілін игеруде психология ... ... ... өзге ұлт ... үйретуде психология ілімінің
заңдылықтарын ескеру, студенттердің психологиялық ерекшеліктерін басшылыққа
алып отыру жақтары дәлелденген.
Психологияда адамның сана - сезімінің дамуына дыбысты ... ... ... ... ... сол дыбыстың тіл арқылы қажетті мән –мағынасы
бар сөздерді жазу ... ... ... ... ... ... жаза білу қабілеті арқылы көрінеді. Жазу адам сана –
сезімінің, оның психологиясының ең жоғарғы көрсеткіші. Жазу арқылы ... ... ... тәжірибесін жетілдірумен бірге, ғасырлар бойы
жазылған материалды оқып мәлімет алуға, өткен өмірдің мұрасын түсінуге, ой
қорытуға мүмкіндік ... бір ... ... ... үшін тілдік құралдарды саналы, дұрыс
пайдалана білу керек. Оны дұрыс қолданудың ережелерін көзбен көру, құлақпен
есту, ... ... ... іске ... Бәрі ... ... ... болғандықтан, тілдік қарым-қатынастың психологиялық негізі
күрделі болады. Ойлау ... ... ... ... ... ... ... жазу әрекеті жүзеге асады. ... да ... ... ... ... тіл үйренушінің жеке қабілеті, зеректілігі
еске алынып, жандүниесі, тілге деген ... ... оның ... ... күш ... Сөйлеу әр адамның тек ... ... ... жазу да әр ... тек өзіне ғана тән бола отырып,
дыбыстар мен ... ... ... белгілейтін таңбалар бойынша сауатты
жеткізіледі.
Жазу әрекетінде жазылған ойдың жүйелі түрде мазмұндылығы болмаса, ол
өзінің түсініктілік ... ... ... мазмұндылығы – екінші біреуге
жеткізілетін ... ... ... ... өмір қажеттісін өтеуге байланысты басқа ... сыр ... ой ... сол үшін жазу ... ... жазу болмаса адамдар арасындағы ... ... ... ... ... еді. Жазу әрекеті іске асу үшін сол ... ... ... білім алу керек, грамматикалық ережелеріне сәйкес
тілдік тіркестерді пайдалану қажет. Сөз ең ... ... ... әсер ... ... ... Л.С.Выготскийдің пікірінше, алғашқы кезеңде сөз
жазу, айту ... адам ... ... ... ... ... негізінде психология ғылымы адамның ... ... ... ... іштей сөйлеу және сырттай сөйлеу болып екіге бөлінетіндігін
дәлелдеп берді.(17,107)
Ал ... ... өзі ... және ... болып тағы бөлінеді.
Оларды бір өзгешелігі олардың табиғи байланыстылықтарында жатыр. Ол ... мен ... ... ... ... психолог Т.Тәжібаев тіл
үйренушінің жазбаша сөзі ... ... ... «Жазудың психологиялық
құрылысы күрделі, өзгеше психологиялық негізі бар айрықша тіл функциясы, ол
өте қиын саналы, әдейі бір ... ... тіл ... да, ... ... білдіргенде ой көбіне жай сөйлем түрінде
диалог арқылы беріледі де, сөйлем ... орын ... де ... ... ... қарым-қатынас қалыптасады. Ал жазбаша сөйлемде,
әңгімелесуші адамның онша қажеті болмайды, әркім өз ... ... ... ... адам баласы хат танырлықтай дәрежеге жеткенде,
ауызша сөйлеудің ... ... ... ғана іске ... көру ... қол ... арқылы (жазу) жүзеге асырылады, ал
сөйлеуде дыбыстардан ... ... ... ... ... ... бірі - ... болмауына, ол тек ойда
пайда болатынына Л.С.Выготскийдің мына айтқан пікірі ... ... речь без ... интонационной, экпрессивной, вообще без всей
своей звучащей стороны. Это – речь в ... в ... но ... самого существенного признака устной речи – ... ... көру ... оқу, қол ... арқылы жазу қалыптасады
да, сөйлеу тілінің есту, сөйлеу қасиеттері жаңа сипатқа ие болады.
Жазу тілдің грамматикалық ... ... ... Жеке адам
психологиясының да, қоғамдық ой-сананың да дамып ... үшін ... ... ... үлкен. Әрбір адам өз ойын жазбаша жеткізу
барысында оқып үйренген, есте сақталған ... ... ... ... пайдалана білуі қажет.
Жазу әрекетінде сөйлемнің құрылымына ... ... ... ... өз ... ... сөйлемнің бірінші сөзін жазғаннан-ақ тіл
үйренуші студенттің ойында сол ... ... ... ... ... жазу ... ... сөйлеу тіліне қарағанда баяу болуы да
мүмкін. Бірақ бұл жазу әрекетінде тілдік қателердің көп ... ... ... Яғни бұл ... ... екендігін байқатады.
И.Н.Жинкин, В.И.Ходоков, А.Р.Лурия, Ю.А.Самарин, ... ... және т. б. ... жазу ... меңгертуге,
жазудың өзіне тән ... ... ... баса назар
аударған. Ғалымдардың еңбектері жазуды оқытуда жүйке жүйесінің тілді ... ... ... ... ес, қызығушылықтың пайда болуы, білімнің
сапалылығы мен беріктігі т.с.с. мәселерге негізделеді. Ендеше, ... ... ...... ... ... үшін олардың психологиялық
ерекшеліктерін ескеруі қажет.
Жоғарыда ... ... ... әрбір жеке адамның
психологиялық таным процестері мен жеке ... ... ... туралы нақты мағлұматтар берілген. Онда адамның, тіпті жан-
жануарлардың қоршаған дүниені танып түсінуі, ... ... ... ... ... жазу ... жаттығулар мен тапсырмалар
жүйесін қабылдаудан басталады. «Тілді үйретуде тіл үйренушінің ... ... ... ... ... көру, есту, сезу
түрлерін белгілейді».(18,139) Қабылдау арқылы зат ... ... ... мен ... өз ... ... жиынтығымен қосылып, сезім мүшелеріне тікелей әсер етуі
кезіндегі тұтас түрде бейнеленуі».(6,139) ... жазу ... ... ... ... ... ... Қабылдау қасиеті күрделілігімен
көру, есту, сөйлеу анализаторларының бір-бірімен ... ... көру ... есту ... ... мықтырақ болатынын
дәлелдеген. Олардың айтуы бойынша, хабарды тек қана есту ... ... тез ... және ... тез ... Есту қабілеті диктант
жұмысында зор рөл атқарады. Сонымен бірге студенттерді ... ... ... есту ... сөздерді дұрыс тыңдап, айтуға, сондай-ақ
сөйлеу үлгісінің негізінде студенттерді өз ... ... ... құрып
айтуға үйрету үшін қолданылады. Есте сақтау тәжірибе жинақтап, оны ... ... ... ... ... жақсартып, рухани дамуы үшін аса қажет.
Өйткені есте сақтау қабілетінсіз адам ... ... және ойын ... алмайды. Сол сияқты есте сақтау қабілетінсіз елестете алу да ... ... білу мен ... та дамытылмайды.
Жазу - әрбір студенттің психологиялық ерекшелігін ескеруге мүмкіндік
береді. Олай дейтініміз әрбір студент өз ... сай ... ... ... диктант жұмысын жазғанда ... ... ... әр ... болатынын анықтау қиын емес. Себебі бір рет айтылған
сөйлемді студенттердің төрт-бесеуі жазып үлгерсе, ал ... ... ... ... рет ... тура ... Демек, әрбір студенттің тілді
қабылдау қасиеті әр түрлі дәрежеде болады деген сөз.
Тіл үйретуде ... ... ... бірі – ... ... ... білу, оны ой елегінен өткізіп, сөйлеу арқылы екінші біреуге
жеткізу ... ... ... ... бір ... ... ... сезімінен басталады. Жазуда тілдік тұлғалар естілуден гөрі ... ... ... ... ... ... меңгерту
барысында оларды тақтаға жазып көрсету тиімді. ... көру ... ... қабылдайды, іштей оқып, мағынасын түсінеді. ... ... ... ... ... ... ... тақтадан
көшіріп жазу, оқылған мәтін бойынша түрлі жазба жұмыстарын жүргізу. ... тіл ... ... ... ... ... байқағандарын
айтуға, одан қорытынды жасауға әдеттендіреді.
Жазбаша тілдік қатынастың басты ерекшелігі - тіл ... ... ... ... ... ... Осыған орай оқытушы жазба
жұмыстарында жіберген қателерге үнемі назар ... оның ... өз ... ... ... ... ... психология»
атты еңбегінде зейінге төмендегідей анықтама береді: «Зейін деп психикалық
әрекеттің айналадағы ... және ... бет ... ... ... ... ... сыртқы дүние заттары мен құбылыстарын
анығырақ сәулелендіру үшін, психикалық әрекеттеріміздің оларға бет ... үшін ... Егер ... ... заттарды, құбылыстарды жақсылап,
толығырақ, ашығырақ қабылдауға, ... ... ... ... талап ағылшын тілінде жазуға үйретудің әдіс–тәсілдерін алмастырып
отыру негізінде орындалады. Көрнекі құралдарды пайдалану, ойын ... т.б. ... тіл ... ... шаршатпай, оқу материалын
жеңіл меңгеруге ықпал жасайды. ... ... ... және ... ... қарастырады. Ерікті зейін белгілі бір іске арнайы мақсат
қойып, оған саналы ... ... ... ... ... ... ... қажырлы, ерікті, ұстамды болуы бірден-бір ... рөл ... ... осы ... ... іске ... ... зейін дегеніміз
– зейіннің ең жоғарғы түрі, ол әрбір істі орындауда саналы мақсат қойылуын
және осы ... жету үшін ... ... ... ... ... адам зейін қойып, әр сөзін ойлап, оған қатысты баламалар,
мағыналық сөз тіркестерін іздейді, сөйлем ... Бұл ... ... ... ... Сонымен қатар жазуда айтатын ойдың логикалық жағына,
сөздерді орынды пайдалана білуге қатаң талап ... ... ... ... әңгіме, аннотация немесе қатынас қағаз, пікір жазған кезде
тіл үйренуші осындай талаптарды ескеруі тиіс. Ойдың ... ... ... тұжырымдауы бойынша, «жазбаша тіл ой тізбегінің нақты,
анық және жүйелі түрде логикалық байланыста болуын талап етеді. ... ... оның ... ... түсінікті болады».(21,454)
Ағылшын тілінде жазуға үйретуде ... ... ... ... зор. «Таным дегеніміз-сабаққа, оқыту жүйесіне жоғары
талап қою, яғни оқушылардың шығармашылық ойын, өзіндік ... ... ... ... шығармашылық ойлау жүйесін қалыптастыру». Таным
әрекетінің бірі – қабылдау. Тілдік ... және ... ... ... ... ... Тілді меңгеру барысында тіл
үйренуші ... ... сезу ... ... ... ... қабылдауға
үйренеді. Дыбысты, сөзді қабылдау және ұғыну біріне – бірі өзара қатысты,
яғни дыбысты, ... ... ... оны ... ... емес. Назарға
алынған тіркесті қабылдаудың өзі де ұғынумен, түсінумен ұштасып ... ... ... немесе жазылған ойдың екінші адамға түсінікті болуы
оны ... ... ... оған ... ... ... байланысты.
Қабылдау кезінде сөз заттардың белгілерін, ерекшеліктерін сипаттау ... ... ... бойынша жұмыс жүргізуде сұрақтар қойып,
студенттерді оларға жауап іздеттіріп ойландыруға ... Тіл ... ... өз жауаптарында суреттегі заттарды бейнелейтін керекті тілдік
тұлғаларды қолдануға тырысады. А.А.Люблинская атап көрсеткендей, ... ... ... оның ... ... ... және осы
материалды қайтадан ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі болғандықтан, оқудың алғашқы күнінен
бастап оларды зейін қойып ... ... ... ... жазу ... ... ... психологиялық опперациялар
қатысатынын және оқытушы бұл үрдісте есту ... ... ... ... ету), ... ... көру арқылы есте сақтауға және
нақты ... ... ... ... ... керектігіне назар
аударады.(23,4)
Жазу сөз ... ... ... ... ... ... ішінде
оқу мен байланысын ерекше атап көрсетуге ... ... жазу мен ... ... ... элементтері: тілдік құбылыстың көру-
графикалық, есту, сөйлеу – моторлық бейнелері тән. Жазу ... ... ... ... ... бір ... ... жүйесі арқылы ұзақ
есте сақтау және оны қайта жаңғырту тәсілі ретінде қолданылады. ... оқу ... ... ... адамға жеткізудің көзі болып
табылады. Оқу үрдісі графикалық бейнелерді тану, әріп пен ... ... ... ... ... ... түсініп қабылдау жазуды тыңдау әрекетімен
байланыстырады. Тыңдау негізінде студент дыбыстың әріптік жүйелер арқылы
жеке ... сөз ... ... мәтінді толық меңгеріп,
графикалық таңбаларды жазуды ... Бұл ... ... мен ... ... берік қатынасты орнатуға септігін тигізеді.
Қорытындылай келгенде, психологияның жеке пәндер әдістемесін ... ... зор. ... ... мазмұнына орай әдіс-тәсілдерді
қолдануда тіл үйренушілердің жеке психологиялық ... де ... Ал әр ... ... ... ... үйренуге деген қабілетін,
ынтасын білу алға қойған мақсаттарға жетуге, оқу ... ... ... ... ... ... адамзат тарихындағы мәдениет атаулының қалыптасуында маңызы
зор. Жазу - адам ақыл ойының асқан тапқырлығы. Жазу болмаса ғылым, ... ... ... ... ... алға ... болмас еді.
Жазу туралы түсініктің ең қарапайым түсінігі – ... ... ... өзара қарым-қатынас жасауын қамтамасыз ету. Жазу
өзі қоғамдық қажеттіліктен ... ... ... аясы ... де, ... дами да ... ... арасындағы күрделі қоғамдық құрылыстың солай
дамып жетілуін ... ... ... тілі ... ... ... ... ең алдымен қарым-қатынастың маңызды бір құралына деген
қоғамдық ... ... ... ...... ... ... арқылы тілдік
материалдың мазмұны мен формасын саналы қабылдап есту, көру түйсігі арқылы
материалды ... ... ... іске ... ... Жазу ... ... сөйлеуге қатысты дыбыстар мен сөздерді шартты түрде
белгілейтін белгілі бір ... бар ... ...... ... ... қасиетімен байланысты бола
келіп, олардың көзге көрініп, байқалатын тұрақты жүйесімен іске асады. Ол
белгілі бір хабарды ... ... ... ... ерекшелігі – ол әріптік таңбадан бастап
алфавитке дейінгі тілдің дыбыстық жүйесін, олардың жазылу ... ... ... қамтиды.
Лингвистика тілдің байлығын, мәнерлілігін танытып, тілдік бөлшектердің
құрылысын, маңызын анықтайды. ... ... жазу ... меңгертуде
ең қажетті дағдыларды қалыптастырып, жетілдіреді.
Ал жазудың психологиялық ... өте ... Тіл ... жазуды үйрену барысындағы өзіндік жеке қабілеті, мінез-құлқы
ескеріліп, орындалатын жаттығу ... ... ... ... ... есте
сақтауға жеңіл болуға тиіс. Өйткені ойлаусыз тілдік қатынас жоқ. Ойлау
тілдік ... ... ғана ... ол – ... ... ... мен ... адамзаттың болмысы. Ойлау мен сана, тіл мен ... ... ... ... ... ... ... жазуды оқытудағы
психологияның ой, қабілет, қабылдау, қиялдың әсері әр түрлі.
Сонымен, бірінші тарауда ... жазу ... ... ... ... ... ... мәселелер
қарастырылды.
Қорыта келгенде, ағылшын тілінің әлеуметтік қызметі көтеріліп отырған
бүгінгі ... ... оқу ... ... ... сөз ... ... студенттердің сауаттылығын, білімін көтеруде ... ... ... ... ... ... сөз әрекетінің түрі,
күрделі бір тармағы жазуды студенттерге меңгертудің өзіндік ерекшелігі ... ... жазу – ... ... ... ... бас-аяғын түгендеп,
тілдік қарым-қатынастың жазбаша түріне ... ... ... ... ... белгілі бір мәліметтің, хабар-деректің ұрпақтан-ұрпаққа жан-
жақты әрі терең жетуін, ұзаққа сақталуын қамтамасыз етеді. Жазу ... ... ... ... ... ... ... молайтуда маңызды орын алатын, адамзатқа тән қажетті де ерекше
құбылыс.
II Тарау. Мәдениетаралық қарым-қатынаста хат ... ... ... ... Хат ...... теориялық сипаттамасы.
Орта мектептерге арналған шетел тілдерінің бағдарламасында қойылатын
мақсат – оқушылар ... ... хат жаза ... ... керек. Жазу
шетел тілін оқытудың мақсаты емес, тек тіл ... ... ... ... оқу және ауызша сөз дағдыларын жетілдіру үшін қолданылатын оқытудың
құралы ғана болып табылады. ... бір ғана ... ... ол ... досына хат жаза білу.(24,127)
Қазіргі әдіскерлер 90-жылдың ортасына дейін шет тілінің продуктивті
жазба тілін оқу ... ... ... ... немесе сөз
әрекетінің басқа түрлерін ... ... ... ғана қарастырып келсе,
бүгінгі таңда продуктивті жазба тіл ... ... ең ... әрекеттің
бірі болып саналады.
Сонымен, жазба тілге үйретуде ең ... ... хат жазу ... Хат жазу ... тіл ... ... ... тілдік
тұлғаларды қолдана алу керек.
Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде ,”хат – біреуге немесе ... ... ... үшін жазылып қойылған не жөнелтілген текст” деген
анықтама береді.(25,57)
Хат алыс қашықтықта жүрген ... ... ... ... әсер ... ... Адам өз сезімін қуанышын, уайымын хатқа
түсіру арқылы басқа бір адамға ... ... бір ... ... Сол
сәтте, хат өмірдің бір нәрі ретінде саналады.
Оқырманы жоқ жазушының болуы мүмкін емес. Таныс емес адамға хат ... ... ... өте ... ... ... ... автордың, яғни
жазушының ойында болу керек. Хат жазу ішкі ... ... алып ... яғни жеке ...... ... ішкі монолог кеңістігі.(26,5)
Хат жазу барысында жазушы мәселеге ... ... ... оның ... іске асырып, оның мәселесін және қызығушылықтарын анықтай
отырып жазады. Хат сәтті жазылу үшін ... не ... тек ... ... басқа бір адамның көзқарасымен жазу қажет. Сондықтан
хатты “біз” немесе ... ... ... емес ... ... қатынасты
ұстанып жазу керек.
Хат шынайы болып, ... ... ... ... ... ондағы жазылған фактіге сену керек. Барлық хат турлері ... ... ... ... ой ... ... және ұзақ емес
абзацтармен түсінікті етіп берілуі керек.
Хаттың сәтті шығу жетістігіне жету факторының бірі – оның ... ... ... ... және ... ... ... жазушыға деген құрметін, сенімін жоғалтады.
Пунктуациялық ережелердің ... ... ... ойын ... түседі және хатты түсінікті қылады.
Жоғарыда хат жазу – жазбаша ... ... ... ең ... болып табылатыны айтылды. Жаңа қоғамдық қажеттіліктердің нығаюы,
шетелдік әріптестермен сыртқы ... ... және т.б. ... ... ... тура ... және жеке ... қатысты ерекше міндеттерді қабылдайды.
Хатта адам өз ойын ашып, белгілі бір мәселені өз ... ... ... ... ... айту т.б. ескеріледі. Хаттың ... ...... ... ... ... және т.б. арнап қысқа
хат мәтінін құру.
Хат екі ... ... ... Қатынастың 4 түрі ажыратылады:
I ресми } а) адресат таныс; ә) адресат бейтаныс
II ресми емес} а) адресат таныс; ә) адресат ... ... ...... ... т.б. сипатта болады. Хат
алмасу, сөйтіп, іскерлік және жеке сипатта жүзеге асады. Хат ... ... ... ... және ... ... ... өз формалары
бар. Хат жазу барысында тіл үйренуші студенттерді қазақ (леп ... ... ... ... қаратпа сөздердің жазылуындағы пунктуациялық
ерекшеліктеріне назар аударту маңызды.(27,116)
Тіл үйренуші ... ... ... тек оқу мақсатында қолданып
қоймайды, сонымен қатар, шынайы ... ... құру үшін де ... ... шетелдік әріптестерімен, жеке хат жазысып тұратын адаммен
достық байланыс орнатып, өзінің ... ... ... интеллектуалдық
қызығушылығын қанағаттандырады, шетелдік досымен ақпарат ... өмір және ... ... ... ой ... ... хат жазу іскерлігін қалыптастыруда негізгі ... ... – жеке және ... ... ... ... ... ережесі,
яғни датаны жазу ережесі, қаратпа сөздерін іріктеп, ажырату, хаттың басы
мен ... ... тіл ... ... хат жазу – ... ... ... коммуникативтік қатынасты жүзеге асыратын тілдің қызметтік элементтері
бар:
1) синтаксис (мысалы, will және would көмекші етістіктерді сұраулы ... ... ... ... сезімін білдіру)
2) көзқарас (талап, мойындау, алғыс, өкініш т.б.)
3) модальділік (мүмкіндік, мүмкіншілік, қалау т.б.)
4) жазушының идеясын, түсінігін, ойын ... ... ... ... as ... in ... with(бірдемемен салыстырып
қарағанда), in respekt of(қатысты болушылық) т.б.)
Сонымен ... ... ... жартылай ресми, кәсіби болады. Әр хатты
жазушының өз жолы, жазу стилі, фактіні, ойды, идеяны жеткізу манері ... ... ... ... іскерлік, кәсіби хаттардың жазу тәртібі белгілі
бір арнайы қабылданған ... ... ... ... ... ... бір ... атқаратын жұмыстарына байланысты
мәселелер жазбаша қарастырылады. Олар ресми түрде мекеменің ... ... ... тыс ... қозғамайды.
Сонымен, хатты жазып отырғанда онда келтірілетін фактілер ... ... ... ғана ... оны ... беріп, жеткізіп
отыратындығына да назар аударылады. Әрбір хатты жазғанда қалыптасқан
стильдік нормадан ... ... Хат ... және оларды жазу үлгісі.
Хат жазу – шығармашылық ... бір ... ... айтуы
бойынша, “хат жазу - өз бетінше дербес орындалатын және сапалы мәтін құра
білуге, өз ойын дәл әрі ... ... бере ... ... ... әр ... қажетті мәні бар жазба жұмыстарының түрі”.(28,114)
Хат жазып ... ... ... – жазу ... ... іске асатын
арнаулы ақпаратты екінші адамға жеткізуде қатысымдық бағыттағы ... ... ... қолдана білу болып ... Әр ... ... ... ... ... бұл түрі тіл үйренушіні
өзіндік ойы мен ... ... ... ... ... ... және ... емес түрде жазу адресатқа (хат алушыға) белгілі
бір хабарды (ақпаратты) ... ... ... ... Хат жаза алу ... ... ... қажет:
а) іскерлік және ресми емес ... ... ... қоштасу, шағым хат, алғыс хат т.б.) білу;
ә) шет тіліндегі хат ... ... ... оған ... ... – жайды дұрыс толтыра білу;
б) орфографиялық және пунктуациялық ережелерді сақтай білу.
Эпистолярлық хат тілі түрлеріне: ... ... ... ... ... мектептік жиналыс, үйірме өткізу уақыты, орнын),
арыз мәтіндері жатады.
Хатта ойды жеткізудің барлық ... ... ... ... айту т.б. ескеріледі. Хат жазуға үйретуді жеңіл түрінен бастау керек,
мысалы; курстасына/досына кітап ала ... ... ... ... өтініп қысқа хат мәтінін құру.
Хат жазу кезінде белгілі мәтін жазу ... ... ... ... хат ... ... ... көшу керек, содан кейін
басқаларға қатысты жағдайды хабарлап, соңында, хат жазушы ... ... ... ... ... ... ... және қандай мақсатта
жазылғанына байланысты құрылады.(29,264)
Хаттың ең қарапайым түрі – ... ... хат ... ... ретінде хаттарды оқып, талдау жасату ... ... жазу ... ... молайтады.
Оқытушы хатта не туралы жазуға болатынын, соған байланысты ... тіл ... ... үрдісінде анықтап алады. Студенттер
белгілі тақырып бойынша ... ... ... жан – ... ... болған ойды байланыстырып, пікірін дәлді және ... ... ... ... ... жету үшін ... дұрыс толтырып, мекен – жайын
сауатты әрі анық жазу керектігі тіл үйренушілерге түсіндіріледі. Ол ... ... ... ... соған байланысты жаттығу жұмыстарын
ұйымдастыру қажет. Конверттің жоғарғы сол жағында хат жіберушінің ... ... үлгі ... ... болады. Сонымен, хатта ... ... ... көше ... ... ... штаттың аты;
- республикасы;
- индексі көрсетіледі.
Ресми емес хатты ... ... ... ... ... ... address
Date
Greeting (Dear…,)
Body
- express pleasure at receiving your friend’s letter
- apologize for not writing
- respond to your ... news / ... give your ... ask some ... ... (Your name) (30,22)
Іскерлік хаттар осы кезеңге дейін байланыстың ең көп тараған ... ... ... ... ... ... өте тез, ... іске
асады, алайда хаттың да өз артықшылығы бар: ол ... ... ... ... тыңғылықтылығымен маңызды.
Шет елдерде хаттың формалды жағына ерекше көңіл ... ... ... ... үшін – ... алмасу этикетін
қатаң сақтау керек.
Іскерлік хаттар фирма немесе ұйымның деректемелері бар арнайы ... Оның ... түрі ... ... бет-бейнесін білдіреді.
Сондықтан оны безендіру ... ... ... жазылады.
Іскерлік хатта міндетті түрде болуға тиіс ... – хат ... ... Әр ... ... жазудың әр түрлі дәстүрі
қалыптасқан, бірақ көбінесе алдымен атын одан кейін ... жазу ... ... “Мырзаға”, “Докторға” деген атаулар және басқалары міндетті
түрде қысқартылған түрде беріледі. Одан кейін жіберушінің мекен-жайы ... жақ ... ... ... ... көше аты, қала ... штаттың аты,
пошта индексі, қажет болса байланыс номері, ал ... ... ... мекен-жайы одан төменірек хаттың оң жақ бөлігінде: ... ... ... ... ... ... ... ұйымның аты, үйдің номері,
көше аты, қала немесе штаттың аты, пошта индексі жазылады.
Мысалы:
James Dalious
838 Marian ... Hill, NC ... ... Joan ... Design Group Director
Casey Engineering Systems Inc.
81796 Gulick Road
Charlotte, NC 28235
Жіберуші фирманың деректемелерінен ... ... күні ... ... ... ... түрі халықаралық тәжірибеде қолданылмайды.
Хаттың жазылу уақыты төмендегідей үлгіде беріледі:
13 маусым, 2000. АҚШ ... ... ... одан кейін күнін көрсету
қалыптасқан, маусым 13, 2000 (Jun.13, 2000). (31,1)
Хаттың өзі сол жақ ... ... ... ... ... ... Одан кейін төменде азат жолсыз оң жақтан сыпайы ... ... or ... ... Ол ... ... ... “Қымбатты(тегі)+Мырза немесе Ханым немесе ... ... ... (Dear Dr. Nagle or Dear Sir / ... ... адам ... ... жақсы таныс болса да, іскерлік
хаттарда “сен” деп айтуға ... ... ... ... леп ... ... үтір ... қос нүкте
қойылады. Көп жағдайда үтір қою дәстүрлі, ал ... ... ... онда қос ... ... ... (“Dear ... сөзден кейінгі келесі жолда хат тақырыбы аталады. Хаттың
негізгі тақырыбын білдіретін сөз немесе ... ... ... ... ... “Subject” немесе ... ... ... ... дегенді білдіреді. Мысалы, хаттың тақырыбы ... 1998 ж. 5 ... ... ... (With ... to ... dated 5th May, 1998...) деп ... әрі хат мәтіні жалғасады. Хат әдетте жақсы тілек ... ... “Best ... (Құрметпен), “Yours truly” (Сіздің жан
қиярыңыз), “Sincerely”(Шын алғыспен) деген сияқты қоштасу фразалары соңында
үтір қою арқылы жазылады.
Хаттың соңындағы қоштасу фразалары ... ... ... ... Егер сіз ... ... (Dear Sir/ Madam) ... қаратпа
сөздермен бастасаңыз, хатты “Yours faithfully” немесе “Yours truly” ... ... ... жөн. Ал егер ... ... ... бастап
жазсаңыз, мысалы, “Dear Mr.Smith немесе Dear ... онда ... деп ... ... ... “Мырза”, “Ханым” атауларының ағылшын тілінде қолдану
ерекшеліктері бар.
Ms – тек әйел кісіге қолданылады: тұрмыс құрған / құрмағаны маңызды ... – тек ер ... ... ... ... басы бос ... ... емес.
Miss - тұрмыс құрмаған бойжеткенге арналады.
Mrs – тұрмысқа шыққан әйел кісіге қолданылады.(30,76)
Кіріспе сөз бен тілек білдіруді ... ... ... ... ... ... да ... хатта айтылған сөздер қолданылады.
Қоштасу ... ... қол ... одан ... ... ... ... көрсетіледі.
Ресми хаттың жазылу құрылымы
Address Heading
Inside Address
Date
Greeting
Subject line
Body
Closing (32,1)
Сонымен, шығармашылық ізденістің бір түрі, хат жазу – ... ... ... ... басқа біреуге нақты, түсінікті етіп жеткізуге
үйретеді, ... ... ... ... Хат ... ... ... логикалық байланыста болса, хат жазған адамның пікірін
толық түсінуге мүмкіндік ... ... тіл ... ... ... ... өз ... дұрыс құрастыру үшін
қатысымдық тұлғаларды (сөз, тұрақты тіркестер, сөйлемді) дұрыс қолдана білу
амалдарын игеру ... Хат ... ... қолданылатын жаттығулар жүйесі
Студенттердің мәдениетаралық қарым-қатынаста ағылшын тілінде хат ... ... ... ... ... - ... ... Ағылшын тілінде хат жазуды студенттерге үйретудің
сапасын арттыру әр ... ... ... Ол – тіл ... ... ... ... тұлғалардың іс жүзінде, жазуда
қолданылу ... ... ... ... ... ... ... хат жазуды практикалық түрде
меңгерту амалдары орындалатын жаттығулар мен ... ... ... ... бағыттылығына сүйенеді. Сол себепті тіл
үйренушілерге берілетін ... ... мен ... ... ... ... ... қалыптастырады. Жалпы жазба жұмыстарын орындауда
тіл үйренушілерге қойылатын талаптарды ... ... ... Тіл үйренушінің өз ойын жеткізуде сөздік қоры ... ... ... ... ... қолдануда грамматикалық материалды толық меңгеруі
қажет.
3. ... ... ... ... ... ... ... білу
шарт.
4. Графикалық және орфографиялық қағидаларды сақтай отырып, қатысымдық
тұлғалардың дұрыс жазылуын іске асыруы керек.
Осы ... ... ... ... тапсырмалар жүйесі тіл
үйренушінің ағылшын тілінде хат жазу іскерлігін қалыптастырудың ... ... Бұл ... ... ... іске аспайды.
Жаттықтыру жұмыстарын жүргізу жаңа мағлұматтарды қабылдау, түсіну және
бекіту үрдістерімен байланысты. Қабылдау кезінде тіл үйренуші жаңа ... ... ... ... оны мәтінде кездестіргенде тани
біледі және контекстте ажыратады.
Жаттығу тәсілдері тіл ... ... ... ... ... мағынасын түсінуге және тіл үйренушінің ойлау жүйесін кеңейтуге
ықпал тигізеді. Сонымен қатар ... ... ... ... тіл үйренушілердің өздерін білім алу жолында ізденіске
жетелейді.
Жаттығулар жүйесін топтау тілді практикалық түрде ... яғни өз ... ... білу ... ... ... жаттығуларды топтауда
мыналарды ескеру қажет:
1. жаттығулар жүйесінің ғылыми негізде құрастырылуы;
2. «жеңілден ауырға», «қарапайымнан күрделіге» ұстанымы бойынша білім,
білік, дағдыларды қалыптастыруға ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... сөздерді қайталайтындай болуы.
Тіл үйренушілерге хат жазуды үйретуге байланысты төмендегідей ... ... ... ... сөз тіркестерін қолдана отырып, хатты ... ... тез ... ... ... ... ... сөйлеу үлгілерін
құрастыру. Мысалы, мынадай сөздер мен сөз ... ... to keep in touch, I think, to send, hope to see you, ... write a letter, thanks for your ... Үлгі ... ... хаттың мәтініне талдау жасап, хат авторына
мінездеме беру.
3. Хаттың ... ... ... ... ... ... айтып,
ризашылығын білдіру) айқындау.
4. Хаттағы бір ойдың екінші ойды жалғастыру амалдарын анықтап, қаратпа
сөздерді теріп жазу.
5. Тірек сөздер мен сөз тіркестерін ... ... хат ... ... ... үлгілерін талқылай отырып, өз мекен-жайын сауатты
түрде жазып үйрену.
7. Студенттердің туған-туысқандарына оқудағы ... ... хат ... ... алып ... ... бойынша қызықтырған бір тақырыптан алған
әсерлерін айтып жолдастарына хат жазу.
Студенттердің ағылшын тілінде хат жазу ... ... ... хат ... (A Friendly letter)
1. Cover the letter below. Can you answer these questions?
When you write a friendly/informal letter:
1. Where exactly should you put your address and the ... Should you write your name at the top of the ... Do you need to put the address of the person you are writing ... Where exactly should you write the ... (Dear Sue, ... Where should you start the first paragraph?
6. Should your letter contain more than one paragraph?
2. Now look at the model letter. Notice that the writer has indented ... as is common in ... letters. Then answer the ... O’Donnel Street
Castlebar
County Mayo
Ireland
16 June, 199-
Dear Sue,
It seems hard to believe that I’ve been here in Ireland for a ... now! I promised to write and tell you how I was getting on – so ... I first got here. I just ... get used to the slow pace ... Now, though, I’m learning to take things easy – and I’m ... to
feel really at home. My first impression of the Irish is that they ... really friendly and helpful – and they ... know how to ... managed to rent a little cottage here in ... ... round about is ... – and very green because it rains ... I’ve already done some fishing and sailing and have made friends ... of the young people in the village. We spend most evenings in ... bar which has a real peat fire and great music – and Guinness too, ... this letter is so short but you know how bad I am at ... Do rite back when you have a spare minute. I miss you so ... my love,
Tom
1. Why is Tom writing this letter?
2. Who is going to read ... What is their ... do you ... What do you think Sue wants to know from the ... Does the letter tell her ... Is the format and language ... for this sort of letter? Why? /
Why not?
7. What is the topic of each of the ... in Tom’s ... Look at this list of the ... of parts of letters to friends. ... the letter at the top of the next page and match the list to ... parts of the letter labeled a – ... Write your address ---------
2. Write he date ----------
3. Express pleasure at ... your ... letter ... Start the letter --------
5. Say goodbye ---------
6. Bring the letter to a close ... Give your news ... Ask some ... ... Respond to your ... new / ... ... Apologize for not writing -------
72, Hurst Park Avenue
a ... CB4 ... 23 Feb, ... Dear ... Thanks for your letter – it was such a surprise to hear from you ... this ... I must apologize for not keeping in touch. I’m afraid I’m such a terrible
letter ... I’m so glad to hear you and Eileen are well and happy and that the ... getting on well in their new ... Since I last saw you my life has changed quite ... I’m ... I’ve changed my job and we’ve just moved house! I won’t go into it ... – it’s much too long a ... How about meeting up soon? Now that you’re back in Britain perhaps ... all get together one weekend? How do you feel about coming up ... at Easter? Let me know if you can come. ... plenty of room
for you all here.
i By the way, Barbara sends her love. Hope to see you ... All the ... Tom’s letter is ... so the ... and ... are ... think about who you are writing to before you begin your ... in style make your letter look odd or even ... the friendly / informal language in this ... have been here. Oh! I nearly forgot. Do you ... can ... been here. You’ve really made my ... really, really ... You have been extremely helpful!
They are extremely friendly. I have been very busy ... you for your prompt I’ve been up to my eyes in ... to my letter. By the way, I’ve just got to ... ... a lot for writing ... I should also ... that ... so soon. I look forward to hearing ... as soon
I am writing to inform you as ... … Well must rush now. ... won’t ... you know that …? I would be ... grateful if ...
5. Can you add three more examples to this list of rules for the use ... ... use capital letters ... ... of ... for the personal pronoun I
c) for names of people, streets and companies
d) for countries, nationalities, languages
e) for titles of books and ... for days of the week, months of the ... use full stops to separate two complete ... Put capital letters, commas and full stops in this ... ursulla
thanks for your letter and the photos of the carnival last ... just found out i’ll be in london for a business meeting on ... would be great if you could meet me for ... meeting was only arranged today so i ... tell you sooner i ... you can make it it seems ages since we last met up and i’ve got lots
of news to give you please feel free to bring david along if he has ... me know as soon as you can and i’ll book a table at our ... ring me tonight if you ... dash now hope to hear from you soon
love
david
8. Form adjectives from the ... ... reserve help kindness ... impatience happiness loneliness
9. You are spending three months abroad. Complete this letter to ... friend telling him/her about your ... ... the USEFUL TIPS below before you begin.
…………………………….
………………………..
………………...
Dear ……………,
Well, here I am in ... I arrived here ... I first arrived, I ... done quite a lot since I’ve been here…………………………………………..
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………...
…………………
10. Write a letter to an English-speaking friend inviting him/her to ... your house and have a holiday with you. Tell him/her about the ... and the people. Suggest how you could spend the time ... at the USEFUL TIPS below before you begin. Plan the layout of ... before you ... ... wonder if you’d like to … How about ... could… I think you’d enjoy ... me know if …
USEFUL TIPS
LAYOUT
Check with the model letter that you remember how to lay out a ... ... your ... into ... Start a new ... for each
complete change of subject. Make sure you have a key sentence for ... which ... the theme of the ... Remember to ... new ... on a new ... / STYLE
You are writing to a friend so remember to use informal ... that you can use the Present Perfect to talk about ... ... ... ... ... оның ... тұрмыс деңгейі
көтерілген сайын өмірдің әр саласындағы қатысым ретінде қолданылатын тілдің
мәдениеті де ... ... ... ойды ... да ... ... ... жеткізіуді талап етеді.
Шығармашылық ізденістің бір түрі ретінде хат жазу – студенттердің
айтар сөзін, ... ... ... ... ... түсінікті етіп жеткізуге
үйретеді, студенттердің сөйлеу ... ... ... ... ... хат жазу үрдісінде қолдана білудің ғылыми-
әдістемелік жолдарын көрсетіп, жазу әрекетін, оның ... хат ... ... ... өзекті мәселе болып табылады.
Сонымен, студенттердің жазу сауаттылығын ... үшін ... ... ... ... ... ... туды. Олардың
студенттердің білім сауаттылығын көтеруде өзіндік тиімділігі және ... ... мен ... ... белгілері анықталды.
Хат жазып үйренудегі негізгі мақсат – жазу әрекеті арқылы іске асатын
арнаулы ... ... ... ... қатысымдық бағыттағы тілдің
сөйлеу ... ... ... білу ... ... Әр адамның өмір
тіршілігіне байланысты жазылатындықтан, ізденістің бұл түрі тіл ... ойы мен ... ... ... ... ... жұмысының екінші тарауының бірінші ... хат ... ... ... ... екінші бөлім хаттың түрлерін, оларды
жазу үлгілерін талдауға арналады. Онда хаттың екі түрі ... және ... ... ... Хат ... әр ... ... жасалынып,
оның жазылу ерекшеліктері көрсетілді. Ал тараудың үшінші бөлімінде хат жазу
іскерлігін қалыптастыруға арналған ... ... ... жасалынды.
Сонымен, хат – біреуге немесе бір мекемеге хабар жіберу үшін жазылып
қойылған не жөнелтілген ... ... ... ... жазылуы ондағы
грамматикалық, орфографиялық және пунктуациялық ... ... ... Әр хатты жазудың өзіндік жолы, ... ... ... фактіні
жеткізу үлгісі, жазу тәртібі және стильдік жазу нормасы болады.
Қорытынды
Тілдің адам өміріндегі ... зор. ... ... ... ... ... ең басты құрал – тіл. Тіл жеке бір халықтың ... ... бола ... ... ... ... ... жаратылыс
ерекшелігін айқын көрсететін белгілердің бірі болып табылады. Өзге ұлттың
жан дүниесін тек тілді меңгерту арқылы түсінесің. Бұл да ... ... ... атап ... ... тілінің бүгінгі таңдағы қоғамдық
қызметіне ... ... ... оның ... ... табиғатына үлкен
мән беруді, жеткілікті көңіл бөлуді ... етіп ... Оның күн ... өсе түсуде. Сол себепті студенттерге жазуды, оның негізінде ... ... ... ... оны ... қажеттілігі туды, ол осы
зерттеу жұмысына ... ... ... ... ... хат жазу іскерлігін
қалыптастыру мәселесі тілді үйретумен ... ... ... ... ... ... Сондықтан жазудың күрделілігі, ... ... хат жазу ... ... ... ... ғылыми маңыздылығын дәлелдеді.
Студенттерге ағылшын тілінде хат және оның ... ... ... ... оның жолдарын іздестіріп, әдістемесін жасау
мәселесі – бүгінгі таңдағы өзекті ... ... Жазу ... әр ... ... ... ... мен оларды жүргізудің
әдістемесі қарастырылды.
Сонымен зерттеу жұмысының бірінші тарауында жазудың лингвистикалық,
психологиялық негіздері анықталып, жазу ... ... ... ... ... білудің теориялық, әрі практикалық үлкен мәні бар.
Жазу – адамзат баласының ойлап тапқан ең ... ұлы ... әрі ... бірі.
Жазу туралы, оның ішкі ерекшеліктерін және әріп, емле мәселесіне
арналған көптеген еңбектер күні бүгінге дейін ... ... Оның әлі ... ... ... жазу ... оның ауқымының өте кеңдігін
зерттейтін, зерттеу керек мәселесінің молдығын көрсетеді.
Жазу – тілдік және қатысымдық тұлғалардың ... ... ... ... ... көрінетін түрақты қалыптасқан жүйесі арқылы іске асып,
белгілі бір хабарды жарыққа шығарумен ерекшеленеді. Студент жазу әрекетін
меңгере отырып, әрі осы ... оқи ... ... ести ... айта ... айтқанға жауап қайтара білуді меңгереді.
Жазу әрекетінде қатысымдық ... жоқ ... ... көрінуі мүмкін.
Өйткені тіл үйренуші азды-көпті ... ... ... ... ... ... тікелей тілдесу іске аспайды, демек жазудың ... ... Жазу ... адам өз ойын тиянақты, жүйелі, басқа біреуге ұғынықты
болатындай етіп, екінші адамға ... ... ... ... ... бейімдеп орындайды. Жазу - жазған адамнан гөрі, жазылғанды
оқып, оны ... ... ... яғни ... ... бір бөгде адамға
ыңғайлап, соның талап-тілегін ескеріп, сол үшін ... ... ... атқаратын тілдік тұлғалар – сөз, сөз тіркестері,
сөйлем, мәтін және жаттығулар мен тапсырмалар ... ... ... ... ... ... саласы қолданылады. Студенттер лексика,
фонетика, грамматиканың құрылымдық ерекшеліктерін ... ... ... түсінеді және жаттығулармен білімін толықтырады, алған
теорияны бекітеді. Сондықтан студенттердің жан-жақты сөйлеу, жазу ... ... үшін ... жұмысының маңызы зор, ол зерттеу жұмысында
дәлелденіп, студенттердің хат жазу ... ... ... ... осы ... жазудың психологиялық негіздері тармағында Б.В.
Беляев, А.А. Леонтьев, Л.С. ... А.Р. ... Т. ... ... әдіскер-ғалымдардың тілді меңгертудегі психологиялық тұжырымдарын
басшылыққа алдық. Ғалымдар таным принциптерін түсінуден бастап, қабылдау,
ес, ойлау, қиял деп ... ... ... шет ... ... ... ... маңыздылығы, сондай-ақ өзге ұлт тілін
үйретуде ... ... ... ... ... ... ... алып отыру жақтары дәлелденген.
Жазуды меңгертуде тіл ... ... ... ... ... жазу - өте ... де қиын сөз әрекетінің бірі. Жазуды
меңгеру арқылы адам ... ... бойы ... ... ... ... жаңа ақпарат құралдарын оқу арқылы мәлімет алады, өз ой пікірін
екінші біреуге жазып жеткізуге ... ... ... ... ... жазу ... арқылы жан-жақтан жинайды және жазу арқылы келешек
ұрпаққа мол мұра қалдырады десек қателеспейміз.
Еңбектің ... ... ... ... хат ... қалыптастыру үрдісі жайында, яғни онда хат түрлері ... ... ... беріледі және оларды жазу үлгісі ұсынылып , хат
жазу іскерлігін қалыптастыруда жаттығулар жүйесі қарастырылды.
Хатта адам оз ойын ... ... бір ... өз ... ... ... ... пікір айту т.б. ескеріледі. Хаттың ең қарапайым
формасы – шетелдік досына, ... ... және т.б. ... ... ... ... екі адамның өзара қатынасы. Қатынастың 4 түрі ажыратылады:
I ресми } а) адресат таныс; ә) ... ... ... ... а) ... таныс; ә) адресат бейтаныс
Сонымен, қатынас жасау ресми – іскерлік, достық, т.б. сипатта болады.
Осыған қатысты хат ... ... ... ... ... ... ... хаттар деп ажыратамыз. Әр хатты ... ... ... ойды, идеяны, фактіні жеткізу үлгісі, жазу ... ... жазу ... болады. Осы аталған ерекшеліктерді және хат жазудағы
грамматикалық, орфографиялық, пунктуациялық ережелерді ескеру хаттың ... ... ... ... болмақ.
Студенттерді хат түрлерін ажыратып , ... ... ... ... ... ... қатесіз, сауатты жазатын болады.
Зерттеу ... хат жазу ... ... ... ... топтастырылды. Олар хат жазу үлгісін игеруге байланысты дайындық
жаттығулары , орфографиялық, грамматикалық, лексикалық дағдыларды жетілдіру
жаттығулары және сөйлеу ... ... ... бір түрі хат жазу – ... сөзін, ойын, тілегін басқа біреуге нақты, ... етіп ... ... ... ... қалыптастырады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасы Жоғары білім беру мемлекеттік стандартының
тұжырымдамасы. ... 1998. –96 ... ... Ф.Ш. ... ... теориясы және әдістемесі. Алматы, 2000.
– 208 б.
3. Рогова Г.В., Рабинович Ф.М., Сахарова Т.Е. ... ... ... в ... ... М.: Просвещение, 1991. – 287 с.
4. Грузинская И.А. Методика преподавания английского языка в ... М., 1947. – 222 ... ... А.Д., ... А.А. ... основы методика
обучения иностранным языкам в средней школе. М., 1981. – 456 с.
6. Гез Н.И., ... М.В., ... А.А. ... ... языкам в средней школе. М., 1982. – 373 с.
7. Аханов К. Тіл ... ... ... 1965. – 599 ... ... В.А., ... В. Основы методики преподавания иностранных
языков, Киев: Вища школа, 1986. – 335 ... ... А.И. ... ... ... ... ... в средней школе.
М., 1973. – 384 с.
10. Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы ... ... 1997. – 256 ... ... В.В. Русский язык (грамматическое учение о слове), изд.
второе, М., 1972. – 614 с.
12. Исаев С. ... ... ... ... грамматикалық сипаты.
Алматы, 1998. – 304 б.
13. Қордабаев Т. Жалпы тіл білімі. Алматы, 1983. – 232 б.
14. ... А.А. ... ... и ... высказывания.
Ташкент, 1988. – 159 с.
15. Гальперин И. Текст как объект лингвистического ... ... – 139 ... ... Б.В. ... в психологии обучения иностранным языкам в кн.
Психологические и психолингвистические ... ... и ... М., 1969. – 232 с.
17. Выготский Л.С. Мышление и речь. ... 1996. – 414 ... ... Т. ... психология. Алматы, 1993. – 240 б.
19. Выготский Л.С. Избранные психологические исследования. М., 1956. –
519 с.
20. ... М.М. ... ... ... ... 1960. – 90 ... Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. 1 том. М., 1989. – 488 с.
22. Люблинская А.А. ... ... ... оқушысының психологиясы
жөнінде. Алматы, 1981. – 238 б.
23. Лурия А.Р. Очерки психофизиологии письма. М., 1950. –84 ... ... С.Ә. ... ... ... ... Оқу құралы.-
Алматы,"Қазақ университеті", 1992. - 136 б.
25. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. ... ... 1986. ...... Nicky ... Peta Grey6 Sheila Levi, and Mario Rinvolucri. Letters.
Oxford University Press, 1997. - 134 p.
27. Нетрадиционные формы и ... ... ... языку. / Сборник
научно-методических статей. Алма-Ата, изд. АПИИЯ, 1992. – 135 ... ... И. Тіл ... және тіл ... // ... тілі мен ... № 1-2. – 112-116 б.
29. Гальскова Н.Д., Гез Н.И. ... ... ... ... и ... М.: ... 2005. – 336 с.
30. Andy Hopkins. Perspectives. England: Longman, 1989. –81 ... ... com/ ... / Samples / Sample Thank ... http: // www. ... Com / ... of a Letter ... - friendly

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Болашақ мұғалімдерді ақпараттық-компьютерлік және математикалық модельдеу негізінде кәсіби дайындау жүйесі46 бет
Тәжірибиелі эксперимент жұмыстары оларды ұйымдастыру және жүргізу13 бет
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
"Автомобильдердің электротехникалық және электрондық жабдықтары" -курсы мазмұны және әдістемесі51 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь