Геноцидтің халықаралық қылмыс ретінде заңды құрамы мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І ГЕНОЦИДТІҢ ЗАҢДЫҚ ТҮСІНІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
1.1 Геноцидтің тарихи және құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Геноцид қылмысының заңдық құрамын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1.3 Геноцид қылмысы үшін қылмыстық қудалаудың халықаралық.құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

ІІ ГЕНОЦИДТІҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Геноцидтің объектісі мен объективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
2.2 Геноцидтің субъектісі мен субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.3 Геноцид үшін жауапкершілік мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.4 1948 жылғы 9 желтоқсанда қабылданған Геноцид қылмысының алдын алу және ол үшiн жазалау туралы конвенция нормаларын жалпы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде алғаш рет қылмыстық заңның міндеті ретінде бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігін қамтамасыз ету бекітілді. Қолданыстағы Қылмыстық кодексте бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстарға арналған арнайы тарау да пайда болды. Мұндай нормаларды енгізу, ең алдымен, Қазақстан Республикасының халықаралық қылмыстар жасаған кінәлі тұлғаларды жазалаудың тиімді шараларын көздеуге қатысты міндеттеме алған бірқатар халықаралық құжаттарға қатысуымен байланысты.
Қазіргі заманғы тарих бүкіл әлемдік қауымдастықтың немесе оның жекелеген құрамдас бөліктерінің қауіпсіз өмір сүруіне қол сұғатын қылмыстармен күресу қажеттігін дәлелдеп берді. Ондай қажеттілікті түсіну ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бірінші жартысында халықаралық қылмыстар құрамының белгілерін қалыптастыратын бірқатар конвенцияларды қабылдауға алып келді.
Нацистік әскери қылмыскерлер үстінен құрылған Нюрнберг процесі халықаралық заңнамадағы бірқатар олқылықтарды анықтады. Айыптаушылардың сөздері мен айыптау қорытындысында сотталушылармен жасалған әрекеттердің мәнісін анықтау үшін геноцид термині қолданылғанымен, соңғы үкімде ондай түсінік болған жоқ, өйткені бұл қылмыстың құрамы сол уақытта әлі құқықтық тұрғыда бекітілмеген еді.
Нюрнберг процесі аяқталған соң 1948 жылғы 9 желтоқсанда Геноцид қылмысының алдын алу және ол үшін жазалау туралы конвенция қабылданды. Бұл конвенцияда алғаш рет адамзатқа қарсы қылмыстардың ішінде ең қатыгез және жекелеген демографиялық топтардың өмір сүру негізіне қол сұғатын қылмыс – геноцидке анықтама берілді.
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының басында бұрынғы Югославия мен Руанда бойынша ad hoc трибуналдар өз жұмысын бастады. Олардың Жарғыларына сәйкес, трибуналдардың юрисдикциясына, яғни құзырына геноцид қылмысы үшін жауапқа тарту нормалары енгізілді. Аталған трибуналдардың шешімдері геноцид қылмысының құрамының белгілерін түсінуге елеулі септігін тигізді. Осы сияқты, 1998 жылы Халықаралық қылмыстық соттың Рим Статутын қабылдаған соң геноцид оның юрисдикциясына жататын қылмыстық әрекеттер тізіміне енгізілді.
1948 жылғы Конвенцияны қабылдаған соң Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар кодексінің жобасын жасаудың бірнеше талпынысы болған. Кодекстің соңғы жобасы 1996 жылы жасап шығарылған. Оның 17-бабында екі элементтен тұратын (субъективті ниет – mens rea және тыйым салынған әрекет – actus reus) геноцидтің нақты анықтамасы берілген.
Зерттеу тақырыбы мен оның өзектілігін анықтау кезінде қазіргі заманғы отандық әдебиетте геноцид қылмысының құрамын доктриналды түсінуге және бұл қылмыс үшін қылмыстық жауапкершіліктің құқыққолдану мәселелерін шешуге арналған арнайы зерттеу жұмыстары жоқтың қасы екені үлкен маңызға ие болды.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Латинско-русский словарь. 3-е изд. М., 1986.
2. Lemkin Raphael. Axis Rule in Occupied Europe. Washington. Carnegie Endowment for International Peace. 19947
3. Pella V. Le Code des Crimes contre la paix et la securite de l'humanite. Geneve, 1957.
4. Резолюция о предупреждении преступления геноцида и наказании за него, принятая на второй части I сессии Генеральной Ассамблеи ООН (23 октября - 15 декабря 1946 г.) // Сборник международных договоров. Универсальные договоры ООН. В 2-х томах. - Нью- Йорк, 1994. - Т. 1. Ч. 2. - С. 140.
5. Резолюции, принятые Генеральной Ассамблеей на второй части первой сессии с 23 октября по 15 декабря 1946 г. NY. 1947. // Сборник международных договоров. Т.1, ч.2. Универсальные Договоры. ООН. NY. Jeneve. 1994.
6. Тернон И. Размышления о геноциде // www.hrights.ru
7. Ахиезер А.С. Россия: критика исторического опыта (социокультурная динамика России). Т.1. От прошлого к будущему. 2-е издание, переработанное и дополненное. Новосибирск, Изд-во «Сибирский хронограф», 1997.
8. Хомизури Г.П. Социальные потрясения в судьбах народов (на примере Армении). М.: Интеллект. 1997.
9. Тункин Г.И. Теория международного права. М.1970.
10. Donnedieu de Vabres H. La Cour Permanente de justice internationale et sa vocation en matiere criminelle // Revue internationale de droit penal. 1924. № 3-4.
11. Римский статут Международного Уголовного суда от 17 июля 1998 года // Сборник международных договоров. Т.1, ч. 2. Универсальные договоры, ООН, NY, Jeneve. 1994г.
12. Международный пакт о гражданских и политических правах от 16 декабря 1966г. и Факультативный протокол к нему от 19 декабря 1966г. // Сборник международных договоров. Т.1 ч 1, 2. Универсальные Договоры. ООН. NY. Jeneve. 1994
13. Фисенко И. Ответственность государств за международные преступления. // Закон и правопорядок. 2002.
14. Уголовный кодекс Республики Казахстан, от 16 июля 1997 года;
15. Наумов А.В. Практика применения Уголовного кодекса Российской Федерации: комментарий судебной практики и доктринальное толкование. - Волтерс Клувер, 2005 г.
16. Кочои Самвел. Геноцид: понятие, ответственность, практика // Уголовное право. 2001. №2. С. 95- 97
17. Лукашук И.И. Международное право. Общая часть. Учебник. М., «Бек». 1996.
18. Всеобщая Декларация прав человека от 10 декабря 1948г. / Сборник международных договоров. Т.1 ч 1, 2. Универсальные Договоры. ООН. NY. Jeneve. 1994.
19. Verwey W.D. Humanitarian Intervention under International Law // Netherland International Law Review. Rockville, 1985.
20. Lemkin R. Genocide as a Crime in International Law // American Journal of International Law. 1947. Vol. 41. P.147.
21. Жвания Г.Е. Международно-правовые гарантии защиты национальных меньшинств: исторический очерк. Тбилиси, 1959 г.
22. Goldberg G. The Peace to End Peace: The Paris Peace Conference of 1919. N.Y.: Harcourt, Bracc and World, 1969. p. 151.
23. Convention for the Creation of an International Criminal Court, League of Nations // OJ Spec. Supp. № 156 (1936), LN Doc. C. 547(I).
24. History of the United Nations War Crimes Commission and the Development of the Laws of War. L.: His Majesty’s Stationery Office, 1948. P.197.
25. Трайнин А.Н. Защита мира и уголовный закон. М., Изд-во «Наука». 1969.
26. Лукашук И.И., Наумов А.В. Международное уголовное право. Учебник. М., 1999.
27. Международные акты о правах человека. Сб. Документов / сост. В.А.Карташкин, Е.А.Лукашева. М., 2002. С.516
28. Словарь по правам человека http://www.hro.org/editions/glossary/15/politic.htm
29. Устав Международного Военного Трибунала для суда и наказания главных военных преступников европейских стран оси (Лондон, 8 августа 1945 г.)
30. Барсегов Ю.Г. Геноцид армян – преступление по международному праву. М.: Изд-во «ХХІ век - Согласие», 2000.
31. Нюрнбергский процесс. Сборник материалов в 8-ми томах. Т.8. М., Юр.лит. 1999.
32. Декларации о предоставлении независимости колониальным странам и народам 1960 года // Сборник международных договоров. Т.1, ч.2. Универсальные Договоры. ООН. NY. Jeneve. 1994
33. Проект статей об ответственности государств от 2001 года. // Международное публичное и частное право, № 2 (6), 2002г.
34. Устав Организации Ообъединенных Наций // Сборник международных договоров. Т.1. ч.1, 2. Универсальные Договоры. ООН. NY. Jeneve. 1994.
35. Организация Объединенных Наций. Генеральная Ассамблея. Комиссия международного права. XLV сессия. 3 мая-23 июля 1993 г. Комментарии и замечания правительств в отношении проекта Кодекса преступлений против мира и безопасности человечества, принятого в первом чтении Комиссией международного права на ее XLIII сессии.
36. Нюрнбергский процесс: Сб. материалов. В 2 т. Т. 1. М., 1952.
37. Конституция Республики Казахстан, от 30 августа 1995 года;
38. Herbert Hirsch. Genocide and the Politics of Memory: Studying Death to Preserve Life . University of North Carolina Press, 1995
39. Robert Gellately; Ben Kieman. The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective Cambridge University Press, 2003.
40. John G. Heidenrich. How to Prevent Genocide: A Guide for Policymakers, Scholars, and the Concerned Citizen. Praeger, 2001
41. Henry Friedlander. The Origins of Nazi Genocide: From Euthanasia to the Final Solution University of North Carolina Press, 1995
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: «ГЕНОЦИДТІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫС РЕТІНДЕ ЗАҢДЫ ҚҰРАМЫ МӘСЕЛЕЛЕРІ»
«5В030200 –Халықаралық құқық» мамандығы бойынша
Орындаған
4 курс ... ... ... ... ... ... құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, жеті бөлімшеден,
қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер саны - ... ... ... 1948 ... 9 желтоқсанда Геноцид қылмысының
алдын алу және ол үшін ... ... ... Нюрнберг процесі,
геноцидтің объектісі .
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... доктриналды түсінігін зерттеу,
бұл қылмыс құрамының белгілерін талдау табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу
үшін мен төмендегідей міндеттерді шешуді белгіледім:
- ... ... және ... сипаттамасын талдау;
- геноцид қылмысының заңдық құрамын талдау;
- геноцидтің объектісі мен объективтік жағын ... ... ... мен ... ... ... ... үшін жауапкершілік мәселелерін қарастыру;
- 1948 жылғы 9 желтоқсанда қабылданған Геноцид қылмысының алдын ... ол үшiн ... ... конвенция нормаларын жалпы талдау.
Қолданылған әдістер. Дипломдық жұмысты жазуда формальды-құқықтық,
салыстырмалы-құқықтық, ... ... ... ... секілді
ғылыми әдістер қолданды.
Алынған нәтижелер және оларды тәжірибелік қолданылу. Бұл ... ... ... ... ... құрамы мәселелері көпқырлылық
тұрғысынан талданған. Зерттеу жұмысының нәтижелері әдістемелік және ... ... ... ... және ... ... мамандығы
бойынша арнайы пәндерден дәріс беру барысында пайдалы болады.
РЕФЕРАТ
Обьем (структура) работы. ... ... из ... двух ... подразделов, заключения и списка использованных литератур.
Количество использованных источников – 41
Ключевые слова. Геноцид, Конвенция о ... ... и ... за него от 9 ... 1948 ... ... ... геноцида .
Цели и задачи исследования. Задачей дипломной ... ... ... понятия престипления геноцида как по
международному уголовному ... это ... ... ... Что бы ... этих ... я отметил следующии обязанности:
- расмотрения истории и правовой характеристики геноцида;
- расмотрения юридического состава геноцида;
- расмотрения объективных и ... ... ... ... ... и ... ... геноцида;
- расмотреть вопросы ответсвенности за геноцид;
- расмотреть нормы Крнвенции о предупреждении преступления ... ... за него от 9 ... 1948 года ... ... При написании дипломной работы ... ... ... логические методы и
метод синтеза.
Полученные результаты и их практическое использование. В данной ... ... ... ... как международного преступления
анализированы с ... ... ... ... ... ... при
подготовке методических и учебных ... при ... ... ... ... ... болады.
ABSTRACT
Volume ( structure) work. The work consists of an introduction, two
chapters, seven ... ... and ... of sources used – ... ... the Convention on the Prevention and Punishment of
the December 9, 1948, process of Nyurberng to genocide.
Goals and ... of the study. ... of the thesis ... doctrinal concepts prestipleniya as genocide in international
criminal law, it is revealing evidence of a crime. To achieve these ... noted duties ... ... history and legal ... of genocide;
- Rasmotreniya legal structure of genocide;
- Rasmotreniya objective and objective aspects of the genocide;
- Rasmotreniya ... and ... sides of ... ... ... ... for ... Rasmotret Krnventsii standards on the Prevention and ... ... December 9, ... methods used. When writing a thesis ... formal and ... legal, ... logical methods and the method of ... results obtained and their practical use. In this paper, the legal
issues of genocide as an ... crime analyzed from ... Research results can be applied in the ... ... and manuals, studying at special courses in ... ... ... ЗАҢДЫҚ ТҮСІНІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
1. Геноцидтің тарихи және құқықтық
сипаттамасы........................................7
2. ... ... ... ... ... ... үшін ... қудалаудың халықаралық-құқықтық
негіздері...................................................................
.........................................26
ІІ ГЕНОЦИДТІҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.1 ... ... мен ... ... субъектісі мен ... ... үшін ... 1948 ... 9 ... қабылданған Геноцид қылмысының алдын алу
және ол үшiн ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінде
алғаш рет қылмыстық заңның міндеті ретінде бейбітшілік пен ... ... ету ... ... ... ... пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстарға арналған арнайы
тарау да ... ... ... ... ... ең ... ... халықаралық қылмыстар жасаған кінәлі тұлғаларды жазалаудың
тиімді шараларын көздеуге қатысты міндеттеме алған ... ... ... ... ... тарих бүкіл әлемдік қауымдастықтың немесе оның
жекелеген құрамдас бөліктерінің қауіпсіз өмір ... қол ... ... ... ... ... Ондай қажеттілікті түсіну
ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бірінші жартысында ... ... ... ... ... ... қабылдауға
алып келді.
Нацистік әскери қылмыскерлер үстінен құрылған Нюрнберг ... ... ... ... анықтады. Айыптаушылардың
сөздері мен айыптау қорытындысында сотталушылармен жасалған әрекеттердің
мәнісін анықтау үшін геноцид термині қолданылғанымен, ... ... ... болған жоқ, өйткені бұл қылмыстың құрамы сол уақытта әлі құқықтық
тұрғыда бекітілмеген еді.
Нюрнберг процесі аяқталған соң 1948 ... 9 ... ... ... алу және ол үшін ... туралы конвенция қабылданды. Бұл
конвенцияда алғаш рет адамзатқа қарсы қылмыстардың ішінде ең қатыгез және
жекелеген ... ... өмір сүру ... қол ... ...
геноцидке анықтама берілді.
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының ... ... ... мен Руанда
бойынша ad hoc трибуналдар өз жұмысын бастады. Олардың Жарғыларына сәйкес,
трибуналдардың юрисдикциясына, яғни құзырына геноцид ... үшін ... ... ... ... трибуналдардың шешімдері ... ... ... ... елеулі септігін тигізді. Осы
сияқты, 1998 жылы Халықаралық қылмыстық соттың Рим ... ... ... оның ... ... қылмыстық әрекеттер тізіміне енгізілді.
1948 жылғы Конвенцияны қабылдаған соң Бейбітшілік пен ... ... ... кодексінің жобасын жасаудың ... ... ... ... жобасы 1996 жылы жасап шығарылған. Оның
17-бабында екі элементтен тұратын (субъективті ниет – mens rea және ... ... – actus reus) ... ... ... берілген.
Зерттеу тақырыбы мен оның өзектілігін анықтау кезінде қазіргі заманғы
отандық әдебиетте геноцид қылмысының құрамын доктриналды түсінуге және ... үшін ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары жоқтың қасы екені үлкен маңызға ие болды.
Ғылыми ... ... ... ... ... Геноцидтті
қылмыстың жеке бір құрамы ретінде зерттеу ХХ ... ... ... бастады. Сол кезде ... ... ... ... ... туралы идея пайда ... Сол ... ... мен адамзатқа қарсы қарсы қылмыстар үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... актілер қабылданды.
Ғалымдармен тұрғындардың жекелеген демографиялық топтарының өмір сүру
негіздеріне қол сұғатын қылмыстар үшін жауапкершілік ... ... ... Геноцид қылмысы түсінігін және оның құрамын қалыптастыру
ұлты бойынша поляк ғалымы, американдық заңгер ... ... ... ... өз ... ... рет ... ұғымын қолданған румындық
зерттеуші В.Пелла, француз ғалымы Д. де Вабр және т.б. ... ... ... ... құрамын кешенді зерттеуге М.Н.Андрюхин ат
салысқан. 1961 жылы оның ...... ... аса ауыр ... ... ... человечества) атты монографиясы
жарық көрген. Онда 1948 жылғы Геноцид ... ... ... ... ... ... ... отырған қылмыс
құрамының белгілеріне талдау жасалған.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде бейбітшілік пен
адамзат ... ... ... ... жеке ... пайда болуы
геноцидтің отандық авторлар тарапынан зерттеуге стимул берді деуге болады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Жұмыстың ... ... ... ... ... ... қылмысының доктриналды түсінігін зерттеу,
бұл қылмыс құрамының белгілерін талдау табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу
үшін мен ... ... ... ... геноцидтің тарихи және құқықтық сипаттамасын талдау;
- геноцид қылмысының ... ... ... ... ... үшін қылмыстық қудалаудың халықаралық-құқықтық
негіздерін саралау;
- геноцидтің объектісі мен объективтік жағын талдау;
- геноцидтің ... мен ... ... ... ... үшін ... ... қарастыру;
- 1948 жылғы 9 желтоқсанда қабылданған Геноцид ... ... ... ол үшiн ... ... ... нормаларын жалпы талдау.
Жұмыстың объектісі мен пәні. Жұмыстың объектісі болып ... ... ... және ... ... қылмыстық жауапкершілікке
тарту бойынша туындайтын қоғамдық қатынастар табылады.
Пәні болып геноцид үшін ... ... ... ... ... нормалары, халықаралық қылмыстық трибуналдардың
тәжірибесі, мамандардың ... ... оқу ... ... жұмысының теориялық және әдістемелік негізі.
Жалпығылымдық және жекеғылымдық зерттеу әдістері: диалектикалық,
формальды-логикалық, салыстырмалы-құқықтық, технико-заңдық, ... және ... ... ... тағы ... ... ... әдістер келесідей тәсілдерді қолдану арқылы қолданылды: теориялық
қайнар көздердің, құқықтық нормалардың, сот ... ... ... ... және отандық авторлардың, ғалымдардың, заңгерлерің
құқықтың жалпы теориясы мен ... ... ... ... соның ішінде
қылмыстық және халықаралық құқық бойынша еңбектері ... Осы ... ... ... ерекше атап өткен жөн: М.Н. Андрюхин,
Ю.Г. Барсегов, А.И. Бойко, Л.В. ... А.Г. ... ... С.М. ... В.Н. ... Н.Ф. ... И.И. ... А.В.
Наумов, Ю.В. Николаева, А.Я. Островский, В.П. Панов, А.И. Полторак, П.С.
Ромашкин, И.Г. Соломоненко, А.Н. ... Е.Н. ... Д. де ... ... А. ... В. ... И. Тернон және т.б.
Қорғауға шығарылатын негізгі ережелер:
- геноцидтің ... ... ... ... ұлттық, этникалық,
нәсілдік және діни топтардың өмір сүруінің қауіпсіз ... ... ... анықтаған жөн. Геноцидтің қосымша тікелей объектісі
ретінде ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін реттейтін қоғамдық қатынастарды, аталған тұлғалардың
денсаулығының қауіпсіздігін реттейтін, олардың құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ететін және т.б. маңызды құқықтары мен ... ... ... қатынастарды тану қажет. Геноцидтен жәбір көргендерге, яғни
оның құрбандары ретінде тек ... ... ... немесе діни
топтарға жататын өкілдерді жатқызу керек.
- ... ... ... бар ... ... ... онда
қылмыстың аяқталу сәті оған дайындалу кезеңіне көшірілген. Бұл түйін
қылмысты аяқталған деп тану үшін ... ... ... ... ... іс ... ... талап етілмейтіндігі туралы ережеден туындайды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... алты әрекеттің
төртеуі оларды жасау сәтінде және тиісті салдардың туындау-туындамауына
қарамастан ... ... ... ... Олар: тұрғындардың аталған
топтары арасында бала тууды күштеп болдырмау; балаларды күштеп адамдардың
басқа тобына беріп ... ... ... ... ... ... ... көшіру;
топ мүшелерін физикалық тұрғыда қырып-жоюға бағытталған басқа да ... ... ... орын алушылық элементі геноцид қылмысының құрамын анықтағанды
шешу бола алмайды, өйткені ондай құрам аяқталған деп 1948 жылғы ... кез ... ... ... ... ... Бұл орайда
кінәлінің ұлттық, этникалық, нәсілдік не діни ... ... ... жою ... қасақана ниетінің болуы маңызды.
- геноцидтің, қылмыстың аралас құрамынан ажырататын, негізгі ерекше
белгілері болып, біріншіден, ... ... ...... этникалық,
нәсілідк және діни топтардың өмір сүруінің қауіпсіз жағдайларын қамтамасыз
ететін қоғамдық қатынастар; екіншіден, белгілі бір ...... ... ... ... ... қылмыстың объективтік
жағын құрайтын баламалы ... ... ... ... ... мақсаты – белгілі бір белгілермен біріккен адамдар тобын
толығымен немесе ішінара қырып-жою сияқты ... ... ... актілерін жүзеге асырған тұлға қылмыстық ... ... егер ол ... ... орындау үшін әрекет етсе де
жауапты болады, өтйкені ол алдын ала ондай ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық соттың Рим Статутының ережелерінен
туындайды.
Жұмыстың ... ... Осы ... ... ... қылмыстық құқық саласында жаңа зерттеулер жүргізуге арқау бола
алады деп ... ... ... ... ... ... мен ... қылмыстық-құқықтық сипаты туралы ғылыми білімдер жүйесіне
белгілі бір өзіндік үлес қосады ... ... Ал, ... ... оның ережелері мен ойлары бейбітшілік мен адамзат ... ... ... жауапкершілікті одан ары жетілдіру мен тиімділігін
арттыру үшін пайдаланыла ... ... ... ... ... ... де, соның ішінде қылмыстық құқық, халықаралық ... ... ... ... барысында пайдалы болары анық.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диплом жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен,
жеті бөлімшеден, қорытынды мен ... ... ... ... көлемі 60 бет.
        
І ГЕНОЦИДТІҢ ЗАҢДЫҚ ТҮСІНІГІМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
1. Геноцидтің тарихи және құқықтық ... - ... ... ... Бұл ... ... ... аса ауыр
халықаралық қылмысты сипаттайды. Бұл конвенциялық тұрғыда бекітілген және
тарихта да, құқықта да ... рет ... ... ... «Геноцид»
терминінің этимологиясы бір мағыналы емес. Бұл – ... сөз. Ол екі ... ... - грек ... ... «ру, ... және латынша
«caedere» - өлтіру деген мағынаны ... ... ... ... ... тарихи қырына назар аударатын
болсақ, онда ХХ ... ... ... көз жүгіртеміз. Атап айтқанда,
1933 жылғы қазан айында Халықаралық қылмыстық ... ... ... ... ... – криминолог, профессор Рафаэль
Лемкин (Лемке) нәсілдік, этникалық, діни және әлеуметтік қауымдастықтарды
жоюға немесе өқртуға ... ... ... ... ... ... – «delicitio juris gentium» деп тануды ұсынды [2]. Ол
аталған іс-әрекеттерді екі топқа жататын құқықбұзушылықтарға жатқызды:
1) ... ... қол сұғу ... немесе аталған топқа жататын
адамдардың өмір ... ... ... нұқсан келтіру арқылы
көрініс табатын аюандық актісі;
2) мәдени құндылықтарды жою арқылы көрініс табатын вандализм ... бір ... ... ... бір ... ... түрде беру; тиісті топ
адамдары мәдениетіне тән элементтерді ... және ... ... алып ... ... да өз тілін қолдануға ... ... ... ... ... ... жою, ... мектептерді, тарихи
ескерткіштерді, мәдени және ... да ... жою ... ... ... салу сияқты іс-әрекеттерді білдіреді. Лемкин аталған
қылмыстар үшін ... ... ... ... жобасын
ұсынды, бірақ ол сол уақытта жоба ретінде қалып қойды. Екі жыл өткен ... ... ... ... одан ары ... отырып, аталған
қылмыстар үшін жауапкершілік туралы кодекстің жобасын ұсынды. Ол, сондай-
ақ, ... ... ... ... адам мен ... ... қамтамасыз ететін халықаралық сот құруды ... ... ... ... 1937 жылы ... ... үшін ... конвенция жасап шығарумен ғана шектелді. Осылайша, 1937 жылға қарай
«атаусыз қылмыс» ... ... ... қалды. профессор Лемкин
1933 жылы атап ... ірі ... ... ... ... 1915 жылы ... ... халқын жоюға бағыттталған іс-әрекеттер табылуы мүмкін.
Геноцид терминінің өзін Лемкин 1944 жылы ғана ... ... 1944 ... «Axis Rule in Occupied Europe» ... ... ... негізгі ереже)
атты кітабын жарыққа шығарды. Осы жұмысында ол нацистік Германияның аюандық
іс-әрекеттері және басып ... ... ... жою және ... немістендіру жоспары туралы жазған. Осы қылмыстарды сипаттай
келе, ол геноцид түсінігін ... ашып ... ... деп ... ... этникалық топты құртуды, жоюды айтамыз». ... ... ... бір ... ... ... ... Ол, сірә, ұлттық
топтардың өмір сүру негізін бұзуға бағытталған үйлесімді іс ... ... ... ... ... ...... және
қоғамдық институттарды, мәдениетті, тілді, ұлттық сана-сезімді, дінді,
ұлттық топтардың өмір сүруінің ... ... жою, ... жеке
қауіпсіздігінен, бостандығынан, денсаулығынан, ар-намысынан айыру ... ... ... ... ... қыю. ... ... ретіндегі
ұлттық топқа қарсы бағытталады және орын алатын іс әрекеттер нақты ... ... ... ... бір ... ... мүшесі ретінде адамдарды
өлтіруді мақсат тұтады.
Ресми құжатта геноцидтің анықтамасы 1945 жылғы 18 қазанда ... ... ... ... рет ... ... Онда айыптаушылар:
«мақсатты және жүйелі геноцид жасады, яғни нәсілдік және ұлттық топтарды
жою, ... бір ... ... тапты жою мақсатында жаулап алынған
аумақтардың азаматтық тұрғындарын жою, белгілі бір ұлттық, этникалық ... ... ... ... ... мен ... және т.б. ... әрекеттерін жасады деп айыпталды. Бұл формулировка түпкілікті емес,
бірақ онда геноцид қылмысының белгілі болған төрт ... ... ... және діни топ) ... ... ... ... тапты.
Ол, өз кезегінде, әлеуметтік топты білдіреді [4].
Шынында да, ... ... ... бас әскери қылмыскерлерін
соттау мен ... үшін ... ... ... ... ... оның 1946 ... 1 қазандағы үкімінде де «геноцид» термині
көрініс ... ... ... ... ... ... «с» тармағы –
«адамзатқа қарсы қылмыстар» - геноцид сипаттамасына толық ие. Оның ... екі жыл ... соң, ... қылмысының алдын алу және сол үшін
жазалау туралы конвенцияда ... ... ... ... ... ... соғысға дейін немесе соғыс кезінде азаматтық тұрғындарға қатысты
жасалған ... жою, жер ... ... және ... да ... саяси, нәсілдік немесе діни көзқарастары бойынша қудалау.
Геноцид термині тез арада айналымға енуіне Біріккен ... ... зор ... ... ... ұйым оны ... құқықтық лексиконға
енгізді. Өзінің бірінші сессиясында 1946 жылғы 11 желтоқсанда БҰҰ-ның ... ... ... ... алу және ол үшін ... туралы арнайы
қарар қабылдады [5].
БҰҰ Бас Ассамблеясы Экономикалық және ... ... ... ... алу және ол жазалау туралы конвенция жобасын дайындау үшін
қажетті зерттеу жүргізуді тапсырды. Жоба бойынша қорытынды жасау ... үш ... ... ... ... ... болды. Олар:
профессорлар Лемкин, Пелла және Доннедье де ... ... ... ... қандай да бір бұрмалаушылықтан кепілденгендей болды. ... ... ... ... ... өкілдері араласты. «Геноцид»
термині үшін заңдық шектер белгілеу ... ... ... ... олар БҰҰ-ның заңды органын оларға өткен шақтағы, ... ... ... ... үшін айып тағу ... ... ... ... ... ... ... (genos – ру, тайпа),
тарихи тұрғыда (геноцидтің ең айқын екі прецедентін назарға ала ... ... ... ... ... және ... Германияның еврейлерге қатысты)
және саяси тұрғыда ұлтшылдық идеологиясы мен нәсілшілдік ... ... ... ... алу және сол үшін ... туралы конвенция
1948 жылғы 9 желтоқсанда қабылданды. Оның 2-бабында ... ... ... деп ... ... ... қандай да бір ұлттық,
этникалық, нәсілдік немесе діни топты жою мақсатында жасалатын төмендегідей
іс-әркеттер танылады...» делінген. Бұл ... ... ... ... топты – саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени топты – егер ... ... ... ... ... ... немесе діни
наным сенімі бойынша бөлінбейтін болса, жою ... ... ... ... ... яғни оның ... ... негізгі
прецедент болып ұлттық және діни сипатта армяндарды ... қыру ... ... ... ... ... ... соғыс алдында
мүгедектерді жаппай жою фактісін назарға алмай қоя алмады. ... ... топ ... та, ... та, ... те немесе діни қауымдастық
та белгілеріне жауап бермеді.
Осы тұста мынадай алғашқы түйін жасауға болады: ... ... ... ... ... Конвенция геноцидтің ғылыми
концепциясы мен оны жасауға қатысқан мемлекеттердің мүдделері арасындағы
компромисс іспеттес ... ... ... ол ... пен ... арасындағы
компромисс болды. Дей тұрғанмен ол жақсы түсініктегі компромисс болмады,
өйткені ол ... бір ... ... орай қол ... Ол ... ... ... ортақ рөлмен біріктірді – судья-төреші ... ... ... ... ... ұғымы әуел бастан бұл
қылмыстың мәнісін аша алмады, өйткені бұл құжат өткен ... ... ... ол ... ... ... ... еврейлерге қатысты геноцид – бұл ХХ ғасырдың басында ... ... ең ... және ... ... және ... орай заңдық
саралау қажеттігін тудырды. Бірақ 1948 жылғы Конвенцияны жасау ... ... тек ... және діни ... байланысты өлтіру ғана
емес, басқа да себептері бойынша өлтіру ... ... ... ... түп ... каннибализммен
байланыстыратын пікірлер де ... екен ... ... ... ... еш ортақтығы жоқ. Каннибализмнің екі
түрі бар: тұрмыстық және діни. Тұрмыстық каннибализм тас дәуірінің ... орын ... және ... тек ... ... ... ... ретінде сақталды. Діни каннибализм одан ұзақ сақталды және
ол өлтірілген адамның күші мен басқа да ... оны ... ... ... ... негізделген. Басқаша айтқанда, бір жағдайда өзін-өзі сақтау
инстинктіне негізделген адам өлтіру болса, екінші ... ... да ... ... алу, ... алу ... ... Осыған байланысты
каннибализмнен геноцидтің түп-тамырын іздеу орынсыз болып табылады.
Ив Тернонның пікірінше геноцидтің «басты ... ... [6]. Бұл ... ол ... екі ... ... 1) қандай да бір
топты бөліп ... ... ... ... көшіп келуші болсын,
аборигендерге өркениетті қабылдауға қабілетсіз жабайы ... ... 2) оны ... жою (бұл ... ... Австралияда, Тасманияда, Жаңа
Зеландияда, Оңтүстік Америкада туземдіктерді жою саясатына ... Дей ... ... ... тұрғыда әрқашан да жаңа
аумақты игеру ниетімен байланысты болған. Ол, өз кезегінде, сол бір немесе
өзге ... ... ... тұрғылықты халықты қудалаумен немесе жауалап
алумен жалғасқан. Бұл ... ... ... ... саясаты қажетсіз және
ешқандай мәнге ие емес деп саналған. ... ... ... ... жоя ... өз экономикасының негізін жояды деп түсінілген. Оның ... ... ... ... ... ... ... сипатына ие болған.
Әрине, колониалды соғыс жағдайында геноцид фактілері де орын алуы ... ... ... жалпы саясатымен араластырмай, бөлек
қарастырған жөн. Колониалды соғыс ... ... ... ... ... ... табылады. Оның мазмұны 1960 жылғы Колониалды елдер
мен халықтарға тәуелсіздік беру туралы декларацияда бекітілген.
Геноцид – қазіргі заманның термині ғана ... ол ... ... де боылп табылады. Егер оның тарихи бастауы ұлтшылдық ... ... ... ... ... ... ... доктрина негізінде
жасала бастады.
Нацизм идеясы (оны көбіне «ұлттық бірлік» идеясы деп те ... ... аз ... ... ... ... ... ал саяси тоталитарлық
идеологияның дәурені басқа партияларды жоюды көздейді. ... ... ... жүйе болсын, олардың кез келгені бір дүниетанымға
негізделген: абсолютті ... ие болу ... және кез ... ... жол ... ... ... нәсілдік пен ұлтшылдықпен
шектеу, тоталитаризм идеологиясы үшін адам өлтіруді жасыру болып табылады.
Кеңес дәуірінде Сталин ... адам ... ... ... ... режим идеологиясының талаптарына қарай оның құрбандары да арта түсті.
Бірақ кеңестік құрылымның қорғаушыларына геноцид жасады ... ... ... қиынға соқпады. Сталиндік режимнің мысалдары геноцид
концепциясының ... және ... ... көрсетеді, өйткені олар адам
құқықтарына қарсы қылмыс жасағандарды геноцид концепциясы аясында айыптауға
толық негіз бермейді. Олар халықаралық ... ... ... қылмысының аясына формальды түрде кірмейді.
Сталиндік террордың төрт кезеңінде адамдарды жаппай қырып жою ... ие ... ... ... 5-тен 15 ... дейін (әртүрлі
бағалау бойынша) шаруалар кулак деп аталды. Бұл атау оларды ұсақ буржуазды
меншік иелері және ұжымданудың ... ... ... ... Олардың мүлкі
тәркіленіп, жүздеген мың адам бірден ... ... ... ... Күштеп ұжымдастыру ауылшаруашылығы өнімінің құлдырауына алып
келді, ... оның ... ... ... тура ... ... ұжымдастыруды ерекше қарсылықпен қарсы алды, мемлекет ойға
қонымсыз бидай тапсыру ... ... бұл ... ... ауыр
түсті. Соның салдарынан аштық орын алды. Оның ... ... ... ... ... ... ... тыйым салған. Нәтижесінде 5 млн.ға жуық
адам ... ... ... ... ... тазалау» алдымен орталық партия
органдарында, кейіннен ... ... ... ... ... қамтыды. Репрессияға барлық дерлік ... мен ... ... корпустардың командирлері мен әскер ... ... мен ... ... ... ... күштердің жоғары басщылық-саяси құрамының 733 адамынан 579 адам
қайтыс болған. Екі ... ... ... ... ... пен революция
кезеңіне қарағанда екі есе коммунистерден айрылған. 4-5 млн. ға жуық ... ... ... ... ... атылған.
1943-1944 жылдары Кеңестер Одағының тұтас бір халықтары фашистермен
байланыста ... ... ... ... ... және ... айырылған. 1941 жылы алдын ала КСРО ... ... ... ... ... ... түрік бөлігіндегі
мұсұлман-армяндар) және түрік-месхетиндер жер ... ... ... жату депортацияны білдірді. Депортациядан кейін ... ... жер ... ... ... ... негізінен орыстарды
қоныстандыру орын алған. Депортацияға карачаевтер, қалмықтар, шешендер,
балгарлар, қрым татарлары ... ... ... Солтүстік Кавказ бен
Қырымның 1 миллионға жуық ... жер ... ... ... жоғарыда аталған төрт әртүрлі жағдайын талдай келе,
біреуі ... ... ... - ... ... үшіншісі – саяси
партия мүшелеріне, төртіншісі – аз ұлттарға ... ... ... және ... ... геноцид, басқа біреуі геноцид емес деп біржақты
айта алмаймыз.
Георгий ... ... ... ... ... тағдырындағы
әлеуметтік толқулар» атты еңбегінде көтерген ... ... ол ... ... ... негізделген және оның жауабы төмендегідей
болған: «Р.Лемкин айналымға «геноцид» терминін енгізгеннен кейін бұл ... ... ... ... ... ... ... алты миллион халқын өлтіруін геноцид деп атайды. Расында да,
Украина аумағында 1932-1933 жылдары ... ... ... топқа
жататындығына, қызметіне қарамастан алты миллион адам қырылған, ... ... ... ... Тек ... ғана емес, сол жерде тұрған
адамдардың барлығы дерлік қырылған. Басқарудың ... 36 ... ... ... ... ... жуық ... ұлтына және
этносына қарамастан қырып жойған. Белгілі болғандай, әрбір ... ... ... ... ... ... террор туралы жоспар ... ... Ол ... бір ... ... ... ... емес, жалпы
тұрғындарға қарсы тапсырма болған. Солтүстік Кавказ халқына ... ... ... ... ... іс әрекет геноцид емес, ... ... ... ... жою мақсаты болмаған.» деп жазған ... ... ... бір ... ... ... оның бір іс ... ал екінші бір әрекеті қылмысты емес деп айту қисынсыз. Кулактың
да, армян халқының да, Украина ... да, ... де, ... ... де ... ... ... табылады. Бұл құрбандардың бар «кінәсі»
олардың өзгеше болғандығында және сол ... ... ... жүйеге
қауіпті көрінгендігінде. Олардың жойылуы алдын ала жоспарланып, жүзеге
асырылған. Ұлтшылдық ... ... ... ... идея ... ... жаулап алу, «ұлттық бірлік», нәсілді ... ... ... болсын, бәрібір геноцид қылмысы қылмыскердің ... ... ... қол ... ... ... ... ІІ бабынан саяси топтар туралы позицияны
алып тастау аталған қылмыстар тізімінен ... ... он ... құрбандарын алып тастауға мүмкіндік берді. Бірақ, әртүрлі саяси
репрессиялар тәжірибесіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... Политицид – этникалық немесе қандай
да бір ұлттық топқа қарсы емес, саси ... ... ... адамдарды
жаппай қырып жою болып табылады. Қазіргі уақытта «этноцид» деген де термин
қолданылып жүр. Этноцид ... өзін ... жою ... ... ... ... Кейде колониализм дәуіріндегі геноцидті этноцид деп те
атайды және сол арқылы адамдарды ... ... ... ... ... ... ойымызша, бұл термин «халықтың мәдениетін жоюды» білдіре
алмайды, өйткені ... егер ... ... логикасына сүйенетін
болсақ, этносты өлтіруді білдіреді, ол ... жеке ... ... Ал ... ... ... ... болсақ, онда «вандализм»
деген басқа термин бар.
Біздің ойымызша, «этноцид», «политицид» терминдері ... ... ... олар ... ... жеке бір жағдайлары ретінде қолданыла
алады. Бұл терминдер ... жаңа ... ... ... ... құрамынан сипаттайтын іс әрекеттерді жоққа шығара
алмайды. ... ... ... ... ... ... Геноцид
қылмысының алдын алу және ол үшін жазалау туралы конвенцияның ІІ ... ... алып ... ... біз ... ... зерттеуге қатысты үш әдістемелік
ұстанымды қолдандық: сөздің ... оның ... болу ... және
терминнің формальды бекітілуі мен геноцидке алып келетін жағдайлардың
тарихы. Осы ... ... ... төмендегідей түйінді ойларға
жетелейді:
«Геноцид» сөзінің этимологиясы ... және ... ... ... ... ... қосындысында. Геноцид туралы конвенция авторлары
діни топ туралы ережені бекіте отырып, ... genos – ру, ... ... сөз ... ары асып кеткен және соған орай геноцидті жүзеге асыру
барысында қудаланатын адамдар қауымының ... ... ... ... ... Бұл ... да ... адамдарды шығу
тегінің ортақтығына байланысты ... мен жою ... ... ... ... мен ... ... бекітілуі процесінде «геноцид»
терминін кең мағынада түсіндіруге жол берілген. Атап айтқанда, ол 1933 жылы
халықаралық ... ... ... ... 5-ші ... ... ... да кең түсінілген; 1945 жылғы 18 қазандағы
Нюрнберг сотының ... ... да ... ... және ең ... Бас Ассамблеясының 1946 жылғы 11 желтоқсандағы Геноцид қылмысының алдын
алу және ол үшін жазалау туралы ... да кең ... ... түп ...... бір ... тобының өмір сүру құқығын
мойындамаудан туындайды. Геноцидке алып келген жоғарыда аталған мысалдардың
ішінде геноцидтің ... ... бір ... ... бір ... ... негіз болған.
Жоғарыда баяндалғандарды қорытындылай келе, мынадай тұжырым жасауға
болады: геноцид – бұл ... ... ең ауыр ... ... бір ... өзге құқықты кемсітудің негіздері өте кең және жабық ... ... ... ... ... декларацияның 2-бабында көрсетілгендей:
«Әрбір адам осы Декларацияда жария етілген барлық құқықтарға және барлық
бостандықтарға ие болу ... оған ... ... ... ... ... ... нәсіліне, терісінің түсіне, тіліне, дініне, саяси немесе
өзге де көзқарастарына, ұлттық немесе ... шығу ... ... өзге де ... ... Азаматтық және саяси құқықтар туралы
халықаралық пактінің 2-бабы растағандай: «Осы аталған пактіге ... ... ... ... ... барлық адамдарға осы пактіде
танылған құқықтарды қамтамасыз етуге міндеттенеді және соған орай нәсіліне,
терісінің түсіне, тіліне, ... ... ... өзге де ... немесе әлеуметтік шығу тегіне, мүліктік немесе өзге де ... ... жол ... – бұл ... ... бір белгісіне – терісінің түсіне,
басқа да сыртқы ... діни ... ... көзқарастарына, қоғамдық
жағдайына, экономикалық мәртебесіне және т.б. жағдайларына байланысты жоюға
негізделген қасақана қылмыс болып табылады.
Неміс нацистерінің 6 ... ... ... ... ... Черчилль «ешқандай атауы жоқ қылмыс» деп атаған еді. ... ... ... ... ... не ... жою» ... атауы барды. 
БҰҰ-ның «Геноцид туралы» 1948 жылы ... ... ... ... қайталанбауына кепілдік беру мақсатында қабылданған
болатын. Алайда ... бері әлем ... ... ... ... ... геноцидтің алдын ала алмады.
Адамзат қауымдастығының «бұдан былай ешқашан қайталанбауы тиіс» деген
қылмыстың ... ...... ... ... ... 1945-1946 жылдары
болған Нюрнберг процесінде тұңғыш рет ... ... ... Адольф
Гитлер режимінің өкілдері адамзат баласына қарсы жасаған, оның ішінде
халықтарды нәсілшілдік, ұлтшылдық және діни ... ... ... ... ... кейін Израиль телеарнасынан берілген сот процесінде
нацистердің Еуропа ... жою ... ... асыруға жауапты болған
Адольф Айхманның (Adolph Eichmann) да геноцид қылмысын кең ... ... зор үлес ... аян ... ... ... ... көзін түгел жою туралы
«Еврей проблемасы бойынша түпкілікті шешім» деген ... ... ... ... адам ... ... бірге 1939-1945 жылдар арасында
миллиондаған еврейді қырды».
Бұл хабар Израиль телеарнасынан 1962 жылы мамырдың 31-і күні берілді.
Нацистердің үстінен ... ... ... мен ... ... туралы
1948 жылғы қарары – еврейлердің «Холокост қасыреті» сынды құбылысқа бүкіл
әлемде қайтып жол ... ... ... ... олай ... ... ... және рулық тұрғыдан жаппай қырғын жиі қайталана ... ... ... рет Африканың Судан елінде қайталанды. Ресми билікке
жақын Джанджауид арабтарының қарулы ... ... ... ... қара нәсілді халқын он мыңдап ... деп ... ... ... ... ... «геноцид» деп бағалап, оған халықаралық
қауымдастық араласуға тиіс деп мәлімдеді. Алайда іс ... осы ... ... ... ... ... жоқ. Халықаралық қауымдастық
геноцидтің ... ... ... бөгет бола алмады? Геноцид құбылысына
қарсы күресетін үкіметтік емес ұйым – Лео ... ... ... ... Лондоннан білдірген пікіріне ... ... өзі ... ... ... қарарға сәйкес белгіленген өз
міндеттемелерін орындауға асықпады. «Қылмыстың ауырлығы салдарынан ... ... айып ... немесе айыптаушыларға байланысты белгілі
алаңдаушылық болды-ау деп ойлаймын. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... қарастырғанда «сабырлық
жасады». Бұл, өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... халықаралық қылмыстық соттың жұмысын, оны қадағалайтын
механизмнің ... ...... ... ... пікірінше, халықаралық қылмыстық сотты құру – геноцидтің ... ... ... ... кеңесшісінің кеңсесін ашу сияқты ... ... ... ... ... ең үлкен қадам болып табылады.
Бұл лауазымға 2004 жылы аргентиналық адвокат Хуан ... ... ... ... ... ... жобасы – Дарфурдағы ахуал туралы баяндамасы – 25
қаңтар күні БҰҰ-ның бас ... Кофи ... ... ... ... ... де бөгеттер баршылық.
АҚШ-тың Флорида университетінің ... ... ... әрі
салыстырмалы геноцид бойынша сарапшы Рен ... (Rene ... ... проблемалардың бірі, оның өз сөзімен айтқанда, көбінесе
“ешкімге белгісіз алыс халықтар” ... ... ... ... ... Батыстың түсінігінен болып отыр [10].
«Өзге бір проблема – геноцидке соқтыратын құбылыстардан біздің тіпті
бейхабарлығымыз және ... ... ... ... ... Мысалы, Холокостан бастап жаппай қырғын болған бірнеше елді
алып қарайық: Босния, Камбоджа, Руанда, Бурунди».
Сонымен, геноцид - [грек,genos- тек, тайпа және ... ... ... ... ... аса ауыр қылмыс; қандай да бір ұлттық, этникалық,
нәсілдік немесе діни топтың өкілдерін түгелдей ... ... ... ... ... ... геноцид болып есептеледі: осындай
топ мүшелерін өлтіру; оларға ауыр дене зақымын келтіріп, жүйкесін бұзуы;
оның тұтастай ... бір ... ... кету қаупін туғызатын жағдайлар
туғызу; осындай топтың ішінде бала ... ... ... шаралар;
бір топтың балаларын зорлықпен тартып алып, басқа топқа беру. Геноцидтің
өзімен қатар, оны ... ... түту ... ... ... және жариялы түрде арандатушылық, геноцидке ... да ... ... геноцидке ұшыратқан мемлекетті ... ал оны ... және ... ... ... ... ... тартады. Ұлттық, этникалық, діни
топтарды түгелдей немесе бір бөлігін жойып ... ... ... ... ... беті ашылғаны белгілі. Мемлекеттік
мәселелерді шешуде геноцидті қолдану көп жағдайларда ... ... ... ... басқа елдің шекарасында күшпен ұстаумен байланысты.
Геноцидтілік езіліп-жаншылған христиан халықтарын - гректерді, болгарларды,
сербтерді, румындарды, армяндарды және т.б. жүйелі ... ... ... ... ... тән болды. 1876-1923 жылдардағы ... ... ... 1,5 млн. армян қырылған. Бүл езілген
халықтардың аумағын ... алу ... ... ... мысалы болып табылады. Сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық және
саяси ... ... ... пиғылға оранған фашистік
Германияның өзінің және басып алынған жерлердің аумағынан еврейлерді жаппай
қырғынға ұшыратуы геноцидтің ... ... бола ... ... ... заңдық құрамын талдау.
Геноцид - халықаралық құқық нормасы арқылы белгіленген қылмыс. ... ... сол - ол ... ... да, ... уақытында да жүзеге
асырылатын қоғамға аса қауіпті іс-әрекет. 1948 жылғы Халықаралық ... ... және оған жаза ... ... ... КСРО осы ... 1954 жылы 18 ... қол қойған. Қылмыстың
тікелей объектісі-этникалық, ұлттық, нәсілдік немесе діни ... ... ... ... ... ... жағынан
қылмыс геноцид, яғни ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни топты, осы
топтың мүшелерін өлтіру, олардың ... ауыр ... ... ... ... бөгет жасау, балаларды мәжбүрлеп біреуге беру, күштеп көшіру,
не осы топтың мүшелерін қырып-жоюға ... өзге де ... ... арқылы, толық немесе ішінара жоюға бағытталған қасақана әрекеттер
арқылы жүзеге асырылады. Қылмыстың ... жағы ... ... ... табады: 
1) ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни топтың мүшелерін осындай
белгілері бойынша өлтіру (екі ... одан да көп) ... ... ... 96-бабында берілге; 
2) олардың денсаулығына ауыр зиян келтіру ҚК ... ... ... күшпен бөгет жасау, бала көтеруге тыйым ... ... ... ... арқылы оларды бала көтеру немесе ұрық ... ... ... мәжбүрлеп біреуге беруге-ата-аналарынан балаларды тартып
алып басқа топқа немесе басқа адамға беру немесе осындай ... ... ... ... ... құлдыққа берулер жатады;
5) күштеп көшіруге-тұрғылықты ... ... ... қарай мекенінен жер аудару, ... ... ... көшірулер
жатады;
6) топтың мүшелерін қырып-жою. Есептелген өзге де тіршілік жағдайларын
туғызу арқылы толық немесе ішінара қырып-жоюға ... ... ... ... ... ... ... гуманитарлық, азық-
түлік немесе басқадай көмек бермеу, соғыс немесе стихиялық апатқа ... ... ... ... ... ... т.б. ... субъективтік жағынан
тікелей қасақаналықпен істеледі. Қылмыстың субъектісі-16-ғатолған кез
келген ... ... ... аса ауыл ... ... ... табылады.
Алғаш рет адамзатқа қарсы қылмыстар ... ... дара ... ... ... және ... ... қылмыстарға ескіру
мерзімінің қолданылмауы туралы» 1968 ... 26 ... ... ... ... доктринасында «адамзатқа қарсы қылмыстар» мен
«адамдыққа қарсы қылмыстар» бірдей ме деген тақырыпқа қатысты ... ... Бұл дау ... ... де ... ... ... шиеленісе
түскен.
Бірқатар халықаралық құжаттар аса ауыр ... ... ... белгілеген. Ескіру мерзімін қолданбау туралы ... екі ... ... ғана ... ...... қарсы
қылмыстар». Оған апартеид, геноцид, сонымен қатар 1948 жылғы 8 ... ... ... ... жарғысында бекітілген қылмыстарды
кіргізген. Нюрнберг ... ... ... ... заңдық
сараптамасын берген. Яғни, Ескіру мерзімін қолданбау туралы конвенция
«адамзатқа қарсы қылмыстар» ... ғана ... және оған ... ... ... ... қылмыстарды да кіргізген.
1973 жылғы 30 қарашадағы Апартеид қылмысының алдын алу және ол үшін
жазалау туралы ... ... ... ... ... ... тобына жатқызылған: «Осы Конвенцияға қатысушы-мемлекеттер
апартеидтің адамзатқа қарсы қылмыс екенін ... ... ... ... 1998 жылғы 17 шілдедегі Рим статуты өз
құзырына мына қылмыс түрлерін жатқызған: а) геноцид ... б) ... ... в) ... ... г) агрессия қылмысы. Рим статутында
адамзатқа қарсы қылмыстар ретінде: өлтіру, жою, ... ... ... күштеп жер аударту; халықаралық құқықтың негіз қалаушы
нормалары мен қағидаларын бұза отырып ... жабу ... ... да қатыгез
нысанда бас бостандығынан айыру; азаптау; зорлау, сексуалды ... ... ... мәжбүрлі түрде екіқабат ету, мәжбүрлі
түрде стерилизация немесе қатыгездікпен ұштасқан басқа да іс әрекеттер; ... ... ... ... ... ... ... этникалық, мәдени,
діни, гендерлік немесе өзге де негіздер бойынша қудалау; д) ... ... ... е) ... ... ж) осы сияқты басқа да аюандық
іс әрекеттер танылған. Осылайша, ... Рим ... ... ... ... ... жатқызылған [11]. Ал, жоғарыда аталған тармақтарда
белгіленген қылмыстар ішінара геноцид ... ... ... ... болғанда да, халықаралық қылмыстардың қай ... де, ол ... не ... жағдайында жасалғанына қарамастан аса
ауыр халықаралық ... ... ... ... ол ... ... кешенін бұзады.
Геноцид қылмысының құрамы, жоғарыда атап өткеніміздей, негізгі ... ... ... ... ... алдын алу және ол үшін жазалау
туралы 1948 ... 9 ... ... ... Геноцид қылмысы
туралы нормалар, сондай-ақ, 1966 жылғы 16 желтоқсандағы Азаматтық және
саяси ... ... ... ... 1968 ... 26 қарашадағы Әкери
қылмыстарға және адамзатқа ... ... ... ... ... ... [12], Халықаралық қылмыстық соттың 1998 ... ... Рим ... 1991 ... ... қауіпсіздікке және
адамзатқа қарсы қылмыстар кодексінің жобасында да көрініс тапқан. Аталған
халықаралық құжаттардағы геноцид ... ... ... 1948 ... ... ... ... халықаралық және ұлттық құқықтағы құрамы бір біріне
ұқсас. Бірақ, халықаралық құқық доктринасында қылмыс құрамы элементтерін
ұлттық қылмыстық ... ... ... ... ... аясына көшіре
салуға қатысты күмәнді ойлар әруақытта айтылып келуде. Дей тұрғанмен, егер
ұлттық ... ... ... ... ... объективтік
жағына, субъектісіне, субъективтік жағына қатысты мәселелермен тыңғылықты
түрде айналысқан болса, халықаралық қылмыстық құқықта ... ... ... олай ... жоқ. Сол ... геноцид қылмысының
құрамына кіретін элементтерді қарастырғанда ұлттық қылмыстық ... аса ... ... ... ... және соған орай халықаралық
құқықтың өз ерекшелігін назарда ... ... ... ... алу және ол үшін ... туралы конвенцияның
V бабында белгіленгендей, осы конвенцияның ережелерін күшіне ... ... ... өздерінің конституциялық процедураларына ... ... ... Соған орай, геноцид қылмысының
құрамын ... ... оның ... ТМД және ... да шет ... ... тәжірибесіне назар аударған жөн.
Геноцид қылмысының объектісі. Ұлттық құқықта қылмыстың объектісі
туралы айтқанда біздер ... ... қол ... ... етуші
заңнамамен реттелген қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... топтық және тікелей объектіні ажыратады. Жалпы объект – бұл
қылмыстың барлық түрлеріне тән ... яғни ... ... ... ... бар ... ... объект – бұл қылмыстардың
жекелеген тобына ортақ объект. Мәселен, бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... құқық нормаларын сақтау
нәтижесінде қалыптасатын қоғамдық қатынастар табылады. ... ...... ... қатынастардың жиынтығы, бірақ топтықпен салыстырғанда, онда да
тар ... ... ... ... объектісі болып ... ... және діни ... өмір ... ... жағдайын
қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар табылады. Мыне, осылайша геноцид
қылмысы объектілерінің түрін ... және ... ... ... ... әдебиеттерінде, соның ішінде халықаралық құқық бойынша қылмыс
ретінде саналатын геноцидке арналған әдебиеттерде, бұл ... ... оны ... ... ... және діни топқа ... ... ... ... біз ... туралы конвенцияда осы қылмыстың ... ... ... көтерілген болатын. Соның негізгі ... - ... ... ... ... да бір қауымға жататындығымен
бөлінетін адамдар тобын жоюға бағытталған қылмыс.
Жұмысымыздың осы бөлігінде ... ... 1948 ... ... мен ТМД және ... шет ... ... заңнамасын
геноцид құрамына арналған ережелер бойынша салыстырмалы талдаудан өткізген
жөн деп есептейміз.
Қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... толық сай келеді. Атап айтқанда, ҚР ... ... ... ... яғни ... этникалық, нәсiлдiк
немесе дiни топты осы топтың ... ... ... ... ... ... бала ... күш пен бөгет жасау, балаларды мәжбүрлеп бiреуге
беру, күштеп көшiру не осы топтың мүшелерiн ... ... өзге ... ... ... ... толық немесе iшiнара жоюға бағытталған
қасақана әрекеттер. Көріп отырғанымыздай, «ұлттық, этникалық, нәсiлдiк
немесе дiни ... ... ... ... ... ... ... [14].
Конвенциямен салыстырғанда геноцидтің объектісін кең мағынада
қолдануды Латвия, ... ... ... ... ... ... ... заңының 71-бабында геноцидтің объектісіне ұлттық,
этникалық, нәсілдік немесе діни топ қана емес, ... ... ... ... ... ... адамдар тобы» да ескерілген.
Беларусь Республикасының 127 бабына сәйкес, геноцидтің объектісі болып
Конвенцияның ІІ бабында аталған адамдар тобымен қатар, басқа да кез ... ... ... ... ... Ал, ... қылмыстық
кодексі зардап шегушілердің тағы екі категориясын енгізген: «саяси ... ... бір ... ... бар топтар» [15].
Оыслайша, геноцид қылмысының ... кең ... ... ... ... байқауға болады. Оның себебі ... Бұл, ... ... ... ... ... ... аңғартады.
Әрине, идеалды және барлығын қамтитын формулировка беру өте қиын, бірақ
соған ... ... Осы ... біздің ойымызша, геноцид қылмысының
төмендегідей объектісі орынды болады: геноцидтің ... ... ... ... ... ... ... мәдени, жыныстық және
басқа да кез келген белгілер бойынша топтастырылатын адамдар тобын тану
қажет.
Объективтік жағы. ... ... жағы ... ... ... элементімен салыстырғанда принципиалды дау-дамай тудырмайды. Объективтік
жағына ... ... ... ІІ ... а-е ... ... іс ... жатады. Кез келген бір ұлттық, этникалық, нәсілдік
немесе діни топты толығымен немесе ішінара жою ... ... ... ... топ ... өлтіру;
b) денсаулығына ауыр зардап кетiру;
с) қандай да бір топқа ... ... ... ... ... алып ... ... жасау,
d) бала тууға күшпен бөгет жасау;
е) балаларды мәжбүрлеп бiреуге беру.
Геноцид ... ... бұл ... ... ... еместігіне
назар аударған жөн. Мысалы, Самвел Кочои, өзінің ... ... ... атты ... ... ... ... геноцид үшін көзделген өмір бойы бас бостандығынан айыру мен
өлім ... ... ... және ... ... жалпы
бөлімініе сәйкес еместігін көрсеткен. Атап айтқанда, Ресей Федерациясының
Конституциясының 20-бабының ... ... өлім ... ... ... ауыр қылмыстар үшін ғана белгілене алады. Самвел Кочоидің пікірінше, РФ-
нің ... ... ... ... үшін ... түрі мен ... іс ... жасалғанына қарай бөлу керек еді. Бұл ... ... ... ... қылмыстық кодексіне сүйенген. Онда қатаң жаза
ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни ... ... ... ... және ... ... объективтік жағын құрайтын басқа
әрекеттер үшін одан ... жаза ... ... ... ... да, Беларусь Республикасының да қылмыстық
кодекстерінде бар екен [16].
Геноцидтің ... ... ... ... үшін жазаны
дифференциациялау идеясы ойға қонымды әрі әділ деп ойлаймыз. Тағайындалатын
жаза жасалған әрекетке сай ... ... Сол ... адам ... ... ... ... олар үшін бірдей жаза тағайындау болмау керек.
Самвел Кочои жоғарыда айтылған мақаласында көтерген ... ... ... ... ол ... ... не? деген сұрақты одан ары
өрбітеді. Сол арқылы ол геноцидті құрайтын әрекеттер тек адам өміріне қарсы
бағытталмағанын көрсетеді.
Жоғарыда атап ... ... ... ... алу және ол үшін
жазалау туралы конвенцияның ІІ бабының «b» және «е» тармақшалары геноцидті
құрайтын төмендегідей әрекеттер туралы айтады:
b) ... ауыр ... ... ... ... бiреуге беру.
«В» тармақшасында аталған әрекет адам өмірін қиюмен ... ... зиян ... ... ... де, бұл ... ... немесе өзге топты өмір үшін маңызды белгілеріне зақым келтіру ... алып ... Ал, «е» ... ... ... Конвенция авторлары
геноцид түсінігін түсіндірудің тағы бір бағытын ... ... ... бір ... физикалық түрде жоюды ғана түсінбейміз, сонымен бірге ... өзін ... ... ... ... түрде басқа топтармен
ассимиляциялау арқылы) жоюды түсінеміз.
Геноцид адамзатқа қарсы қылмыс ... ... ... ... ... ... өмір ... деген құқығын танудан бас тартуды білдірсе,
адам өлтіру жекелеген адамдардың өмір сүру ... ... бас ... ... ... пен ... тұлға» бұл жағдайда тең мағыналы
түсініктер болып табылады. Тиісінше, геноцид жеке ... ... ... ... табылады.
Геноцидтің объективтік жағын өмірге қарсы әрекеттер ғана емес,
сонымен бірге адам ... ... ... ... де ... Бұл
Конвенция мазмұнынан туындайды. Осы жерде не себепті конвенция ... ... ... тұлғаның жыныстық еркіндігіне ... ... ... сұрақ туындайды. Кейіннен қылмыстың бұл түрі
Испанияның ... ... ... ... ... бас ... ... деп аталды. 1998 жылы Руанда бойынша ... өз ... ... бірі ... ... ... Таба
провинциясында Тутси халқының әйел адамдарын жүйелі түрде зорлау фактілері
геноцид актісін ... деп ... ... ол ... ... тобына
елеулі дене және психикалық зақым келтіретін әрекеттер болып табылады ... ... ... ... ... қылмысы туралы Конвенцияның
аталған «b» тармақшасын зерделеп, түсіндіру ... ... ... ... трибуналмен құрылған прецедент болашақ Халықаралық қылмыстық
сот үшін қайнар көз болатынына қатысты күмән бар, өйткені Руанда ... ... өзі ad hoc ... ... бір істі ... үшін
құрылған) соты болып құрылды [17].
Осы тұста 1915 жылғы ... ... ... ... ... Құрбан болғандардың орасан зор саны Осман Империясынан армяндарды
депортациялаған кезде орын алған. Депортация да сол бір немесе өзге ... ... іс ... ... жатады. Сол себептен бұл іс
әрекетті Геноцид туралы конвенцияның ... ... ... ... «с» ... ... да бір ... қасақана олардың толықтай
немесе ішінара жойылуына алып келетін жағдайлар жасау» деп аталады. Әрине,
мағынасын кең талқылау арқылы оған ... да ... ... Бірақ,
халықаралық құқық әлемдік саясатқа тәуелді сала болып табылады. ... ... ... ... ... ... талқылау
мүмкіндігін барынша төмендету қажет, сол арқылы сол бір ... ... ... ... ... тарапынан құқықбұзушылықты барынша
азайтуға болар еді.
Сонымен, геноцид қылмысы 1948 жылғы 10 желтоқсандағы Адам ... ... ... ... [18], 1966 ... 16 ... және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде, 1966 ... ... ... ... және ... құқықтар туралы
халықаралық пактіде көрініс тапқан төмендегідей адам ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... құқығы; еркін
ойлау, дін құқығы; еркін көзқарас білдіру мен оны айту ... ... ... ... құқығы; қоғам мен мемлекет тарапынан отбасын қорғау құқығы.
Жоғарыда айтылған ойларымды қорытындылай келе, ... ... алу және ол үшін ... туралы конвенцияның ІІ бабын қылмыстың
объективтік жағын ... қыры ... ... ... ... қылымысы деп қандай да бір ... ... ... ... ... ... топты немесе басқа да бір белгілер
бойынша ... ... ... ... ... толықтай немесе ішінара
жою ниетімен жасалатын төмендегідей іс әрекеттер түсініледі:
- f) тиісті топ мүшелерімен жасалатын жынысты сипаттағы ... ... g) ... адамдар тобының мүшелерін мәжбүрлі түрде ... ... ... аймақтан тыс көшіру (депортациялау).
Геноцид қылмысының субъектісі. Геноцид қылмысының субъектісіне қатысты
мәселе халықаралық құқық теориясындағы ең өзекті және ... ... ... ... алу және ол үшін жазалау туралы конвенцияның
ІV бабына сәйкес, геноцид ... ... ІІІ ... ... ... кез келгенін жасайтын тұлғалар, олар ... ... ... ... ... ... жеке ... болып
табылатындығына қарамастан, жауапты болады.
Осы аталған баптан байқайтынымыздай, Конвенция ... ... тек жеке ... ғана ... Геноцид үшін
жауапкершілік қылмыстық жауапкершілікпен ғана шектелмейді. ... ... ІV бап ... ... ... ғана қолданады, сірә сол ... ... ... оны тек ... ... элементі
ретінде ғана түсінеді. Осы жерде даулы ... ... бар – ... ... ... бола ала ... ... қылмыстық жауапкершілікпен тікелей байланысты. Бұл
байланыс қылмыс ... ... ғана ... ... ... айтқанда, қылмыс құрамының болуы (соның ішінде оның
негізгі элементі болып ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Дей тұрғанмен,
қылмыс құрамының бір элементі ретіндегі қылмыс субъектісін ... ... ... ... да болады. Осы жерде біз
геноцид қылмысының субъектісі ... жеке ... ғана ... ... де ... жөн көрдік. Бұл орайда бізді мемлекетті геноцид
қылмысының субъектісі ретінде танудың заңдық тұрғыдағы ... ... ... ... ... Бұл ... ... жауапкершіліктің көрінісі неде деген ... баса ... Сол ... бұл ... ... қарастыруды жұмысымыздың келесі
бөлігіне қалдырамыз.
Геноцид қылмысының ... ... ... ... ... ниет ... кінәні жатқызады: «Геноцид қылымысы
деп қандай да бір ұлттық, этникалық, нәсілдік ... діни ... ... ... жою ниетімен жасалатын іс әрекеттер түсініледі.».
Ниет мынадай сұрақтарға жауап береді: «өз іс әрекетін сезіне отырып,
қасақана немесе сезінбей, әрекет ... ... ... тұлға белгілі
бір салдардың туындауын қалады ма ... ол ... оның ... ... ма». ... айтқанда, қылмыс құрамындағы ниет орындаушының саналы
түрде құқыққа қайшы әрекеттермен алдына ... ... қол ... бар ... ... Ал, ... ... қылмыс құрамымен
көзделген іс әрекетті жасаған адамның қандай ойы болғанына жауап ... ... еске сала ... ... ... ... ... Рафаэл Лемкин ниетті көрсетпеген болатын: «Геноцид деп ұлтты
немесе этникалық топты жоюды түсінеміз» ... Бас ... 1946 ... 11 ... резолюциясы да
геноцид қылмысы құрамының элементі ретінде ниет ... ... ... онда ... ... ... «Геноцид, халықаралық құқық
тұрғысынан, қылмыс болып табылады, ол өркениетті әлем ... ... оны ... бас ... мен ... ... ... нәсілдік,
саяси немесе қандай да бір ... ... ... қарамастан
жауапкершілікке тартылады» делінген.
Ниетті геноцид қылмысының субъективті ... ... ... ... ... ережелерін талқылау барысында туындады. Осы жерде
геноцидді квалификациялаудағы ниетітң мазмұны мен оның орнына қатысты дау-
дамай туындады. Осы ... ... ... ... байланысты
басты екі мәселені туындатты.
Біріншісі адамдар тобын бұзу ... ... ... ... ... Мамандар пікірі екіге ... ... ... ... ниет ... ... айтылатын іс әрекеттер мен
фактілерде, яңни геноцидтің объективтік жағында көрініс ... ... ... ... олар ... ... ... абайсызда немесе
салғырттықпен жасау мүмкін еместігін атап көрсетті. Олар ниеттің ... ... ... ... негіз бермейтіндей анықтаманы
қабылдауға тырысты. Басқаша айтқанда, олар ... бір ... ... факт ... тану ... ... ... болатындығын
көрсетуге тырысты. Осы ... ... ... ... «жою нетімен жасалған» деген сөздерді «физикалық түрде
жоюға бағытталған» деген сөздермен ... ... бір ... ... ... басым етуші маңыз беруге
тырысты. Олар адамдар тобын іс жүзінде жою, егер ... ... ... ... орын ... іс ... нәтижесіне байланыссыз
дәлелдене алатын болса геноцид ретінде сараланады деген пікірде болды.
Екінші ... ... ... ... жасаған мемлекеттің
кінәсіздік презумпциясы идеясы тұрғысында ... ... ... ... ... ... ауыртпалығы қылмыстың жәбірленушісіне
жүктелуге тиіс болды. Ал, ол – ... ... ... ... және өзін өзі ... ... да материалдық және саяси
құралдарынан айырылып жатқан ұлт. Бұл геноцидтен ... ... ... ... ... көмекке жүгіну, соның ішінде гуманитарлық
интервенцияға деген құқығын шектеуді ... бір ... ... ... жою» ... ... ... деген сөздерді қосумен байланысты. Геноцид кезең кезеңмен
жасалатыны анық. Ол ... ... бір ... ... ... ... ... қауымдастықтың міндеті ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осындай мақсат
Конвецияда да бекітілген, яғни оның атауында ғана емес мазмұнында да ... ... ... алу». Егер геноцид ретінде топтың барлық
мүшелерін жою түсінілсе, онда бұл ... ... ... қылмыстың алдын
алу мүмкін болмас еді және ол тек post factum – ... ... ... ... оның ... ... ... кейін ғана қолданылуы мүмкін
болар еді. Сол ... ... ... ... деген сөздер
Конвенциядағы геноцид анықтамасына нақтылаушы сөздер ретінде енгізілген
болатын.
Мәселенің мәнісі ... еді: адам ... ... ... ... ... адам ... тиісті топтың бір бөлігін ғана өлтіруді ниет етсе
(мысалы, елдің белгілі бір ... ... ... олар үшін топтың барлық
мүшелерін өлтіру ниеті болу ... пе ... ... ел ... ... және оның аумағынан тыс жердегі мүшелері).
АҚШ-та сол ... іс ... ... ... топ ... өлтіру ниеті болу керектігін дәлелдеу қажет деген пікір болған
екен. Американдық сенаторлардың бірі – Н.Робинсонда ... ... ... ... ... бір ... жоюмен сипатталмайды, геноцид нәсілдік, діни,
ұлттық немесе этникалық белгілеріне қарай адамдар ... бір ... ... ... ... ... ... сөздің болуы геноцидтің
адамдарды өлтіру ... бір ... бар ... ... ... Сол ... белгілі бір топтың ... ... ... ... ... ... саралануға тиіс, егер олар
топтың бір бөлігін ғана ... да. ... бұл ... адамдарды өлтірудің
елеулі саны болуға тиіс, өйткені Конвенция көп адамдар санына қарсы ... ... ... ... ... ... осы ... субъективті элементін тұтас топқа
жатқызғандар мен топтың бір бөлігін ғана жою ниетінің болуын ... ... ... мынаған алып келді: «геноцид жасады деп айыптау
үшін негіз құраушы болып тұтас ... жою ... ... ... ... ол
белгілі бір нәсілдік, ұлттық, этникалық немесе діни ... ... ... арқылы топтың елеулі бөлігі қамтылады».
Лемкин Конвенцияны бұрмалауға қарсы ... ... ... ... үшін ... саралауды ұсынды: «бөлікті жою
елеулі болуға тиіс ... ол тұтас топты жою ... ... ... ... ... ... бір ... қатысты осылайша ... ... ... керісінше, ол өте күрделі ...... ... ... ... не? ... «елеуліліктің»
критерийлері қандай және осы формулировка қаншалықты орынды ... ... Бұл ... ... елеусіз тобына» қатысты қылмыстық
әрекеттерді қалай саралаймыз?!
Николас Джакобтың пікірінше, «Геноцид туралы Конвенция өз ... ... ... ... ... тобының өміріне қарсы шабуылдау
объективті түрде айыпталмады, және ол ... ... да ... ие бола
алмайды және аздаған болса да тиімділікке қол ... ... ... ... ... беру керек еді, оны ниетті іздеумен
байланыстырмау керек еді.» [21]. Бұл ... ... ... бірақ,
өкінішке қарай, одан кейінгі қолдану – ... ... ... тәжірибесімен дәлелденеді.
Б.Уайтекер жазғандай, «объективті ... ... ... ... ретінде болуын дәлелдеме ретінде келтіру, ... ... ... ... саясатын жүргізетін режимдердің барлық
қылмыстары құжаттамалық тұрғыда тиісті түрде негізделуі неғайбыл.».
Ниетке қатысты сұрақтың жауабы – ... бір ... ... ... ... іс ... салдарын алдын ала болжамай жойып
жіберу мүмкін емес. Осындай ұстанымды Р.Лемкин де ... оны БҰҰ ... ... аталған резолюцияна қабылдағанда да ескерген. Оны
Бейбітшілік пен қауіпсіздікке қарсы қылмыстар кодексі туралы мәселе БҰҰ ... ... ... ... да «геноцид пен апартеид
жағдайында ниет ... ... ... деп атап ... ... ... анықтаушы рөлге адамдар тобын жою ниеті ие дейтін
болсақ, онда қылмыс құрамын ең бастысынан айырамыз, ... ... ... ... ... геноцидтің қауіптілігі бірінші кезекте
ниетте емес, оның нәтижесінде. Геноцид қылмысының құрамымен қамтылатын ... ... ... ... ... ... болуы белгілі бір
белгілерге ие ... ... ... ... ... ... ... қылмысының халықаралық және ұлттық құқықтағы құрамы
бір біріне ұқсас. Бірақ, халықаралық ... ... ... ... ұлттық қылмыстық құқық аясынан халықаралық қылмыстық құқық
аясына көшіре салуға қатысты күмәнді ойлар әруақытта ... ... ... егер ... ... құқық теориясында қылмыстардың
объектісіне, объективтік жағына, субъектісіне, ... ... ... ... ... ... болса, халықаралық қылмыстық
құқықта олардың қаншалықты өзектілігіне қарамастан олай ... жоқ. ... ... ... құрамына кіретін элементтерді қарастырғанда
ұлттық қылмыстық ... ... аса ... ... ... ... ... орай халықаралық құқықтың өз ерекшелігін назарда ұстаған жөн.
1.3 Геноцид қылмысы үшін қылмыстық қудалаудың ... рет ... ... геноцид халықаралық қылмыстық құқық
тұрғысынан жазаланатын әрекет ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының 1946 ... ... 96 (І) ... ... Осы ... ... геноцид тұтас бір адамдар тобының өмір сүру ... ... ... деп ... Өмір ... ... құқықты сондай тәртіпте бас тарту
адамның ар-намысына, қадір-қасиетіне нұқсан ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан
өркениетті әлем тарапынан айыпталады және оны жасағаны үшін оның ... мен ... олар жеке ... ... ... ма, ... тұлғасы болып табылатынына қарамастан жазалануға жатады.
БҰҰ-ның аталған резолюциясы бірауыздан және талқылаусыз қабылданғанын
атап өту ... шарт ... ... ... ... ... 1948
жылғы 9 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясының Геноцид қылмысының алдын алу
және ол үшін жазалау ... ... ... яғни Адам құқықтары
туралы жалпыға ортақ декларация ... ... бір күн ... Аталған
конвенцияға сәйкес, геноцид қылмысы деген түсінікпен қандай да бір ұлттық,
этникалық, нәсілдік немесе діни ... ... ... ... жою ... әрекеттер сараланады.
БҰҰ Бас Ассамблеясының аталған резолюциясында геноцидтің көптеген
қылмыстары аталған, солар ... ... ... ... және ... да ... ... ішінара жоюға ұшыраған. Конвенцияның бұл ережесі кейіннен
геноцид ретінде сараланған әркеттер үшін қылмыстық қудалаудың ... және ... ... ... ең алдымен, діни және
артынан этникалық/ұлттық аздықты құрайтын адамдар тобын халықаралық ... ... ... констатациялайды. Олардың проблемасы сонау
1648 жылғы Вестфаль бейбіт бітімі кезінен бастап халықаралық сипатқа ... ... ... мен ХХ ... 20-жылдарында көптеген елдердің
аумағындағы, соның ішінде Оттоман империясында, этникалық/ұлттық аз ... мен діни ... ... ... ... ... интервенция» деп аталып кеткен концепцияда көрініс тапты [21].
Версаль бейбіт келісімімен (1919 ж.) ... ... ... ... бірі - этникалық, ұлттық, тілдік және діни
топтарды кейіннен геноцид ретінде сараланған қылмыстық ... ... ... байланысты. Бірқатар екіжақты, көпжақты келісімдер
бекіту, сонымен қатар өз аумақтарында орналасқан аз ұлттарды құрайтындардың
құқықтарын ... ... ... түріндегі мемлекеттердің
біржақты актілерін қабылдау нәтижесінде Ұлттар Лигасы аясында аз ұлттардың
құқықтарын қорғаудың халықаралық ... ... ... бұл ... 36 тілде сөйлейтін және 16 мемлекеттің аумағында тұратын және
Еуропаның 25 пайызға жуық ... ... 30 млн. ... ... ... ... енгізу арқылы халықаралық тәжірибеде аз ұлттарға қарсы
қылмыстар үшін қылмыстық қудалауды жаппай енгізудің ... ... ... Бұл орайда, аз ұлттарды жеке бір алған мемлекеттің
аумағы аясында физикалық тұрғыда жою мемлекеттік те, жеке де ... ... ... ... ұстанымына елеулі тарихи оқиғалар
алғышарт болғанын атап өткен жөн. Атап айтқанда, Түркия аумағында ... ... ... ... жою. Бұл ... БҰҰ ... ... қорытындысында «геноуид қылмысының айрықша мысалы» ... Бұл ... ең ... 1915 ... 24 ... Оттоман
империясында армян тұрғындарын жаппай өлтірудің трагедиялық ... ... Осы ... өз ... сол ... ... ... мен Ресей
бірлескен мәлімдемелерінде білдірген екен. Олар Түркияның адамзат пен
өркениетке қарсы осы ... ... ... үшін ... Түркия
үкіметінің барлық мүшелері, сонымен қатар тұрғындарды жаппай өлтіруге
қатысты болған оның барлық ... ... жеке ... ... атап өтті.
Халықаралық құқық мамандарының ... бұл ... ... қылмыс»
терминінің алғаш рет қолданылуы болды.
Осы орайда еске сала кетейік, Парижде 1919 жылы ... ... ... ... ... ... ... әскери қылмыстардың жаңа
категориясын енгізуді ұсынды. Оны ол «адамдық заңдарына қарсы қылмыстар»
деп атауды ... және оның ... ... армян тұрғындарын қырып жою
қылмысы да кіреді деп болжанды.
Осы аталған талпыныстар мынадай ... ... ... ... 228-230 ... ... ... жеңген-мемлекеттердің сот
тәртібінде неміс азаматтарын қудалау және одарды одақты державалардың
әскери трибуналдары ... ... ... ... мен әдет-ғұрпын
бұзғаны үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту құқығын ... ... ... етуі бойынша, Версаль бейбіт ... ... ... ... ... аталған жоқ. Кейіннен Германияның ... ... ... ... ... бір ескертпелермен қабылдайтынын
мәлімдеді. Атап ... ол ... ... ... ... келіспеді, бұл орайда ол Германияның Қылмыстық кодексінде неміс
азаматтарын шетелдік мемлекеттерге сот тәртібінде қудалау үшін ... ... ... ... ... сот ... ... солдаттарының елеулі емес тобының
әскери тұтқындар лагерлерінде жасаған қатыгездіктері мен қарсы ... ... ... ... үшін ... көздеген істері
ғана қаралды.
Ал, Түркияға қатысты айтар болсақ, ... ... ... ... аясында Түрік билігі елдің ондаған ... ... ... ... ... артынан олардың көбін елде басталып
кеткен жаппай демонстрациялар мен ... да ... ... босатып
жіберді.
1920 жылғы 10 тамызда қол қойылған Севрдік бейбіт ... ... сот ... ... құқықты таныды және өзіне соғыс ... мен ... ... ... тұлғаларды ұстап беруге міндеттеме
алды. Дей тұрғанмен, Севр шарты сол күйінде ратификацияланбай ... ... ... 24 ... қол қойылған Лозан шартымен алмастырылды. Оған 1914
жылғы 1 ... 1922 ... 20 ... ... ... ... ... қатысты амнистия жариялау туралы Декларация кірді.
Сонымен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әскери қылмыстар ... ... ... жасауға қатысты тұлғаларды сот тәртібінде
қудалауды ұйымдастыру ... ... ... ... де ... екі ... аясында қылмыстық құқық саласындағы мамандар
халықаралық қылмыстар жасады деп ... ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар ... ... ... алғашқысы Ұлттар Лигасы Кеңесінің бастамасымен 1920 жылы
құрылған ... ... ... ... түскен. Ондағы
міндет болып халықаралық сот ... ... құру ... ... бір ... – барон Декамп (Белгия) Халықаралық
сот төрелігінің Жоғарғы сотын құруды ұсынды. Бірақ Ұлттар Лигасының ... ... ... ... ... деп ... құқық ассоциациясы мен Қылмыстық құқықтың халықаралық
ассоциациясы да ... ... ... ... зертетумен
айналысқан. Олардың осы бағыттағы жұмысы 1937 жылы халықаралық қылмыстық
сот құру мүмкіндігін қарастырған Ұлттар ... ... қол ... ... ... ... ... мемлекеттер саны тарапынан
ратификацияланбағандықтан күшіне енбеді. Бір жыл өткен соң ... ... ... ... ... адамдарды нәсілдік
және діни сипаттары бойынша қудалау үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту
мәселесі қарастырылған ... ... ... атап өткеніміздей, геноцид терминін
алғаш рет ғылыми айналымға профессор Рафаэл Лемкин 1944 жылы жарық ... ... ... ... ... ... анықтамасын
ұсынған: «Ұлттық топтарды қырып-жою мақсатында олардың өмір сүру ... ... іс ... ... ... ... ... жоспар.
Бұл жоспардың мақсаты болып ұлттық топтардың өмір сүруінің мәдени, тілдік,
ұлттық сезім, дін және ... ... ... және ... ... ... ... қатар жеке қауіпсіздігін,
бостандығын, денсаулығын, ар ... ... ... ... ... ... Ол өз ... окупацияланған Еуропадағы практикалық іс әрекеттеріне
негіздеген. Ол геноцид ... ... ... ... ... ... қырлары мен нысандарын бір мезетте бұзу арқылы ... ... Атап ... ... ... (жергілікті өзін өзі басқару институттарын жою және
басқарудың немістік ... ... ... енгізу арқылы, сондай-ақ,
оккупацияланған аумақтарда немістердің қоныстарын мәжбүрлі түрде ... ... ... ... тұтас бір топтарын өлтіру немесе
депортациялау ... ... ... тұтастығын бұзу арқылы. Мысалы
интеллигенцияны ... ... ... (мәдениет мекемелерінің қызметіне тыйым салу
немесе оларды мүлдем жойып жіберу, ... да бір ... ... ... ... білім саласында (өздерінің білім беру жүйесін енгізу арқылы, ол
адамдарға гуманистік ... еніп ... ... үшін ... ... сол арқылы ұлттық сана сезімнің дамуына жол берілмейді);
- экономика саласында (немістердің қолына капиталдың келуін қамтамасыз
ету және ... ... ... қолдамайтындарға сауда
операцияларын жүргізуге тыйым салу арқылы);
- халықты қоныстандыру саласында (жергілікті тұрғындардың ... ... ... аумақтарда немістердің санын артыру арқылы);
- тұрғындардың физикалық өмірін бақылау саласында ... ... ... ... ... алып ... ... енгізу арқылы,
сонымен қатар жекелеген ұлт ... ... ... ... және орыстарды) жаппай қырып жою);
- дін саласында (шіркеудің қызметіне белсенді араласу арқылы, өйткені
көптеген елдерде ... діни ... ғана ... саяси салада да ұлттық
элитаның қалыптасуына зор ықпал ете алады);
- мораль ... ... ... мен эротикалық
кинофильмдерді тарату арқылы адамдық құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... [20].
Профессор Р.Лемкин геноцид қылмысын жасаудың екі фазасы бар екенін
атап өткен:
Біріншісі – ... ... ... өмір сүру ... бұзу;
Екіншісі – этникалық топқа қанаушы ұлттың ... ... ... енгізу.
Лемкин 1919 жылы құрылған Әскери қылмыстар фактілерін тергеу бойынша
комиссия жұмысының нәтижелеріне сүйенген. Онда бұл феноменді ... ... ... ... ... ... автор әртүрлі
салаларда геноцид жасаудың түрлі әдістері бар екенін де атап ... ... ... ... ... ... биологиялық, физикалық,
діни және моральдік салаларда.
Саяси геноцид ұлттық-этникалық топтардың саяси институттарын құртуды
білдіреді, соның ішінде ... ... ... ... ... мен
германизациялаудың басқа да мәжбүрлі шаралары. Осындай топ ... ... ... ... айтар болсақ, бұл азық-түлікке ... және ... ... ... ... қызмет түріне қол
жеткізуге шектеу қоюды білдіреді.
Профессор ... ... ... ... ... аталған кітабын
болашаққа ұсыныыстарымен аяқтаған. Онда ол геноцидке әскери және ... да ... ... шықырды. Ол геноцид пен аз ұлттардың құқықтарын
қорғауды қамтамасыз ету арасында ... ... бар ... ерекше атап
өтті. Сонымен қатар ол 1899 жылғы және 1907 жылғы Гаага ... ... ... Өйткені ол аталған конвенциялардың мазмұнына геноцид
туралы нормаларды енгізу қажет деп түсіндірді. Оның ойынша 1899 және 1907
жылдардағы ... ... ... ... бақылау органын құру
туралы тармақты қосуды қажет етеді. Бұл орган ... ... ... тұрғындармен қалай қатынасатынын ... ... тиіс ... ой ... ... ... ... төрт мемлекет – Ұлбыритания, КСРО, АҚШ және
Франция – еуропа елдерінің ... ... ... ... және ... туралы келісімге қол қойды. Бұл келісімге ... ... ... қоса бекітілді [25].
Халықаралық әскери трибунал Жарғысының 6-бабы ... ... ... ... табылатын және жауапкершілік
туындататын іс әрекеттерді анықтады. Бұл орайда Трибунал Жарғысының ... ... ... ... ... және ... қылмыстарды» ажыратты.
Жарғының 6-бабына сүйене отырып, Халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... айып тақты.
Атап айтқанда: оккупацияланған бірқатар ... ... ... және ... ... ... қатар діни топтарды, еврейлер ... ... ... ... ... ... ... тергеу жөніндегі комиссиясының құжаттарында атап өтілгендей,
аталған ... ... ... ... ... ... құқыққа
халықаралық қылмыстың жаңа түрін енгізуге және оны бекітуге талпынды ... сот ... ... ... ... ... айыптаушы
айыпталушылардың бірі – К. Фон. Нейратқа оның геноцид ... ... ... еске салды. Бұл қылмыс, ... ... және ... ... ... жоюмен байланысты немесе профессор
Р.Лемкиннің кітабында көрсетілгендей, ... қыру ... ... өмір сүру ... жоюға бағытталған іс ... ... ... үйлесілген жоспар» болып табылды.
Франция тарапынан қатысқан айыптаушы өзінің қорытынды ... ... ... «Бұл ... соншалықты аюандық, онымен адамзат бұрынсоңды
христиандықтың ерте заманынан ... ... ... ... бетпе бет
келмеген, оны анықтау үшін «геноцид» деген терминнен басқа ат табу ... ... ... ... да өз ... бұл ... «Геноцид Еуропада еврей тұрғындары мен сығандарды қырып жоюмен
шектелген жоқ. Әртүрлі нысандарда ол Югославияда, Эльзас пен ... ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асты.». Процесс барысында айыптаушы, сондай-ақ, геноцидтің
мақсатына қол жеткізу үшін нацистер түрлі биологиялық ... ... ... ... жаулап алынған аумақтарда бала тууды шектеген, оны
әйелдерді ... мен ... ... ... әйелдерді күштеп
түсік тастауға мәжбүрлеу, ерлі-зайыптыларды бөлу, ерлер мен әйелдердің
бөлек қоныстануын ... неке ... ... ... ... іске
асырған.
Бас әскери қылмыскерлерге қатысты 1946 жылғы 30 қыркүйектен 1 ... ... ... ... айыптау актісінде «геноцид» термині
қолданылған жоқ. Бірақ онда іс ... ... ... ... ... іс
әрекеттер сипатталып, түсіндірілген. Кейіннен профессор Р.Лемкин ... ... ... ... мен ... геноцид
концепциясының дұрыстығының толық негізі болғанын атап өткен.
Жарты ғасырдан ... ... ... ... Руанда бойынша Халықаралық
қылмыстық трибунал процесінде мәлім ... ... ... қудалаумен айналысқан қылмыстар, атап айтқанда еврей тұрғындарына
қатысты холокост немесе тарихқа «Түпкілікті шешім» ... ... ... ... ... ... ... бірақ олар солай аталған жоқ, өйткені
геноцид қылмысы қылмыс ретінде тек жылдар өткен соң танылған.».
Ал, 1948 ... 9 ... БҰҰ Бас ... «Геноцид қылымысының
алдын алу және ол үшін жазалау ... ... ... ... ... жұмысымыздың екінші бөлігінде толығырақ тоқталатын
болғандықтан, оны бұл жерде талдамаймыз.
1998 жылғы 16 шілдеде БҰҰ бастамасымен өткен ... ... ... Халықаралық қылмыстық соттың Статуты
қабылданды. Ол 2002 жылы күшіне ... ... ... ... ... қылмыстық соттың юрисдикциясы «бүкіл әлемдік ... ... ең ... ... ... ... ... ондай қылмыстардың ішінде бірінші болып геноцид аталады [27].
Салыстырмалы түрде айта ... ... ... ... ... алу және ол үшін ... ... конвенцияға 108 мемлекет қатысушы
болып табылады, ал Халықаралық қылмыстық сот Статутына 114 мемлекет мүше.
Геноцид қылмысы «бүкіл әлемдік ... ... ... ... қылмыс» болып табылатындықтан және онымен күресу міндеттемесі
erga omnes болғандықтан, БҰҰ-ның ... ... ... ... алу және ол үшін ... туралы конвенцияға және
Халықаралық қылмыстық сот Статутына қосылуға міндетті.
Сонымен, ... ... үшін ... ... халықаралық-
құқықтық негіздерін талдай келе, оның ХХ ... ... ... ... тарапынан көтеріліп, ХХ ғасырдың екінші жартысында
толық ресімделгенін атап өтуге болады. Әрине, геноцидтің халықаралық ... ... ... ... ... ... мен әскери және
саяси билікте болған ... ... ... іс ... ... аса ... сипатта жекелеген ұлттық, этникалық,
нәсілдік, діни топ өкілдерін жаппай ... жою ... ... ... ... бұл ... түрі аса қауіпті қылмыстардың санатында.
ІІ ГЕНОЦИДТІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫС РЕТІНДЕГІ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 ... ... мен ... жағы.
Жұмысымыздың алдыңғы бөлігінде біз жалпылама түрде геноцид қылмысының
заңдық құрамын сипаттап өттік. Бірақ осы ... ... ... ... объектісін, объективтік жағын, субъектісін, субъективтік
жағын толығырақ қарастыруға тырысамыз.
Сонымен, геноцидтің тікелей объектісі ретінде адамзаттың қауіпсіздігін
тану ... ... ... ... бұл ... ... ... да, ішкі
мемлекеттік саясатта да жасауға жол беріледі. Геноцид туралы норманы ... ... бұл ... түрінің қосымша объектісінің бар екеніне жетелейді.
Ол – ... ... ... адамдардың өмірі мен
денсаулығы. Тиісінше, бұл қылмыстың ... ... ... бір ... ... ... діни топтың өкілдері не мүшелері табылады.
Қарастырылып отырған қылмыстың аса ... ... ... ... ... ... демографиялық топтың барлық өкілдерін,
қанша тұлғаға зиян келгеніне қарамастан тану қажет.
Жалпы құқық теориясында қылмыстың ... ... ... ... етуші заңнамамен реттелген, қылмыстық әрекет қол сұғатын ... ... ... құқық ғылымы жалпы, топтық және тікелей
объектіні ажыратады. Жалпы объект – бұл барлық ... ... тән ... қылмыстық заңнамамен қорғалатын ... ... ... ... – қылмыстардың жекелеген топтарына ортақ объект. Мәселен,
бейбітшілік пен қауіпсіздікке қарсы ... ... ... ... құқық нормаларын сақтау нәтижесінде қалыптасатын ... ... ... ... – бұл да қоғамдық қатынастардың
жиынтығы, бірақ топтыққа ... одан да тар ... ... ... объектісі болып ұлттық, этникалық, нәсілдік және діни топтардың
өмір сүруінің ... ... ... ... ... ... ... қылмысы объектілерінің түрлерін қылмыстық құқық теориясы
сипаттайды.
Халықаралық құқық бойынша қылмыс болып есептелетін ... ... ... бұл қылмыстың тікелей объектісі оның ұлттық, этникалық,
нәсілдік немесе діни топ ... ... ... ... алдыңғы
тарауында Геноцид туралы конвенцияда осы қылмыс объектісінің көлемімен
байланысты мәселе көтерілген болатын. ... ... ... – тиесілігі
бойынша қандай да бір қауымдастыққа қатыстылығымен ерекшеленетін ... ... ... ... Геноцид объектісін кең мағынада талқылау
үрдісі байқалатынын атап өткен жөн. Оған ... ... ... ... бірақ сонымен бірге бұл Конвенция нормаларының жетіклікті
түрде жетілмегенін және оның ... ... ... ... ... ... ... бар екенін аңғартады.
Идеалды және толыққанды анықтама беру оңай емес, бірақ ... ... Осы ... ... ... ... ... ұсынамыз.
Геноцид объектісі ретінде ұлттық, нәсілдік, этникалық, діни, әлеуметтік,
саяси, мәдени, жыныстық және ... ... ... да кез келген
белгілермен сипатталатын ... ... ... ... ... жағы. Кінәлі ұмтылатын демографиялық
топты жою фактісі, қылмыстың аяқталған ... ... ... аясынан
тыс қалады. Сонымен бірге геноцидті құрайтын іс ... ... ... мен адам ... ... зиян ... ... сол
себептен объективтік жағының құрылымы тұрғысынан геноцидтің құрамының
сипаттамасы туралы мәселенің өзі ... бір ... ... өлтіру ретінде Қылмыстық кодекстің белгілеріне сай келетін ... ... ... түсіну қажет. Заң нормалары геноцидтің объективтік
жағын сипаттағанда ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру «тәсілі» демографиялық топ өкілдеріне кем
дегенде екі рет ада ... орын ... ... ... ... анықтаған кезде). Екінші бір жағынан, өлтірілген адамдардың саны
геноцидті ... ... әсер ... ... жаза ... ... ... белгілер бойынша ауырлататын жағдай ретінде ескеріледі.
Демографиялық топ ... ... ауыр ... ... ... кодекстің диспозициясында көрсетілген салдардың кез келгенін
туындатуды білдіреді, және онда да кем ... ... ... екі
адамына зиян келтірілу керек.
Егер геноцид актілерін жүзеге асыру кезінде қайтыс болған ... саны ... ... ... кодексте көзделген іс
әрекетті жасағанды саралауға ықпал етпесе, геноцидтің демографиялық топ
қкілдерін ... ... оның ... ... зиян ... ... санын белгілеудің орындылығы түсініксіз. Біздің ойымызша,
геноцидтің қоғамға қауіптілігінің сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... белгісі белгіленбеу керек. Оның
үстіне геноцидтің басқа көріністерін жүзеге асырғанда кімнің ... ... ... ... адамның өлтірілгені маңызды болмай қалады.
Геноцидтің ... ... ... ... сипаттамасына
қатысты айтар болсақ, бала тууға күшпен бөгет жасау әркет ... ... сол бір ... өзге ... топ өкілдерінде бала тууды
болдырмауға бағытталған әртүрлі ... ... ... ... ... әйел ... еркіне қарсы жүктілігін тоқтату, стерилизация
сияқты заңсыз әрекеттерді қамтитыны ... ... ... тыс ... ... ... ауыр зиын келтіру деп
танылады. Және бұл жағдайда арнайы бір белгінің бәсекелігі туралы сөз болуы
неғайбыл, ... бұл ... ... денсаулыққа ауыр зиын келтіру, бала
тууға кедергі ... ... ... бір түрі ... ... ... ... жағының қарастырылып отырған белгісі өздігінен бала
тууға күштеп кедергі жасау демографиялық топ өкілдерінің денсаулығына ауыр
зиян ... ... емес ... ... бір ... ... арасында сексуалды байланыстарды болдырмау, жыныстық функцияны
химиотерапевтік немесе медикаменттік жолмен басу) мүмкін ... ... ... беру – ... ... ... ... жіберу іс әрекетін қамтиды, онда ... бала ... ... қасиеттерін жоғалтады (яғни, мұрагерлік жолмен берілмейтін
қасиеттер туралы сөз болып отыр).
Демографиялық топ мүшелерін физикалық ... ... ... ... ... – бұл ... топ өкілдерін оларға қолайсыз жерлерге
(бірінші ... ... ... ... көшіру және соның салдарынан
олардың қырылу қаупі ... болу ... Сол бір ... өзге жерде
тұрақты тұратын адамдар тобы физиологиялық тұрғыда орныққан жерлеріне, оның
табиғатына қабілеттенетіні ... ... ... ... ... ... климаттік жағдайы бар жерге көшіру ағзаның жалпы әлсіреуіне ... ... ... ... ... өшуін туандатады
(климатопатология). Бұл орайда демографиялық топ өкілдерін көшіру мүлдем
бөтен табиғи ... болу ... ... кодексте көзделген геноцид көрінісінің соңғы әркеті болып
демографиялық топ ... ... ... өзге ... ... ... Сондай «өзге» өмірлік жағдайларды құру ретінде
геноцидтің бұған дейін қарастырылған ... ... ... ... ... демографиялық топтың немесе оның бөлігінің өмір сүруіне қауіп
төндіретін әрекеттердің шексіз тізімі табылады ... өмір сүру ... ... ... ... ластау; демографиялық топтың өмір
сүруінің жалғыз қайнар көзі болып табылатын ... да бір ... ... ... ... ... ой ... қылмысының құрамы формальды-материалды сипатқа
ие деген түйін жасауға мүмкіндік ... ... жағы ... ... ... үш ... принципиалді дау-дамай тудырмайды. Геноцидтің объективтік жағына
Геноцид туралы конвенцияның ІІ ... а-е ... ... ... жатқызады: қандай да бір ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе
діни ... ... ... ... жою ... жасалатын іс әрекеттер:
a. осындай топ мүшелерін өлтіру;
b. осындай топ мүшелеріне ... дене ... ... ... тоздыру,
c. қандай да бір топқа оларды толықтай немесе ... ... ... ... ...   осындай топ аясында бала тууды болдырмауға бағытталған шаралар;
e. балаларды ... бір ... ... бір ... ... ... жіберу.
Дей тұрғанмен геноцид қылмысы құрамының бұл элементі ... ... ... ... Самвел Кочои өзінің «Геноцид: түсінігі,
жауапкершілік, ... атты ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясында көзделген өмір бойы бас
бостандығынан ... ... өлім ... мен ... ... ... ... сәйкессіздікке назар аударды [16]. Өлім жазасы өмірге қарсы ... ... үшін ... ... объективтік жағын құрайтын іс әрекеттер үшін жазаларды
дифференциациялау туралы идея ... ... әділ ... табылады. Жаза
жасалған әрекетке сай болу керек. ... ... адам ... мен ... ... бір бірімен салыстыруға келмейтін сияқты, олар үшін жаза да
теңесе алмайды. Бұл ... ... ... өз ... ... ... терең мәселе болып табылады және ол тағы бір рет геноцидтің
болмысы туралы ойлануды ... ... [16]. Осы ... ... қайшылықты көре отырып, геноцидті құрайтын іс әрекеттер тек ... ... ... ... ... алу мен ол үшін ... оны ... төмендегідей іс
әрекеттер туралы айтады:
- белгілі бір демографиялық топ ... ... дене ... ... жүйкесін тоздыру,
- балаларды адамдардың бір тобынан екінші бір тобына мәжбүрлі ... ... ... іс ... ... ... ... емес, денсаулыққа
зиян келтірумен байланысты. Дегенмен де бұл әрекеттер сол бір немесе ... өмір үшін ... ... ... ... жоюға алып келеді. Ал,
екінші аталған іс әрекеттерді енгізе отырып, Конвенция авторлары геноцидті
талқылаудығ тағы бір ... ... ... ... ... геноцид деп тек
сол бір ... өзге ... ие ... ... жою ғана ... ... өзін жою (мысалы, басқа топтармен күштеп ассимиляциялау арқылы
ұлттық).
Жоғарыда атап ... ... ... геноцид қылмысы адамзатқа
қарсы қылмыс ретінде сипатталады. Геноцид тұтас бір адамдар тобының өмір
сүру құқығын танудан бас ... ... сол ... адам ... ... өмір сүру ... танудан бас тарту болып табылады.
Яғни, адамзат пен жеке ... бұл ... тепе тең ... ... ... ... адамдар тобына қарсы қылмыс деп те ... ... ... мазмұнынан байқайтынымыздай, геноцидтің
объективтік жағын құрайтын ... адам ... ғана ... ... сонымен
бірге денсаулыққа, отбасыға да қарсы бағытталады. Басқаша ... ... ... бір түрі ... ... ... не ... бір түрі ғана
болып табылады деген сұрақ туындайды. Конвенция ... ... ... ие ... пікір қалыптастырады. Оның авторлары бұл ... ... ... ... ... ... ... сияқты. Орта тұсына
келгенде шексіз сұрақтар туындататын жағдайға алып ... ... ... ... ... жағына тұлғаның жыныстық еркіндігіне қарсы
әрекеттерді қоспаған деген мәселе туындайды.
Кейіннен қылмыстың бұл түрі ... 1998 ... ... ... тапқан: «жыныстық еркіне қол сұғу».
Геноцид қылмысы, сонымен, 1948 жылғы 10 желтоқсандағы Адам құқықтары
туралы жалпыға ортақ декларацияда, ... және ... ... ... ... Халықаралық пактіде, Экономикалық, әлеуметтік және мәдени
құқықтар туралы 1966 ... ... ... бекітілген төмендегідей
құқықтарға қол сұғады: өмір сүру құқығы, ар-намыс құқығы, ... ... ... ойлау құқығы мен дін бостандығы, лайықты өмір сүру деңгейіне
деген құқық, ... ... мен ... тарапынан қорғау құқығы.
2.2 Геноцид қылмысының субъектісі мен субъективтік жағы.
Геноцид қылмысының субъектісі – бүгінгі таңда ... ... ең ... ... бірі ... табылады. Геноцид қылмысының
алдын алу және ол үшін жазалау туралы конвенцияның ІV ... ... ... немесе ІІІ бапта аталған іс әрекеттердің кез келгенін
жасайтын тұлғалар, олар ... ... ... ... лауазымды
тұлғалар немесе жеке тұлғалар болып табылатындығына қарамастан, жауапты
болады.
Осы ... ... ... ... ... ... тек жеке ... ғана жатқызады. Геноцид ... ... ... ғана ... ... жоғарыда
аталған ІV бап «жаза» деген терминді ғана қолданады, сірә сол себептен
халықаралық ... ... оны тек ... жауапкершілік элементі
ретінде ғана түсінеді. Осы жерде даулы ... ... бар – ... ... ... бола ала ма?
Қылмыс субъектісі қылмыстық жауапкершілікпен тікелей ... ... ... ... ... ғана ... туындайтынын
білдіреді. Нақтырақ айтқанда, қылмыс құрамының болуы (соның ішінде оның
негізгі элементі ... ... ... ... ... ... фактілік негізі болып табылады. Дей тұрғанмен,
қылмыс құрамының бір ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға да болады. Осы ... ... ... ... ретінде жеке тұлғаны ғана емес, тұтас
мемлекетті де қарастырғанды жөн ... Бұл ... ... ... геноцид
қылмысының субъектісі ретінде танудың заңдық ... ... ... ... ... ... Бұл контексте болжанатын
қылмыстық жауапкершіліктің көрінісі неде деген мәселеге баса ... Сол ... бұл ... ... ... ... ... қалдырамыз.
Геноцид қылмысының субъективтік жағы. Конвенция геноцидтің
субъективтік жағына ниет ... ... ... ... ... ... да бір ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни топты толықтай ... жою ... ... іс ... ... ... сұрақтарға жауап береді: «өз іс әрекетін сезіне отырып,
қасақана немесе сезінбей, әрекет ниетсіз жасалған», «тиісті тұлға ... ... ... ... ма ... ол салдар оның еркінен тыс
туындады ма». Басқаша ... ... ... ниет ... ... ... ... әрекеттермен алдына қойылған мақсатқа қол жеткізу
ұмтылысының бар жоғын білдіреді. Ал, қылмыстың ... ... ... іс ... жасаған адамның қандай ойы болғанына жауап береді.
Геноцидті қылмыстық саралауға қатысты қойылатын жалпы ... ... іс ... ... ... ... ... – демографиялық
топты толығымен немесе ішінара жою ұмтылысы. Бұл ... ... ... оның ... ... ... ... айналады. Геноцидті
жасау кезіндегі міндетті мақсатты заңнамалық тұрғыда анықтау оның барлық
көрінісі тек қасақана ... ... ... ... ... болуы тұрғысынан геноцид актісі ұлттық, ... ... ... ... жасалған адам өмірі мен денсаулығына қарсы
қылмыстардан ерекшеленеді.
Заң әдебиетінде апартеид актілері де геноцид болып табылады ... ... ... ... өмір сүру) —
нәсілдік белгілеріне бола ... ... ... ... ұстау арқылы саяси, әлеуметтік-экономикалық және азаматтық
құқыларынан айыратын нәсілдік ... ... ... түрі [28].
Апартеид саясаты Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) байырғы Африка
халықтарына, сондай-ақ елеулі дәрежеде Үндістанның және т.б. елдердің түсті
нәсіл өкілдеріне 1980 ... ... ... қолданылып келді. Байырғы
халықтардың жүріп-тұру бостандығы ... Бұл ... бұзу ... іс
ретінде қаралды. Барлық африкандықтардың тең жартысына жуығы өмір сүретін
10 бантустан (резервация) құрылды.
Апартеид саясаты өзге ... ... ... ... ең ... ... жүріп-тұру еркіндігінен айыру, т.с.с. шектеулер қою арқылы
көрініс тапты. Бұл саясаттың негізінде адамды ... ... ... ... ... ... ... қарсы бағытталған қылмыс, халықаралық құқық
принциптерін бұзушылық деп жариялады. Апартеидке жол бермеу және ол ... ... ... ... ... ... да, ... құқық нәсілдік үстемдік туралы кез келген
идеяларды ... және ... ... кез ... ... ... қудалануға жатады деп жариялауды көздейді. Бірақ нәсілдік
сегрегация ... ... ... ... ... қауымды жою мақсатын
көздемейді. Оның үстіне, апартеид бір ғана демографиялық топ – ... ... мен ... ... ... ал апартеид жасаған
кезде басқа топтар (ұлттар, этностар, діни қауымдастықтар) ... ... ... ... геноцид пен апартеидтің түрлі объективті және
субъективті көріністерге орай, апартеидті геноцидтің жеке бір ... ... ... үшін ... ... мәселесін реттеудің шегі туралы
мынаны атап өтуге ... ... ... және ... ... ілім тұрғысынан мемлекеттік лауазымды тұлғаның геноцид актісін жасау
жөніндегі бұйрығы, егер ол ... да бір ... ... ... да, оны ... дайындалу деп қарастырылуға тиіс.
Әлемдік тарих куәландырғандай, геноцид әдетте билік ... ... ... және өз алдына бір мемлекеттік саясат болып
табылады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... тұлғалар
оны тікелей орындамайды. Сол себептен олармен жасалған ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, бұйрық берушілердің
әрекеті төмендетіліп көрсетілуі мүмкін. Оның үстіне ... ... мен ... тек ... ... ... ... тұлғалармен
ғана емес, қарапайым адамдармен де жүзеге асуы ... ... орай ... жасауды жоспарлау мен дайындауды дұрыс заңдық бағалау үшін бұл іс
әрекеттердің ... ... ... ... объективтік құрамының
дербес бір белгілері ретінде көздеу қажет.
Бұл орайда ... ... деп ... ... ... ... ... кіретін адамдарды толығымен немесе ішінара жоюға бағытталған іс
әрекеттердің нақты бір жоспарын жасауды түсіну ... ... ... ... ... мүмкін: онда геноцид актісін жүзеге асыру бойынша
тиісті ... ... ... ондай жобаларды жүзеге
асырудың ... ... ... ... жүзеге асырудың
материалды-техникалық қажеттіліктерінің есебін ... жоқ ... ... жалпы сұлбасының болуы; геноцид актілерін тұтастай не оның
жекелеген операцияларын ... ... ... ... ... ... Геноцидті дайындау деп өз ... ... ... тұрғыда
жазаланатын әрекет ретінде түсінуге болады және ол геноцид актілерін жүзеге
асыру үшін ұйымдық және материалды-техникалық сипаттағы іс ... ... ... ... асыруды білдіреді.
2.3 Геноцид үшін жауапкершілік мәселелері.
Жұмысымыздың алдыңғы тарауында атап өткеніміздей, геноцид ... ... ... әрі ең көп ... ... бірі
болып табылады.
Осы орайда атап өту маңызды, қазіргі заманғы халықаралық құқыққа ... бірі ... ... ... құқығының жеке бір сала
ретінде қалыптасуында. Осы процестегі шешуші ... БҰҰ ... ... ... 2001 жылы ... ... қайшы әрекеттері үшін жауапкершілігі ... ... ... ие ... Комиссия өз жұмысын аяқтағанға дейін-ақ Халықаралық сот
тарапынан оның ... ... әдет ... ... деп
танылған еді. Бұл акт мемлекеттердің жауапкершілігіне арналған және ... ... ... мен мемлекеттердің ... іс ... үшін ... ... ... ... ... атынан әрекет ететін жеке тұлғалардың халықаралық құқық бойынша
жауапкершілігін қамтымайды.
Халықаралық жауапкершілік құқығының негізгі ... ... ... ... жалпы қағидаларының бірі болып халықаралық-құқықтық
жауапкершілік ... ... кез ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық жауапкершілікті ... ... үшін ... қайшы іс әрекет фактісінің орын алуы жеткілікті.
Осы тұрғыда мемлекеттердің геноцид үшін ... да ... ... ... доктринада және тәжірибе жүзінде белгілі бір
дау дамай тудырады. Мәнісіне келгенде ол ... ... және іс ... ... бір ... қатысты.
Халықаралық құқық доктринасында мемлекеттің ... ... төрт ... ... ... қылмыстық; материалдық;
саяси; моральдық. Бұл аталған нысандарды біз: заңдық (қылмыстық және
материалдық), ... және ... топ ... ... ... ... ... жеке жауапкершілік қағидасы
Нюрнберг процесінің маңызды тезистерінің бірі болды. Ол халықаралық ... ... ... ... мемлекеттің жауапкершілігі туралы сөз
болған Бриан-Келлог доктринасын алмастырды.
Осы қағидаға ... ... ... құқық бойынша (ұлттық құқық
бойынша да) жауапкершілікке тек жеке ... ... Бұл ... ... 17 ... халықаралық қылмыстық соттың Рим статутының ... ... ... жататын, қылмыс жасаған ... ... ие және осы ... ... ... ... ... де
халықаралық құқық доктринасында халықаралық ... үшін ... ... ... танитын ықпалды бағыт бар екенін де атап
өткен жөн.
Оның негізін қалаушы ретінде румындық заңгер-халықаралық құқық ... ... ... ... 1925 жылы ол ... ... және болашақтың қылмыстық ... ... ... и уголовное право будущего») атты кітабын
жарыққа ... ... ... әрекет етуші субъектісі ретінде атай
отырып, Пелла мемлекеттің жеке тұлғаларға қойылатын заң ... ... ... жеке ... айыптайтын қылмыстарды да жасамай
тұрмайтынын атап өтті. Осы институтты тани ... ... ... тараптың,
күшті тараптың құқығы концепциясын әділдік құқығы концепциясына ... ... ... ... ... ... ... мемлекетті
өзін жеңуші ретінде мойындатуда емес (артынан ол бәрібір реваншизмнің пайда
болуына алып келеді), қайта керісінше өзін жеңіліс табу ... ... ... ... ... жасауға байланысты өзін кінәлі деп танумен
байланысты. Осылайша, жеңген тарапты да ... ... тану ... ... ... ... мемлекеттің құқықсубъектілігінің ерекше
сипатына да сүйенген. Егер заңды тұлғалар адамдардың еркі бойынша құрылған
және әрекет ... ... ... ретінде таныла алса, онда
мемлекеттер тұтас бір ... ... ал ... өмір ... ... ... ... В.Пелланың пікірінше мемлекет ұлттың топтық еркін
білдіреді, егер сондай ерік ... ... ... ... ... ... ... да жүктеледі [29].
Халықаралық қылмыстық кодекс аясында В.Пелла мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды бұзу және т.б.), заңдық санкцияларды (мемлекет
азаматтарының мүлкіне секвестер салу және т.б.), экономикалық санкцияларды
(блокада, эмбарго, және т.б.), ... да ... ... ... мүше болу ... уақытша айыру, қарауындағы аумақты басқару
құқығынан ... ... ... толығымен немесе ішінара оккупациялау,
тәуелсіздігінен айыру) жатқызған.
Мемлекеттің қылмыстық жауапкершілігі концепциясын ... ... ... болады. Бұл автор мемлекеттерге ... ... ... концепциясын ұстанады. Атап айтқанда
мемлекеттерге елеулі жауапкершілік туындау ... бар ... ... ... халықаралық құқық нормаларын бұзудан сақтандыру қажет деп
есептейді. ... бұл ... ... бар ... ... ... ... жауапкершілігін жүзеге асырудың шарты болып
белгілі бір халықаралық ұйымда (сол уақытта ... ... іс ... ... ... [30].
Осы концепцияны тәжірибе жүзінде жүзеге асыруға қатысты Г.Доннедье де
Вабраның ... ... ... ... ... ... қатысты ұстанымы белгілі бір қызығушылық тудырады. ... ... ... ... ... кедергі жасаған басты себеп
болып Германияны ... ... тану ... оны егемендігінен
уақытша айыру табылды. Өйткені ол ... ... ... ... ... бір іс ... ... негативті рөл ойнады.
Геноцид үшін мемлекеттің ... ... ... авторлардың ішінде ирандық зерттеуші М.Фархадты атауға болады. Өз
уәждері ретінде зерттеуші мемлекеттің ұзақ өмір сүруі (әдетте, адам өміріне
қарағанда әлдеқайда ұзақ ... ... ... ... ... айқын сипаты және соған сәйкес мемлекет тарапынан халықаралық
қылмыс жасауды дәлелдеудің зор ... жеке ... ... ... өтеудің жоғары деңгейлі кепілдігі, белгілі бір
аумақтағы ... ... ... ... ... ... еместігі сияқты ерекшеліктерді атаған.
Тағы бір зерттеуші Маннхаймның ұстанымы тым өткір болып табылады. ... үшін ... ... ... және одан ... ... жауапты
болуға тиіс деген екен. Герман халқының Екінші ... ... ... үшін ... ... ... кейбір американдық
заңгерлердің де пікірлері орынсыз көрінеді. Олар халықтың кінәсін ... ... ... ... ... ... ондай кінә шын
мәнісінде де неміс халқына жүктелген, өйткені ... пен ... ... ... ... деген [31].
Осы айтылған және тағы басқа доктриналық ұстанымдар тарих. ... және т.б. ... бар ... ... ... заң ... ... үшін мемлекеттің қылмыстық жауапкершілігі концепциясын табанды
түрде қолдайтын ... ... ... бірі ... Юрий ... геноцидті аумақтық экспансия саясатының сөзсіз салдары және бір ... ... ... ... ... ғана ... ... бойынша да
халықаралық қылмыс болып табылады. Тұтас бір ... ... ... ... ... ... армияның, полицияның, насихаттау
қызметінің, бұқаралық ақпарат құралдарының және т.б. көмегімен тек мемлекет
қана жою алады.
А.Н.Трайнин «Бейбітшілікті қорғау мен ... заң» атты ... ... құқықтағы заңды тұлға мен халықаралық құқық субъектісі
ретіндегі мемлекетті салыстырады. Латынынң societas delinquere non ... ... ... ... ... деген қанатты сөзіне қарсы автор Ру
професорының ... ... ... ... бір ... ... қылмыстық заңмен көзделген қауіпсіздік шараларын қолдануды жоққа
шығармайды» [25]. Трайнин, ... ... ... ... үшін
қылмыстық жауапкершілігі мүмкіндігіне негізделген.
Пелла «Халықаралық қылмыстық ... ... ... ... жауапкершілігінен басқа, сонымен ... ... ... немесе әмбебап халықаралық құқықты бұзатын іс
әрекеттер үшін жеке тұлғалардың да ... ... ... ... ... ... Ол, өз ... қылмыстық кодекс жобасында атап өткендей, бір ...... ... ... ... – жеке ... ... құқықтың халықаралық ассоциациясының кеңесімен 1928 жылы
бірауызды мақұлданған Халықаралық қылмыстық трибунал жобасы ... ... жеке ... қылмыстық жауапкершілігі туралы
айтқан: мемлекеттермен жасалатын құқықбұзушылықтармен қатар, әскери
трибунал, ... жеке ... де ... ... ... атап ... шынында да заңды тұла тікелей қылмыстық ғана емес,
құқықты іс әрекеттер жасай ... ... де, ... ... ... жауапкершілігі бар. Соған сәйкес, автордың пікірінше, заңды
тұлғаға оның органдарымен – жеке ... ... ... ... атап ... ұстанымдарды талдай келе, мемлекеттің геноцид
үшін қылмыстық жауапкершілігі идеясы ... ... алу ... ... тек
бір ғана автор – В.Пеллада бар. Ал ... ... ... ... ... ... ... авторлардың позицияларына тән қырларын назарға алмай, осы
концепцияның басты мақсаты ретінде мемлекеттердің халықаралық ... ... ... ... ... оны ... құқықты
бұзатын іс әрекеттер үшін мемлекеттер жауапкершілігінің жалпы теориясынан
бөлу ұмтылысын атауға болады. Бұл ... ... ... ... баса ... ... өйткені ол қылмысты мемлекеттің оны жүзеге
асыруға келісімін алуды жоққа шығарады.
Мемлекеттің қылмыстық жауапкершілікке тартылуын ... емес ... өз ... ... халықаралық шарттардың ережелерін
криминализациялау үрдісін жандандырумен және ... ... ... ... ... талпынысымен айыптайды.
Осы аталған ұстанымдардың қайсысын (мемлекетті халықаралық ... ... ... тану ... пе ... ... емес пе) ... деген сұраққа келгенде, біз ондай тану геноцидпен бұзылатын адам
құқықтарын қорғай ала ма деген ... ... және ол ... ... ... ... келтіру мәселесін көтереді. Кез келген
жауапкершілік мақсаттарынң иерархиясы, бізідң ойымызша, төмендегідей боулға
тиіс: бұзылған ... ... ... жаңа ... ... сақтандыру,
және содан соң ғана (егер біз қылмыстық жазалау туралы айтатын ... ... қол ... ... ... және ... ... қарастырып көрейік.
Геноцид жасайтын мемлекет халықаралық-құқықтық нормаларды ... ... ... ғана ... ол ... ұйым ... шығады
және геноцидтің қайнар көзі мен спонсоры болып табылады, бірақ оның тікелей
орындаушысы болмайды.
Халықаралық қылмыс ретінде ... ... ... ... ... ... ... Ол тек жәбірленуші алдында ... ... ... ... да ... ... ... барлығының бұзуы туралы болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... іс
әрекеттерді тоқтатуға және оның салдарын жоюды талап етуге құқылы.
Мемлекеттердің ... ... ... ... бір ... халықаралық жауапкершілігінің мазмұны» деп аталды және онда
бұзылған құқықтарды қалпына келтірудің «өтеу» сияқты нысаны туралы айтылған
[33].
Жауапты мемлекет халықаралық ... ... іс ... ... ... өтеуге міндетті. Залал болып мемлекетітң халықаралық құқыққа
қайшы іс ... ... кез ... ... ... ... ... құқыққа қайшы іс әрекет нәтижесінде келтірілген залалды
өтеу реституция, компенсация немесе сатисфакция нысанына ие ... ... ... ... не ... ... ие болады. Аталған
нысандардың екеуін – реституция мен ...... ... ... ... ... жатқызу танылған.
Геноцид үшін материалдық жауапкершіліктің заңдық мәнісі өмір сүру
құралдарын (еңбек құралдары, жылжымайтын және ... ... ... ... тұрғын үй және т.б.) алып қою ... ... ... ... ... – ол ... ... объективтік жағының бір
бөлігі болып табылады.
Реституцияны қамтамасыз ету халықаралық құқыққа қайшы ... ... ... ... табылады. Реституция құқыққақайшы әрекет
жасалғанға ... ... ... қалпына келтіру ретінде сипатталады. Соның
ішінде реституция материалды тұрғыда мүмкін емес ... ... ... ... ... үшін жауапты мемлекет тиісті
әрекетпен келтірілген залалды өтеуге міндетті. Бұл орайда ол ... ... ... тиіс. Компенсация немесе өтемақы қаржылық
тұрғыда ... кез ... ... қамтиды, соның ішінде қолдан
жіберілген пайданы да қамтиды.
Мемлекеттің ... ... тағы бір ...... табылады. Сатисфакция мемлекетітң ... ... ... ол ... ... де, ... жауапкершілікпен да
байланысты емес. Дегенмен де, біздің ... ... ... ... ... ... ... қайшы әрекет үшін жауапты мемлекет тиісті
әрекетпен келтірілген залалға сатисфакция ... ... егер ... залал
реституция немесе компенсация жолымен өтелмеген болса.
Сатисфакция құқық бұзушылықты тану, өкініш білдіру, ресми кешірім
сұрау немесе өзге де ... ... ... ... Осы ... атап ... ... келтірілген залалға сәйкес емес болмау ... ... ... үшін ... нысанда болмауға тиіс.
Мемлекеттердің жауапкершілігі туралы нормаларды кодификациялай отырып,
Халықаралық құқық комиссиясы халықаралық ... ... аса ... ... ... ету үшін ... құраушы
халықаралық міндеттемелерін мемлекеттердің бұзуы нәтижесінде туындайтын
халықаралық құқыққа қайшы ... ... ... Олардың бұзылуы
халықаралық қауымдастық алдында тұтастай қылмыс ретінде қарастырылады.».
Халықаралық қылмыс концепциясы БҰҰ ... ... ... ... ... кезінде қолдау тапты. Концепцияға АҚШ пен
Ұлыбритания табанды түрде қарсы шықты. Концепцияға ... ... ... оның ... іс ... ... олар үшін ... ерекше бір ... ... Егер ... ескертпе белгілі бір негізге сүйенген
болса, біріншісі, біздің ойымызша, ондайға ие болған жоқ.
«Қылмыс» терминін қолдану аса ауыр ... ... және ... ... ... ... ... мақсаты бар екендігін комиссия атап өтті. Жалпы келісімге ұмтылу үшін
Халықаралық құқық комиссиясы компромисстік ... ... ... ... ... ... нормаларынан шығатын
міндеттемелерді шынайы бұзу», «халықаралық қылмыс» идеясын ... ... ... да, өте қиын және ауыр ... ... ... жауапкершілігін теріске шығаруға сүйенсе де, алайда, сонымен
бірге, императивтік ... бар ... ... ... ... ... ... саласын белгілеу қажет болды. Халықаралық құқық
жөніндегі комиссия 1976 жылы осындай ... ... ... ... Негізгі мағынасы бар халықаралық міндеттемелердің ауыр
бұзушылығы ... ... ... пен ... қамтамасыз ету;
б) өзін-өзі анықтауға халықтың құқықғын ... ету ... ... салу ... ... ... ... (құлшылық, геноцид, апартеидқа тыйым салу);
г) қоршаған ортаны қорғау (ауа ... мен ... ... ... ... ... қауымдастықтың алдында міндетемелерді шынайы бұзушылықты»
реттейтін нормалар екінші Жобаның Тарауындағы ІІІ бөлімінде бар. Тарау бар
болғаны 2 ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
қауымдастықпен жалпы алынған және оның негізгі мүдделерін қорғауға арналған
маңызы бар халықаралық-құқыққа қарсы ... ... ... ... бұзушылық шынайы болып ... ... ... ... ... елеулі залалдар әкелетін тәуекелділікпен
түйіндетілген мемлекетпен жауапкершілік ... ... және ... ... ... ... алғанда халықаралық қауымдастық
алдында міндеттемелерді шынайы ... ... ... ... ... ... отырған мемлекет үшін бұзушылықтың
ауырлығын көрсететін ... ... ... Бұл ... ... ... үшін келесі міндеттемелерді тартады:
a) бұзушылықтың нәтижесінде пайда болғанды заңды оқиға деп тану ;
b) ... ... ... ... сақтау жолымен жауапкершілікті
алып отырған мемлекетке ықпал етпей және көмек көрсетпеу ;
c) ... ... жою ... әріптестікте болу.
Осы бап ІІ тараудағы мәселелер бойынша салдарларды және осы ... ... ... ... сәйкес өзімен бірге ... және ... да ... ... мен ... ... қатысты мәжбүрлеу шаралары
болып табылады. Халықаралық құқық доктринасы мен тәжірибесінде санкция деп
мәжбүрлеу шараларын түсінеді, олар ... ... ... ... ... ... контршалар деп атаған жөн деп
ойлаймыз.
Кең көлемді санкцияларға Біріккен Ұлттар ұйымы ие. БҰҰ ... ... ... ... ... ... бұзуға және агрессия
актілеріне қатысты іс әрекеттер) сәйкес, БҰҰ ... ... ... ... құқылы: «экономикалық, теміржол, теңіз, әуе, пошталық,
телеграфтық, радио немесе ... ... да ... ... немесе
ішінара тоқтату, сонымен қатар дипломатиялық қатынастарды бұзу» [34].
Бұл санкциялар БҰҰ Жарғысымен 1945 жылы белгіленді және ... ... ... ... және ... ... ... іс
әрекеттер болып табылады. Геноцид қылмысының алдын алу және ол ... ... 1948 жылы ғана ... ... ... ... жоғарыда
аталған санкциялар мемлекеттерге геноцид қылмысын, яғни адамзатқа ... ... ... да ... алады.
Құқықбұзушы мемлекетке халықаралық ұйым тарапынан әсер етудің бір ... ... ... ... табылады. Атап айтқанда, БҰҰ Бас
Ассамблеясымен, немесе басқа мемлекеттердің парламенттерімен. Мысалы, ... ... ... ... ... қатысты геноцидті
мойындап, парламенттік декларациялар мен резолюциялар нысанында ... ... әсер ... бұл ... ... жатқыза
алмаймыз, бірақ оның моральды-саяси әсері елеулі деуге ... ... ... бір ... салдарға да алып келуі мүмкін. Соған орай
кейбір халықаралық құқық мамандары мен ... ... ... ... БҰҰ Халықаралық құқық комиссиясының мемлекеттердің
жауапкершілігіне қатысты ... ... ... назар аударған
жөн деп есептейміз: «Елеулі бұзушылықтардың құқықтық режимінің өзі даму
жағдайында болып табылады».
Жоғарыда ... ... ... келе ... ... болады:
Біріншіден, мемлекетті халықаралық қылмыстық жауапкершіліктің
субъектісі ретінде тану концепциясын ... өз ... ... ... ... шаралардың айрықша сипатымен бекемдеп,
түсіндіреді. Біздің ойымызша, кейбір ... ... ... ... тек қылмыстық санкциялар ретінде сипаттама беру орынсыз ... ... олар ... ... өз ... бойынша дипломатиялық,
мүліктік, және нақты бір анықтылықтың жоқтығына және саяси ... ... ...... ... ... Сонымен қатар,
біздің ойымызша, адам құқықтарын геноцид қылмысынан ... үшін ең ... ... ... ... ... ... шаралардың мазмұны және
қорғау тетігі табылады.
Ю.Г.Барсеговтың айтқан: «Тұтас бір халықты мемлекеттік аппараттың-
үкіметтің, ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының және т.б. көмегімен мемлекет қана
жою алады» [30] ... ... ... ... біз ... автор мен
Геноцид қылмысының алдын алу туралы конвенцияның ІV бабы ... ... ... өз сөзінде мемлекет геноцид жасай отырып, қатысты түрде
әрекет етеді. Ол ... ... ... ... ... арқылы
әрекет етеді. Мемлекеттік аппарат, өз кезегінде, ... ... ... жеке бір ... ... ... ... туралы конвенцияның ІV
бабында дәл осы лауазымды тұлғалар туралы сөз ... ... ... ... ... көрсетілген басқа да іс әрекеттерді жасайтын тұлғалар жауапқа
тартылуға жатады және ... ... ... басқарушы, лауазымды
немесе жеке тұлға болуы маңызды емес».
Мемлекеттің қылмыстық жауапкершілігін тануды жақтайтындар қылмыстық
деп ... ... өз ... ... ... болып табылмайды және оларды
жауапкершіліктің саяси нысанына жатқызуға ... ... олар ... халықаралық саяси орган болып табылатын – Біріккен Ұлттар Ұйымымен
қолданылады. Бұл шаралардың мақсаты болып құқық бұзушылықты ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Тек осы аталған
мақсатқа аталған шаралар қызмет етуге тиіс, оның мақсаты мемлекетті жазалау
мен кемсіту ... ... ол сірә ... тоқтатуға септігін тигізе
алмайды.
Екіншіден, мемлекеттің геноцид үшін жауапкершілігінің жоғарыда аталған
нысандарын жауапкергшіліктің сол бір ... өзге ... ... ... ... жатқызудың критерийі ... ... ... ... ... сипатын алар едік. Мысалы,
БҰҰ тарапынан қолданылатын ... ... ... ... жөн, өйткені БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі оның саяси органы болып
табылады, және оған ... пен ... ... ... ... ... геноцид үшін саяси жауапкершілігі мынадан
көрінеді:
- халықаралық ... ... ... тоқтату және қайталамау
міндеттемесі;
- басқа барлық ... ... ... ... ... пайда болатын жағдайда заңды ретінде танымау;
жауапкершілік жүктелген мемлекетке көмек ... ... ... да бір
жәрдем бермеу; мүмкіндігіне қарай ... ... ... ... теңіз, әуе, пошталық, телеграфтық радио
немесе ... да ... ... толығымен немесе ішінара тоқтату;
- дипломатиялық және консулдық қатынастарды тоқтату;
- БҰҰ Бас Ассамблеясымен және басқа да ... ... ... ... беру.
Осы тұста сатисфакция сияқты жауапкершілік нысанына қатысты өз
ойымызды қоссақ. Оны біз ... ... ... мамандарының
пікіріне қарамастан моральдық емес, саяси жауапкершілік нысанына жатқыздық.
Моральдық жауапкершілікті қолданғанда, мейлі ол мемлекет, заңды тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... ар-ұят табылады. Өз
кезегінде, мемлекетке қатысты ... ... ... Оған ... ... ... өтеу бойынша міндеттеме Гаага ... ... ... яғни ... ... сот ... ... құқықбұзушы-мемлекетпен материалдық залалдың орнын
толтыру нысаны мемлекеттердің геноцид қылмысы үшін ... ... ... жатқызылуға тиіс. Оған реституция мен өтемақы
(компенсация) кіреді.
Жұмысымыздың осы ... ... үшін ... ... ... келтіре кетсек. Тарихтан белгілі бір жәйт ол - Босния халықаралық
Гаага сотына шағым бере отырып, ... 1948 жылы ... ... ... алу және жазалау конвенциясына ... ... ... ... ... ... ... үшін Сербияның жауапты
болуын талап ... ... ... ... беру үшін ... ... бірқатар мәселелерді
қарап, негізгі жайттар бойынша заңдық прецедент тудырған шешімге келді.
Сербия өзін қорғай ... ... ... мемлекеттің
жауапкершілігін қарастырмайды деп пікірталастырған болатын.
Дегенмен де осы басты мәселеде халықаралық әділет соты Белградқа қарсы
пікір ... ... орын ... Ғаламдағы соғыс және геноцид
қылмыстарын ... адам ... ... ... Филипп Грант
халықаралық әділет сотының шешімі өте маңызды дегенді айтады.
Ол демек, сот, тек жекелеген адам ғана ... ... те ... ... деп ... Және ... соттың осындай ұйғарым айтуы бірінші рет
болып отыр. Бұған дейін бұндай қылмысқа айыпты деп ... ... ... ... бағытталған халықаралық соттың, Руанда сотының,
басқа да ұлттық трибуналдың ... ... ... ... бүкіл бір ел
туралы айтылуы жаңалық.
Халықаралық әділет соты шын мәнінде мемлекет геноцид үшін жауапты ... ... ... қатар халықаралық трибунал 1995 жылы Сребреницада 8
мыңға жуық мұсылманның, негізінен ер ... мен ер ... ... ... ... ... деп таныды.
Сот сондай-ақ соғыс барысында Боснияның басқа да ... ... ... ... ... ... ... оларды геноцид деп
атауға келмейді ... ... ... ... этникалық босниялықтарды асқан қатыгездікпен жазалау
мен тазалау шаралары жүргізілгендігінің дәлелдері бола ... ... ... ... топтары Белградтан жан-жақты көмек алып тұрды деп
мәлімделгеніне қарамастан, Сербия жетекшілері Босния ... ... ... ... ... ... бойынша әрекет етті дегенді Босния айқын
дәлелдеп бере алмады.
Филипп Грант не себепті тергеу қағаздарының жетіспеушілігі ... ... ... ... түсіндіреді:
Геноцид деген сөзбен әрқашанда қиын. Ол деген қылмыстың қылмысы. Бұл
жай ғана қылмыстың түрі ... Және бұл сөз көп ... ... ... нақты бір уақытта қаншама көп адамның өлгені турасындағы
мәселе емес. Мұндағы мәселе - ... ... ... ... ... бір
топты діни немесе саяси, не этникалық негізіне қарай ... ... ... ойы ... ма ... ... ... бұны дәлелдеу өте қиын. Қылмысты
іс болғанда сіз оны дәлелдейсіз. ... ең ... оның ... оның ... Сонымен, егер сізде тергеу-тексеру қағаздары
болмаса, егер ондай құжаттар болмаса, бұны дәлелдеу өте-мөте қиын.
Босния бұл ... ... ... ... соты ... күреске тап болған еді, міне ... да ... ... ... ... ... ... Грант.
Егер қаулыны мұқият оқысаңыз, онда геноцид болған жоқ деп айтылмаған.
Ол шындығында болған. Онда Сербия ол геноцидке ... деп ... ... тек қана оның ... ... ... Осының өзі бұл істен ұтылуға жеткілікті. Бірақ, ... ... ... ... гөрі оның ... ... ... көбірек.
Босния мұның Сербия жағынан, сербиялық аппараттан демек, әскерлер мен
полиция тарапынан ... ... ... этникалық топты жою
үшін көмектесу мақсатында болды деп мәлімдеді.
Адамзатқа қарсы қылмыс-геноцид жасады ... ... ... ... ... жатқанда бұрынғы Югославия преизденті Слобадан Милошевич сот
процесі барысында қайтыс болғаннан бері бұл ... ... ... ... ... ... ... Марк Коген Гаага
трибуналының шешімін құптап қарсы ... ... ... ... ... ... ... да
трибуналдың, бұрынғы Югославияға бағытталған соттың, Халықаралық қылмыстық
соттың жекелеген адамды геноцидке байланысты айыптаудағы ... ... Ал ... бұл ... бір ... ... ... күрделірек.
Бұл соғыстан кейінгі қайта құруда үлкен проблема көтереді. Елдер мұнда екі
деңгейде әрекет етеді: ... ... ... адамдарға Батыс
Европаның екінші дүниежүзілік соғыстың кейінгі тәжірибесінен көрінгендей
бітімгершілік кейде тек ... ... ... ... да заңдармен ғана жүзеге аспайды. Ол үшін ... ... ... ... ... университеті заң ... ... ... ... ... ... ... қайшылығын шешуде мүмкін
халықаралық сот жеткілікті деңгейдегі мінбер бола алмаған шығар дейді.
Еске түсіре кететін ... ... ... ХХ ғасырдың 90-
жылдарында геноцид қылмысы үшін жауапкершілікті көздеген екі ... ... ... ... бойынша Халықаралық Трибунал (РХТ) ... ... ... Руанда азаматтарымен 1994 жылдың 1 қаңтары
мен 1994 жылдың 31 желтоқсан ... орын ... ... ... ... ... ... пен өзге де халықаралық
қылмыстарға байланысты айыпталғандарды соттық қудалау үшін БҰҰ – ... VII ... ... ... ҚК – мен ... орган.
Югославия бойынша Халықаралық Трибунал Бұрынғы Югославия аумағындағы
1991 – 2001 жылдар аралығындағы халықаралық гуманитарлық құқықтың ... ... БҰҰ – ның ... VII ... негізделе отырып ҚК
– мен құрылған, осы Жарғының негізінде қызмет ... ... ... Бұл ... құрылуының негізгі мақсаты: әскери қылмыстардың
құрбандарына ... ... ... ... ... ... және ... жауаты тұлғаларды соттық қудалау болатын.
БҰҰ – ның резолюцияларымен құрылған БЮХТ мен РХТ осы ... ... ... ... ... олардың құрылуы мен қызметі халықаралық
сот органдарының қызметіне негіз ... Бұл ... ... ... ... Соның ішінде: БҰҰ – ның ... ... ... ... ... ... және женева құқығы,
халықаралық жария құқық, адам құқықтары мен ... ... ... мен ... Сот ... ... ... саралау, Женева конвенциясы бойынша қылмыстарды анықтау, т.б.)
халықаралық, сонымен қатар ішкі заңнамалар бойынша көмекші тәжірибе беруші
ретінде ... ... 1948 ... 9 ... ... Геноцид қылмысының алдын алу
және ол үшiн жазалау туралы конвенция нормаларын жалпы талдау.
Осы конвенция нормаларын талдамас бұрын оған ... ... ... алдын алу және ол
үшiн жазалау туралы конвенцияға қосылуы туралы» ... Заңы 1998 ... 29 ... ... атап өту ... ... Қазақстанның халықаралық қауымдастық тарапынан мойындалған
бірқатар ... ... ... ... ... жүзеге асқан іс-
шара. Бүгінгі таңда Қазақстан адам ... мен ... ... ... халықаралық шарттар мен конвенциялардың барлығына
дерлік мүше болды. Бұл еліміздің өркениетті ... ... ... ... бір ... ... ... Аталған конвенцияға және басқа да
маңызды халықаралық құжаттарға қосылу туелсіздікке ие болған ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге ... ... ... құқықтық жүйеміздің қайнар көзін құрайтыны
Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген [37].
Сонымен, 1948 жылғы 9 желтоқсандағы ... ... ... алу ... үшін жазалау туралы Конвенцияның преамбуласында көзделгендей, Біріккен
Ұлттар Ұйымының Бас ... 1946 ... 11 ... 96 (1)
қарарында геноцидтің халықаралық құқықтар нормасын бұзатын және ... ... ... мен мен ... қайшы келтіретін қылмыс болып
табылатындығын және өркениетті ... оны ... 1946 ... ... 96 (1) ... ... ескере отырып, геноцидтің
бірнеше жыл бойы адамзатқа үлкен шығын ... ... ... ... ... бақытсыздықтан арылту үшін халықаралық ынтымақтастықтың
қажет екендігіне көз жеткізе отырып, ... ... ... ... ... ... ... геноцидтің бейбіт немесе соғыс кезеңінде жасалғанына
қарамастан халықаралық құқық нормасын бұзатын ... ... ... және оған ... ... алу шараларын және қылмыс жасалғанда ... ... ... Осы ... ... ұғымымен төмендегілер
сияқты қандай да бір ұлттық, этникалық, нәсілдік немесе діни ... ... ... жою ... ... келесі әрекеттер
түсіндіріледі:
а) осы топ мүшелерін өлтіру;
b) осы топ мүшелерінің денесін жарақаттау немесе осы топ ... зиян ... ... да бір топ үшін оны толықтай немесе ішінара ... ... ... топ ... бала ... болдырмау шаралары;
е) адамдардың бір тобынан екінші топқа балаларды күштеп ... ... ... ... а) ... b) ... жасау мақсатындағы қастандық;
      с) тікелей және көпшілік алдында геноцид жасауға азғырушылық;
      d) геноцид жасауға оқталу;
      е) ... ... ... ... ... ІІІ бапта көрсетілген қандай да бір ... ... ... конституциясы бойынша олар жауапты, лауазымды
немесе жеке тұлғалар ... ... ... ... ... Осы Конвенция ережелерін күшіне енгізу үшін ... ... ... ... ... ... ... орындауға,
сонымен қатар геноцид немесе III бапта көрсетілген қылмыстардың ... ... ... үшін ... ... қарастыруға міндеттеледі.
      Геноцидтің немесе ІІІ бапта көрсетілген басқа әрекеттердің
жасалуына кінәлі ... осы ... ... ... мемлекеттің құзырлы
сотымен немесе осындай соттың заңды құзырын ... осы ... ... ... ... бар халықаралық қылмыстық сотпен сотталуы
керек [40].
      Кінәлілерді ... ... ... немесе III бапта
көрсетілген басқа да әрекеттер саяси қылмыс сияқты ... ... ... ... ... өз ... және ... сәйкес жүзеге асыруға міндеттеледі.
Осы Конвенцияның әрбір қатысушысы Біріккен ... ... ... сәйкес геноцид актісінің немесе III бапта ... ... ... алу және бұлтартпау ... ... ... ... ... ... ... тиісті органына
жүгіне алады.
Геноцидті немесе III бапта көрсетілген әрекеттердің біреуін ... сол ... ... ... жауапкершілігіне қатысты дауларды қоса,
Тараптардың кез келгенінің ... ... осы ... ... ... орындау мәселелері жөнінде келісуші Тараптар арасындағы
даулар Халықаралық Соттың қарауына жіберіледі [41].
Тең дәрежеге барабар ... ... ... ... ... француз
және орыс мәтіндеріндегі осы Конвенция 1948 жылдың 9 желтоқсан ... ... ... ... Ұйымының кез келген мүшесі және Ұйым
мүшесі бола алмаған, Бас ... ... ... кез келген мемлекет
атынан 1949 жылдың 31 желтоқсанына дейін қол қою үшін ашық ... ... ... ... және ... ... ... Біріккен Ұлттар
Ұйымының Бас Хатшысында сақталады. 1950 жылдың 1 ... ... ... ... кез келген мүшесі және осы ұйымның ... бола ... ... ... ... кез ... мемлекет осы Конвенцияға қосыла
алады. Қосылу туралы акт Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас ... ... ... кез ... Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Хатшысының
атына хабарлама жіберу арқылы кез келген уақытта өзі жауапты барлық ... ... ... қатынастарды жүргізу үшін осы Конвенцияның
қолданысын тарата алады.
Бекіту немесе қосылу ... ... ... акті Бас ... сақтауына
берілген күні бас Хатшы Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше барлық мемлекеттер ... ... ... Ұйым ... бола ... ... мемлекеттерге
көшірме түрінде жолданылатын Хаттаманы дайындайды.
Осы Конвенция бекіту немесе қосылу туралы жиырмасыншы актінің сақталу
күнінен бастап тоқсаныншы күні ... ... ... ... ... кейін алынған бекіту және қосылу туралы
актілер Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Хатшысының сақтауына ... ... ... күні ... ... ... күшіне енген күннен бастап он жыл ... ... ... етуінің тиісті мерзімінің аяқталуына дейін Келісуші
Тараптардың ең аз дегенде алты айға бас ... ... ... ... ... ... ... тарту Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысына жазбаша хабарлау
арқылы жүзеге асырылады. Бас тарту нәтижесінде осы ... ... он ... аз ... ... ... ... күшіне енген күні өз
әрекетін тоқтатады. Осы Конвенцияны қайта қарау туралы талап Бас ... ... ... ... кез ... ... Келісуші Тараптардың кез
келгенімен берілуі мүмкін.
Егер Бас Ассамблея қандай да бір шара ... ... деп ... ... ... қатысты қандай шара қолдану қажеттігі туралы шешеді.
Осы Конвенцияның түпнұсқасы ... ... ... ... деп ... 1948 жылғы 9 желтоқсанда қабылданған «Геноцид қылмысының
алдын алу және ол үшiн ... ... ... ... ... ... ... үшін қылмыстық қудалаудың маңызды құқықтық негізі болып
табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Геноцидтің халықаралық ... ... ... ... ... осы диплом жұмысын қорытындылай келе төмендегідей түйінді ойларға
тоқталсақ.
Біріншіден, геноцидтің қылмыстылығын белгілеген халықаралық-құқықтық
актілер бұл іс ... ... ... ... ... ... бар ... қалыптастыруға септігін тигізді. Геноцид деп
белгілі бір ұлтты немесе этникалық ... ... ... ... алғанда
геноцид белгілі бір адамдар тобын бір ... ғана ... ... Ол
ұлттық топтардың және басқа да белгілер бойынша топтасқан адамдар тобының
өмір сүру негіздерін ... ... ... әрекеттерді қамтиды.
Ондай іс әрекеттің құрамдас бөліктері: саяси және ... ... ... ... ... сана ... мен болмысын, дінін, олардың
өмір сүруінің экономикалық негіздерін, бостандығын, денсаулығын, ар-намысы
мен өмірін ... – бұл ... ... ең ... ... бірі.
Сол бір немесе өзге құқықты кемсіту үшін негіздердің тізімі кең ... ... ... Кез ... адам ... ... ... дініне, саяси немесе өзге де сеніміне, ұлттық немесе әлеуметтік
шыққан тегіне, мүліктік немесе ... да ... ... ... ... ... мен бостандықтарға ие болуға тиіс.
Екіншіден, геноцид терминінің тез ... ... ... ... ... ... зор болды, өйткені аталған ұйым оны ... ... ... ... ... ... 1946 ... 11
желтоқсанда БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы геноцид қылмысының алдын алу және ол
үшін жазалау туралы ... ... ... ... ... терминінің формальды бекітілуінің тарихы
көрсеткендей, Конвенция ... ... ... мен оны ... ... мүдделері арасындағы компромисс іспеттес болды.
Басқаша айтқанда ол құқық пен ... ... ... ... ... ол ... түсініктегі компромисс болмады, өйткені ол ... ... ... орай қол ... Ол ... ... барлық
мемлекеттерді ортақ рөлмен біріктірді – ... болу ... ... ұсынылған геноцид ұғымы әуел бастан бұл қылмыстың
мәнісін аша алмады, ... әуел ... бұл ... ... ... ... ... ол болашақтың алдын алуға арналмады.
Төртіншіден, геноцид ... ... ... ... көз ... ... қылмысының алдын алу және ол үшін жазалау туралы» 1948
жылғы 9 ... ... ... ... ... туралы
нормалар, сондай-ақ, 1966 жылғы 16 желтоқсандағы Азаматтық және ... ... ... ... 1968 ... 26 қарашадағы Әкери
қылмыстарға және адамзатқа қарсы қылмыстарға ескіру мерзімін ... ... ... ... ... 1998 ... 17 шілдедегі
Рим статутында, 1991 жылғы Бейбітшілікке, қауіпсіздікке және ... ... ... ... да ... тапқан. Аталған халықаралық
құжаттардағы геноцид туралы нормалардың мазмұны 1948 жылғы ... ... ... ... халықаралық және ұлттық құқықтағы
құрамы бір біріне ұқсас. Бірақ, халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қылмыстық
құқық аясына көшіре салуға қатысты күмәнді ойлар әруақытта ... ... ... егер ұлттық қылмыстық құқық теориясында ... ... ... субъектісіне, субъективтік жағына қатысты
мәселелермен тыңғылықты түрде ... ... ... ... олардың қаншалықты өзектілігіне қарамастан олай болған жоқ. ... ... ... құрамына кіретін элементтерді қарастырғанда
ұлттық қылмыстық құқықтың теориясына аса сақтықпен сілтеме жасау қажет және
соған орай ... ... өз ... назарда ұстаған жөн.
Алтыншыдан, геноцид қылмысының алдын алу және ол үшін жазалау туралы
конвенцияның ІІ бабын ... ... ... ашатын қыры тұрғысынан
төмендегідей ережемен толықтыруды ұсынамыз: «геноцид қылымысы деп қандай да
бір ұлттық, этникалық, діни, ... ... ... жыныстық топты
немесе басқа да бір белгілер ... ... ... ... ... толықтай немесе ішінара жою ниетімен жасалатын төмендегідей ... ... f) ... топ ... жасалатын жынысты сипаттағы мәжбүрлі іс
әрекеттер;
- g) тиісті адамдар тобының мүшелерін ... ... ... немесе белгілі аймақтан тыс көшіру (депортациялау).».
Жетіншіден, халықаралық құқық доктринасында мемлекеттің ... ... төрт ... ... ... ... ... моральдық. Бұл аталған нысандарды біз: заңдық ... ... ... және моральдық топ топтастырар едік. Халықаралық
қылмыстық құқық бойынша жеке жауапкершілік ... ... ... ... бірі ... Ол ... қылмыс ретінде есептелген
агрессияны жасаған мемлекеттің ... ... сөз ... ... ... ... ... сәйкес халықаралық қылмыстық құқық бойынша (ұлттық құқық
бойынша да) жауапкершілікке тек жеке тұлғалар тартылады. Бұл туралы ... 17 ... ... ... ... Рим ... 2-бабында
айтылған: «Соттың юрисдикциясына жататын, қылмыс жасаған тұлға жеке
жауапкершілікке ие және осы ... ... ... ... ... де
халықаралық құқық доктринасында халықаралық қылмыс үшін ... ... ... ... ... бағыт бар екенін де атап
өткен жөн.
Сегізіншіден, ... ... ... ... ... ... ең ... қылмыс» болып табылатындықтан және
онымен күресу ... erga omnes ... ... ... ... ... қылмысының алдын алу және ол үшін жазалау туралы
конвенцияға және Халықаралық қылмыстық сот Статутына ... ... ... тікелей объектісі ... ... тану ... өйткені заңдық тұрғыда бұл ... ... да, ішкі ... ... да ... жол ... Геноцид
туралы норманы сөзбе сөз талдау бұл қылмыс түрінің қосымша объектісінің ... ... Ол – ... ... жататын адамдардың
өмірі мен денсаулығы. Тиісінше, бұл қылмыстың жәбірленушісі болып белгілі
бір ұлттық, нәсілдік, этникалық немесе діни ... ... не ... ... ... ... аса ... дәрежесіне қарай,
геноцид қылмысының жәбірленушісі ретінде ... ... ... қанша тұлғаға зиян келгеніне қарамастан тану қажет. Геноцид
қылмысының құрамы формальды-материалды сипатқа ... ... ... ... іс ... үшін ... ... идея абсолютті түрде әділ болып табылады. Жаза
жасалған ... сай болу ... ... бойынша адам өлтіру мен дене
зақымын ... бір ... ... ... сияқты, олар үшін жаза да
теңесе алмайды. Бұл орайда ... ... өз ... ... ... терең мәселе болып табылады және ол тағы бір рет геноцидтің
болмысы ... ... ... ... Осы ... ... ... көре отырып, геноцидті құрайтын іс әрекеттер тек өмірге ... ... ... ... ...... ... халықаралық құқық
теориясында ең даулы мәселелердің бірі болып табылады. Геноцид ... алу және ол үшін ... ... ... ІV ... ... қылмысын немесе ІІІ бапта аталған іс әрекеттердің кез келгенін
жасайтын ... олар ... ... ... басқарушылар, лауазымды
тұлғалар немесе жеке тұлғалар болып табылатындығына қарамастан, жауапты
болады.
Геноцидті қылмыстық ... ... ... ... талап болып
кінәлінің іс әрекетінің ерекше мақсатын белгілеу табылады – демографиялық
топты толығымен немесе ішінара жою ... Бұл ... ... ... оның құрамының міндетті субъективтік жағына айналады. ... ... ... мақсатты заңнамалық тұрғыда анықтау оның барлық
көрінісі тек қасақана ниетпен жасалатындығын ... ... ... ... ... ... актісі ұлттық, нәсілдік, ... ... ... ... адам өмірі мен денсаулығына қарсы
қылмыстардан ерекшеленеді.
Мемлекетті халықаралық қылмыстық жауапкершіліктің субъектісі ... ... ... өз ... ... қатысты
қолданылатын шаралардың айрықша сипатымен ... ... ... ... ... қатысты түпкі табиғаты бойынша тек қылмыстық
санкциялар ретінде сипаттама беру орынсыз ... ... ... ... ... өз табиғаты бойынша дипломатиялық, мүліктік, және нақты
бір анықтылықтың ... және ... ... ... ...... болып табылады. Сонымен қатар, біздің ойымызша, ... ... ... ... үшін ең ... ... ... атауы
емес, керісінше қолданылатын шаралардың мазмұны және ... ... ... ... ... ... ... құрамына арналған
осы шағын жұмысымызды аяқтай келе, алдағы ... оны кең ... әрі ... ... ... аясында, халықаралық тәжірибеде орын алған жаңа
жағдайларға қатысты зерттеуге ... атап ... ... әдебиеттер
1. Латинско-русский словарь. 3-е изд. М., 1986.
2. Lemkin Raphael. Axis Rule in Occupied Europe. ... ... for ... Peace. ... Pella V. Le Code des Crimes contre la paix et la securite ... Geneve, ... Резолюция о предупреждении преступления геноцида и наказании за него,
принятая на второй части I ... ... ... ООН ... - 15 ... г.) // Сборник ... ... ... ООН. В 2-х ... - Нью- ... 1994. - Т. 1. ... - С. 140.
5. Резолюции, принятые Генеральной Ассамблеей на второй части первой
сессии с 23 октября по 15 ... 1946 г. NY. 1947. // ... ... Т.1, ч.2. ... ... ООН. ... ... Тернон И. Размышления о геноциде // www.hrights.ru
7. Ахиезер А.С. Россия: критика исторического опыта ... ... Т.1. От ... к будущему. 2-е издание,
переработанное и ... ... ... ... ... ... Г.П. Социальные потрясения в судьбах народов (на примере
Армении). М.: Интеллект. 1997.
9. Тункин Г.И. Теория ... ... ... ... de Vabres H. La Cour ... de justice ... et
sa vocation en matiere criminelle // Revue internationale de droit
penal. 1924. № ... ... ... ... суда от 17 июля 1998 года ... международных договоров. Т.1, ч. 2. Универсальные договоры,
ООН, NY, Jeneve. ... ... ... ... и политических правах от 16 декабря
1966г. и Факультативный протокол к нему от 19 ... 1966г. ... ... ... Т.1 ч 1, 2. Универсальные ... NY. Jeneve. ... ... ... ... за ... ... Закон и правопорядок. 2002.
14. Уголовный кодекс Республики Казахстан, от 16 июля 1997 года;
15. Наумов А.В. ... ... ... ... ... ... судебной практики и доктринальное толкование. -
Волтерс Клувер, 2005 ... ... ... понятие, ответственность, практика // Уголовное
право. 2001. №2. С. 95- 97
17. Лукашук И.И. Международное право. Общая часть. ... М., ... ... ... человека от 10 декабря 1948г. / ... ... Т.1 ч 1, 2. ... ... ООН. ... ... Verwey W.D. Humanitarian Intervention under International Law //
Netherland International Law Review. ... ... Lemkin R. Genocide as a Crime in ... Law // American ... ... Law. 1947. Vol. 41. ... ... Г.Е. Международно-правовые гарантии защиты национальных
меньшинств: исторический очерк. Тбилиси, 1959 ... Goldberg G. The Peace to End Peace: The Paris Peace ... ... N.Y.: ... Bracc and World, 1969. p. 151.
23. Convention for the Creation of an International Criminal Court, League
of Nations // OJ Spec. Supp. № 156 (1936), LN Doc. C. ... History of the United Nations War Crimes ... and ... of the Laws of War. L.: His ... ... Office,
1948. P.197.
25. Трайнин А.Н. Защита мира и уголовный закон. М., ... ... ... ... И.И., Наумов А.В. Международное уголовное право. Учебник. М.,
1999.
27. Международные акты о правах ... Сб. ... / ... Е.А.Лукашева. М., 2002. С.516
28. Словарь по ... ... ... ... ... Трибунала для суда и наказания главных
военных преступников европейских стран оси ... 8 ... 1945 ... ... Ю.Г. ... армян – преступление по международному праву.
М.: Изд-во «ХХІ век - Согласие», 2000.
31. Нюрнбергский процесс. Сборник ... в 8-ми ... Т.8. ... ... ... ... независимости колониальным странам и
народам 1960 года // ... ... ... Т.1, ... ... ООН. NY. Jeneve. 1994
33. Проект статей об ответственности государств от 2001 ... ... ... и ... ... № 2 (6), ... Устав Организации Ообъединенных Наций // Сборник международных
договоров. Т.1. ч.1, 2. ... ... ООН. NY. Jeneve. ... ... ... Наций. Генеральная Ассамблея. Комиссия
международного права. XLV сессия. 3 ... июля 1993 г. ... ... правительств в отношении проекта Кодекса преступлений против
мира и безопасности человечества, принятого в первом чтении Комиссией
международного права на ее XLIII ... ... ... Сб. ... В 2 т. Т. 1. М., ... Конституция Республики Казахстан, от 30 августа 1995 года;
38. Herbert Hirsch. Genocide and the Politics of Memory: Studying ... Preserve Life . ... of North Carolina Press, ... Robert ... Ben Kieman. The Specter of ... Mass Murder ... ... University Press, 2003.
40. John G. Heidenrich. How to Prevent Genocide: A Guide for Policymakers,
Scholars, and the ... ... ... Henry ... The Origins of Nazi ... From ... to
the Final Solution University of North Carolina Press, 1995

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Бизнес этикасы4 бет
Тұлға - әлеуметтік қатынастардың субъектісі және объектісі ретінде5 бет
Қазақстан Республикасының егемендігі аясындағы сұрақтар, саяси партиялар жайында12 бет
Қосалқы тарихи пән және оның міндеттері. Палеграфия ғылымының дамуы. Генеология. Хронология48 бет
Әлеуметтану пәнінен дәрістер жинағы89 бет
Әлеуметтану әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар жүйесінде90 бет
Әлеуметтендіру– рухани құндылықтарды таратушы және қайта жаңғыртушы механизм ретінде8 бет
Болашағымыз – мемлекеттік тілде12 бет
ЕXPO-2017 халықаралық көрмесі85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь