Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау

М а з м ұ н ы

І Кіріспе
1.1. Тұлға әлеуметтік өмірдің субъектісі мен объектісі ретінде.

ІІ Негізгі бөлім.
2.1. Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау.
2.2. Тұлғаның әлеуметтік мәртебесі мен ролі

ІІІ Қорытынды.

ІҮ Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе
1. 1. Адамның биологиялық және әлеуметтік жағдайы. Тұлға — әлеуметтік өмірдің субъектісі мен объектісі
Адам — биологиялық индивид, жердегі тірі организмдердің жоғарғы сатысы, күрделі және ұзаққа созылған биологиялық эволюцияның жемісі, эволюциялық мәдениетгің алғышарты және субъектісі. Биологиялық эволюция 2,5 млн жылға созылды. Адамның биологиялық дамуы 40 мың жыл бүрын тоқтады. Осыған дейін бүгінде адамды өзге жануарлар дүниесінен еркшелейтін іргелі белгілері қалыптасты: тік жүруі, миының үлкендігі, екінші сигналдық жүйесінің болуы, ойлаудың, тілдің және сананың болуы, балалык, шақтың ұзакқа созылуы, еңбек қүралдарын және отты меңгеруі және т.б.
Бұлар биологиялықтан мәдени эволюцияға өтудің жағдайы болып саналады. Адамның сонғы 40 мың жылда қол жеткізгенінің бәрі биологиямен байланысы жоқ, керісінше, мәдениетпен, коғаммен байланысты. Басқаша айтқанда, табиғи жолмен емес, керісінше, мәні әлеуметтік қатынастар жүйесінде айқындалған қолдан жасалған ортамен байланысты. Адам биологиялық тіршілік иесі болғанымен, осыдан бастап оның индивидуалдығы калыптасады, кейін ол тұлғаға айналады.
Тұлға ретінде адам туралы түсініктін дамуы бірнеше кезенді қамтиды. Ежелгі Қытайдағы (б.з.д. VI-I ғғ.) даосизмде қараңғылық пен жарықты, еркектік пен әйелдікті, белсенділік пен енжарлықты, қаталдық пен ізгілікті, тыныштық пен қозғалысты өз бойына жинап, үйлесгірген адам — дүниеде кіндік орынға қойылды. Ол өткенге бет бұрып қарап, ал болашаққа ту сыртын берген қалыпта еді. Дүние адам үшін жаратылмаған, адам дүние дамуының соңғы буыны. Адам қүдаймен индивид ретінде қатынас жасамайды, рулық әрі ұрпақ ретінде қатынаста болады. Адам өзінін түлғалық шекарасын сезбейді. Ежелгі Үндістандағы (б.з.д. VII—IV ғғ.) буддизм адамдардың өзіндік индивидуалдығын жоққа шығарды. Бүған дара тұлға идеясы, индиввдуалды бірегей өмірдің өлгеннен кейін қайтып оралмайтыны белгісіз болды. Буддизм түсінігі бойынша, өлгеннен кейін адам денесі мен санасы көптеген элементтерге бөлініп, басқа жерге барып орнығады. Бірақ индивидуалдық емес, тек ғарыштық жан ғана басқаға қонады. Ал мүндай жанда индивидуалдық болмайды. Ерік туралы ойды теріс теген буддизм адамда жан болады деген идеяға да салқын карады. Ежелгі Грецияның (б.з.д. VI—IV ғғ.) философтары бірінші болып өмірдің құндылығы оның қайталанбасгығында екенін түсінді. Олар индивидті ғарыштан бөліп, маңызды қадам жасады. Сократ антропологиялық тақырыпта төңкеріс жасады, оны адам философиясының іргетасын қалаушы дейді. Атақты "Өзіңді өзің таны" нақылы бойынша әрбір адамда ішкі "Мен" болады, оның орталығы сана мен ойлау болып табылады. Адам өмірде ұтымдылықты көздейді: ол өзіне мақсаттар кояды жәие оларға жетеді, олар үшін жауапкершілікті мойнына алады. Адамның жетілуі — оньң қызметі мен тәрбиесінің нәтижесі.1
Адам өзін-өзі танып қана қоймайды, сонымен бірге табиғат және әлеуметтік заттардың өлшеуіші де болады. Гректер адам іспетті, бейнелі қүдайлар құрметіне храмдар тұрғызды, онымен адамның түйсінуі мен ойлауының өлшемін бейнеледі. Бүдан кейін адамның құнды өлшеуіш екендігі жөніндегі түсінікті Демокрит пен Платон дамытты. Нәтижесінде антропологизм гректерде антропоцентризмге айналды.
Орта ғасырларда (б.з. IV-XIV ғғ.) христиандық адамға принципті жаңа түрғыда қарауды үсынды, ол гуманизм ілімінен көрініс тапты. Ежелгі Қытай, үнді және грек өркениеттеріы түлғаға дейінгі мәдениетке жатқызады. Христиандық адамды дүние жаратылысының дәл ортасына койды. Адам — бүл храм, ол құдай сияқты жаратылған. Адамда тұлғаның абсолюттік жасампаздығы бар

Қайта өрлеу дәуірінде (XIV—XVI ғғ.) антикалық дүние мен христиандьіқтың адамға деген ең оң көзқарастары теріп алынып, гуманизм іліміне сіңірілді. Бүл дәуірдің ойшылдары, рухтың алыптары -Леонардо да Винчи, Микеланджело, Данте — адам түлғасының бостандығы мен егемеңдігін жариялады. Адам түлғасын олар дене мен рухтың, ақыл-парасат пен сезімнің, жердегі мен көктегінің үйлесімі деп түсінді. Қайта өрлеу дәстүрлі қоғамнан қазіргі қоғамға өтуімен, капитализмнің алғашқы көріністерінің байқалуымен де ерекшеленді. Ал капитализм әлеуметгік жоне экономикалық қүбылыс ретінде индивиді жоқ жерде орнай алмайды, ол үшін еркін кәсіпкер., саудагер, қолөнерші, жалдамалы жұмыскер болуы шарт, олар өз алдына жеке экономикалық агенттер деп бағалады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ануфриев Е. А. Личность . / Социология / Под ред. Г. В.Осипова. М, 1995.
2. Бабосов К. М. Личность как уникуальная социальная система.
// Социология //. Мн., 1998.
3. Инкельс. А. Личность и социальная структура. // Американская
социалогия. М., 1973.
4.Кови .С Навык 1: Будьте проактивнцы . // 7 навыков лидера.
Деловой бестселлер. Мн., 1996.
5.Кон И. С. В плисках себя. М. 1984
6 Крегер О., Тьюсон Дж. Тип людей и бизнес. М., 1995.
7 . Р. К. Оданова, Н. Т. Жұмабеков, Б. А. Исмаилов, А. А. Дәулетова, Ұ. Ж. Қонақбаева. Жалпы әлеуметтану. Лексиялар курсы. Шымкент. 2004
8 Әбсаттаров, Дәкенов. Әлеуметтану. Алматы, 2004.
9 Маркс К. К критике гегельской философии права. // Соч. Т. 42. М., 1974
10 Моисеев Н. Н. С мыслями о будущем россии. М., 1997.
        
        М а з м ұ н ы
І Кіріспе
1. ... ... ... ... мен ... ретінде.
ІІ Негізгі бөлім.
2.1. Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық ... ... ... ... ... мен ... ... Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе
1. 1. Адамның биологиялық және әлеуметтік жағдайы. Тұлға — әлеуметтік
өмірдің субъектісі мен ...... ... ... тірі ... жоғарғы
сатысы, күрделі және ұзаққа созылған биологиялық эволюцияның жемісі,
эволюциялық мәдениетгің алғышарты және ... ... ... ... жылға созылды. Адамның биологиялық дамуы 40 мың жыл ... ... ... ... адамды өзге жануарлар дүниесінен еркшелейтін іргелі
белгілері қалыптасты: тік ... ... ... ... сигналдық
жүйесінің болуы, ойлаудың, тілдің және ... ... ... ... созылуы, еңбек қүралдарын және отты меңгеруі және т.б.
Бұлар биологиялықтан мәдени эволюцияға ... ... ... ... ... 40 мың ... қол жеткізгенінің бәрі биологиямен байланысы
жоқ, керісінше, мәдениетпен, коғаммен байланысты. Басқаша ... ... ... ... мәні ... ... ... айқындалған
қолдан жасалған ортамен байланысты. Адам биологиялық тіршілік ... ... ... оның ... ... ... ол тұлғаға
айналады.
Тұлға ретінде адам туралы түсініктін дамуы бірнеше кезенді қамтиды.
Ежелгі Қытайдағы (б.з.д. VI-I ғғ.) ... ... пен ... пен ... белсенділік пен енжарлықты, қаталдық пен ізгілікті,
тыныштық пен ... өз ... ... ... адам — ... ... қойылды. Ол өткенге бет бұрып қарап, ал болашаққа ту сыртын берген
қалыпта еді. ... адам үшін ... адам ... ... ... буыны.
Адам қүдаймен индивид ретінде қатынас жасамайды, рулық әрі ... ... ... Адам ... ... ... сезбейді. Ежелгі
Үндістандағы (б.з.д. VII—IV ғғ.) буддизм адамдардың өзіндік индивидуалдығын
жоққа шығарды. Бүған дара ... ... ... ... ... ... ... оралмайтыны белгісіз болды. Буддизм түсінігі бойынша,
өлгеннен кейін адам денесі мен санасы көптеген элементтерге ... ... ... ... ... ... емес, тек ғарыштық жан ғана
басқаға қонады. Ал мүндай жанда ... ... Ерік ... ... ... буддизм адамда жан болады деген идеяға да салқын карады. Ежелгі
Грецияның (б.з.д. VI—IV ғғ.) философтары бірінші болып ... ... ... ... ... Олар ... ғарыштан бөліп,
маңызды қадам жасады. Сократ антропологиялық ... ... ... оны
адам философиясының іргетасын қалаушы дейді. Атақты "Өзіңді өзің таны"
нақылы бойынша ... ... ішкі "Мен" ... оның ... сана мен ... ... Адам ... ұтымдылықты көздейді: ол өзіне мақсаттар кояды
жәие оларға жетеді, олар үшін ... ... ... ... — оньң ... мен ... ... өзін-өзі танып қана қоймайды, сонымен ... ... ... заттардың өлшеуіші де болады. Гректер адам іспетті, бейнелі
қүдайлар құрметіне храмдар тұрғызды, онымен адамның ... мен ... ... ... ... ... ... өлшеуіш екендігі жөніндегі
түсінікті Демокрит пен Платон дамытты. Нәтижесінде антропологизм ... ... ... (б.з. IV-XIV ғғ.) ... адамға принципті жаңа
түрғыда қарауды үсынды, ол гуманизм ілімінен көрініс тапты. Ежелгі Қытай,
үнді және грек ... ... ... ... жатқызады.
Христиандық адамды дүние жаратылысының дәл ортасына койды. Адам — бүл ... ... ... жаратылған. Адамда тұлғаның абсолюттік жасампаздығы бар
Қайта өрлеу ... ... ғғ.) ... ... ... адамға деген ең оң көзқарастары теріп ... ... ... Бүл дәуірдің ойшылдары, рухтың алыптары -Леонардо да
Винчи, Микеланджело, Данте — адам түлғасының ... мен ... Адам ... олар дене мен ... ... пен ... мен ... үйлесімі деп түсінді. Қайта өрлеу дәстүрлі ... ... ... ... алғашқы көріністерінің байқалуымен
де ерекшеленді. Ал капитализм әлеуметгік жоне экономикалық қүбылыс ретінде
индивиді жоқ ... ... ... ол үшін ... кәсіпкер., саудагер,
қолөнерші, жалдамалы жұмыскер болуы ... олар өз ... жеке ... деп ... бөлім
2.1. Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғаның қасиетін анықтау.
Ренессанстық сана толық мағынада айтқанда, "индивид" ... ... ... ... ... өрлеуді "ақыл-парасат
ғасыры" деп те атайды, өйткені ол сананы адамның ең жоғары ... ... ... Қайта өрлеу антикада пайда болған ... оны ... ... ... ... ғғ.) ... орлеу дәуірінде басталған "ақыл-
парасат патшалығы" ... ... ... мен ... құқығын орнату
күресін одан әрі жалғастырды. Ағартушылық дәуір соңы екі маңызды қүбылыспен
есте қалды: 1) ұлы ... ... бұл ... ... толық нығайтты және 2) ұлы француз революциясы (1789 ж.),
бүл ... ... ... ... қалаған саяси бостандық пен
саяси әдет-ғұрыпты жариялады. Бүл ... ұлы ... және ... ... ... ... ... буржуазияның билік үшін
күресінің заманы болды, соның нәтижесінде жабық, дәстүрлі ... ... ... ... қоғаммен ауыстырылды.
Бостандық, ақыл-парасат, қозғалысты өмір салты, индивидуализм және
кәсіпкерлік рух — ... ... ... ... ... пікірінше, "индивидуалдық" сөзінің өзі "тұлға" ұғьмы ретінде
бұдан 200—300 жыл бұрын, яғни ағартушылық дәуірде пайда болған.
Қазіргі философияның ... ... ... адам мәңгілік
қүндылықтарды жалғастырушы. Уақыт ішіндегі адам тек физикалық ... ... және ... ... ... өмір сүру — бұл бізді қоғам азаматы
ретіндегі болмысымыз. ... біз ас ... және ... ... ... және бала өсіреміз, табыстарға ... және ... ... өмір ... ... тіршілік иесі ретінде біз
қоғамнан тыс бола алмаймыз. Өйткені біздер отбасының, ... ... ... бірлігінің көрінісіміз. Алайда, адамның мәні басқада — ол адами
мәңгілікте және ... ... өмір ... ... пен ... ... қайшылықта
болады. Адам болмысы әр түрлі екі өлшемде жатыр, ... адам ... ... ... ... бақылауға болады, ал мәңгілікті тек
елестетуге болады. Философтар қарастырған адам болмысының екі ... ... адам ... ... ... ... XIX
ғасырда биологияның озық ... ... ... ... толық
қалыптасқан тіршілік иесі сияқты қарады. Индивидтің тұлғалық белгілері үзақ
уақыт бойы ... ... ... Адамның отбасы, тұқым-тұқияны және
қанының қасиеті оның ұлы ... ... ... ... ... ... қайырымды сері болуына негіз салады делінді.
XX ғасырдың ... ... ... сан ... жаңа фактілер
адамның мәні туралы бастапқы көзқарастарды қайта қарауға
мәжбүр етті. Сөйтіп, туа біткен ұлылық ... ... ... ... ... кепілдік бермейтіні белгілі болды. Дәл сол сияқты
тектік жарақат, ауру ... ... да ... ... алғышарттар
адамның толыққанды қоғам мүшесі болу мүмкіндігін жоққа шығара ... ... ... ... ... орта ... адам ... кейін осы ортаға
түседі.
Сонымен, XIX ғасырда адамдағы ... пен ... ... ... ... ғылымдар әдістерінің кемегімен толық
шешпекші болған ниет іске ... XX ... бүл ... одан да ... ... тап ... ... ғалымдар бүл мәселені шешілмейтін проблема
деп карауға бағыт ұстап ... Адам ... ... тұлғалық қасиетті
анықтаудың бірнеше деңгейлерін қолдану қабылданған:
— табиғи, бұл басқа адамдардың ықпалынан тәуелсіз ... ... және ... ... ... бұл жалпы шыққан тегі;
— тұқым қуалаушылық, бүл ата-ана қанының ... ... ... факторлар (биологиялықтың бәрі бірдей тұқым қуаламайды);
— әлеуметтік, ... ... ... ... адамдармен
қарымқатынаста және өзара іс-әрекет арқылы сіңісті ... ... ... ... әлеуметтік үшке бөлінеді:
— өзіндік әлеуметтік, бұл адамның өзінің әлеуметтік рөлдерін дұрыс
орындау үшін қабылдаған аса ... ... ... ... ... бүл ... мінез-құлық нормалары мен
ережелерінің жиынтығы, олар ырықсыз ... ... ... айналады, осы арқылы өзгелер оны тәрбиелі жан ретінде таниды;
— адамгершілік, этикалық ... ... ... ... орай адам ... ... ... жоғары көрінісі және
мәдениеттілік бастаулары ... адам ... өмір ... деуге бола ма? Иә, ол айналадағы
кеңістікте жоқ - қасымызда да емес, ... да ... Ал ... дене бар ... ... ... ... түзілім емес. Оңда өзін алып жүруші — адами
психика болады. Бірақ ... адам ... ... ... болып
саналмайды. Психика — жоғары үйым-дасқан материяның ойлау ... ... ... ... ... Психика — биологиялық эволюцияның
белгілі бір сатысында пайда болған, ақиқатты ... ... ... мазмұны — бұл тірі жүйелердің айналадағы ортамен өзара әрекетінің
жемісі немесе ... ... ... туралы әңгіме еткенде, олар ең
алдымен психиканы айтады. Тұлға ... ... ілім ... 3. ... те дәл
солай жасады.
Сонымен, әлеуметтік дегеніміз не? Әлеуметтік — бүл ... ... ... ... ... бір ... басқа біреумен қарым-
қатынасының ерекше саласы. Әлеуметтік дегеніміз — адамдардың өзара қарым-
катынастары және сол ... ... ... ... ... ... өзара қимыл-әрекеттер мен қатынастардың бірінші
өкілі. Ал тұлға дегеннің кім екенін анықтау үшін әуелі ... ... ... үғымдарды түсініп алу керек. Күнделікті өмірде және
ғылыми тілде бүл терминдер өте жиі ... Бұл ... ... ... де ... бірақ олардың қатаң анықтамаларына
жүгінетін болсақ, онда олардың мән-мағынасындағы айырмашылықтарды "аңғару
киын емес. Адам үғымы homo ... ... ... бастап қолданыла
бастаған мейлінше жалпылама, атаулық ұғым болып саналады. Адам дегеніміз
жер ... тірі ... ... ... ... әлеуметтік-тарихи
қызмет пен мәдениеттің субъектісі болып табылады. Адам адамдық түрге еніп,
адами-әлеуметтік шығу тегі ... ... бері 40 мың ... ... ... табиғаты бойынша — адам біртұтас биологиялық-әлеуметтік
жан. ... ... пен ... ... бір-бірімен диалектикалық
бірлікте, өзара әрекеттес, өзара бір-бірімен ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктері қүрғанымен, оның
мәнді өлеуметтік сапалары адам дамуының анықтаушы жақтары болыл табылады.
Қоғамның тарихи қалыптасқан түрінің ... ... ... және
әлеуметтік қатынастары әрбір адамның әлеуметтік сапасын, оның іс жүзіндегі
қызметінің мазмұны мен сипатын анықтай ... ... ... ... ... Дәл іс ... қызмет процесіндегі адам, бір жағьнан, өзі
өмір сүріп отырған айналадағы ортаның әлеуметтік қатынастарын біріктіреді,
ал, екінші ... ... ... ... өзінің ерекше көзқарасын
білдіреді. Әлеуметтануда адам қандай жағдайларда әлеуметтік қатынастардың
нағыз ... бола ... ... оның ... және ... не ... екені анықталады.
"Жалпы" адам болмайды, бұл бейнақтылық. Нақтылы адамдар бар. ... оның жеке ... ... ... ... ... ... ыкпалымен кдлыптасатын әлеуметтік ... ... ... ... тек ... ... философия адамды, ал
әлеуметтану — тек тұлғаны ғана зерттейді деу ... ... ... адам ... ... де бір ... ... табылады. Демек, бүл жерде әңгіме осы
объектінің әрқилы ... ... мен сол ... алып баратын әр
түрлі жолдары жөнінде болуы керек.
Адам мен тұлғаға алып баратын тағы да бір жол бар. ... ... ... ... ... және олардың субъектісі ретінде
қарастырыла алады. Әлеуметтік қатынастардың қүрылымына бойлай отырып, адам
тек белгілі бір ... ... ... болып қана қоймайды, сонымен
бірге олардың жасаушысы да ... ... - ... ... және жеке ... диалектикалық
бірлігі. Бүл жерде "жалпы" дегеніміз ... ... ... ... құрылыстық, таптық, ал "жеке ... ... ... жеке түрдегі тәсіл-белгілері. Сонымен, адамзат ерекше материалдық
нақтылық ретінде өмір сүруде. Алайда, адамзат осы күйінде өз ... ... ... ... өмір сүре ... қимыл-әрекет жасайды.
Адамзаттың жекелеген өкілдернің өмір сүруі ... ... ... ... ... ... тап, ... топ сияқты
әлеуметтік қауымдастықтардың, жалпы адамзаттың жеке өкілі ретінде, нақты
адам ретінде түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... өкілі қарастырылған жағдайда қолданылады.
Ивдивидтер қызметінің бірігуі нәтижесінде әлеуметтік қатынастардың ... Бүл ... ... ... ... адам" мағынасында
қолданылады. Ал енді индивидуалдық түсінігін (жеке адамның өзіне тән) ... ... ... ... ... ... ... бір индивидті екінші индивидтен ерекшелейтін белгілердің жиынтығын
қарастыру ... ... ... Бүл ... — биохимиялық,
нейрофизиологиялық, психологиялық, әлеуметтік және т.б. ... ... ... ... және ... ... емес ... көрсету үшін енгізілген, яғни бұл ұғым оның әлеуметтік бастауларын
айқындайды.
Басқаша айтқанда, адамның ... ... әр ... ... алғандағы және нақтылы-тарихи ... ... ... ... ... "тұлға" деген ұғымды ... ...... ... ... және мұнда барлық адамдың сапалар
неғұрлым толық көрініс табады.
Әлеуметгік өмірде адамдардың бір-бірімен әр түрлі ... ... ... ... ... саналы іс-әрекеттері арқасында индивид
(жеке адам) әлеуметтендіріліп, бірте-бірте, келе-келе тұлғаға ... ... ... ... ... ... ... мен
әлеуметтік қатынастары, қоғамға қатысты бірқатар дербестіктері және өз іс-
әрекеттері үшін өзінің ... ... т.б. ... ... ... міндетті сипаттамалары болып саналады. Тұлға өзі өмір сүріп
отырған әлеуметтік ортада болып жататын әлеуметгік ... ... ғана ... ... ... олардың себепшісі де болып табылады.
Сондықтан да халықтың рөлін жақтаған көзқарастар проблеманың тұлғалық жағын
жоққа шығармауға ... ... ... ашып ... тұтас күйінде емес, қайта оның
нақтылы көріністерін зерттейтін жекелеген қоғамдық ғылымдар үшін ... Ал ... ... ... қоғамдық, әлеуметтік
қатынастардың субъектісі ретінде қаралады. Әлеуметгік ... ... ... қабыса отырып, айналадағы ақиқатқа ... оның ... ... ... ... біріктіретін әлеуметтік қатынастар — өмір сүріп отырған
әлеуметтік орта жағдайларындағы ... ... ... ... ... белгілі бір түрақты байланыстарының жүйесі.
Тұлғаның әлеуметтік қатынастары адамның әлеуметгік сапалары ... ... мен ... ... қоғамдық ғылымдардан әлеуметтанудың айырмашылығы — ... ... ... зерттеп, белгілі бір ... ... оның ... ... ... ... ... эволюциясы процесінде тұлға дамуының диалектикасын көрсетіп, сонымен
бірге тарихтың ... алға ... ... ... даму ... ... ашады. Әлеуметтік тұтастық жүйесіндегі және әлеуметтік
қатынастардың субъектісі болып табылатын көп қырлы байланыстардың ... ... ... мен ... осы көп ... нәрсені анықтау тұлға проблемасын әлеуметтанымдық түрғыдан талдаудың
міндеті болып табылады. Адамның әлеуметтік табиғаты ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік түрі — белгілі бір ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сапалары
Жиынтығының ... ... ... ... ... ... белгілі бір таптың, я болмаса әлеуметгік ... тән ... ... ... белгілер көрініс табады. Тұлғаның
әлеуметтік түрлері тарихи қалыптасқан өмір ... ... ... ... ... жалпы дүниетанымның,
үлгі-өнегеліктің және қоғамдық ... т.б. ... ... ... ... ... ... бөлінушілік сипаттамалары белгілі бір
әлеуметгік ортаның шеңберіндегі адамның қоғамдық дамуының өзіндік ерекше
жағдайларын көрсетеді. ... бір ... ... ... ... ... ... қатынастардың субъектісі ретіндегі тұлға сөз болып отырған
қоғамдық даралықтың өзіне тән белгілерімен сипатталады.
Тұлғаның әлеуметтік түрлері қоғамның материалдық өмір ... ... ... ... қалыптасады. Адамдардың, оның
ішінде тұлғалардың ... ... ... ... негіз олардың
белгілі бір өмір салты болып ... ... ... адамдардың
бірқатары әр сапалық деңгейге, әр ... ... ... ие ... өткен уақыттардағы немесе қазіргі замандағы көпшілігі қатардағы жай
түлғалар ірі, ұлы, белгілі, әйгілі, көрнекті, тарихи, т.б. тұлғалар ... ... ... ... ... ... баға беру ... тарихи түлғаларды дәріптеу дүрыс ... ... ... ... ... ... ... — басқа бір ұшқарылыққа — тұлғалык
негіздерді аса ... де ... ... Бүл ... көзге тускен
әйгілі, ірі тұлғаларға дұрыс баға ... ... ... ... ... ... тарихтағы, қоғамдағы рөлін дүрыс түсіне білу маңызды мәселе.
Адамдардың, түлғалардың өмір болмысы кандай болса, олардың өздері де ... ... ... ... ... ... ретінде
қаралады, яғни ол белгілі бір жолмен қоғамдағы әлеуметтік мәнді ... ... ... ивдивңдте жүзеге асқан бірлігі және тарихи
даму мен индивидтің өзінің белсенді тұрлаулы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен бірге тұлға
әлеуметтік қатынастардың субъектісі бола отырып, ол қоғамнан біршама дербес
және ... оған өзін ... ... да ... ... ... ... тұлғалық міндеттерін іске асырудың жеткілікті
кұралдарына ие. Әлеуметтік қатынастардың субъектісі ... ... мен ... ... ... мен ... байланыстар үш элементтен
құралады: 1) ... ... ... 2) ... ... ... 3)
Тұлғаның қоғам ұсыныстарын ... ... ... ... ... енген әрбір тұлға адами тәртіптің негізін меңгеруі
керек, өзі өмір сүретін ... ... ... ... шарт. Ол адамзаттың
және қоғамның қолы жеткен ... ... мен ... ... сыйлауға міндетті. Мұнсыз әрбір индивидтің тұлғаға айналуы және
тұлғаның әлеуметтік ортада ... ... ... ... сөз ... ... ... әлеуметтік құатынастар жүйесіндегі субъект ретінде өз
міндетін атқаруы үшін әуелі ол өзінің қабілетіне сай ... ... мен ... ... ... ... іздестіру жағдайында
болады. Адам, тұлға өзінің келешегін, өзінің әлеуметтік ортадағы, ... ... ... ... өз ... сәйкес таңдайды.
Тұлға мұндай тандауды іске асыра, әлеуметтік орта тәртібін қабылдай отырып,
өзі мен ... ... ... ... ... жасайды. Тұлға өзінің
әлеуметтік міндетін ... ... ... ... ... ... қойған мақсаттарды өзінід қоғамдағы алатын орнына сәйкес
іске асыра алатындығы немесе іске асыра алмайтындығы ... көп ... ... ... ... ... соның ішінде түлғалар өздерінің
қажеттіліктерін қанағаттандыру процесінде басқа адамдармен, қоғаммен өзара
тәуелді ... ... ... әлеуметтік катынастарға енеді. Яғни әрбір
адам, тұлға белгілі бір пайдалы міндеттерді орындай отырып, ... ... ... қатынастардын субъектісі ролін атқарады.
Екінші жағынан, қоғамдағы белгілі бір әлеуметтік міндетті атқару мен
орындау кез-келген тұлғаның қолынан келе ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді орындай алатын
тұлғаларды даярлауға ... ... ... ... ... құру ... ... күрделі әлеуметтік проблемаларды шешу үшін лайықты,
қолынан іс келетін, ... ... ... ... тәрбиелеу, сөйтіп
оларды әлеуметтік қатынастардың белсенді субъектілеріне айналдыру күрделі
де маңызды өмірлік мәселе. ... ... ... орындау
жүмыстары олардың өздерінің жоғары ... мен ... ... тиіс.
Тұлғаның қызмет процесіндегі біте қайнасатын көп жақты және ... ... ол ... ... де ... ... қатынастар
процесінде тұлға өзін қоршаған әлеуметтік ... ... ... ... аударып, өзін әр түрлі тәсілдермен көрсетеді. Тұлғаның әр
түрлі көріністері ... ... ... және өзара бірімен-бірі
себептестілік жағдайда ... бұл ... ... ... негізгі, анықтаушы қызмет болып табылады
да, ал үлгі-өнегелік, әсемдік, саяси сапалар туындылар болып есептеледі.
Тұлғаның барлық керіністерінің жиынтығы мен ... ... ... ... байланысы оның әлеуметтік ... ... ... ... ... қоғамдық, әлеуметтік қатынастар
қалыптастырады. ... ... ... да әлеуметтік құрылымында
өзгерістер туғызады. Бүл жерде объект ретіндегі ... ... ... өндірістік қатынастармен қатар басқа да қоғамдық
қатынастар ықпал етеді. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... шарты болып табылады. Тұлғаның өзіндік
өзгешелігіне басқа жағдайлар да, атап айтқанда, нақты әлеуметтік ... да ... ... т.б.) белгілі ықпалын тигізеді. Алайда, тұлғанын
әлеуметтік қатынастардағы объект ретіндегі ... ... онын ... ... кең ауқымына енген сайын анығырақ көрінеді. ... өзі ... ... шығу кезі ол — оның ... және ... мәні бар адамдар болып табылады. Әр адамның іс-әрекеттері жөніндегі
басқа адамдардың ... ... ... сол ... ... ... ... түсініктер жасалады. Әр адамды оның төңірегіндегі адамдар
қандай деп есептесе, сондай түсінік сана-сезімнің мазмұнына ... ... — өр ... ... ... белгілерге бөлу нәтижесі болып табылады.
Өзі туралы басқа ... ... ... ... өз ... ... түрде
оның әлеуметтік мінез-қүлық қалпын, бейнесін қалыптастырады. Тұлғаға ... ... ... үйым ... ... ... жағынан,
түлғаның басқа адамдардың ықпалына ... ... ... ... де ... ... ... айналуына, қоғам
ішіне қалай енуіне байланысты болады. ... ... ... ... тұлға өзара байланысты екі процестің
бірлігінде қаралады. Олардың бірін социализация (әлеуметтендіру), екіншісін
идентификация ... деп ... ... ... ... дегеніміз, мәдениеттің және
әлеуметтік ережелер мен құндылықтардың элементтерін оның игеруі аркылы, ... ... ... әлеуметтік мәнді белгілері қалыптасып,
қоғаммен, әлеуметтік қауымдастықтардың әр ... ... ... ісі өте кең ... Бұл жеке ... ... ... қатынастардың объектісі ретінде тұлға дамуының екінші процесі
идентификацияны (ұқсастыру) сөз етсек, ... мәні ... ... түлғаньң өзін-өзі ... ... ... ... ... ... Бұл процесс оған әлеуметтік қызмеггің
әр түрлерін меңгеруге, әлеуметтік ережелер мен құндылықтарды өзіне сіңіріп,
әлеуметтік міндеттерді ... ... ... ... ... ... өзін ұқсастыру процесінің әдетте үш түрі бар: 1.
Ойдан шығарылған адамға өзін ұқсату; 2. Өзін белгілі бір ... ... ... (жас ... ... жыныстык, т.б.); 3. Нақтылы ... ... ... шағын топқа жатамын деген сезіммен өзін соларға
қосу.
Тұлғалар мен қоғам арасындағы әлеуметтік ... ... ... орнайды. Әлеуметтік ... бұл оны ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
жүйенің өзін реттеп отыратын тәсілі, әлеуметтік бақылау жүйесінің атқаратын
тұрақтаңдыру қызметі үстемдік етуші әлеуметтік қатынастардың, ... ... ... ... шептерін ұдайы жандандыру (ендіру
де) болып табылады. Әлеуметтік ... ... ... ... оның бағытталуы мен мазмұны сол тарихи қалыптасқан әлеуметтік
жүйені әлеуметгік-экономикалық, ... ... ... даму ... ... типтерінің бірін-бірі
алмастыруда алатын орнына тәуелді болады. Әлеуметтік ... ... ... мәселе. Себебі ол жеке адам мен қоғамның, ... ... ... ... туралы мәселені қамтиды.
Әлеуметтік бақылау процесі барысыңда жеке адамдар мен қоғам арасында
әлеуметтік қатынастар -қалыптасады. Бірақ ол жеке ... ... ... (бірдейлікке) жақындатуға қарағанда ... Бүл ... ... ... ... жеке адам ... ... ескеру қажет. Егерде қоғамдық сана деңгейінде ақпарат
тұтастық күйінде берілсе, жеке адамдар санасы ... ... ... ... ... мақсаты, құралы туралы ақпаратқа бөлшектеу
мүмкіндігі пайда болады. Осыдан ... ... ... баға ... ... ... немесе өзгертуге мүмкіндік туады.
Осының салдарынан жеке адамдар санасы ... ... ... (жаңа
үстаным, қүнды бағыттар, т.б.) қалыптасуы мүмкін, жаңаша қарау бұрыннан
әлеуметтік бақылаудың атқаратын ... ... ... мінез-қүлқын өзгертетін бола
ды. Бұл қоғамдық дамудың пісіп-жетілген қажеттіліктері көрінетін
болған жағдайда ғана мүмкін болады.
Қоғам мен жеке адам ... ... ... механизмі
шңнберінде өмір сүретін әлеуметтік қатынастар субъектінің ... жеке ... жай ғана ... ... ол әр түрлі элементтердің
әрдайым сипатына сәйкес белсенді түрдегі өзара әрекеті мен өзара ... адам және ... ... топ) әлеуметтік бақылау жүйесінің
өзара әрекет ететін қүрамдас элементтері болып саналады. Әлеуметтік бақылау
процесі бүл жеке ... және ... ... ... ... ... ... ету үрдісі. Әлеуметтік бақылауды схемаға
түсіріп қарағанда оған әрекеттін екі түрінің, атап айтқанда, ... және ... ... ... ... немесе, басқаша айтқанда,
жеке адамдардың бақыланушы қызметі және ... ... ... ... анықталған.
Мемлекеттік бақылау әлеуметтік бақылаудың дәл озі болмаса да, соған
жақын. Әлеуметтік бақылау жеке адамдардың ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар басқа да әлеуметтік
институттар (білім, ... ... ... ... ... ... бақылау түрғысынан алғанда жеке адам мен қоғамның өзара
әрекеті олардың өзара әрекетінің ішкі ... ... алып ... адам ... тыс ... ... ... сапалары мен қасиеттерін қалыптастыра алмайды. Егерде жеке адам
әлеуметтік және әлеуметтік-мәдени ортаның ... ... онда ол ... ... жағынан, адам мәдениетінің үлгілеріне ... ... ... онда ол ... ... да, ... да алмайды.
Егер адам әлеуметтік мәдени ортаның тек ... ... ... ... ... ... бола ... Тұлғаның әлеуметтік мәртебесі мен ролі
Әрбір түлға қоғамда ... бір ... ... және ... атқарады, ол үшін соған сәйкес оның қүқықтары мен міндеттері,
яғни белгілі бір әлеуметтік мәртебесі болады. ... ... ... жеке ... деп ... ... ... адамның үлкен әлеуметтік
топтың өкілі ретінде (мамандық, тап, ұлт, ... жас ... ... ... Жеке ... деп ... шағын топтағы орнын айтады, бұл
индивидті осы топ мүшелерінің (таныстары, туыстары) ... ... ... ... Таныстары мен туыстарының оны қабылдауы
индивидтің жеке сапаларына орай болады. Әлеуметгік ... ... ... ... ... ... ... нақты
атқаратын жүмысының сипатын, қызмет-лауазымын, материалдық жай-күйін, саяси
ықпалын, ... мен ... ... іскерлік байланысын, ұлтын,
дінін, жас мөлшерін, отбасылық жағдайын, ... ... және ... ... бәрін Р. Мертон "мәртебелік жиынтық" деп атаған.
Әлеуметтік мәртебе өз ... ... ... келген сотінен белгіленген,
яғни субъектіден тәуелсіз, туғаннан сақталатын мәртебе: нәсілі, жынысы,
ұлты және қол ... яғни ... өз ... жеткен мәртебесі болып
болінеді. Кейде индивидтің аралас мәртебесі де болады. Ол жоғарыда ... екі ... ... ... бір ... өзінде бірнеше
мәртебе болады. Тұлға екі немесе одан да көп ... ... ... ... т.б. ... ... Мысалы, тұлға: еркек, әке, күйеу, бала, оқытушы, профессор, ... ... ... т.б. Бір адам әр түрлі адамдарға қатынасына
сәйкес қарама-қарсы мәртебені де ... ... ... өзінің балалары
үшін — әке, ал ... ... үшін ол — ұлы ... Бірақ сол мәртебелердің
бірі адамның қоғамдағы ахуалын анықтайтын негізгі, басты ... ... ... ... көбіне-көп негізгі жүмыс орнындағы ... ... ... ер адам үшін ... ... ... анықталады:
банк директоры, заңгер, жұмысшы, ал әйел адам үшін — ... ... ... ... да ... ... ... мумкін. Бұл басты
мәртебенің салыстырмалы екенін көрсетеді, оның жынысқа, нәсілге немесе
мамандыққа ... емес ... анық ... ... ... адамзат қоғамындағы мәртебелер
бітпейді. ... ... өзі ... аралас, әлеуметтік, жеке
мәртебелер, ... ... ... экономикалық, саяси, демографиялык,
діни және қандас-туыстық. негізгі мәртебелердін бір түріне жатады. Бұлардан
басқа көптеп саналатын эпизодтық ... емес ... де бар. ... жаяу ... куәгердің, демонстрацияға қатысушының,
оқырманның, ... ... ... баспана кезегінде
тұрушының және т.б. ... ... ... ... уақытша жағдайлар.
Мұндай мәртебені алып жүрушілердің құқықтары мен міндеттері көбінесе
тіркелмейді. ... ... да өте ... ... жаяу ... Бірақ мүндай мәртебелер бар, олар адамның бастысына болмаса ... ... ... ойлау және сезім белгілеріне ықпал етеді.
Мысалы, профессор мәртебесі осы адамның өмірінде көп ... ... ... ... мәртебесі — жаяу журуші екенін анықтамайды. Сөйтіп, адамның
негізгі және негізгі емес ... ... ... оның ... мәнді өзгешелігі бар. Бірде-бір адам мәртебеден немесе
мәртебелерден тыс өмір сүре ... ... ол бір ... ... ... ... ... бір мәртебені иемденеді.
Иңдивидтің қоғамдағы немесе топтағы сыртқы ... ... ... Мұны мәртебелердің сәйкессіздігі (немесе алшақтауы) деп атайды.
Индивид көптеғен ... ... және ... ... ... ал ... қоғамдағы беделі бірдей емес: коммерсанттар
сантехниктерден ... әр ... ... ... бағаланады;
еркекгердің өндіріс саласында әйелдерге қарағанда үлкен ... ... ... ... жатумен аз ұлттарға жату бірдей емес.
Ешбір құжатта тіркелмеген, бірақ қоғамдық пікірде қалыптасып, ауыздан-
ауызға ... ... ... мен ... ... ... Бүл ... бойынша біреулерді басқаларға қарағанда көбірек қүрметтеу
мен бағалау орын алған. Мүндай иерархиядағы ... ранг деп ... ... ... немесе төменгі рангқа бөлінеді. Иерархия бір қоғам
шеңберінде ... ... ... иерархияны топаралық деп атайды) және
бір топтың шеңберінде индивңдтер арасында (топ ... өмір сүре ... ... де ... ... "ранг" термин; білдіреді. ... ... ... және ... ішіндегі иерархиядағы қарама-
қайшылықты көрсетеді. Осы ... екі ... ... ... ... бір ... жоғарғы рангте, ал екінші топта төменгі рангте
болғанда;
- бір мәртебенің қүқы мен міндеттері екінші бір ... ... ... ... ... ... ... жалақылы банк қызметкері (жоғарғы кәсіптік ранг) отбасын
материалдық игілікпен қамтамасыз етуші адам ретінде ... да ... ... ... ... оның өзге ... ... достарының,
туыстарының, қызметтестерінің ортасында рангі ... ... ... ... мәртебесі – бибі болу, ал индустриялык дәуір оған
тағы бірін — ... әйел ... ... ... оның ... ескі ... ... келе-келе бір-бірімен қарама-қайшылыққа түсті. Бірдей
тиімді және бір мезгілде екі рөлді атқару ... ... ... Олардың
әрқайсысы көп уакытты және біліктілікті талап етгі. Сәйтіп, екі ... ... ... ... ... ана мен ... ... сонымен қатар жақсы
әйел мен тиімді қызметкер мәртебесін — ролдерін қатар алып журу өте ... әйел ... ... жар бола ... Ал ... кеткен
қажетті уақыт лебінен бала тәрбиесі ... ... жаңа ... ... бұрынғы үш мәртебемен — бибі, ана, жар — қарама-қайшылыкқа түсті.
Демек, адамның ... ... ... ... ал ... қарама-
қайшылықта болады. Оны мәртебелердің сәйкессіздігі деп ... ... бір ... ... ... ал ... бір топта томенгі рангте
болатынын керсетеді. Солардың бірі — әлеуметтік ... ... адам ... ... ... түжырымдамасы XX ғасырдың 30-жылдарында Американың
әлеуметтік ... ... ... Оның ... Дж. Мид ... Бұл
түжырымдама әр түрлі әлеуметтану ағымдарында, әсіресе құрылымдық-функциялык
сараптау ағымында ... ... Т. ... және оның ... ... ... орай тұлғаны функция ретінде карайды, бұл
ролдер қайсыбір қоғамдағы ... ... ... рөл — бұл ... ... ... жүйедегі және
тұлғааралық қатынастағы тұлғаның объективті ... ... ... ... ... жүйе ... "Рөлдік жиынтық" ұғымын Р. Мертон
анықтады. ... ... ... заң ... басқа да құқықтық актілер
арқылы формальды бекітілуі ... және ол ... ... ... ... ... емес ... да мүмкін. Әлеуметтік рөл рөлдік
күтіліс пен рөлдік мінез-құлыққа ... ... ... "ойын ережесіне"
сәйкес рөлді күтеді, ал рөдік мінез-құлықты адам өз рөлінің ... ... Адам ... уақытта қайсыбір рөлді өзіне алғанда
онымен байланысты қүқықтары мен ... ... ... ... ... және бір ... біледі, сейтіп өзінің төңірегіндегі
адамдардың күткеніндей өз жүрістүрысын құрады. Осыған орай қоғам ... ... ... ... Сол үшін ... ... тұтас
жүйесі — қоғамдық пікірден заң қорғау органдарына дейінгі және соған сәйкес
әлеуметтік тыйым жүйесі — бетіне басудан, айыптаушьлықтан ... ... ... ... өте ... ... ... әр түрлі қызметтерді
араластыру немесе олардың бәрін бірдей орындамау бүкіл әлеуметтік жүйе тепе-
теңдігінің бұзылуына әкеп соқтыруы мүмкін. Бірақ бұл шектер ... ... ... ... ... береді және оның мақсатын айқындайды, ал оларды
орындау стилі вари-анттық фактор болады. Мысалы, фирма ... ... ... ... ... асыруды талап етеді және оны басқа ... ... ... ... алмастырута болмайды. Бірақ басшылық
жасау әр түрлі әдістермен жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ал бұл тұрғыдан алғанда фирма
директорының рөліне ешқандай шектеу ... адам ... ... ... олар ... ... де, ... үйлеспеуі де мүмкін, мүндай жағдай ролдік
қайшылықтарға әкеп ... ... ... жиі ... ... ... және отбасындағы рөлінің ара-сындағы қайшылық мысал ... ... ... жүмысты тікелей алып ... ... жүйе үшін ... де ... адамдардың бір-бірімен өзіндік
қатынастары бар. Мұнда да адам ... бір орын ... және ... ... міндеттерді орындайды. Осы қарым-қатынастардың астары "тұлғааралық
рөл" ұғымымен бейнеленеді. Әлеуметгік рөл сияқты тұлғааралық рөлдер де ... ... ... және әр ... ... ... ... қарама-қарсы болуы
да мүмкін, айталық, дос, дұшпан, сенімді адам, т.б. Көбіне-көп адам ... осы әр ... ... ... ... тура ... адам бір емес, бірнеше топтардың күткеніне бағыт-бағдар ұстайды.
Рөл өзінің ... ... ... алғанда, объективті
құбылыс ретіңде танылса, ал ол индивид санасында өзіндік ... ... оған ... ... ... де ... Т. Парсонстың
көзқарасы бойынша, қайсыбір рөлдің ... ... ... ... ... ... қажет. Айталық, қазіргі әйелдердің
индивидуадцық ұстанымдарында әйел (ана) ролі аса ... ... ... ие бола ... ... ... алдында бұл рөл әйелге ... ... ... ... ... ... ... ауытқу,
оларды мойындамау жөнсіздікке әкеп соқтырады. Сондықтан рөлге қатысты мінез-
құлық ережелерін ... ... ... қоғамда өмір сүруін жеңілдетеді,
оның қайшылықты жағын азайтады, өзін-өзі ... ... және оның ... ... қалайды.
Әлеуметтік рөлдер бүкіл қоғамдық организмнің қалыпты өмір сүруі ... ... ... қарай маңыздылығына да бөлінеді. Бұл қайсыбір
топтардың қоғамдағы орнына және ... ... ... оның
мүшелеріне, олардың құрылым ... ... үшін ... ... ... қоғамдық қатынастардағы әлеуметгік топтар
мен жекелеген тұлғалар жағдайының интегративтік көрсеткіші болып ... ... және ... ... ... ... ... құқықтық, тұтыну және басқа да саласында әлеуметтік теңсіздікті
айқындайтын және нықтайтын мәртебелер сатысы, ... ... ... тұлғаның әлеуметтену процесінде оған ... ... ... ... бұл ... бірден-бір және соңғы схема
деп қарауға болмайды, өйткені мұнда тұлғаның белсенділігі, ... ... ... ... бір бейнесі З.Фрейд идеяларының ықпалымен пайда
болды. Бұл адамды мұқтаждықтардың ... ... ал ... ... жүйесі ретінде қарастырады. Түлғанын, санасыз (ең ... ... оның ... күш-қуатын және негізгі қайнар көзін
құрайды, оның әрекетін қисынды етеді. Адам әлеуметтік нормалық шектеулерге
байланысты ... ... ... ... ... ... ... билеген құштарлығы мен оның қоғамда
қабылданған формада жүзеге асуы ... ... ... ... ... Фрейд жасаған тұлға үлгісі үш ... ... ... ... ... (Ол ... Гед), бұл ... тыс импульс-термен және "тектік
естеліктермен" берілген, ортаңғы қабат (Мен немесе Эго) және ... ... ... ... ... ... қоғамдық нормалар. Аса қатал,
шамшыл және жауынгер деңгей - Ол және ... Олар адам ... ... ... ... ... мінез-құлық халін қалыптастырады. Бұл тұлға
үлгісі қоғамдық ... ... ... ... және ... ортамен
шиеленіске түсіп отырады. Қоғам дамуының деңгейіне қарай жоғары деңгей
(Супер-Эго) сөзсіз ... ... да ... ... ... адамзат тарихын
психоздың өрістеу тарихы ретінде карастырады.
Тұлғаның тағы бір бейкесі - әр түрлі ... ... ... ... Осы ... ... Б. ... Дж. Хоманс, К-Д опп
болды. Бұл тұжырымдама бойынша, әрбір адамның мінез-құлқын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... кұралдары және т.б.
арқылы қамтамасыз етеді және бақылайды. Басқа адамдармен өзара ... ... ... адам өз мүддесін қорғайды: егерде оның мінез-
құлқы қолдау тауып, жағымды ... ... онда адам өзін ... және ... ... ... ... түзу, тілектес болады; егер-де
қоғам тарапынан ол қолдау таппаса, оңда ол ... ... ... ... ... адам жазаланудан аулақ болуға және қолдау та-буға тырысады және
осыған байланысты ол сыртқы ынталаңдырулар мен әлеуметгік ... ... әсер ... ... айтқанда, тұлға проблемасын қарастырғанда, адам
нендей бір жағдайларға неге әсерленеді деген мәселені сараптағанда мінез-
құлық ... ... ... ... ... береді. Осыдан тұлға
мінезқұлқындағы өзгерістер жақсыға, әрекетке үйрету процесінен туындайды.
Кез-келген "жақсылық" ... ... ... пайдалануға
болады. Олар: білім, билік, құрмет керсету, даңқ, ақша, билік етушілердің
оң ... және т.б., ... ... ... көзі ... ... түрде
әлеуметтік болуы керек. Ол қайнар көз қоғамның қолыңда болуы шарт және оны
қоғам басқаруы керек. Сыйлық алу адам үшін ... ... ... онда ... ... ... ... болады. Сонымен қатар, адам бір сәт
басқалардың тарапынан қолдау тапқанын сезінсе, онда тиісінше оның ... ... де ... ... Бұл ... ... ... қарастырғанда қарсыластар арасындағы еркін әрекеттер, олардың
әрқайсысы өзін ұтысқа қол ... деп, яғни ... ... ... ... ... жағдайға қосқан "үлесі" аз деп санағанға ... о р ы т ы н д ... ... сөзі тек ... ... ғана, және тек оның дамуының
белгілі бір кезеңінен ... қана ... Біз “ ... тұлғасы ”
немесе “ нәресте тұлғасы деп айтпаймыз”. Бірақ ешкімге жануар және нәресте
туралы ... ... ... жеке-дара ерекшеліктері туралы айту ешкімге
қиындыққа түспейді. Біз екі ... бала ... , ол тек ... ... ... ... ақ ... қоршаған ортаның
әсерінен алынған көптеген ерекшеліктерін көрсетсе де , ... ... Және де осы ... ... ... және әлеуметтік
факторлар араласуындағы өнім ретінде түсінудің қарсылығын дәлелдейді.
Тұлға ұғымы , индевид ұғымы сияқты , ... ... ... Тұлға бөлшектерден тұрмайды, керісінше ерекше түрдің бүтіндік
құрылымын білдіреді.
Тұлға –ол ... ... ... яғни ... санасы, оның
қажеттіліктері сияқты , адам тұлғасы да “ ... ... ... Оған ... өзінің іс-әрекетімен кіреді. Оның индевид ретіндегі
кейбір ерекшеліктері өзгереді. Өзгеретін жағдай бұның себебі емес, ол ... ... ... ... ... ... оның ... екі қарама-қайшы
көзқарастарымен негізделеді. Бірінің көзқарасы бойынша әрбір жеке тұлға
өзінің ... ... мен ... қатынасында қалыптасады және
дамиды және мұнда ... орта онша ... ... ие ... Ал
екінші көзқарастардың өкілдері жеке тұлғаның туылған ішкі ... ... ... ... ... деп ... Бұл жеке ... процесіндегі көзқарастар болып табылады. Сонымен жеке ... ... ... пен ... ... ... ... жүйесіне енуі, қоғамның ... ... ... әлеуметтік қасиеттерінің толықтығы.
Тұлғаға айналған адамдардың бірқатары әрсапалық дәрежеге , ... ... ие: ... ... ... , әртүрлі әлеуметтік
атауғы ие: ... ... ... ... ... замандағы жай
тұлғалар, ірі , ұлы, белгілі, әйгілі , көрнекті , ... т.б. ... ... ... ... , ... жақтарын айыра біліп, олардың
тарихындағы , қоғамдағы ролін дұрыс түсіне білу ... ... ... ... ... ... сапаларының тұтастығы ретінде
қаралады.
Яғни ол белгілі бір жолмен қоғамдағы әлеуметтік мәнді белгілер ... ... ... ... асқан белгілі және тарихи
даму мен индевидтің өзінің белсенді тұрлаулы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен
бірге ... ... ... ... ретінде бола отырып, ол
қоғам жөнінде біршама дербес және тәуелсіз , оған өзін ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіндегі субъекті ретінде өз міндетін
атқаруы үшін әуелі ол өзінің қабілетіне сай ... ... ... мен ... іске ... ... ... жағдавйында
болады. Адам, тұлға өзінің ... , ... ... ... ... орындауға бағытталған жолын өз қабілетіне сәйкес
таңдайды.
Пайдаланылған ... ... Е. А. ... . / ... / Под ред. Г. В.Осипова.
М, ... ... К. М. ... как ... ... ... ... //. Мн., 1998.
3. Инкельс. А. Личность и социальная структура. // ... М., ...... 1: ... ... . // 7 навыков лидера.
Деловой бестселлер. Мн., 1996.
5.Кон И. С. В плисках себя. М. 1984
6. Крегер О., ... Дж. Тип ... и ... М., ... . Р. К. ... Н. Т. ... Б. А. ... А. А. Дәулетова,
Ұ. Ж. Қонақбаева. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 2004.
9. Маркс К. К критике гегельской философии права. // Соч. Т. 42. ... ... Н. Н. С ... о ... ... М., ... ... Е. М. Прикладная социологипя. Минск, 2000
2 Кон И. С. В ... ... М., ... ... ... ... , ... 2000.
4 Бабосов , Прикладная социология, Минск, 2000.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тұлға психологиясы"4 бет
"тұлға"3 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалар туралы15 бет
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Азаматтық құқықтың субъектілері23 бет
Азматтың құқықтық қабілеттері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь