Билік ұғымы туралы түсінік


1. Билік ұғымы туралы түсінік
2. Биліктің қызметтері, жіктелуі
3. Қоғамның әлеуметтік саласындағы билік
4. Биліктің легитимділігі
Саясаттың негізгі мәселесі билік болғандықтан, саясатта билік теориясы үлкен орын алады. Билік саясаттың саяси институттар мен барлық саяси әлемнің мінін түсініп-білуге көмектеседі.Шығыстың көрнекті ойшылы Ибн-Халдун (1332-1406) адамның басқа жан-жануарлардан ерекшелігі - ол билік үшін күреседі деген екен.
Ағылшын философы, қоғам қайраткері Бертран Рассель (1872-1970) физикада басты ұғым энергия болса, қоғамдық ғылымдарда негізгі ұғым билік болып табылады деген.Американың әйгілі әлеуметтанушысы Талкотт Парсонс {1902 - 1979) экономпкалық жүйеде ақша қандай орын алса, саяси жүйеде билік те соншалықты орын алады деп тұжырымдаған.Билік туралы мынандай тұжырымдамалар бар: Телеологиялық, бихевиористік, инструменталистік, структуралистік, конфликтілік.
Сонымен билік деп біреудің екіншілерге әмірін жүргізіп, олардың іс-әрекеті, қызметіне ықпал етуін айтады.Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде билік қоғамдық сипатта болды. Мұнда қауым болып тайпаларды басқарды. Құл иеленушілік құрылыста құл иеленушілер және құлдар пайда болып, теңсіздік туды. Бір таптың екінші бір тапты бағындыру қажеттілігі туды. Осылай билік аппараты дүниеге келді, адамдарды еркінен тыс, ықтиярсыз еркіне көндірген мекемелер пайда болды.
"Билік" сөзі әр мағынада қолданылады. Оны ықпал ету бағытына объектісіне байланысты былай бөлуге болады:
Ата-аналар билігі.
Мемлекеттік билік.
Экономикалық билік.
Саяси билік.
Әлеуметтік билік.
Құқықтық билік.
Әскери билік.
Рухани билік, т.с.с.
Бірақ биліктің толық мағынасы мемлекеттік-саяси салада ғана айқындалады. Сондықтан саяси билік биліктің ең негізгі түріне жатады.
Биліктің басқа түрлерімен салыстырғанда саяси биліктің мынадай ерекшеліктері бар оның өктемдік сипаты, оның бүкіл қоғамның атынан билік жүргізуі, басқарумен кәсіби айналысатын адамдардың мүддесін қорғауы, басқа мекемелерге қарағанда билік органдарының тәуелсіздігі, қоғам өмірінің жұмыс тәртібін белгілеуде жеке-дара құқығы, мемлекет шеңберінде ашық күш қолдана алуы, т.с.с.
Саяси билік бар жерде тенсіздік бар. Мұнла біреулер билеуге құқықты да, екіншілері оларға бағынуға міндетті. Бұл теңсіздік неден туады? Саяси биліктің қарамағында теңсіздікті қамтамасыз ететін әдіс-құралдары бар.
Экономикалық қор. Қандай саяси билік болмасын оған қаржы-қаражат керек. Мысалы: сайлау науқаны уақытында көп қаржы жұмсалады. Мемлекет тарапынан бөлінген қаражат жетістпегендіктен шетелдерде үміткерлер жеке бай адамдардың бірлестіктердің көмегіне сүйенеді. Билеуші аппаратты ұстап тұру
1. «Саясаттану негіздері»- Д.Жамбылов- Алматы-2003
2. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007
3. Саясаттану пәнінен курстық лекциялар жинағы-Рахимбаева А. С.
4. «Қазақстан энциклопедиясы»

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Билік ұғымы туралы түсінік

Биліктің қызметтері, жіктелуі

Қоғамның әлеуметтік саласындағы билік

Биліктің легитимділігі

1. Билік ұғымы туралы түсінік
Саясаттың негізгі мәселесі билік болғандықтан, саясатта билік теориясы
үлкен орын алады. Билік саясаттың саяси институттар мен барлық саяси
әлемнің мінін түсініп-білуге көмектеседі.Шығыстың көрнекті ойшылы Ибн-
Халдун (1332-1406) адамның басқа жан-жануарлардан ерекшелігі - ол билік
үшін күреседі деген екен.
Ағылшын философы, қоғам қайраткері Бертран Рассель (1872-1970) физикада
басты ұғым энергия болса, қоғамдық ғылымдарда негізгі ұғым билік болып
табылады деген.Американың әйгілі әлеуметтанушысы Талкотт Парсонс {1902 -
1979) экономпкалық жүйеде ақша қандай орын алса, саяси жүйеде билік те
соншалықты орын алады деп тұжырымдаған.Билік туралы мынандай тұжырымдамалар
бар: Телеологиялық, бихевиористік, инструменталистік, структуралистік,
конфликтілік.
Сонымен билік деп біреудің екіншілерге әмірін жүргізіп, олардың іс-әрекеті,
қызметіне ықпал етуін айтады.Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде билік
қоғамдық сипатта болды. Мұнда қауым болып тайпаларды басқарды. Құл
иеленушілік құрылыста құл иеленушілер және құлдар пайда болып, теңсіздік
туды. Бір таптың екінші бір тапты бағындыру қажеттілігі туды. Осылай билік
аппараты дүниеге келді, адамдарды еркінен тыс, ықтиярсыз еркіне көндірген
мекемелер пайда болды.
"Билік" сөзі әр мағынада қолданылады. Оны ықпал ету бағытына объектісіне
байланысты былай бөлуге болады:
Ата-аналар билігі.
Мемлекеттік билік.
Экономикалық билік.
Саяси билік.
Әлеуметтік билік.
Құқықтық билік.
Әскери билік.
Рухани билік, т.с.с.
Бірақ биліктің толық мағынасы мемлекеттік-саяси салада ғана айқындалады.
Сондықтан саяси билік биліктің ең негізгі түріне жатады.
Биліктің басқа түрлерімен салыстырғанда саяси биліктің мынадай
ерекшеліктері бар оның өктемдік сипаты, оның бүкіл қоғамның атынан билік
жүргізуі, басқарумен кәсіби айналысатын адамдардың мүддесін қорғауы, басқа
мекемелерге қарағанда билік органдарының тәуелсіздігі, қоғам өмірінің жұмыс
тәртібін белгілеуде жеке-дара құқығы, мемлекет шеңберінде ашық күш қолдана
алуы, т.с.с.
Саяси билік бар жерде тенсіздік бар. Мұнла біреулер билеуге құқықты да,
екіншілері оларға бағынуға міндетті. Бұл теңсіздік неден туады? Саяси
биліктің қарамағында теңсіздікті қамтамасыз ететін әдіс-құралдары бар.
Экономикалық қор. Қандай саяси билік болмасын оған қаржы-қаражат керек.
Мысалы: сайлау науқаны уақытында көп қаржы жұмсалады. Мемлекет тарапынан
бөлінген қаражат жетістпегендіктен шетелдерде үміткерлер жеке бай
адамдардың бірлестіктердің көмегіне сүйенеді. Билеуші аппаратты ұстап тұру
үшін көп қаражат керек. Және үкімет басына келушілер өз реформаларын ала
келеді. Мысалы: АҚШ президенттері Ф.Рузвельт "Жаңа бағыт", Дж. Кеннеди
"Жаңа шеп", т.с.с. Экономикалық қорға қоғамдық өндіріс пен тұтынуға керек
басқа да материалдық құндылықтар, құнарлы, шұрайлы жерлер, пайдалы қазба
байлықтары, т.б. жатады.
Әлеуметтік әдіс-құралдар. Үстемдік етіп отырған билік өзін қолдайтын, оның
одан әрі өмір сүруіне мүдделі адамдарды топтастырады. Ондай рөлді ең алды
мен оның мәртебелі, абыройлы, көптеген жеңілдіктерді пайдаланатын
қызметкерлері орындайды.Күш жұмсау құралдары. Олар мемлекетті қорғайды,
ішкі тәртіпті сақтайды, саяси билікті құлатуға әрекет жасаушыларға
мүмкіндік бермейді. Оған әскер, полиция, қауіпсіздік органдары, сот,
прокуратура. т.б. жатады.
Ақпарат құралдары. Радио, теледидар. баспасөз,т.с.с. ақпарат құралдары өз
елдеріндегі жағдайларды ғана емес, дүние жүзінде не болып не қойып жатқанын
көріп-біліп отырады. Шын мәнінде сөз, баспасөз бостандығы берілген,
оппозициялық партиялары бар елдерде ақпарат құралдарының маңызы арта
түседі.
Ақпараттық қор. Білім мен ғылым мағлұматтарын алу, оларды тарату бүгінгі
күні алдыңғы қатарлы орынға шығуда.
1 Телеологиялық анықтама - Билікті белгілі бір мақсатқа, белгілеген
нәтижеге, қорытындыға жету мүмкіндігі деп түсіндіреді
2 Бихевиористтік анықтама - Бұл тұжырымдама бойынша билік басқа адамдардың
жүріс – тұрысын, өзін өзі ұстауын өзгерту мүмкіндігіне негізделген іс -
әрекеттің негізгі түрі
3 Инструменталисттік анықтама - Мұнда билікті белгілі бір құралдарды,
амалдарды пайдалану, қолдану мүмкіндігі деп біледі
4 Структуралисттік анықтама - Билікті басқарушы мен бағынушының арасындағы
қатынастың ерекше түрі деп ұғады
5 Конфликтілік анықтама - билікті дау- жанжал жағдайында игілікті бөлуді
реттейтін мүмкіндік, шиеленісті шешудің құралы деп түсіндіреді.
2. Биліктің қызметтері, жіктелуі
Саяси биліктің өзіндік қызметтері болады. Олар:
1. Қоғамның саяси жүйесін қалыптастыру.
2. Оның саяси жүйесін қалыптастыру.
3. Әр түрлі деңгейдегі қоғам мен мемлекеттің істерін басқару.
4. Үкімет органдары, саяси емес процестерге басшылық жасау.
5. Саяси және басқа қатынастарды бақылау.
6. Белгілібір қоғамға сәйкес басқарудың түрін, саяси тәртіпті және
мемлекеттік құрылысты құру.
7. Қоғамдық тәртіп пен тұрақтылықты қолдау.
8. Дау-дамай, шиеленістерді ашып, оларға шек қою және дер кезінде шешу.
9. Қоғамдық келісімге, мәмілеге келу. т.с.с.
Қоғамда билік өзара тығыз байланыстағы 3 деңгейде ұйымдастырылып, қызмет
етеді:
1.Жоғары орталық саяси институттар, мемлекеттік мекемелер мен ұйымдар,
саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдарды басқару органдары кіретін өте ірі
деңгей.
2.Орта буынды аппараттар мен мекемелерді қамтитын және аймақтық, облыстық,
аудандық шенбердегі жергілікті әкімшілік билік кіретін орта деңгей.
3.Адамдар, кішігірім топтар, ұйымдар, одақтар, өндіріс және басқа ұжымдар
арасындағы қоғамдық қатынастардың негізі, арқауы болып табылатын, саяси
және қоғамдық өзін-өзі басқару өрісін құрайтын кіші деңгей.,
Ал демократиялық саяси жүйе ойдағыдай өз ісін атқару мақсатында,
мемлекеттік билікті заң шығарушы, атқарушы, сот билігі деп үш тармакқа
бөледі. Оның негізін салушы ағылшын ойшылы Джон Локк(1632 - 1704)пен
француз ғалымы Ш.Л. Монтескье (1689 - 1753) болды.Заң шығарушы билік
(парламент) заң шығарумен, оны бекіту, өзгерту немесе жоюмен айналысады. Ол
заң қабылдайды, салық салуды анықтайды, үкіметті тағайындайды, бюджетті
бекітеді, соғыс ашып және әскермен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Саяси билік туралы түсінік
Билік ұғымы
Этикет ұғымы туралы түсінік
Билік ұғымы және ол туралы тұжырымдамалары
Билік ұғымы және ол туралы тұжырымдамалар
Саяси билік: ұғымы және құрылымы
Билік туралы
Атқарушы билік ұғымы мен түсінігі
Саяси билік туралы мәлімет
Саяси билік туралы ақпарат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь