Қазақстанның Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының даму ерекшелігі, және оны талдау

Кіріспе
1 Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша туралы түсінігі
1.1 Қазақстандағы ақша мәні
1.2 Ақша түрлері, құралдары, мақсаты
1.3 Ақша саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибиесі

2
Қазақстанның Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатының даму ерекшелігі, және оны талдау
2.1 Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша.несие саясаты, және оның элементтері
2.2 Ақша саясатының жүзеге асыру механизмі және оның салық.бюджет, валюта саясаттарымен байланысы
2.3 Ақша.кредит саясатының 2012 жылға арналған негізгі бағыттары

3
Қазақстандағы ақша.несиені жетілдірудің іс.шаралары
3.1 Экономикадағы ақша.несиені реттеудің кейбір аспектілері
3.2 Қазақстандағы ақша.несие саясатты жетілдіру жолдары

Қорытынды

Қосымшалар

Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе

Қазақстан экономикасында несие-қаржы институттарының жаңа түрлерінің пайда болуы, қатаң инфляция жағдайындағы бұрын-соңды болмаған ақша-несие қатынастары, саясаттары, сонымен қатар коммерциялық жетістіктерге қол жеткізуге бағытталған жеке және ұжымдық меншікке негізделген несиелік мекемелерге өту тәрізді бірқатар маңызды өзгерістер жүзеге асырылуда.
Бұл жағдайда отандық және шетелдік банктік тәжірибені салыстырудың өзіндік маңызы зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды іске асыру үшін, несиелік қатынастарды тұрақтандыру үшін нарық экономикасы дамыған елдерде жинақталған ақша-несие қатынастары тәжірибелерін қолдану қажет.
Ұлттық банк тарапынан мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу, валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру, сондай-ақ қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу сияқты негізгі міндеттерді шешу талап етіледі.
Мемлекеттің ақша-несие саясаты жалпы экономикалық реттеудің маңызды құрамдас бөлігінің бірі болып табылады. Ол инфляцияны тежеу, белсенді нарық коньюнктурасын сақтау, өндірістің құлдырауына және жұмыссыздыққа жол бермеу мақсатында әзірленіп, іске асырылады. Ұзақ мерзімді кезеңге баға тұрақтылығын сақтай отырып, баламалық ақша-кредит саясаты нарықтық экономиканың даму үшін қолайлы жағдай туғызады. Реформалар да сол негізде әзірленеді.
Қазіргі кезеңде Қазақстанның экономикалық саясатының негізгі мақсаты – экономиканың макроэкономикалық және қаржы тұрақтылығына қол жеткізу болып табылады, сондай-ақ келешекте экономиканың өсу алғышарттарын жасау.
Сонымен курстық жұмыстың мақсаты – Қазақстандағы жүргізілген реформалардың нәтижесіндегі ақша қызметін кеңінен жан-жақты сипаттау болып табылады. Сондай – ақ Ұлттық банктің ақша-несие саясаттарының негізгі бағыттарымен танысу, ақша-несие саясатын жүргізу және қаржы тұрақтылығын орнату барысында атқарылып жатқан іс-шаралармен танысу, сонымен қатар Қазақстан Республикасының эканомикасын сауықтыруда ақша-несие саясатын мемлекет шығарға заңнамаларын талдап, танысу.
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Егемен Қазақстан
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылы 13 карашадағы Жарлығымен 15 караша Ұлттық валюта - тенге Күні, Қазакстан Республикасы каржы саласы кызметкерлерінің кәсіби мейрамы болып жарияланды (ҚР ПҮАЖ, 1997. №49. 454-бап.)
3. Қазақстан Республикасы Ұлттык Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы қаулысымен қолма-қол ақша белгісі — тиын акща айналымынан алынды. (Қараныз: Егемен Қазакстан. 2001. 29 наурыз).
4. Шамрай И. Н. Ақша, несие, банктер : Оқу құралы
5. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
6. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
7. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2002
8. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 1999.
9. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1998.
10. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
11. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995
12. Шеденов О. Жалпы экономикалық теория. Алматы, Экономика 2005.
13. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. «Елорда» - 2002 ж
14. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат 1997.
15. www.nationalbank.kz
        
        Мазмұны 
Кіріспе
1
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша туралы түсінігі
1.1
Қазақстандағы ақша мәні
1.2
Ақша түрлері, құралдары, мақсаты
1.3
Ақша саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
2
Қазақстанның Ұлттық Банкінің ... ... даму ... және оны ... ... Банкінің ақша-несие саясаты, және оның элементтері
2.2
Ақша саясатының жүзеге ... ... және оның ... ... саясаттарымен байланысы
2.3
Ақша-кредит саясатының 2012 жылға арналған негізгі бағыттары
3
Қазақстандағы ақша-несиені жетілдірудің іс-шаралары
3.1
Экономикадағы ақша-несиені реттеудің кейбір аспектілері
3.2
Қазақстандағы ақша-несие ... ... ... ... экономикасында несие-қаржы институттарының жаңа түрлерінің пайда болуы, қатаң инфляция жағдайындағы бұрын-соңды болмаған ақша-несие қатынастары, саясаттары, сонымен қатар коммерциялық жетістіктерге қол ... ... жеке және ... ... ... несиелік мекемелерге өту тәрізді бірқатар маңызды өзгерістер жүзеге асырылуда.
Бұл жағдайда отандық және ... ... ... салыстырудың өзіндік маңызы зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды іске асыру үшін, несиелік қатынастарды тұрақтандыру үшін нарық экономикасы дамыған елдерде ... ... ... ... ... қажет.
Ұлттық банк тарапынан мемлекеттің ақша-кредит саясатын ... және ... ... ... және ... ... ... асыру, сондай-ақ қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу сияқты негізгі міндеттерді шешу талап ... ... ... саясаты жалпы экономикалық реттеудің маңызды құрамдас бөлігінің бірі болып табылады. Ол инфляцияны тежеу, ... ... ... ... ... ... және жұмыссыздыққа жол бермеу мақсатында әзірленіп, іске асырылады. Ұзақ мерзімді кезеңге баға ... ... ... баламалық ақша-кредит саясаты нарықтық экономиканың даму үшін қолайлы жағдай туғызады. Реформалар да сол негізде ... ... ... ... ... ... ... - экономиканың макроэкономикалық және қаржы тұрақтылығына қол жеткізу болып табылады, сондай-ақ келешекте экономиканың өсу алғышарттарын ... ... ... ... ... - Қазақстандағы жүргізілген реформалардың нәтижесіндегі ақша ... ... ... ... ... ... Сондай - ақ Ұлттық ... ... ... ... бағыттарымен танысу, ақша-несие саясатын жүргізу және қаржы тұрақтылығын орнату барысында атқарылып жатқан іс-шаралармен танысу, сонымен қатар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мемлекет шығарға заңнамаларын талдап, танысу.
Курстық жұмыс кіріспеден, үш ... ... және ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің ақша туралы түсінігі
1.1 Қазақстандағы ақша ... ... ... болмастан бұрын қолданысқа енді және ол тауардың әр түрлі болатындығын білдірді. Бұл айырбас ... ... ... еді. ... ақша өзінің тауар ретіндегі сапасын біртіндеп жоғалтып, оның құнының баламасына көшті. Мемлекет өзінің каржы қызметі саласында өзіне дейінгі қолданылған ... ... ... ... ... төл теңгесін шығарғанға дейін кеңесетік (кейін ресейлік) сомдарды қолданды. [1] Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы 1993 жылғы 12 ... ... ... ... Жарлығымен енгізілді. Жарлықта ұлттық валютаны 1993 жылдың 15 карашасынан бастап ... ... ... ақша бірлігі (ұлттық, валюта - сы) теңге болып табылады. Тенге 100 тиыннан тұрады.[2]
Ережелерге сәйкес екінші деңгейдегі банктер клиенттерден банкттік шоттарға ... ... ... ... ... ... мен ... кассаны қамтамасыз етуге міндетті; занды және жеке тұлғалардан тиындарды теңгеге, басқа да ... ақша ... ... ... Қазақстан Республикасының акша айналымынан қолма-қол тиынды алудын шектеулі мерзімі белгіленбейді және ол ақша айналымынан толык шығып қалғанша ... ... ... айналымдағы ақша белгілері банкнот пен монеталардан тұрады. Банкнот пен ... ... ... құрылымын Қазақстан Ұлттық Банкі белгілейді.
заңына сәйкес Қазақстан Республикасы аумағыңда қолма-қол ақшаны шығару, олардын айналысын ұйымдастыру және айналыстан ... тек қана ... ... Банкі қолма-қолсыз эквивалентпен алу арқылы банкнот пен монеталарды банктерге сату нысанында жүзеге ... ... ... ... өзінің ақша жүйесі қалыптасты. Ақша жүйесінің элементі мемлекет белгілеген ақша айналымы болып ... Ақша ... ... және қолма-қолсыз нысандағы ақша қозғалысы жатады.
Жоғарыда айтқанымыздай, Қазақстан Республикасындағы ақшалардың бірден-бір эмитенті Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі болып табылады. Қазақстан ... ... банк - ... мен ... ... ... ділгерлікті анықтайды, олардын жасалып шығарылуын қамтамасыз етеді, қолдағы ақшаны сақтау, жою және ... ... ... Ұлттық Банкінің айналысқа шығарған банкноттары мен монеталары олардың белгіленген құнымен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бойынша, сондай-ақ банк шоттарына, енгізу және акша аудару үшін қабылдауға міңдетті, олар Қазақстан Республикасының барлық банктерінде шектеусіз ұсатылады және айырбасталады. ... ... ... банкнот пен монеталардың қажетті мөлшеріне ділгірлікті анықтайды, олардың жасалып шығарылуы, қолдағы ақшаны сақтау, жою және инкассациялау тәртібін белгілейді. Қазақстан Республикасында ... ... мен ... ... ... ... ... және өрнекті кескіндемесі болуға тиіс. Банкноттар мен монеталардың аталған сипаттамалары баспасөзде жарияланады.
Қазақстан Ұлттық Банкінен басқа ешкім Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... мен ... жарамсыз деп жариялай алмайды.
Тозған және бүлінген, өзінің толық көлемінің кемінде жетпіс проценті сақталған банкноттарды Қазақстан Ұлттық Банкі және Қазақстан ... ... ... айырбастайды және жоғалған немесе жойылған банкноттар мен монеталарды өтеуге міндетті ... мен ... ... ... жасап шығаруға, сондай-ақ қолдағы ақшаны санкциясыз эмиссиясын іске асыруға кінәлі адамдар ... ... заң ... сәйкес қылмыстық және мүліктік жауаптылыққа тартылады.
Ақша бірлігін ауыстыруға Қазақстан Республикасы Прези - дентінің құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан ... ақша ... ... ... ... және ... ... [5]
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты ... да ... ... белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ мүдделеңдіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие саясаты жүзеге асырылатын ... ... ... ... әрекет ету үшін пайдаланады.
ҚҰБ пайыз саясатының басты мақсаты -- айналыстағы теңге ... ... ... несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты ... ... ... ... бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір ... ... -- ... валютасына деген артық сұранысты төмендету болып табылады. Өткенге оралатын ... ... ... ... ... жылдай уақыт ішінде, валюталардың бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық табысқа қол ... ... ... ... қысқа мерзімді капиталдары несиелік нарықтан валюталық нарыққа ауысып кетті. Теңгенің айырбас бағамы анықталатын сыртқы көрінісі мен ... құны ... ... ... ... Ұлттық валютаның тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық операциялардың барлық ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаражаттарға деген сұранысқа және инфляция деңгейіне байланысты келеді. Ұлттық банк мүдделендіру ... ... ... ... ақша ... шамасына әсер етеді және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе қысқартуға мүмкіндік жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші деңгейдегі ... ... ... банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау шегіндегі негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір ... ... ... ... ... оның ... бақылауына жатпайтын несиелік ресурстар нарығының шартына сай банктер дербес белгілейтін нарықтық пайыз мөлшерлемесіне жанама түрде ықпал етеді. Соның негізінде сұраныс пен ... ... ... белгіленетін Ұлттық банктің қысқа мерзімді шоттары бойынша, банкаралық несиелер және мемлекеттік қысқа мерзімді несиелер бойынша ... ... жыл ... ... ... ... мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты темендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін әлуметтік ресурс ... ... ... ... мекемелерге ағылуын арттыра түсті.
Ақша-несие - бұл айналыстағы ақша жиынын, не - сие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк жүйесінің ... ... ... ... жиынтығы. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі -- Ұлттық банк болып табы - лады. Ал ақша-несие ... ... банк ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Ақша-несие саясатының түрлері.
Шаруашылық ... ... ... ... екі типі ... ... ақша-несие саясаты.
2) экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты -- екінші деңгейлі банктердің несиелік операциялар көлемін шектеуге және ... шарт ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты - несие беру ... ... ... ақша ... өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және сыйақы мөлшерлемесінің төмендеуіне байланысты сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны ... және ... ... ... ... саясатының құралдарын төмендегідей топтастыруға болады. Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуі;
ә) ... ... ... ... ... ... ...
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесі;
б) ... ... ... ... ... ... ... тікелей реттеу;
ә) міндетті резервтер нормасының өзгеруі;
б) есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тікелей және ... ... ... айырмашылықтар бар. Жанама құралдарды тиімді пайдалану ақша ... ... ... ... ... экономикада әсіресе алғашқы өзгерістер кезеңінде, тікелей және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ығыстырады.
Соңғы мақсаттар ... ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды ескере отырып, несие-ақша саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір бағыты ретінде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық ... ... ... ... ... құраддары арқылы жүзеге асырылады.
Бұл мақсаттарға жетуде Ұлттық банк ақша-несие ... ... ... ... ақша ... ... ақша-несие саясатының негізгі құраддарының көмегімен реттеледі:
* қайта ... ... ... мүдделендіру мөлшерлемесі деңгейін белгілеу;
* ҚҰБ-те (Қазақстан Ұлттық банкі) жинақталатын ең төменгі міндетті резервтер нормасын белгілеу, оның ... ... ... ... мерзіміне, көлеміне және түрлеріне байланысты жіктеу;
* мемлекеттің бағалы қағаздарын ... алу және сату ... ақша ... ... ... ... және үкіметке несие беру;
* валюталық нарықтағы басқыншылық;
* ... ... ... ... ... ... ... мен көлеміне тікелей сандық шектеулер енгізу;
* ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі. [6]
1.2 Ақша түрлері, құралдары, мақсаты
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... және жүзеге асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының басты мақсаты: Ұлттың валютаның тұрақтылығын, яғни оның ... ... мен ... ... валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді. Ақша-несие саясаты -- бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы ... ... ... ... банк ... қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы.
Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі Ұлттық банк болып табылады. Ал ... ... ... банк ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақша массасының жиынтығы жатады.
Шаруашылық конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие саясатының екі типі ... ... ... ... Экспанцондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты -- ... ... ... ... ... ... шектеуге және қатан шарт белгілеуге, сондай-ақ сыйақы мөлшерлемесінің ... ... ... шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты -- ... беру ... ... ... ақша ... ... ... әлсіздігімен және сыйақы мөлшерлемесінін төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... ... және теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа ... ... банк ... ... саясатын жүргізуде. Заңға сәйкес Ұлттық банк мынадай ақша-несие саясатының негізгі құралдарының көмегімен реттеледі:
* ... ... ... Ең ... ... резервтер нормасын белгілеу;
* Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сатуы бойынша ашық нарықтағы операцияларды жүргізу;
* Банктерге және үкіметке несиелер ... ... ... ... ... несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің деңгейі мен көлеміне тікелей сандық шектеулер енгізу.
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған ... ... іс ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелері, қысқа мерзімді ноттарды эмиссиялау, ашық нарықта - ғы операциялар.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін ... ... мы - ... ... ... мөлшерлемелерді белгілейді:
* ресми қайта қаржыландыру мәлшерлемесі;
* ресми есептік (дисконттъщ) мөлшерлемесі;
* РЕПО және кері РЕПО ... ... ... ... ... бойынша сыйақы мәлшерлемесі;
* күндізгі займдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми ... ... ... -- ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция және күтілетін инфляция деңгейіне байланысты ... ... ... заң ... ҚР ... ... ... немесе ҚҰБ Басқармасының жеке қаулылары бойынша жүргізілетін заем операциялары бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі -- ақша нарығының жалпы ... ... ... ... пен ... көлеміне байланысты белгіленеді және Ұлттың банктің коммерциялың вексельдерді қайта есепке алу операцияларында қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме ... ... ... ... ... және ол айналыс мерзімі алты айлың вексельдерді қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемелері -- ... ... ... ішкі ... ... ... байланысты белгіленеді және мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар жүргізуде қолданылады. РЕПО-ның мақсатты мөлшерлемесінен ауытқу жағдайында ақшалай қаражаттарды орналастыру немесе тарту ... РЕПО ... ... ... реттеу арқылы сыйақы мөлшерлемелердің елеулі ауытқуын болдырмау.
заемдары ... ... ... -- Ұлттың банктің екінші деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары ... есеп ... ... ... ... ... бір ... берілетін заемдары бойынша колданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері -- Ұлттың банктің екінші деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы теңгеде ашқан ... ... ... ... жүргізуге немесе ақшалай аударымдар жасауға қажетті ақша қаражаттары уақытша ... не ... ... ... ... қолданылады. [6,8]
Ақшалай нарықтағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде банк - ... ... ... ... ... банктің өтімділік деңгейін реттеуде және олардың міндеттемелері бойынша ... ... сол ... ... ... ... мен ... мүдделерін қорғау максатында Ұлттың банк ең төменгі резервтік талаптар ... ... ... ... ... операциялар және пайыз саясатымен қатар коммерциялық банктерді жанама ақшалай-несиелік реттеудің негізгі құралдарының ... ... ... банк ... ... даму жағдайында резервтік талап - тар, бір жағынан, ... ... жоқ ... коммерциялың банктердің депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші жағынан, экономикадағы ақшалай мультипликация процесін реттеу қызметтерін атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 ... ... ... сәйкес міндетті резерв нормативі 18 -- 20% мөлшерінде бекітілген болатын. Қазіргі уақытта ол төмендеп, 6%-ды құрайды. Банктердің ... ... ... яғни ... ... корреспонденттік шоттардағы қаражаттардың өсуіне байланыс - ты ... ... ... ... қана ... сол ... ... альтернативтік тәртібіне өтуге, яғни бұл банктердің пруденциалдық, нормативтерді орындау барысында корреспонденттік ... ... ... ең ... резервтер мөлшерінің төмен болмауын сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде ... банк ... ... ... ... тиімділігін нашарлатып, ал ең төменгі резервтер нормасының артуы несиелік ресурстардың экономикаға құйылуына ... ... ... ... Ақша жүргізудің шетелдік тәжірибиесі
АҚШ пен Германияда міндетті резервтік ... ... ... ... бекітілген. АҚШ-та міндетті резервтер банктердің категорияларына депозиттердің шамасы мен түрлеріне байланысты болып келеді. Міндетті резервтер ... ... ... ... ... шоттарында сақталады және резервтердің артық мөлшері федералды резервтік банктердің АҚШ ақша нарығында маңызды процестерге байла - нысты операциялардың басты бір ... ... ... банк ... резервтерінің тағайындалу негізі коммерциялың банктердің қызметіне бақылау жасауды білдіреді. ... ... ... ... банктердің несиелеу қабілетіне әсер ететін федералды резервтік банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы болып табылады. Резервтеудің басты мақсаты банк ... ... ... ... тұрады. Дәл осылай, жанама жолмен коммерциялық, банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы тұрақтандыру барысында бұл ... ... ... ... ... ... болып табылады деген Кэмпбел Р. Макконелл, Стэнли Л. Брю.
Федералды резервтік жүйе экономикалың құлдырау кезеңінде міндетті резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ... үшін ... ... ... жиі қысқартып отырған.
Ұлттың банк екінші деңгейдегі банктер үшін, олардың пруденциалдың ... ... ... ең төменгі резервтік талаптарды орындау барысында банктерге мынадай екі тәсіл ... ... ... Резервтеудің альтернативтік тәртібі.
Резервтік талаптарды орындайтын банктерге Ұлттық, банк орташа айлық, ... ... ... 50% ... ... резервтер бойынша, ал еркін алмастырылатын валютадағы резервтік талаптар бойынша Лондондағы депозиттер нарығындағы (LIVID) бір айлық депозиттің ... ... ... 50% ... ... ... ... Қазақстанның Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының даму ерекшеліктері және оны талдау
2.1 Қазақстан Ұлттық ... ... ... және оның ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің ақша - несие саясатына шолу жасайық. 1993 жылы 13 сәуірде Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Заңы қабылданды, ол Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің міндеттерін, ... ... ... ... мен ... оның банк ... рөлі мен ... мемлекеттік билік органдарымен өзара қарым-қатынасын айкындап берді. Заң Қазақстан Республикасыньщ ақшалай және заемдык қаражаттарға ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік несие саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз етуде кепілдікті қарастырды. Заң Ұлттық Банктің негізгі ... ... ... ақша ... ... ... есеп айырысуларды ұйымдастыру және валюталық қатынастар саласында мемлекеттің ... ... мен ... ... ... ... ... мен банктің салымшыларының, несиелік, есеп айырысу мекемелерінің, сондай-ақ ... ... алу, сату және ... ... операцияларды жүзеге асыратын мекемелердің клиенттерінің мүдделерін қорғау, банктік және басқа несие мекемелерінің қызметін ... ... ... ... оны ... ... жасау; Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатын жүзеге асыру саласында мүдделерін қорғау.
1993 жылы 15 қарашада Қазақстан Республикасында ұлттық валютаның енгізілуіне байланысты ... ... ... ... жүйесінің жұмыс істеу жауапкершілігі, оның бюджетпен және банкілермен қарым-қатынастарында классикалык принциптерді енгізу, банктердің ... ... ... ... ... жүктелді. Қазақстан Респуб - ликасының ұлттық валютасының -- ... ... ішкі және ... тұрақтылығын қамтамасыз ету -- мемлекеттің орталык банкісі -- Қазақстан Ұлттық Банкінің негізгі міндеттерінін біріне айналды.
Орталық ... ... ... ... дәстүр тұрғысынан оны ұйымдастыру мен басқара білуге көп байланысты болады. 1995 жылғы 30 наурызда шыққан ... ... - сы ... Заң күші бар ... ... ... ... Банкінін міндеттерін, қызмет принципін, құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктерін, оның мемлекетгік банк жүйесіндегі рөлі мен орнын айқындап берді. 1995 жылы 30 ... ... жаңа ... ... ... ... ... рет өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. [2]
Ақшаның кұнсыздануын төменгі деңгейде ұстап, ұлттық валютанын тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... саясатын жүзеге асырады. Қазақстан Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырады.
Ақша-несие саясаты:
* қайта қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... сыйақы ставкаларының деңгейлерін;
* ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін;
* ерекше жағдайларда, операциялардың жекелеген ... ... мен ... ... ... ... белгілеу жолымен жүзеге асырылады.[6]
Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес коммерциялық вексельдерді қайта есепке алуды жүргізеді.
Қайта ... ... ... ... саясатының негізгі операциялары үшін сыйақы ставкалары бойын - ша бағдар болып табылады. Қазақстан Ұлттық Банкі қайта кар - жыландырудын ... ... ақша ... ... ... қарыздар бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне және инфляциялык болжауларға қарай белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жузеге асы - ... ... ... ... ... ... ... әсер ету максатында ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйакының ставкасын белгілейді.
Резервтік талаптар ... ... ... ... ... есебінен міндеттемелердің жалпы сомасынан процент есебінде есептеледі және 40 проценттен артық емес мөлшерде белгіленеді.
Қазақстан Ұлттық Банкі айырықша жағдайларда міндеттемелердің ... ... ... ... ... Ең ... резервтік талаптардыц нормативтерін әзгерту осындай шешім қабылданған ... ... бір ... ерте ... ... ... резервтік талаптардың нормативтері бұзылған кезде Қазақстан Республикасының заң актілерімен Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген мөлшерде айыппұл ... ... ... Ұлттық Банкі банк кызметін тоқтатқан кезде бір апта мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... ... береді.
Қазақстан Ұлттық Банкі тікелей сандық шектеуді айырықша жағдайларда ғана белгілейді. Қазақстан Ұлттық Банкінің тіке сандык ... ... ... мен ... ... ... ... ставкалардың ең жоғарғы деңгейі, несиелендіруді тікелей шектеу, сыйақының (мүлденің) ставкасын ұстап тұру, жекелеген салалардың ... ... ... ... ... ... ... түрлерін реттеу болып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі тікелей сандық шектеуді ақша-несиемен реттеудің жанама әдістерімен инфляциялык ... ... ... ... жағдайда қолдануға құқылы.
Ақша-несие саясатын іске асыру мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкі мынадай операция түрлерін жүзеге асырады:
1) қарыздар ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталарын шығару;
5) Мемлекеттік және басқа да бағалы кағаздарды сатып алу және сату, оның ішінде кері ... алу ... ... ... қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкі Басқармасынын шешімі бойынша басқа да операциялар.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердін ... ... ... ... реттейді.
Банктерге берілетін карыздарды беру мен өтеу тәртібін, талаптарын, түрлерін, мерзімдерін және лимиттерін Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... және ... бағалы қағаздармен және басқа активтермен қамтамасыз ете отырып та, қамтамасыз етпей де бір ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы ұзартуы мүмкін. Бұл орайда Қазақстан Ұлттық Банкі соңғы ... ... ... ... банктерге қарыздарды Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және мерзімдерде беруге құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкінің нормативтік қүқыктык актілерінде ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету үшін кепіл заты бола алады.
Депозиттерді тарту мен өтеу тәртібін, ... ... және ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі айкын-дайды. Қазақстан Ұлттық Банкі Ұлттық валютамен де, шетел валютасымен де депөзиттер тартуға құқылы.
Қазақстан ... ... ... ... мақсатында қысқа мерзімді ноталарды ұлттық та, шетелдік те валюталарда шығаруға құқылы.
Қысқа мерзімді ноталарды шығару, орналастыру, айналысқа жіберу және отеу тәртібі мен ... ... ... Банкі айкындайды. Қазақстан Ұлттық банкінің қысқа мерзімді нотасы - Қазақстан ... ... ... ... ... ... және өзге де ... қағаздарды сатып алу және сатуды Қазақстан Ұлттық Банкі жалпы ақша-несие саясаты шеңберінде жүзеге асырады.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... алу ... және Қазақстан Ұлттық Банкінің коммер - циялык вексельдерді қайта есепке алуға қабылдауы үшін койы-латын талаптарды белгілейді.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... жал - пы ... ... жүргізіледі. Валюталық нарықта интервенцияны Қазақстан Ұлттық Банкі кез келген банктер мен валюталық биржалар арқылы кез келген ... ... ... ... ... ... реттеу саласындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің құзыреті .
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ету ... банктерге несие беру тәрізді ақша-несие саясатының құралын да пайдалануға құқылы.
Банктерге несие ... ... ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айкындайды. Қазақстан банкі несие берудің соңғы сатысының несие ... ... ... ... ... және шетелдік валюталармен, Қазақстан Ұлттық Банктің Ережесімен ... ... және ... қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей де ұсынады.
2.2 Ақшаны жүзеге асыру механизмі және оның ... ... ... ... ... өте күрделі табыстау механизмінен тұрады. Жалпы саясаттың тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына тәуелді. Ақша-несие саясатының төрт түрлі табыстау механизмін ... ... ... банк саясатының салдарынан нақты ақша ұсынысының [9](1) мәнінің өзгеруі;
2) Ақша ... ... ... өзгеруі;
3) Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына байла - нысты жиынтық шығындардың (әсіресе инвестициялық шығындардың) ... ... ... ... ... өнім көлемінің өзгерісі.
Ақша ұсынысының өзгерісі мен жиынтық ұсыныс реакциясының арасыңца тағы екі аралық баспалдақ жатыр, осы ... ... ... көп ықпал етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі экономикалық агенттердің қоржын активтерінің құрылымының өзгеруіне байланысты болады, ал бұл өзгерістер Орталық банктің ақша ... ... ... ... ... салдары ретінде активтің басқа түрлерін сатып алу, несиесінің арзандауы, нәтижесінде пайыз мелшерлемесінің төмендеуі байқалады.
Ақша нарығының реакциясы қисығының тікшелеу болуынан ақшаға ... ... ... ... болады.
Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал болса, онда ақша жиынының өсуіне, пайыз мөлшерлемесінің болымсыз ... әсер ... Және ... ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне әлсіз әсер етсе, онда ақша ұсынысының өсуі пайыз мөлшерлемесінің едәуір төмендеуіне алып ... ... ... ... ... бай - ... жиынтық сұранысты түзету болады. Әдетте пайыз мөлшерлемесінің динамикасына инвестициялық шығындар әсер ... деп ... ... ақша ... ... мөлшерлемесінің едәуір өзгерісі болды деп жорамалдасақ, онда пайыз ... ... ... ... сезімталдығы байқалады. Басқа жағдайлар тұрақты болса, онда осы шарттан жиынтық табыстың мультипликаторлык мәнінің ... ... ... ... ... ... бай - ланысты ақша саясатының төмендеуі немесе мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін.
Мысалы, ақша нарығында ... ... ... өзгерісі немесе пайыз мөлшерлемесіне жиынтық сұраныс реакциясының болмауы, онім ... мен ақша ... ... ... ... Мүңдай құбылыс нарықтық экономикаға көшіп жатқан мемлекеттерде байқалады. Ақша саясатын жүргізуде табыстау механизмінің сапалы жұмысынан ... да ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға өр уақытта дүрыс әсер ете бермейді, сондықтан да Орталық банк пайыз мелшерлемесін бір ... ... ... тұру ... инвестицияны тұрақтандырады, демек мультипликатор арқылы өнім көлеміне әсер етеді. Егер экономикада өрлеу болса және жалпы Ұлттық өнім өссе, оңда ... ... ... ... ... ЖҰӨ ... сұраныстың бір параметрі:
[9] (2)
Ақша ұсынысының ... ... ... ... ... ... ақша ... бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау үшін, Орталық банк ақша ұсынысын өсіруі қажет. Мұндай жағдай ЖҮӨ ... ... ... және ... пайда болуына әкеледі.
Экономикадағы құлдырау және ақшаға сұраныстың азаюы жағдайында Орталық банк пайыз мөлшерлемесінің төмендеуін болдырмау ... ақша ... ... ... Бірақ мүндай жағдай жиынтық сұранысты төмендетіп, экономикадағы құлдырауды шиеленістіре түседі.
Ақша-несие саясатының жанама әсерлерін де ... жөн. ... ... ... банк ақша ... ... қажет деп есептесе, онда ол құнды қағаздар нарығынан облигация сатып алу арқылы ақша базасын кеңейте алады. ... ақша ... ... қатар пайыз мөлшерлемесі төмендей бастайды. Бұл жағдай екі коэффициентке әсер етуі мүмкін (сг және гг.). Халық депөзиттегі ... бір ... ... ... ... алады, онда [9] (3) өседі, банктер артық резервтерін өсіреді, ол [9] (4) ... ... ... кейін ақша мультипликаторы төмендейді, бұл жағдай ақша жиынын кеңейту тенденциясының төмендеуіне әсер етеді.
Ақша-несие саясаты келемді ... ... ие бола ... ... ... бастап, нәтижеге дейін), өйткені экономикадағы инвестициялық белсенділік өзгерісіне байланысты пайыз мөлшерлемесі тербелістері ЖҮӨ көлеміне әсер етеді, ... ... ... ... саясатының қазіргі кезеңдегі тиімділігі Орталық банктің саясатына деген сенімділікпен тығыз байланысты.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық ... ... ... ... банк ... ... ... ұстап тұруды көздесе, онда дербес, тәуелсіз ішкі ақша ... ... ... ... ... ... курсты ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің көбеюі және азаюы экономикадағы ақша жиынының өзгеруіне әкеледі. (Мысалы валюта сатып алғанда экономикадағы ақша ... ... ... және ақша ... ... ... келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса, онда ... ... ... ақша саясатымен байланысты болады.
Қазыналық саясаттың нәтижесінде бюджетте тапшылық болса, онда мұндай жағдайда тиімді, тұрақты монетарлық саясат ... ... және ішкі ... қамтамасыз ету ақша-несие және валюта саясатының стратегиялық мақсаттары болып саналады. Оған жетудің жолдары ... ... ... ... ... нарығының тұрақтылығы
Төлем балансының тепе-теңдігі
Ішкі факторлар
Әрекет уақыты бойынша
Аралық
Ақырғы
Экономикадағы ақшаның бағыты
Даму қарқыны
Пайыздық ... ... баға ... ... ... ... бағамының тым ауытқымауы
Валюта нарығындағы сатылым көлемдерінің тұрақтылығы
Шет ел инвестицияларының артуы
Ел экономикасының экспорттық бағытталуын күшейту
Ақша массасының көлемі
2 ... ... және ... саясатының стратегиялық мақсаттары
Осы мақсаттарды іске асыру үшін сұраныс пен ұсыныс тәуелділігінде бағамның ауытқуына себепші ... ... ... ... ... бағамының тәртіптемесін сақтау қажет. Бұл - сыртқы нарықта Қазақстан тауарларының баға бәсекесіне қабілеттілігін дамытуға мүмкіндік береді. Ұлттық ... ... ... монетарлық биліктің араласуы аз шамада болу керек. Ішкі валюта нарығында айырбас бағамына алыпсатарлықтың алдын алу ... ... оған ... ... ... және ... ... негізгі мақсаты 2006-2007 жылдары орташа жылдық инфляцияны 5-7% шекте ... және 2008- ... ... ... оны 4- 6%-ға дейін төмендетуге тиіс болатын.
Ақша-несие, валюта саясаты, экономиканың ақша-несие және валюталық реттеуі қаржы және ... ... ... ... ... нарығының және бағалы қағаздар нарығының одан әрі дамуына, банк жүйесінің нығаюына, экономиканың нақты секторындағы ... ... ... ... өсуі үшін жағдай жасауға, сонымен бірге жинақтаушы зейнетақы жүйесін жетілдіруге мүмкіндік туғызады.
Ақша-несие және валюта реттеуінің 2007-2008 жылдарындағы негізгі ... РЕПО ... ... ... ... ... қаржы құралы) операциялары және вексельдермен жасалатын қайта есептеу операциялары тәрізді ашық нарықтың операциялары болуға тиіс. РЕПО ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі және вексельдер бойынша есептік ставка ... ... ... ... ролдерін күшейту үшін Ұлттық банк шара қолдануға тиіс. Бұл 2007-2008 жылдары экономиканы ақша-несие және ... ... ... ... (таргетирование) көшуіне дайындық үшін база болады.
Қайталама нарықтағы репо операцияларының көлемі есептік кезеңде 477,4 млрд. теңге болды, бұл өткен жылға қарағанда 39,0% аз. Осы ... ... ... 1,5 күн, ... - жылдық 1,57% болды. Бұл ретте 2008 жылғы 1 ... ... ... репо операцияларын жүргізу практикасы, сондай-ақ мерзімдері 1 жұмыс күнінен аспағандықтан және ... ... ... тоқтатылды.
Кері репо операциялары 7,9 млрд. теңгеге жүргізілді, олар бойынша мерзім 3,6 күн, кірістілік - жылдық 6,12% ... жыл ... ... Банк ... ... ... сату ... операциялар жасаған жоқ. Сатып алу көлемі жылдық 5,38% өтеуге орташа алынған ... 967 млн. ... ... ... дейінгі мерзім 1897 күн болды.
Инфляцияны шектеуге (таргетирование) көшуі Ұлттық банктің 2002 жылы басталған ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк бағалардың әр алуан индекстерін қадағалап, аралық мақсаттарға тіпті ақша агрегаттарын да пайдаланды. Бірақ инфляцияны ... ... ... ... ... ... белгілі кезең ішінде оны ұстау бойынша міндеттеме нысанаға ие болып, ол осы процестің ... тән ... ... ... ... Жалпыға белгілі шарттарды орындауды талап етеді. Солардың ішінде валюта бағамы да бар экономикалық көрсеткіштерді ... бас ... ... табылады. Теориялық көзқараспен қарағанда, яғни инфляцияның мақсатты көрсеткішін жариялау негізінде ақша-несие саясатының ... ... - баға ... ... ... ... болып саналады. Бірақ, инфляцияның негізгі көрсеткіші тұтыну бағасының серпініне көптеген факторлар әсер етіп, олардың қатарына ұлттық валютаның айырбас бағамы да ... Одан ... ... экономиканың бұрынғыша экспортқа бағдарланған бағытының үстем болуы нарықтың берекесіз жағдайында ... ... ... ... билікке толық сенуге мүмкіндік бермейді.
Біздің ойымызша, істің нақты жағдайы ... ... банк ... ... мен валюта бағамын бір мезгілде нысаналайды. Бірақ, бұл инфляциялық нысаналаудың принциптеріне сөзсіз қайшы келеді.
Елдің алтын-валюта ... ... және ... ... импортының 3 айдан астамын жаба алатын деңгейде ұсталады.
Ақша агрегаттарының болжамды жылдық өсімі болжанған экономикалық өсу қарқынына бара-бар болады. 2007 жылы ақша ... ... ... 2008 жылы ... және 2007 жылы ақша массасы 16,6%-ға, 2008 жылы 15,5%-ға өседі деп ... ... ... 2007 ... ... ... ... қаржыландырудың мөлшерлемесін жылдық 6,9%-ға дейін, ал 2005 жылдың аяғына қарай 7,5%-ға ... 2007 жылы ... ... ... 2008 жылы ... және ... ... банктердің несие қызметтерін кеңейту есебінен 2007 жылы несие көлемінің өсуі 18,0%-ға, 2008 жылы 17,0%-ға өсетіні болжанады.
Дегенмен 2007 жылы ... ... ... ... ... қарамастан ақша ұсынысының ұлғаю қарқыны 2008 жылғымен ... ... ... ... жылы ақша ... 863,0 ... теңгеге дейін 14,7% кеңейді, бұл Ұлттық Банктің таза ішкі активтерінің өсуіне байланысты болды. Дегенмен оның кеңею ... 82,3% ... ... 2007 ... ... ... бәсеңдеді. Өсу қарқынының төменденуінің негізгі факторы Ұлттық Банктің таза ... ... ... ... ... инвестициялық бағалы қағаздарына салынған инвестициясында валюталық реттеу тәртіптемесін жұмсарту, шетелге ... ... ... операциясын ынталандыру, сыртқы сауда операцияларын жүзеге асыру кезіндегі шектен тыс әкімшілік кедергілерді жою ... ... ... валюталық тәртіптемесін ырықтандыруды жалғастыру қажет. Капитал ағынымен байланысты тәуекелдікті төмендету үшін, шоғырландырылған негізде пруденциалық қадағалауды жетілдіру, банктерде, жинақтаушы зейнетақы ... және ... ... тәуекелдікті басқаратын ішкі жүйе енгізу, ішкі валюта нарығының ірі ... - ... тыс ... ... болатын алыпсатарлықты бақылау және тежеу тетігін әзірлеу қажет.[4]
2.3 Ақша-кредит саясатының 2012 жылға арналған негізгі бағыттары
Қазақстан Республикасының 2011 ... ... ... және ... ... жылғы макроэкономикалық даму
2010 жылдан бастап Қазақстан экономикасы жоғары өсу ... ... ... ... ... ... ... 2011 жылғы нақты өсуі 7,5% құрады. Бұл ретте ауыл шаруашылығы, сауда, ... ... ... ... ... өсуі көлемдер өсімінің қарқындары бойынша 2011 жылы көш бастады.
Қазақстан экспортының негізгі баптарының қолайлы баға ... ... ... ... ... ... болды. Алдын ала деректер бойынша 2011 жылы төлем балансының ағымдағы операцияларының шоты 13,6 ... АҚШ ... ... ... 7,3%-ы) ... ... ... Қазақстанға тікелей шетелдік инвестициялардың әкелінуі жалғасуда, олардың көлемі 2011 ... ... ... 13,1 ... АҚШ ... ... жылы инфляциялық үдерістердің дамуы 2011 жылдың 1-жартыжылдығында инфляцияның аздап жылдамдауымен ... ... ... ... мен ... ... Ұлттық Банкі іс-қимылдарының үйлесімділігі мен тиімділігі 2011 жылға белгіленген мақсатты дәліздің шектеріне 6-8%-ға қайта оралуға мүмкіндік берді. 2011 ... ... ... жылдық инфляция 7,4% (2010 жылғы желтоқсанда 7,8%) деңгейінде қалыптасты.
2011 жылы инфляция өсуінің негізгі факторлары бірқатар құрылымдық проблемалар мен факторларға ... ... ... ... әлемдік тауар нарықтарындағы тұрақсыз ахуал, шикізат пен азық-түліктің әлемдік бағаларының өсуі, баға қалыптастыру тетігінің тиімсіздігі, тауарлар мен қызметтердің жекелеген нарықтарындағы ... ... ... ... ең ... болды.
Бұдан басқа Кеден одағының ағымдағы кезеңде жұмыс істеуі де Қазақстанның ішінде баға қалыптастыруға қысым ... Бұл ... егер ... ... ... ... ... байланысты Беларусияның тұтыну нарығындағы ахуал Қазақстанға айтарлықтай әсер етпегенмен, Ресейдің тұтыну нарығы Қазақстандағы ... ... бір ... ... ...
Белгіленген бағдарларға қол жеткізу шеңберінде Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты теңдестірілген сипатта болды. Бұл ақша ұсынысын ... ... ... ... ... 2011 жылдың қорытындылары бойынша ақша базасы 10,3%-ға кеңейді, ақша массасының өсу қарқыны 15,0% құрады, бұл экономиканың нақты өсу қарқынынан ... ... ... ... оң ... ... бұл ... кредиттік белсенділігінің біртіндеп қалпына келуімен қатар жүреді. Банктер сыртқы қарыздарының көп бөлігін өтеді. Олардың ресурстық базасы ағымдағы сәтте сыртқы ... ... ... ... төлеуіне мүмкіндік береді. Соған байланысты отандық банктер кредиттік ... ... ... ... ... ... ... емес.
Банктердің кредиттік белсенділігінің үш жылдық стагнациясынан кейін 2011 жылы кредиттеудің аздап өсуі байқалады. Мәселен, 2011 жылдың қорытындылары бойынша ... ... ... ұлғая отырып, 8,8 трлн. теңгеге жетті. Бұл ретте ... ... ... ... 5681,6 ... ... дейін ұлғайды, ал шетел валютасымен кредиттеу 3,4%-ға 3099,7 млрд. теңгеге дейін төмендеді.
2011 жылы резиденттердің оң ... ... ... ... іс жүзіндегі жалғыз қорландыру көзі болып табылды. Мәселен, резиденттер депозиттерінің көлемі 2011 жылы 14,3%-ға 8385,4 млрд. ... ... ... бұл ретте заңды тұлғалардың депозиттері 10,2%-ға, жеке тұлғалардікі 24,1%-ға өсті. 2011 жылы ... ... ... ... 2629,7 ... теңгеге дейін, ұлттық валютадағы 20,5%-ға 5755,7 млрд. ... ... ... ... ... ... кезінде ішкі қаржы көздерінің орнықтылығын көтеру, қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2011 жылы АҚ капиталдандыруды 10%-ға 133,1 млрд. теңгеге дейін ұлғайтты.
Халықтың ... ... ... ... ... ... қаржы ұйымдарының тәуекелдерін барынша азайту мәселелері бойынша заңның қабылдануы ықпал ететін болады. Бұл заң 2012 жылға дейін қолданылған жеке тұлғалардың ... ... 5 млн. ... ... ... өтеу ... ... негізде сақталуын көздейді.
Қазақстан Республикасының 2011 жылғы ақша-кредит саясаты
2011 жылы елде баға тұрақтылығын қамтамасыз ету және жылдық инфляцияны 6-8% ... ... тұру ... ... ... Банкінің негізгі мақсаты болды.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының шаралары елдің ... ... ... ... ... ... ... 2011 жылдың қорытындылары бойынша жылдық инфляция мақсатты дәліз шегінде 7,4% ... ... ... ... басталған ұлттық валютаны нығайту үрдісі 2011 жылдың басында да жалғасты. Бұл ретте нарықта теңге бағамының ... ... ... тар ... және оның ... 2010 жылғы ақпанда кеңейген валюталық дәліздің шекті ... ... жоқ. ... 2010 жылы ... ... болуы айтарлықтай рөл атқарған жоқ. Осыған байланысты 2011 жылғы ақпанның соңында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі валюталық ... алып ... ... ... ... ... ... бағамының режиміне өтуді жүзеге асырды.
2011 жылдың ортасында әлемдік нарықтағы ахуалдың аздап тұрақсыздануынан және мұнай бағасының төмендеуінен болған бағам құбылмалылығы ... 2011 ... ... бастап теңге бағамының әлсіреу үрдісі байқалды, ол 2011 жылғы тамызда және қыркүйекте күшейді.
Бағамның айтарлықтай дүмпуіне жол ... және ... ... ... қолдау көрсету мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі нарыққа жағдайға қарай шетел валютасын сатып алушы ретінде де, сатушы ретінде де қатысты. ... жылы ... ... ... ... ... ставкаларының дәлізі өзгерді. Өзгерістер дәліздің жоғарғы шегі - ресми қайта қаржыландыруда да болды. Жылдың басында инфляциялық қысымның ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі 2011 жылғы 9 наурыздан бастап ресми қайта қаржыландыру ставкасын 7,0%-дан 7,5%-ға дейін көтеру туралы шешім қабылдады.
Ақша нарығындағы ... ... ... дәлізінің төменгі шегі ретінде алынатын банктерден тартылатын депозиттер бойынша ставка ... 2011 жыл ... ... қалды және 7 күндік депозиттер бойынша 0,5% және 1 айлық депозиттер бойынша 1,0% ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің ставкалар дәлізі шегінің төменгі шекарасында қалды, ол көбіне нарыққа қатысушылар белсенділігінің төмен ... және ... ... ... ... қысқа мерзімді өтімділікті реттеуді Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталарды шығаруы және банктерден депозиттер тартуы арқылы жүргізді. Пайыздық ставкалардың ең ... ... ... қарамастан, банктердің тарапынан бұл құралдарға деген сұраныс бүкіл жыл бойына ... ... ...
Жекелеген банктердің сұратуы бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... қолдау көрсету үшін заемдар берді. Бұл операциялардың мерзімі 1 айдан асқан ... ... ... ... тетігі 2011 жылы өзгерген жоқ. Соған қарамастан банктерге қойылатын ең төменгі резервтік талаптардың нормативтері 2011 ... 31 ... ... ішкі міндеттемелер бойынша 1,5%-дан 2,5%-ға дейін және өзге міндеттемелер бойынша 2,5%-дан 4,5%-ға дейін көтерілді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ әлемдік шикізат нарықтарындағы қолайлы ахуалдың арқасында 2011 жылы елімізде экономикалық өсудің ... ... ... Бұл ... мемлекеттің экономикалық саясаты орта мерзімді перспективада экономиканы әртараптандыруға және оның 7% шеңберінде өсуін қамтамасыз етуге бағытталатын болады. ... ... ... ... ... жылдарға арналған сценарийлік нұсқалары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... келесі үш жылға арналған сценарийлік болжамдарды қарады.
Көрсетілген сценарийлер Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2012-2016 жылдарға арналған болжамдарын қалыптастыру кезіндегі ... ... ... ... ... және келісілген.
Қазақстан Республикасының экономикасына ықпал ету дәрежесін ескере отырып, 2012-2014 жылдарға арналған ақша-кредит саясатын әзірлеу кезінде мұнайдың ... ... ... жылдық деңгейі сценарийлік нұсқаларға бөлудің негізгі өлшемі болып айқындалды. Мұнайдың мынадай бағаларын болжайтын макроэкономикалық ахуалдың дамуының үш ... ... ... ... ... ... үшін АҚШ доллары
40
90
100
40
70
100
40
70
100
Қазақстан Республикасы ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштерінің болжамдары төлем балансының жеткілікті дәрежеде консервативті болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... арналған болжамды жасау кезінде Қазақстан Республикасы министрліктері мен ведомстволарының 2011 жылғы шілде-тамыздағы ірі жобаларға шетелдік инвестициялардың ... ... ... мен ... де ... Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігінің ... ... ... ... ... және ... ... арналған шығыстарын 2012-2014 жылдар бойы ұлғайтуға қатысты деректерін ... ... ... Көрсетілген шығыстар жиынтық сұраныстың артуын білдіреді, ол тиісті жиынтық ұсыныспен теңдестіріледі. Соңғысы өндіріс саласымен, сондай-ақ өндірістік өсу үшін қолайлы жағдайлар ... ... ... шаралармен қамтамасыз етілуі тиіс.
2012-2014 жылдары инфляция аясының ағымдағы деңгейде сақталуы ... ... ... ... ... ... ішкі нарықтық бәсекелес ортаның дамымауы, нарықты монополизациялаудың жоғары дәрежесі, сауда инфрақұрылымының нашар дамуы, ... ... ... ... ахуалдың тұрақсыздығы болып қала береді. Әлемдік тауар нарықтарына қатысты Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... жанар-жағар май материалдарының (ЖЖМ) әлемдік бағасына байланысты. Соңғылары ЖЖМ баға арқылы, сондай-ақ барлық басқа да тауарлар және қызмет көрсету ... ... ... екі ... ... бар, ... өзіндік құнына ЖЖМ құны өзгеріссіз кіреді.
Бұл ретте 2012-2014 жылдары монетарлық факторлардың Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... барынша аз болады. Бұл Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің тарапынан ақша ұсынысын барабар деңгейде қолдаумен қамтамасыз етіледі.
2012-2014 ... ... ... ... ... барлық сценарийлерін іске асыру кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің негізгі ... баға ... ... ету ... ... бұл ... 6,0-8,0% дәлізде ұстап тұруды болжамдайды.
Бірінші сценарий - орташа перспективадағы әлемдік тауар және қаржы ... ... ... жағдайда пессимистік болжамдарды ұсынады.
Осы сценарийді іске асыру кезінде 2014 жылы ... 2%-ға ... ... ... ... ... ... 2012 жылы Қазақстан экономикасының аздап қысқаруы күтіледі.
Осы сценарий шеңберінде іскерлік белсенділіктің төмендеуі, жиынтық сұраныстың қысқаруы, төлем балансы ... ... және ақша ... ... ... ... болжамының пессимистік сценарийі 2012 жылы тауар экспортының 45,1%-ға 43,1 млрд. АҚШ долл. дейін айтарлықтай қысқаруын және 2012 ... ... 2014 жылы ... 2%-ға 44,1 млрд. АҚШ долл. дейін өсуін есепке алады. Бұл ретте экономиканың өсу ... ... және ... ... ... ... ... тауар импорты 2014 жылы 31,3 млрд. АҚШ долл. дейін кейіннен аздап өсуімен 2012 жылы 23,4%-ға 30,4 млрд. АҚШ ... ... ... деп ... ... бір ... ... экспортының қысқаруы резидент еместерге төленетін кірістердің төмендеуімен жойылады. Осыған байланысты, барлық болжамдық кезең ішінде ағымдағы операциялар шотының ... ... ... аспайды.
Әлемдік қаржы нарықтары негізінен сыртқы қарыз алу үшін жабық болады. Алайда, болжамдық кезеңнің бастапқы жылдары Қазақстан экономикасына, ең бастысы ... ... ... ... ... ... ... инвестициялаудың, оның ішінде Үдемелі индустриялық-инновациялық дамытудың мемлекеттік бағдарламасының жобаларын қаржыландыру мақсатында айтарлықтай көлемі байқалатын ... ... ... ... ... таза түсімдердің төмендеуі және республикалық бюджетке кепілдік берілген трансферттің сақталуы жағдайында қаралып отырған кезеңде Қазақстан ... ... ... ... ... қаражаттың ағыны байқалады. Жоғарыда көрсетілген факторлардың қиылысуы капиталмен және ... ... шоты ... ... ... себепші болады.
2012-2014 жылдары жалпы төлем балансының тапшылығы ЖІӨ-нің 2,5% деңгейінде болады, бұл тауарлар және қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... сақтауға мүмкіндік береді.
Экономиканың ақшаға сұранысының төмендеуі 2012 жылы ақша ұсынысының қысқаруымен ... ... ... ... ақша ... ... алайда оның өсу қарқыны шектеулі болады.
Ақша ұсынысының ... ... ... ... деңгейінің айтарлықтай төмендеуіне ықпал ететін болады (1 қосымша).
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... осы ... іске ... ... ... ...
Екінші сценарий әлемдік тауар және қаржы нарықтарында ахуалдың кейбір тұрақтылығын ... ... іске ... ... мұнайдың бағасы бірінші сценариймен салыстырғанда жоғары, бірақ 2011 жылы қалаптасқан нақты деңгейден төмен болады. Нәтижесінде, 2012-2014 жылдары Қазақстан экономикасының өсу ... 2011 ... ... ... ... үшін ... баға 2012 жылы 90 АҚШ долл. және 2013-2014 жылдары 70 АҚШ ... ... ... ... ... оң ... 20-26 млрд. АҚШ долл. шегінде болады деп күтіледі, ол шетелдік инвесторларға кірістер төлеумен жойылады. Тұтастай ... ... шот ... ... ЖІӨ-ге (-)1,5%-дан (+)0,5%-ға дейін шекте болады деп болжамдалып отыр. ... ... ... ... ... жыл ... төмендеуі кезінде, ең бастысы Солтүстік-Каспий жобасындағы инвестициялардың қысқаруы және Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының сыртқы активтерінің өсу қарқынының төмендеуі есебінен ... және ... ... ( қоса алғанда) шотының дефициті қысқарады деп күтіледі.
Нәтижесінде төлем балансының осы сценарийі барысында жалпы баланс ЖІӨ-ге (-)2%-дан (-)0,5%-ға дейін шегінде ... ... ... және ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық резервтері қысқарады. Алайда олардың ... ... 3 ... ... және ... ... ... жабатын барынша аз қажетті көлемінен жоғары деңгейде қалады.
Ақша ұсынысын кеңейту қарқыны 2012-2014 жылдардағы номиналдық ЖІӨ өсу қарқынына сәйкес келетін ... Бұл ... ... ... оң ... бірге жүретін барынша қолайлы макроэкономикалық ахуал монеталандыру деңгейінің өсуіне ықпал ететін болады (2 қосымша).
Үшінші сценарийге сәйкес 2012-2014 жылдары Қазақстандағы ... өсу ... ... ... ... ... ... деңгейде күтіледі.
Төлем балансы болжамының осы сценарийі барысында мұнай баррелі үшін 100 АҚШ долл. бағасын ескере отырып әлемдік экономикадағы ... ... оң ... және 2011 жылы басталған үрдістердің жалғасуын пайымдайды. Бұл ретте айтарлықтай ... ... ... ... және ... еместерге төленетін кірістердің ұлғаюымен жойылады. Осыған байланысты, 2012-2014 жылдардағы ағымдағы шоттың профициті ЖІӨ-ге 2,0-4,0% шегінде болады.
Капиталмен және қаржымен операциялар шоты ... ( қоса ... ең ... ... ... Ұлттық қорының сыртқы активтерінің өсу қарқынының ұлғаюы есебінен дефициттің өсуі күтіледі.
Нәтижесінде барлық болжамдық кезеңде жалпы ... ... ... ... ... дейін шекте болады деп күтіледі, бұл Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... 2011 жылдың аяғындағы деңгейде сақталуына мүмкіндік береді.
Ақшаға сұраныс өткен сценарийлермен салыстырғанда барынша жоғары болып табылады. Бұл ретте 2012 жылы ... сол ... ... ЖІӨ ... өсуі ... ... оның қарқыны 2013-2014 жылдары тұрақтандырылады, ақша ұсынысының динамикасы номиналдық ЖІӨ динамикасын басым тұратын болады, бұл болжамдық ... ... ... ... ... (3 ... ... Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының экономикасын дамытудың үшінші сценарийін іске асыруды ... ... деп ... Осы ... орай 2012 жылға арналған ақша-кредит саясатының шаралары әзірленді.
Қазақстан Республикасының 2012 жылға арналған ақша-кредит саясаты
Сыртқы нарықтарда ахуалдың дамуының тұрақсыздығына байланысты, ... ... ... ... ... жүргізетін ақша-кредит саясатының қысқа мерзімді саясатын ескере отырып Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатын 2012 жылғы шеңберде ғана ... ... ... ... ... және ... ... негізгі өлшемдері, оның ішінде ақша-кредит саясатының кейінгі жылдарға арналған ... 2012 ... ... ... ... ... жылы ... Республикасының Ұлттық Банкі жүргізетін ақша-кредит саясаты қызметінің басым бағыты баға тұрақтылығын қамтамасыз ету, яғни жылдық инфляцияның төменгі деңгейін, барабар ... ... алғы ... ... ... қала ... ... Ұлттық Банкі негізгі мақсаты ақша-кредит саясаты болғандығына қарамастан баға тұрақтылығын айқындады, инфляциялық таргеттеу қағидаттарына өту барынша ұзақ ... ... Таяу ... негізгі күштер ақша-кредит саясаты құралдарының тиімділігін жетілдіруге және арттыруға, сондай-ақ қабылданатын шаралардың ақша ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатын жүргізу кезінде экономикадағы ақша ... ... ... ... ... ... болады. Ақша нарығында қысқа мерзімді өтімділік тапшылығы туындаған жағдайда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... беру ... ... ... ұлғайтатын болады.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі монетарлықты құрайтын қызметтің оңтайлы деңгейде болуын және қосымша ... ... ... ... болады.
Қысқа мерзімді ноталар шығару және екінші деңгейдегі банктердің депозиттерін тарту Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі үшін банктердің артық ... ... ... ... ... ... ... реттеу бойынша негізгі құралдар болып қала береді.
2012 жылы ақша ... ... ... ... өзгермейді. Осыған байланысты, осы құралдардың мерзімін мынадай нақты деңгейде сақтауды болжамдайды: Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ... ... - 3, 6 және 9 ай, ... ... ... бойынша - 7 күн және 1 ... ... ... ... шаралары Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ставкалары дәлізінде қысқа мерзімді құралдар нарығында пайыздық саясаттың реттеуші ролін арттыруға және нарықтық ... ... ... ... ...
Бұдан басқа, ашық нарықта операцияларды барынша тиімді пайдалану мүмкіндігі (open market operations) қаралады, банктерге ... ... ... ... (операциялардың көлемдері, мерзімдері, кепілмен қамтамасыз ету түрлері) талдау жүргізіледі. Осы мақсатта Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ең ... ... ... одан әрі ... мүмкіндігі бар дамыған елдердің тәжірибесін зерделейді.
Тұтастай алғанда, бұл өтімділікті басқару мен реттеудің тиімділігін арттыруға, сондай-ақ ақша ... ... ... бойынша қисық кірістілікті қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Қажет болған жағдайда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі банктердің ... ... ... ... үшін ... ... ... береді. Бұл ретте Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы ресурстарға сұраныстың айтарлықтай өсуін ... Осы ... ... 1 ... аспайды.
2012 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ең төменгі резервтік талаптар тетігін оны ... ... ... бөлігінде одан әрі жетілдіру жұмысын жалғастырады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ішкі және ... ... ... арасындағы балансты қамтамасыз етуге бейімделген. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бағам саясатын жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның нақты бағамының отандық өндірістің бәсеке қабілеттілігіне теріс ықпал ететін айтарлықтай ... жол ... ... ... ... ... бағаның өзгеруіне, сыртқы сауда жағдайларына осы арқылы, ішкі экономиканы дамытуға ... құра ... ... ... ... ... жаңа ... жабдық пайдалану, еңбек сапасын арттыру сияқты осындай факторлармен байланыстағы осы саясатты қатаң қолдай отырып, жедел даму траекториясына шыға ... ... ... Банкі экономикалық ахуалға байланысты теңге бағамының икемділігін арттыру мақсатында ... ... ... қатысуын одан әрі төмендетуге тырысатын болады.
Экономикалық ахуалдың түпкілікті ... ... ... ... ... күрт және ... ... және олардың ұзақ уақыт ішінде осы деңгейде сақталуы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының негізгі сауда әріптестері елдеріндегі құнсыздануы кезінде ... ... күрт ... ықтимал.
Экономикалық даму сценарийіне қарамастан ақша-кредит саясатының шаралары жылдық инфляция деңгейін 6-8% шекте ұстап тұруға бағытталады. Инфляциялық ... ... ... ақша ... ұлғаюы тиісінше, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің айықтыру операцияларының ... ... ... Ұлттық Банкі Бірыңғай экономикалық кеңістіктің жұмыс істеуі шеңберінде өтетін интеграциялық үдерістерді ескере отырып ... және ... ... сол ... өзге де шараларын қолдануды жүзеге асырады. [15]
3 Қазақстандағы ақша-несиені ... ... ... ... реттеудің кейбір аспектілері
Ақша-несие саясаты елден макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуге және экономикалық өсу үшін қолайлы жағдайлар жасауға бағытталған мемлекеттің экономикалық ... ... ... бөлімдерінің бірі болып табылады. Ақша-несие саясаты - бұл ақша ... ... ... мен ... ақша-несие саласында пайдаланылатын өзара байланысты шаралар жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы ... ... ... реттеу сұрақтарының өзектілігі белгілі бір деңгейде ақша-несие саясатын жасау кезінде талдау және болжау әдістерін, сонымен ... оны іске ... ... ... ... анықталады.
Ұлттық банктің пайыздық саяса - ты нарықта сапалы параметрді белгілеу жолымен ақша айналысын реттеудің маңызды ... ... ... ... ... ... ... арқылы ақша айналымына тез және адекваттық әсер етуге қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие құнына әсер ету ... оның ... ... кредитор қызметін қамтамасыз етеді.
Несие бойынша сыйақы ставкалары ақша-несие саясатын бір құралы ретінде нарықтық сыйақы ставкаларына әсер ету үшін ... Осы ... ... ... ... ... қайта қаржыландырудың ресми ставкаларынан және оның іске асыратын операциялары бойынша тағы басқа сыйақы ставкаларынан тұрады. Рес - ми ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстан құралатын нарықтың жалпы жағдайына, инфляция деңгейіне тәуелді. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... байқалуда.
Позитивті пайыздық ставканы Қазақстанның экономикасын және қаржысын сауықтырудың кепілі деп жиі айтылатынын атап еткен жөн. Шынында да ... ... ... ... ... ... ... қабілетті, себебі ол жинақтарды ынталандыру нәтижесінде ... ... ... ... және ... ... ... инвестициялық салымдарды шектейді.
Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформалар жылдарында қайта ... ... ... ... ... Тек 1994 ... екінші жартысынан бастап қана Ұлттық банк жанжақты сынға қарамастан позитивті ... ... ... ... ... ... 270 % -тен 300 %-ке дейін жоғарылату ... ... ... ... ... кейін бір айдан соң 340%-ке жоғарлатылды. Ставкалардың нақты мәні және оның нарықтық ставкамен сәйкестілігі несиелік ресурстар аукционында анықталды. ... ... ... ... ... бойынша табыстылық пен салыстырғанда несиелік операциялар бойынша табыстылықтың жоғарылауы байқалды. Соның нәтижесінде шетел валюталарына деген сұраныс пен ... ... ... ... ... Қайта қаржыландырудың жоғарғы ставкасын ұзақ мерзімге ұстап ... ... ... ... және қайта қаржыландыру ставкасын 340% деп белгілеген кезден соң бір ... ... яғни ... ... ... ... банк ... соңына дейін оның мөлшерін 230% ке дейін төмендетті. Осындай шараны инф - ... ... ... және ... ... ... байқалғаннан кейін іске асыру мүмкіндігі туды.
1995 жылы қайта қаржыландыру ставкасын одан әрі қарай 45% ке дейін ... осы ... қара - ша ... оның ... 52,5% ке ... жоғарлатуға өтті, соның нәтижесінде инфляция деңгейі 2,4%-тен 4,4%-ке дейін өсті.
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелері, Ұлттық банктің ноталарының және банкаралық несиелер ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келіп отырды. 1994-1995 жылдары аралығында нақты нарықтық пайыздық ставкалар оң нәтиже, ал валюталық ... ... ... ... теріс нәтиже берді.
1996 жылы ҚҰБ позитивті пайыздық ставканы белгілеуді жалғастырды. Тек қана 1996 ... ... ... ... ... он рет өзгерді және жылдың басымен салыстырғанда 24 пунктке, ломбарттық несиелер бойынша пайыздық ставка 31 ... ... ... ... ... ... анықтайық. Дәстүрлі анықтамаға сәйкес ол инфляция деңгейін ескеретін нарықтық пайыздық ставканы ... ... (5) ...
позитивті пайыздық ставка
- бұрын болған пайыздық став - ка
- инфляция қарқыны.
Инфляция ... ... ... және ... ... мөлшерінен басқа пайыздық ставка несиенің капиталдану құнын сақтау қызметі де кіреді.
Несиенің капиталдану құнын құнсызданудан сақтаудың ... ... ... әдістемесі болатынын атап еткен жөн. Бұл жағдайда берілген ссудалардан түсетін табысты көбейту міндеті екіге бөлінеді. Біріншісі -- ... ... ... ... -- ... алу. Осындай әдістеме пайыздық схема кезіндегі кездесетін мәселелерден аулақ болуға мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен бірге, схема бойынша пайыздарды алу ... ... ... ... қарағанда техникалык, жағынан қолайлы. Сонымен қатар, индекстеу кезектілік тәртіппен іске асырылады және соған байланысты біле тұра уақыттық интервалдың ... ... ... Бұл кезде нақтылық жоғарылайды, бірақ интервалдың әсерінен схема тиімділігі төмендейді, яғни төлеу уақыты ... ... оған ... ... бір ... ... үлгереді.
Инфляциялық күтілімдерді ескере отырып ставканы анықтауға негізделген пайыздық схема кезінде нақтылық төмен болады. Бұл жағдайда ... ... ... ... мөлшерде бағаламау арқылы кредитор немесе оны артық бағалау ... ... ... ... Индекстік әдіс арқылы мәселелерді жартылай шешу уақыттық интервалды төмендетуі мүмкін. Біздің ойымызша, жоғары инфля - ция ... ... ... бір ... ... ... ставканы іздестіру болуы мүмкін. Яғни бұл жағдайда тиімсіз инвестицияны істен алуға және бір уақытта ставкалардың кері әсер етуінен ... ... ... ... ... деп ... ... Осы құралдың іске асырылуын қайта қаржыландыру ставкаларының мөлшерінің өзгеруін ... ала ... ... Егер ... ... ... ... институттардың несиелік патенциалын азайту болса, онда ол қайта қаржыландыру ставкасын жоғарлатады. Ұлттық банк алға қойылған мақсатына қол жеткізу үшін ақша ... тағы ... ... мен де әсер етуі ... (ең ... ... ... ставканы жоғарлату жолымен және т.б.). Қайта қаржыландыру ставкасын жоғарлатқан ... ... ... үшін ... ... қымбаттайды, яғни бұл жағдай елдегі несие қүнының өсуіне әкеледі. Бірақ кейбір ірі коммерциялық банктердің орталық банктің пайыздық ставкаларды жоғарлатуына ... ... ... көп ... тарту үшін өздерінің пайыздық маржаларын төмендетуге мүмкіндіктері болады. Коммерциялық банктерді қаржыландырудың альтернативті әдісі орталық банкте вексельдерді қайта ... алу ... ... Осы ... ... бұл ... кезінде кепіл талап етілмейді, ал гарант ретінде вексель беруші болады.
Сонымен бірге, ... ... ... алу ... нақты секторына қаржылық қолдау көрсету құралы ретінде де көрінетінің атап өткен жөн. Бірақ, ҚРҰБ-де барлық вексельдер қайта ... ... ... тек ... ... алуға құқығы бар бірінші сыныпты эмитенттер тізіміне енгізілген кәсіпорындардың ғана ... ... ... ... ... соңғы екі жылда Қазақстанда тек екі кәсіпорын ғана "Казатомпром" және "Қазақстан ... ... ... қайта қаржыландыру жүйесі бойынша несиелер алған. Осыған байланысты, ҚРҰБ-ң есептік ставкасы ақша-несие саясатының оперативті құралы және ... ... ... ... ... ... толық орындамай отыр.
Сонымен қатар, вексельдік қайта қаржыландыру жүйесінің дамымауы ҚРҰБ-ң 2002-2004 жылдар аралығындағы өзінің дамуында приоритет ... ... ... реттеу саясатына өту кезінде қиыншылықтар тудыруда. Соның әсерінен ақша-несиелік трансмиссияның адекватты механизмі жоқ ... ... ... ... ірі және орта ... ... ... қаражаттарының ерекше тапшылығы байқалуда. Бұл ҚРҰБ-де осындай ... ... ... және ... ... ... ... жоқтылығымен байланысты.
Біздің көзқарасымыз бойынша, қайта қаржыландыру жүйесінің жақсы дамуының кепілі Орталық банк жүйесінде экономиканың нақты ... ... ... тиімді ұйымдастыру болып табылады. Себебі, бұл тәжірибе басқа елдердің Орталык, банктерінің қызметтерінің негізгі бағыттарының бірі болып танылған. ҚРҰБ-де нақты сектордағы ... ... ... ... жүйесін жасау кезінде Франция Банкісінің және Ресей Орталық Банкісінің тәжірибелері ескерілді.
Орталық банктің есептік ставкаларының өзгеруі ақша ... ... ғана ... қоймай, сонымен қатар құнды қағаздар нарығына да әсер етеді. Орталық банктің есептік ... өсуі ақша ... ... мен ... ... ... ... негізделеді.
Бұл құнды қағаздарға деген сұранысты азайтады және ... ... ... ... ... ... ... банктер жағынан да азаяды, себебі олар үшін депозиттер неғұрлым тиімді болып саналады.
Сөйтіп, Орталық банктің есептік және қайта қаржыландыру ставкаларының өсуі ... ... ... ... ... Ал ... ... есептік ставкаларының төмендеуі, керісінше, несиелер мен депөзиттер ... ... ... ... ... қарастырылған жағдайларға кері процестерді тудырады. Құнды қағаздарға сұраныс әседі, ұсыныс азая - ды, соған байланысты ... ... құны ... ... ... ... саясатты жетілдіру жолдары
Әлемдік тәжірибеде Орталық банктің және коммерциялық банктердің несиелері арасында тұрақты өзара байланыс байқалады. Бұндай байланыстар әртүрлі елдер бойынша ... ... ... Орталық Банктің ставкалары несиелер бойынша банктік ставкалардың ең жоғарғы шегін белгілейді, ал Франция мен Италияда ең төменгі шегі ... ... ... ... ... көзі ... табылады, соған сәйкес пайыздық саясаттың әсер етуі жалпы экономикаға таралады. Ақша-несиелік реттеудің осы ... ... ... ... реформалау кезінде ереқше танымал болды, себебі ҚРҰБ-нын, резервтері сыртқы факторларға қарсы түру үшін ... ... ал ашық ... ... ... [11]
Президенттің Қазақстан халқына Жолдауында сыртқы және ішкі саясаттың негізгі бағыттары анықталған, соның ... ... ... ... ақша-несие саясаты екендігі баса айтылған. Себебі, қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету және экономикалық өсу мен ынталандыруды қатамасыз ететін негізгі ... ... ... көрсетілген. [13]
Ал қазіргі кезде ақша-несие саясатының жалпы бағыты ставка деңгейлерін бақылау сақталуда, бірақ осы құралдың мәні ... ... ... Бірақ, пайыздық саясаттан толық бас тарту мүмкін емес, өйткені осы құралдың инфляцияға қарсы тиімділігінің маңыздылығы зор. Мысалы, АҚШ ресми ... ... бас ... елдердің бірі болып саналады. Германия, Жапония, Швеция елдерінде ресми пайыздық ставка ... ... ... ... және ұлттық валюта бағамын реттеуші ретінде пайдаланылады.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... әсер ету ... көшу тенденциясы байқалуда. Бірақ, көптеген жағдайларда пайыздық ставкаларда ... ... ... резервтер келеміне әсер ететін әдістер арқылы ставкаларды тікелей белгілеуді ауыстыруды болжайды.
Нарықты экономикасы дамыған елдерде макроэкономикалық реттеу салаларында жеткілікті ... көп ... ... Бірақ осы салада басқа елдердің тәжірибесін толық пайдалану ... ... қол ... ... ... ... ... мен әдістерін таңдау кезінде экономиканың дамуының нақты тарихи жағдайын ... ... ... iске ... мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкi мынадай операция түрлерiн жүзеге асырады:
1) ... ... ... ... валюталық интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталарын шығару;
5) мемлекеттiк және басқа да бағалы ... ... алу және ... оның ... керi ... алу ... коммерциялық вексельдердi қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да операциялар.
Қазақстан Ұлттық Банкi қайта қаржыландырудың ресми ... ақша ... ... ... ... бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейiне және инфляциялық болжалдарға қарай белгiлейдi.
Мемлекеттiк және ... да ... ... ... алу мен ... ... Ұлттық Банкi жалпы ақша-кредит саясаты шеңберiнде жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... саясаты шеңберiнде қаржы рыногындағы рыноктық сыйақы ставкаларына әсер ету ... ... ... ... ... ... ... ставкаларын белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық Банкi ақша-несие саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердiң қарыз алуының жалпы көлемiн ... ... ... беру мен өтеу ... ... түрлерiн, мерзiмдерiн және лимиттерiн Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... ... ... ... бірте-бірте жоймай елестету мүмкін емес.[14]
Инфляцияға қарсы саясаттың басты элементі - қаржыны сауықтыру мен халық шаруашылығы экономикасын ... ... және ... ... ... ... қысқарту болып табылады. Бұған халық тұтынатын тауарлаға бағаны көтеру жолымен емес, интенсификация негізінде және өндірістің ... ... ... қол ... ... ... солай пайдаланған маңызды, оларды тезірек иесіне қайтарып, сөйтіп аса мол пайда табу. Шетел ғалымдарының пайымдауынша, ... аса ... ... -- түсті металлургия, ауыл шаруашылығы, мұнай өндеу өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп және ... ... ... осы ... ... дамуы қажет. Сырткы саудамен айналысатын кәсіпорындарға толық валюталық өзін-өзі өтейтін жолға көшіру керек. Бір ... ... ... тұрғындардың өмір денгейіне әсер ететін инфляцияның келеңсіздігін төмендету үшін шаралар ... іске ... ... ... ... ... келе ... ой-тұжырымдамалар жасауға болады.
Жалпы, курстық жұмыстың жазылу құрамы ... үш ... ... сұрақты, сондай-ақ қорытынды, пайдаланған әдебиеттер қамтып отыр.
Бірінші бөлімде Ұлттық банктің ... ... мәні және ... мен ... қарастырылды, сонымен қатар Ұлттық банктің пайыздық саясаты, ақша - несие саясатының түрлері қарастырылды, сонымен ... ... ... ... шетелдік тәжірбиелеріне сипат берілді.
Осы бөлімде мемлекеттің ақша - несие саясатында пайыздық саясатының қажеттілігінің ... ... ... ... саясаты -- бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, ... ... ... ... ... банк ... ... реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы болып табылады. Сонымен қатар, ақша - несие саясатының субъектілері анықталды.
Екінші бөлімде, ҚҰБ-нің ақша - несие ... ... ... оны ... ... және ... ... сонымен қатар, ақша - несие саясатының табыстау механизімі және оның салық - ... ... ... ... сипат берілді. Осы бөлімде Қазақстан Республикасының пайыздық саясатына талдау жасалып, негізгі көрсеткіштеріне баға ... ... ... ... ... ... оларды жетілдіру жолдары қарастырылды.
Осы бөлімде Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі , қызметінің маңыздылығы және екінші деңгейлі банктердің қызметін қабылдау, қадағалау және ... ... ... ... ... Сонымен қатар, Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктермен есеп айырысу операцияларын жүргізу ... ... Және де ... ... ... банкінің 2012 жылға арналған ақша-несие саясатына сипаттама берілді.
Үшінші бөлімде, Қазақстан Республикасының Ұлттық банкімен жүргізелетін пайыздық саясатының негізіг ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының пайыздық саясатының қазіргі кездегі қиыншылықтары анықталды және одан ... ... ... ... ... жұмыстың жазылу барысында және тақырыптың мазмұнын ашуда белгілі авторлардың оқулықтары, монографиялар, сондай-ақ газет - журналдар беттеріндегі жарияланған мақалалар, ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттердің негізінде маңызды мәліметтерге көптеген сілтемелер жасалынды.
Енді, курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... қысқаша қорытындыламалар жасайтын болсақ:
o ҚҰБ пайыз саясатының басты мақсаты -- айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, ... ... ... ... соның нәтижесінде ақша жиыны және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын мәнісінде ... үшін ... өз ... ... көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал болса, онда ақша жиынының өсуіне, пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгеруі әсер ... ... ... ... ... ұстап, ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан ... ... ақша ... ... ... ... ... Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша несие саясатын айқындайтын және ... ... ... бір ... ... ... ... Ұлттық банкі ақша несие саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге ...
o ... 8 - ... ... Қазақстанның Ұлттық банкі айналыстағы ақша массасы көлемін реттеу жолымен ... ... ... ... Қазақстанның Ұлттық банкі эмиссиясын жасайтын бағалы қағаздар мемлекеттік бағалы қағаз болып табылады және олар бойынша жауаптылықты ... ... ... көтереді.
Қосымашалар
АҚША-КРЕДИТ САЯСАТЫНЫҢ НЕГІЗГІ КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ
2012 - 2014 ... ... ...
1-қосымша БІРІНШІ СЦЕНАРИЙ (кезең аяғында)
2011
2012
2013
2014
Инфляция, %
7,4
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ресми қайта қаржыландыру ставкасы, %
7,5
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ақша базасы, млрд. теңге
2 836
2 970
3 143
3 362
Ақша массасы, млрд. ... ... ... ... ... ... ... теңге
8 385
8 502
8 964
9 561
Экономикадағы кредиттер, млрд. теңге
8 781
7 873
8 283
8 731
Экономиканы монеталандыру деңгейі, %
35,7
39,5
39,4
39,3
2-қосымша ЕКІНШІ СЦЕНАРИЙ (кезең аяғында)
2011
2012
2013
2014
Инфляция, ... ... ... ... ... ... ... теңге
2 836
3 451
3 778
4 226
Ақша массасы, млрд. теңге
9 751
11 525
12 633
14 149
Резиденттердің депозиттері, млрд. теңге
8 385
9 995
10 959
12 277
Экономикадағы ... ... ... ... 233
10 082
11 283
Экономиканы монеталандыру деңгейі, %
35,7
39,8
40,0
40,0
3-қосымша ҮШІНШІ СЦЕНАРИЙ (кезең аяғында)
2011
2012
2013
2014
Инфляция, %
7,4
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ресми қайта қаржыландыру ставкасы, %
7,5
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ақша базасы, млрд. теңге
2 836
3 559
3 ... ... ... ... ... ... ... 326
15 014
Резиденттердің депозиттері, млрд. теңге
8 385
10 316
11 571
13 045
Экономикадағы кредиттер, млрд. теңге
8 781
9 212
10 263
11 ... ... ... ... әдебиеттер
1.
Егемен Қазақстан
2.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылы 13 карашадағы Жарлығымен 15 ... ... ... - ... ... ... Республикасы каржы саласы кызметкерлерінің кәсіби мейрамы болып ... (ҚР ... 1997. №49. ... ... ... Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы қаулысымен қолма-қол ақша белгісі -- тиын акща айналымынан алынды. ... ... ... 2001. 29 наурыз).
4.
Шамрай И. Н. Ақша, несие, банктер : Оқу ... ... ҚР ... 30.08.1995.
6.
Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. -- Алматы: Экономика, 2001.
7.
Мақыш С.Б. ... ... ... -- ... ... ... 2002
8.
Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 1999.
9.
Банковское дело /Под ред. ... О.И. -- М.: ... и ... ... и ... операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
11.
Маркова О.М. и др. ... ... и их ... -- М.: ... и ... ... О. ... экономикалық теория. Алматы, Экономика 2005.
13.
Қазақстан Республикасының 2010 жылға ... ... даму ... - 2002 ж ... В.Д., Ильясов К.К. Финансы. -- Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ерекшеліктері және оның нарық кезеңіңде тауарлар мен ақша нарығындағы тепе-теңдікке әсері28 бет
PR – стратегияны жоспарлаудың функциялары мен міндеттері54 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақ "тұранәлем банкінің" құрылу тарихы14 бет
АҚ «Халық банк» тарихы29 бет
Ақша - несие саяасатының теориялық негізі24 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь