Өндіріс факторлар нарығы және баға қалыптасуы

Мазмұны
Кіріспе
Өндіріс туралы жалпы ұғым
Өндірістің мәні мен құрылымы
Өндіріс ресурстарының шектеулілігі және оларды талдау мәселелері
Өндіріс факторлары
Өндіріс факторлардың біріктіру әдістері
Өндіріс факторлардың тиімділігі
Қоғамдық өндірістің экономикалық жүйесі
Қорытынды
Қолданған әдебиеттер тізімі 3
Кіріспе

Өндіріс – бұл қоғамның дамуы мен өмір сүруі үшін қажетті материалдық және рухани игіліктерді құру процесі.
Экономикалық даму өзін-өзі дамыту болғанымен оған сырт жағдайлар, табиғи және саяси, идеологиялық факторлар әсер етеді, бірақ басты және шешуші қозғаушы күш - өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың өндіргіш күштердің дәрежесі мен сипатына байланысты екенін атап айту керек.
Қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен баланысты жұмыс күші өзінің жеке ерекшілігін сақтап, дамыта отырып, бірте-бірте қоғамдық сипатқа ие болады. Сөйтіп жиынтық жұмыс күші пайда болады. Жұмыс күшін пайдалану тек белгілі бір қоғамдық комбинация негізінде ғана мүмкін.
Ол өндірістің жеке факторы ретінде орын алады.
Жұмыс күші қоғамның ең басты, жасампаз күші. Қоғамдық дамудың бүкіл тарихи көрсеткендей, қоғамдық өндірістің дамуында, әсіресе ғылыми-техникалық прогрестің қарқындылығымен байланысты жеке факторлардың рөлі барған сайын өсіп келеді, ол заңды.
Өндіріс ұғымы жалпы алғанда - бұл абстракция, бірақ ақылға сыйымды абстракция, себебі ол шын мәнінде жалпылама мағынаны білдіреді және өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, құрылыс сияқты жиынтық өндірісте көрінеді.
Өндіріс бір мезгілде тұтыну процесінде бола алады.
Өсімдік химиялық элементтерді тұтына отырып, өзін-өзі ұдайы өндіреді.
Өнеркәсіп өндірісі жұмыс күшін, шикізат пен материалдарды тұтына отырып, материалдық игіліктерді ұдайы өндіреді.
Бірінші бөлімде мен өндіріс туралы, оның мәні мен құрылымы туралы жаздым. Яғни өндіріс мәселесі адамзат баласының тіршілігінің негізін қалайды.
Өндіріс процесінің қоғамдық формасы қандай болса да, әйтеуір үздіксіз процесс болуға, яғни сол бір сатылардан қайта-қайта өтіп отыруға тиісті.
Қоғамдық өндіріс, ілгеріде атап өткен өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың бірлігі. Ал, оның орын алуы, дамуы белгілі бір факторларға байланысты. Ол факторларға мыналар жатады:
1) субъективті, жеке факторлар, немесе жұмыс күші;
2) объективті, заттық факторлар немесе өндіріс құрал-жабдықтары.
Ал екінші бөлімінде осы өндіріс факторлары туралы және де олардың әдістері мен тиімділігі туралы жаздым. Яғни өндіріс факторлары ең негізгі қатарына жұмыс күші мен еңбек жатады, еңбек – мақсатқа сай қызмет, адам мен табиғат арасында заттардың алмасуына себепкер болады, оны өндеп, реттеп, бақылап отырады. Ал жұмыс күші – бұл адамның дене және рухани қабілеттілігінің жиынтығы және оны өндіріс процесінің материалдық игіліктер мен қызмет көрсетуінде қолданылады. өндіріс процесі жүзеге асыруы үшін, жұмыс күші әрбір кезде іс-әрекетте болуы қажет, басқаша айтқанда тұтынылуы керек.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1 Борисов Е.Ф. «Экономическая теория» г. Алматы 1999г.-140с.
2 Океанова З.К. «Основы экономической теории» Алматы КазГАУ, 1997.
3 Гальперин В.М., Микроэкономика – М.: Экономическая школа, 1994 -560с.
4 Современная экономика. Общедоступный учебный курс. – Ростов на Дону: Феникс 1996г.
5 Океанова З.К. «Основы экономической теории»
6 Бердалиев К.Б. Основы управления экономикой Казахстана. – Алматы: КазГАУ, 1998.
7 Кэмпбелл Р. Макконнелл, Стэнли Л. Брю. Экономикс: принципы, проблемы и политика. – М.: Республика, 1992, Том 1, глава21; Том 2, глава 5,32.
8 Казахстанский энциклопедический словарь. Алматы, 1998, 160с.
9 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. А. 1992г., 240с.
10 Молдабеков Ж. Адам қүпиясы және адамның қабілеті. Ақиқат. 1993г.
11 Есім Ғ. Тағы да қазіргі заман туралы. Ақиқат, 1997, №6
        
        Мазмұны
| |Кіріспе |3 |
|1 ... ... ... ұғым |4 ... | |4 ... ... мәні мен ... |6 |
| | | |
|2 ... ... ... және оларды талдау |8 ... ... |8 ... | |11 |
|3 ... ... |14 |
| | |19 |
| ... ... біріктіру әдістері |20 |
| | | |
| ... ... ... | |
| | | |
| ... өндірістің экономикалық жүйесі | |
| | | |
| ... | |
| ... ... ... | ... – бұл қоғамның дамуы мен өмір сүруі үшін қажетті материалдық
және рухани игіліктерді құру процесі.
Экономикалық даму ... ... ... оған сырт ... және ... ... факторлар әсер етеді, бірақ басты және
шешуші қозғаушы күш - ... ... мен ... ... ... дәрежесі мен сипатына байланысты екенін атап айту
керек.
Қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен баланысты ... күші ... ... ... ... ... бірте-бірте қоғамдық сипатқа ие
болады. Сөйтіп ... ... күші ... ... ... ... ... белгілі бір қоғамдық комбинация негізінде ғана мүмкін.
Ол өндірістің жеке ... ... орын ... күші ... ең ... жасампаз күші. Қоғамдық дамудың
бүкіл тарихи көрсеткендей, қоғамдық өндірістің ... ... ... ... қарқындылығымен байланысты жеке факторлардың рөлі
барған сайын өсіп келеді, ол заңды.
Өндіріс ұғымы ... ... - бұл ... ... ... ... ... ол шын мәнінде жалпылама мағынаны ... ... ауыл ... ... ... ... өндірісте
көрінеді.
Өндіріс бір мезгілде тұтыну процесінде бола алады.
Өсімдік химиялық ... ... ... ... ... ... ... күшін, шикізат пен материалдарды тұтына
отырып, материалдық игіліктерді ұдайы өндіреді.
Бірінші бөлімде мен өндіріс ... оның мәні мен ... ... Яғни ... ... ... баласының тіршілігінің негізін
қалайды.
Өндіріс процесінің қоғамдық ... ... ... да, ... үздіксіз
процесс болуға, яғни сол бір сатылардан ... өтіп ... ... ... ... атап ... өндіргіш күштер мен өндірістік
қатынастардың бірлігі. Ал, оның орын алуы, дамуы ... бір ... Ол ... мыналар жатады:
1) субъективті, жеке факторлар, немесе жұмыс күші;
2) объективті, заттық факторлар немесе өндіріс құрал-жабдықтары.
Ал екінші бөлімінде осы ... ... ... және де ... мен ... туралы жаздым. Яғни өндіріс факторлары ең негізгі
қатарына ... күші мен ... ... ...... сай қызмет, адам мен
табиғат арасында заттардың ... ... ... оны ... ... ... Ал жұмыс күші – бұл ... дене және ... ... және оны ... ... ... мен ... көрсетуінде қолданылады. өндіріс процесі жүзеге
асыруы үшін, жұмыс күші ... ... ... ... ... ... тұтынылуы керек.
1 ... ... ... ... ... мәні мен құрылымы
Өндіріс мәселесі экономикалық теорияның бастапқы негізін құрайды.
Адамзат баласының ... ... ... да ... Ол ... ... өндіру, бөлу,айырбас және тұтыну
процестерін қамтиды.
Өндіріс процесінің ... ... ... ... да, ол ... ... ... яғни оқтын-оқтын сол бір сатылардан қайта-қайта
өтіп отыруға ... ... ... ... ... ... ... де отыра алмайды.
Өндіріс – бұл қоғамның дамуы мен өмір сүруі үшін қажетті ... ... ... құру ... Өндіріс ұғымы жалпы ... ... ... ... ... сыйымды абстракция, себебі ол шын мәнінде
жалпылама мағынаны білдіреді және өнеркәсіп, ауыл ... ... ... ... ... бір ... ... процесінде бола алады. Өсімдік химиялық
элементтерді тұтына отырып, өзін-өзі ұдайы өндіреді. Өнеркәсіп өндірісі
жұмыс ... ... пен ... тұтына отырып, материалдық
игіліктерді ұдайы ... ... - ... процесі жоқ.
Тарихты материалистік жолмен ұғыну мынадай қағидаға сүйенеді:
өндіріс, ал ... соң оның ... ... да ... қоғамдық
құрылыстың негізі болып табылады, ... ... ... ... ... ... ал, ... бірге қоғамның таптарға немесе сословиелерге
бөлінуі, сол қоғамның нені ... ... ... және
өндірілген бұл өнімдердің қалай айырбасталатынына байланысты.
Сонымен болып ... ... ... ... мен саяси
төңкерістердің негізгі ... ... ... ... мәңгі
ақиқаттық пен әділеттілікті түсінуінің өскендігінен іздемеу керек, оны
өндіріс пен айырбас әдісінде ... ... ... ... ... іздемей, сол заманның экономикасынан іздеу керек.
Бұл қағида елімізде болып жатқан эконмикалық, ... мен ... ... да ... ... Оны ... ... болады.
Қоғамдық өндірістің адамзат қоғамындағы орны мен ролін түсіндіре
келіп, К. Маркстің, кішкене сәбиде ... ... оны бір жыл ... ... ... болса, адамзат аштықтан құрып кеткен болар еді, -
деген ... ... ... да ... жойыла қоған жоқ, өйткені,
шын мәніндегі ... ... ... ол ... өндіріс) зор
маңызға ие болып отыр.
Қоғамдық өндіріс, ілгеріде атап ... ... ... мен өндірістік
қатынастардың бірлігі. Ал, оның орын алуы, дамуы белгілі бір факторларға
байланысты. Ол факторларға мыналар жатады:
1) ... жеке ... ... ... ... ... ... факторлар, немесе өндіріс құрал-жабдықтары.
Осы арада ең алдымен еңбек туралы ... бере ...... сай ... адам мен ... ... ... адам өз қызметі арқылы өзі мен ... ... ... ... ... оны өндеп, реттеп, бақылап отырады.
Еңбектің өзі – адамның ерекше ... Оның ... ... – алдын-
ала ойланып істелетін, мақсатты іс қимыл ... бір ... ... ... ... дүниесі ешбір ойланбастан табиғатан алуды ғана
білді. Ал, ... ... ... ең ... ... ... ала да
біледі, оны өзгерте де, сақтап, қорғай да біледі.
Осымен байланысты ... ... ... ... бір
білімділікті,
мамандықты игереді, оны жетілдіре түседі. Осы мағынада адамды-адам
өткен деңгейі , оның дамуының және ... ... ... ете отырып адам жұмыс күшін жұмсайды. Ал, жұмыс күші - бұл
адамның ... ... ... ... ... тұтынідың өзі - еңбек.
Қоғамдық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен баланысты жұмыс күші өзінің
жеке ерекшілігін сақтап, дамыта ... ... ... ... ... ... жұмыс күші пайда болады. Жұмыс күшін пайдалану тек
белгілі бір қоғамдық ... ... ғана ... Ол ... ... ретінде орын алады. Жұмыс күші қоғамның ең ... ... ... дамудың бүкіл тарихи көрсеткендей, қоғамдық өндірістің
дамуында, әсіресе ғылыми-техникалық ... ... ... ... рөлі ... сайын өсіп келеді, ол заңды.
Ал заттық факторлар туралы әңгімені еңбек заттары мен ... ... ... ... ... бұл ... материалдар, яғни адамның күш-қуаты
еңбек құралы арқылы өндірілетін зат. Олардың екі түрі ... ...... ... ... ... т.б.
2) белгілі бір табиғи процестен, өндеуден өткен -шикізат, ... ... - ... ... өзі мен ... ... ... және оының осы затқа өтетін ықпалын іске асыруы ретінде
пайдаланатын зат ... ... ... яғни ... осы ... әсер ... ықпал жасайтын зат.
Еңбек құралдары бірнеше түрге бөлінеді:
а) еңбек құралдары :
- аспаптар
- машиналар
- механизмдер.
Еңбек құралдарының бұл ... ... ... ... және ... ... деп атаған.
б) өндірістің ыдыс жүйесі:
- құбырлар
- бөшкелер
- ... ... ... ... ... ... құрылыстар
- жолдар, т.б.
г) жерде еңбек құралы болып табылады.
д) ... ... ... қуаты, бу, химиялық, ядролық реакциялар
жатады.
2. Өндіріс ресурстардың шектеулілігі және оларды ... ... ... ... үшін ... еңбек құралдары
мен еңбек заттарының жиынтығы өндіріс құрал-жабдықтарын құрайды.
Олардың жұмыс күшінен айырмашылығы, ... ... ... ... ... еңбек заттары мен еңбек құралдарының жәй
қосындысы деп қарау аса дұрыс ... Сөз жоқ, олар ... ... ... жүйені құрайды. Ал біртұтас жүйенің әрдайымда
элементтредің жай ... ... ... бар ... өзара қатынасы, тиімділігі өндіріс технологиясы мен
ұйымдастырылуынан айқын ... ... ... ... ... ... ... еңбек заттарына
ықпалының өндірістік ... ... ... ... ... ... осы кезге дейінгі белгісіз қасиеттерін аша ... жаңа ... ... ... ... ... ... үздік технологияны, сапалы жаңа ... ... ... ... бірге өндірісті ұйымдастыру да өзгереді, яғни оның ... ... ... ... ... ... Еңбек бөлінісі,
қоғамдық өндірістің салалық жіктелуі тереңдейді, оның ... ... ... ... ... ... алады.
Осының нәтижесінде өндірістің қоғамдық сипаты ұлғаяды. Сөйтіп, халық
шаруашылығы бірте-бірте ... ... ірі ... ... айналады. Ұйымдық қатынастардың осылайша күрделі, икемді
жүйесі өндірістің ... ... - ... туғызады. Ол
болса қазіргі машина жүйесінің маңызды шарты.
Сонымен бірге, өндірісте орын алатын ...... ... ... қатынастарды ажырата білу керек.
Ұйымдық экономикалық қатынастар өндіріс процесін ... орын ... Ол ... ... ... ... ... жағдайын да, оның факторларының ... ... ... ... формалары ... ... ... етумен байланысты орын алатын қатынастарды, яғни
меншік қатынасын құрайды.
Олардың ... ... ... ... ... ... бұл болса, өндірістің кімнің мүддесіне қызмет ететінін, оның
нәтижелерін қалай бөлу керектігін ... ... ... қоғамның
таптық және әлеуметтік құрылымы құралады. Ол өз ... ... ... ... ... ... міндеті.
2 ... ... ... ... ... әдістері
Өндіріс процесі тек қана үш факторлардың – ... ... ... заты мен ... ... - ... ... арқылы жүзеге асуы
мүмкін.
Бірінші фактор жеке түрде жүзеге асса, екінші мен үшіншісі - ... ... ... ... іске ... ... ... отырып, К.Маркс былай жазған: «Қоғамдық өндіріс
түрлері (нысандары) қандайда болмасын - жұмысшы мен ... ... оның ... ... қалады».
Жұмыс күші - бұл адамның дене және рухани қабілеттілігің жиынтығы
және оны өндіріс ... ... ... мен ... ... өндіріс процесі жүзеге асуы үшін, ... күші ... ... ... ... ... айтсақ, тұтынылуы керек.
Қазіргі кезде еңбек затының өзі көп жағдайда ... ... ... табылады.
Мысалы, машина жасау зауытындағы металл, құрылыстағы цемент, тоқыма
фабрикасындағы мақта және т.б.
Бұлардың барлығы түптеп келгенде табиғат қорынан ... ... ... ... ... да ... орын алады.
Өндіріс әдісінің өзгеруімен бірге қоғамдық құрылыс, қоғамдық идеялар ,
саяси, заң және ... ... ... ... ... ... ... роль атқарады. Ол түсінікті .
Өйткені, тек өндіргенді бөлуге, айырбастауға және ... ... ... ... ... ... ... типімен анықталады.
Бөлудің өзі материалдық игіліктерді бөлі.
Ол өндірілген өнімдердегі әрқилы ... ... ... ... үлесін көрсетеді.
Бөлудің принциптері оның сипаты өндіріс құрал-жабдықтарына меншіктің
формасынан тәуелді. Бөлу ... ... ... оған ... ықпал
жасай алады.
Айырбас – бір жағынан өндіріс пен бөлу, екінші жағынан, өндіріс ... ... ... ... бөлу сияқты өндірістің өзінде іс-қимыл және қабілеттік
түріндегі айырбас сонмен ... өнім ... жеке бір ... орын ... - қоғамдық ... ... ... бір ... ... оған адамның жеке ... ... үшін ... және өндірістік тұтыну жатады. Тұтыну өнім
қозғалысының аяқтаушы сатысы.
Қоғамдық өндірістің осы төрт сатысы ... ... ... және ... өзара байланысты әрекеті рыноктық қатынасқа ... ... ... ... ... артықшылығын ескермей, тек
айырбаспен шектеушілік, мұндай жәй экономикалық ой-пікірлердің ... ... ... ... ... ... ... Тұтыну құндарының
бірнеше түрлері болады. Ол түсінікті, ... , ... өзі ... тамаққа, киімге тұрғын үйге деген, мәдени-
тұрмыстық ... ... ... орай ... ... ... ... да әр түрлі.
Сонымен қатар мұндай талдау қоғамдық өндірістің әрқилы сатысында
қалыптасатын өндірістік қатынастар ... ... үшін де оның ... ... ... ... ... көрсетіп, саяси экономияның
пәнін анықтауда да аса маңызды.
Қорытындылап айтқанда, өндіріс тек алғашқы, ... саты ... ... ... ал ... ... тұтыну өндірістің ішкі моменттері.
Оны схема (1- сурет) түрінде ... ... ... ... ... ... қозғалысының сатылары деп те түсіндіріледі.
| ... |
| ... ... ... |
| Бөлу ... күші ... ... ... | |
| ... ... ... ... | ... 1 – ... өндіріс факторлардың біріктіру әдістері
Осы қоғамдық өнімді өндіруімен ... ... ... ... ... ... шығыны орын алатыны белгілі. Ал, ... ... ... үшін осы ... өтеудің қаншаға түсетіндігі аса
мәнді мәселе.
Қоғамдық өнімге әрқилы материалдық және ... ... мен ... көрсету кіреді.
Материалдық өндіріс құрамына – материалдық және ... ... ... саласы, өнеркәсіп, ауылшаруашылығы, құрылыс, сонымен
қатар материалдық қызмет көрсету - ... ... ... ... ... ... киім ... жөндеу, киім тазалау,
бояу.
Материалдық емес қызметке - өндірістен тыс қызмет көрсету, денсаулық
сақтау, ғылым, кеңестер ... ... бір ... ... ... барлық материалдық
игіліктерінің жиынтығы ... ... Ол ... ... қызметкерлердің еңбегімен өндіріледі.
Егер, қоғамдық жиынтық ... ... ... ... ... шегеріп тастасақ, таза өнім ... Ол ... ... және өндірісті ұлғайтуға пайдаланатын құрал-жабдықтардан
тұрады. Өндіргіш күштер – бұл ... ... ең ... ... ... қатар материалдық игіліктерді өндіретін адамдар.
Адамдар ... ... ... ... олар ғана ... ... іске қосады. өндіргіш күші, олар ғана ... ... ... ... ... ... орынды жер алады.
Кейбір салаларда ол еңбек заты ... ... ... ... ... ... ... өндіріс факторларының квалификациясы мәңгі қатып қалған
болып ... ... ... топтауынша, төрт өндіріс факторы бар:
жер, еңбек, капитал және кәсіпкерлік қабілеттілік.
Жер табиғи фактор ... ... ... ... байлықтары,
пайдалы қазбалар қоры, орман мен жыртуға жарамды жерлер және т.б. ... – бұл ... ... қойма, көлік және байланыс
құралдары.
Еңбек адамның ақыл-ой және дене қызметтерін көрсетеді. Адам еңбегі
әрқашанда ... ... ... ... қызмет, ал жануарлар соқыр
сезімге ... ... ... ... ... - деп ... К.Маркс, ең нашар ... ...... балауыздан ұя салмас бұрын бұл ұяны алдын-ала
жобалап алады.
Кәсіпкерлік қабілеттілік – арнайы ... ... ... ... ынталылықты, төзімділікті және тәуелділікті көрсетеді.
Батыстың қазіргі экономикалық теория мектептері, жоғарыда аталған
өндіріс ... ... ... ... және ... ... фактор экономикалық өсудің импульсі ретінде ... оның ... ... ортаның ластануына байланысты
шектеледі.
Өндіріс процесінде ... ... ... ... ... ... әртүрлі болады.
Бір жағынан, бұл қатынастар: ұйымдастырушы, адамдарды орналастыру –
техникалық-өндірістік қатынастармен байланысты. ... ... ... яғни ... ... анықталады.
Өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастар бір-біріне өзара әсер
етеді. өндіргіш ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қатынастар өндіргіш күштерді тоқтатуы немесе
дамытуы мүмкін.
Өндіргіш күштер мен ... ... ... ... ... ... ... әдісіне өзінің экономикалық (өндірістік) қатынастары
сай келеді.
2.2 Өндіріс факторлардың тиімділігі
Қоғамдық өндірістің түпкі нәтижесі - оның ... Ол – ... ... ... еңбек бөлінісіне сай оны өндіруге өзара
байланысты көптеген ... ... ... екі ... ... ... құны - ... бір
қажеттілікті өтеу қасиеті және айырбас құны немесе құн, ... ... ... байланысты адамның физиологиялық мағынада жұмыс күшін
жұмсауы.
Тұтыну құндарының бірнеше түрлері болады. Ол ... ... ... өзі ... ... киімге тұрғын үйге
деген, мәдени-тұрмыстық рухани талғамдар. ... орай ... ... ... ... да әр түрлі.
Өнімдерді тұтынудың әрқилы болуына қарай оларды екі ... ... жеке өз ... ... қанағаттандыратын –
тұтыну заттарына, қоғамның өндірістік ... ... ... орай ... ... өндіріс құрал-жабдықтарының өндірісі
және тұтыну заттарының өндірісі болып екіге бөлінеді.
Саяси ... және ... ... ... таза өнімді
әдетте ұлттық ... деп те ... өнім - ... және қосымша өнім болып екіге бөлінеді.
Қажетті өнім – материалдық ... ... ... ... ... өзіне және өзінің семьясына , сондай-ақ
оқыту, үйрету үшін жұмсалатын таза өнімнің бір ... яғни ... ... ... ... ... ... өнім - бұл материалдық игіліктерді ... ... ... күшін толықтыруға жұмсалған бөлігінен артылып қалған
таза өнімнің бір бөлігі.
Қосымша өнім өндірісті ұлғайтуға, ... ... ... ... ... ... өнім белгілі бір формада өндіріс дәрежесін немесе ... ... ... ... ... ... ... = өндіріс нәтижесі (өнім)
өндіріс ... ... ... ... қоғамдық өнім қозғалысы да үздіксіз орын алады.
өндірістің ... ... ... ... ... өте ... аяқталады.
Осы қоғамдық өнім қозғалысымен байланысты ... ... ... қалыптасады. Осы сатылардың бәрі де бір-бірімен
тікелей, қайталама байланысты.
Өндіріс – қоғамдық өнімді өндірудің бастапқы ... ... ... ... өмір сүруі және ... үшін ... ... ... ... экономикалық жүйесінің басты элементтері мыналар:
1) қоғамның өндіргіш күштері, атап айтқанда, оның материалдық-техникалық
базасын құрайтын еңбек құралдары мен ... ... ... ... ... ... қоғамның экономикалық заңдары мен мүдделері,
осы экономикалық заңдар мен мүдделерді пайдалану механизмі.
3) ... ... мен ... ... ... байланыстырушы
қоғамдық комбинация .
осы аталып отырған өндірістік қатынастар, ... ... ... ... жүйенің маңызды элементтері ретінде бір-бірімен
тығыз байланыстылықта болады, ... ... ... ... ... ... етеді.
Өндіргіш күштер экономикалық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... және адам ... ... яғни ... ... қатынасын сипаттайды.
Өндіргіш күштердің әрбір даму сатысына белгілі бір ... сай ... ... ол оның ... ... ... ... ескертетін жәй, өндірістік қатынастар өндіргіш күштердің тез
дамуына ... ... баяу ... әсерлі ықпал етеді.
Мысалы, өндіріс құрал-жабдықтарының көп меншіктілігіне негізделген
өндірістік қатынастар, оның ... ... ... әсер ... дағдарыс, басқа да экономикалық ... ... ... ... ... десек қате айтқандық болмайды. Мұны өмір
дәлелдеп отыр.
Қоғамның өндіргіш күштерінің екпінді, ғылыми техникалық революция
талабына сай дамуы ... ... ... ... ... ... ... күштер дәрежесі мен ... ... ... ... ерекше бір саласы
шаруашылық механизмін жетілдіруге байланысты.
Ғылыми техникалық прогрестің ... ... ... ... ... болмауы, экономикалық дамудың сапалық
көрсеткішін ... ... ... ... экстенсивті бағыты
өндіргіш күштердің дамуына кері ықпал етті, өндірістік ... ... ... ... ... мен ... ... өзара әрекеті белгілі
бір байланыстырушы буын аралық механизм яғни ... ... ... ... іске ... арқылы өндіргіш күштер өндірістік қатынастарға оның құрылымы
мен мазмұнын өзгертуді талап ... ... ... ... құралады: қоғамдық
еңбек бөлінісі мен кооперациясы, өндірісті адамның ... да ... ... әсіресе, ғылыммен ұштастыру.
3 Қоғамдық өндірісінің экономикалық жүйесі
Қоғамның экономикалық даму ... ... ... ... ... мен сипатына сәйкестігі өз-өзімен қамтамасыз
етіледі дейтін түсініктің ... ... ... ... ... бәрі де күрделілірек.
Сөз жоқ, қазіргі өндірістік қатынастар өндіргіш күштердің дамуына
кең өріс алады.
Бірақ бұл үшін олар ... ... ... ... мұның мәнісі – шаруашылықты жүргізудің ескерген әдістерін дер
кезінде ... ... жаңа ... ауыстырып отыру керек деген сөз.
Қазіргі кезде қолданылып жүрген ... ... ... ... мен басқару жүйесі негізінен ... ... ... бір ... ... ... ... бірте-бірте ескеріп қалды, ынталандырушы ролінен айырыла
бастады, ал кей кездерде тежеушіге айналды.
Осы ... ... ... ... отырып, қазір рыноктық
шаруашылық механизмін іске қосу ... ... ... ... факторының ролін күшейту ісіне жұмылдырып отыр.
Мұның өзі іс жүзінде өндірістік ... одан әрі ... ... және ... күштерді дамытуға жаңа өріс ашып беретін
басты бағыт.
Біздің қоғамдық құрылыстың негізі ... ... ... ... ие болып отыр.
Өйткені меншіктің мазмұны бай, оған ... ... ... мен ... ... пайдалану жөніндегі көп қырлы
қатынастар жүйесі, экономикалық мүдделердің тұтас бір ... ... бұл ... ... ... бір дәрежеде ұштастыруды
және ұдайы реттеп отыруды талап етеді, өйткені ол ылғи ... ... ... ... ... ... ұғынып алмайынша,
дұрыс практикалық шешімдер ... ... ... ... меншікке шын
мәнінде шаруақорлық көзқарас қалыптастыру шараларын ойластыру қажет.
Меншікке көзқарас ең алдымен адамның нақты ... оның ... ... ... бөлу мен пайдалануға ықпал ету
мүмкіндіктері арқылы қалыптастырады.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... құруда болып отыр.
Осымен байланысты жеке ... ... ... де ... ... ... қазіргі рынокқа бет бұрыс жағдайында жеке кәсіпорындар
мен ұйымдар құрып, барынша ... ... Олар ... киім ... ... тұрғын ұй және ... ... ... қызмет
көрсету мен сауда қоғамдық тамақтандыру жүйесінде ... ... ... ... бір мәселе: мемлекет иелігінен алу ... ... ... және ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің Ұлттық
бағдарламасы қабылданып, қазір кезеңдер бойынша ... ... ... жәй, бұлпроцесс кезектегі маусымдық шаралар сипатына
ұқсамаса игі еді. ... ... ... алу мен ... ... ... ... кезеңдер бойынша жүзеге асырылады.
Экономикалық даму өзін-өзі дамыту болғанымен оған сырт ... және ... ... ... әсер ... ... басты және
шешуші қозғаушы күш - ... ... мен ... ... ... ... мен ... байланысты екенін атап айту
керек.
Сонымен қатар өндірістік қатынастар, ... ... ... әсер ... және оның әсері түрліше болуы мүмкін.
Жалпы алғанда ... ... ... ... ... мен даму ... сәйкестігіне байланысты. Осы сәйкестік
өндіргіш күштердің дамуына жол ашады.
Ал енді ... ... яғни ... ... өндіргіш
күштерден артта қалса қоғам дамуына нұқсан ... де, ол ... ... орналасуына мән береді.
Еңбек құрал-саймандары адамның ... ... ... ... ... және оны еңбек процесінде қолданылады.
Еңбек құрал-саймандары бұл әртурлі ... мен ... ... ... ... ... жеткізетін құрылым және т.б. нәрселер.
Еңбек құрал-саймандарының даму деңгейі көп жағдайда өндірісте жүзеге
асатын адамдардың ... ... ... ... ... өндірісі жағдайында механикалық еңбек-құралдары үш
компоненті машина ... ... ... ... ... жеткізетін
құрылым.
Ғылыми-техникалық революция бұған жаңа ... ... ... ... ... және ол ой ... ... формалды
икемге келетін жұмысын атқарды.
Осы ... ... ... ... ... ... ... шығады және онымен қатар тұрады. ... ... ... заты мен ... ... өндіріс құрал-жабдықтарын
құрайды.
Әрбір адам жеке жұмыс істейді, бірақ ... ... ... ұжымда,
қоғамда жүзеге асады. өндіріс әрқашан қоғамдық сипат алып, оның екі жағы
болады: өндіргіш күштер және ... ... ... ... ресурстар» деген ұғым бар.
Экономикалық ресурстар – бұл да өндіріс факторы, ... ... және оны ... ... ... ... газ, мұнай, бензин,
керосин, темір рудасы, темір, болат, машина, станок, жабдық, ұй және ... ... ... ресурстар шектеулі мөлшерде
болады. Мысалы, жер өте көп, бірақ ... ... ... ... ғана ... ... көлемін тау сілемі , орман, тундра, құм массивтері –
бос дала және т.б. ... ... ... пайдалы қазбала болған жерлер –
оларды алудың нәтижесінде тозады. Мысалы, атақты «Магнит» тауының орнында,
Магнитогорск қаласы ауданында - ... ... ... ... ... ... ... кезде ол жерде үлкен шұңқыр қалып отыр.
Сондай-ақ өндірістік үйлер, алып құрылыстар, ... ... ... ... – мұңын барлығы экономиканың даму жолына белгілі
шектеу қояды. Осыдан ... ... ... ... бар ... ... ... мәселесі туындайды.
Себебі, тұрғындардың тез өсіп келе жатқан сұранымдарын қанағаттандыру
қажет.
Ресурстардың жеткіліксіздігі оларды үнемдеу, таңдау ... ... ... бар ... ... шектеулі
кезінде өндіріс қоғамдағы барлық сұранымдары қамтамасыз ете ... ... ... жоя ... ... ... ... апаттан қорғай
алмайды.
Қоғамдық өндіріс мүмкіндігінің шектеулігі жағдайында ... ... ... ... ... мысалды жие келтіреді:
айталық, май ... мен ... ... ... әр ... жұптық
варианттың тізберлері болуы ... нан мен ... ... ет ... ... ... мен тұрғын-үй құрылысы және т.б.) арасында
қайсысын таңдаусыз қажет.
Барлық ... ... ... болуы, кез келген қолда бар
тауарды өндіру туралы ... сол ... ... да бір ... ... үшін ... бас ... қарастырылады.
Сондықтан да барлық шығындар ... ... ... танкі
өндірісінде жұмсалған металл, оны автомобиль өндірісінде немесе ... ... ... қолдану мүмкін емес.
Ғылыми әдебиеттерде және оқулықтарда адамзат қоғамының тарихында
қоғамдық өндірістің екі түрі ... ... ... ... ... ... ... өндірісті ұйымдастырудың ең ертедегі
түрі болып табылады. Алғашқы қауымдағы адамның еңбек құрал-саймандарының
қарапайымдылығы оған ... тек ... ... үшін ... мүмкіндік
береді.
Натуралды шаруашылық алғашқы қауымдық, құлиеленушілік және ... ... ... ... ... ... ... ыдырауы
кезеңінде еңбек өнімінің бір бөлігі тауарға айналады.
Бұл мал шаруашылығының егін ... ... ... ... ... және өндірушілердегі артық өнімнің құрылуына алып
келеді. өз кезегінде бұл олардың арасында айырбасты тудыруға жағдай ... ... ... ... ... қол ... егіншіліктен бөлінуі және меншіктің пайда
болуына жағдай жасады.
Тауар ... ... ... ... ... дамуының жоғарғы
түріне қол жеткізеді және жалпылама ... ие ... ... ... түрі ... жағдайда да орын алуда. Мысалы,
бақшагерлердің ... ... - ... тек өзі үшін ... ... тек өзі үшін ... егер ... бір бөлігін сату ... онда ол ұсақ ... ... ... ... ... – бұл дамыған тауар ... ... ... болуы және оның мамандануы.
Еңбек бөлісі өндірістің ... ... көп ... ... ... Бұл ... ... қоғамдық өндіріс саласында,
әсіресе өнеркәсіпте - өте көрнектілікпен байқалады.
Мысал ретінде ... және ішкі ... ... айтуға болады.
Машина жасауды алатын болсақ, мұндағы мамндану өте кең ... ... ... ... ... жасау, тракторлы машина жасау,
ауыл шаруашылығы машинасын жасау, автомобиль жасау және т.б. ... ... ... ... өнеркәсібі және т.б.
Тамақ өнеркәсібінде: нан жабу, қант, кондитерлік тағамдар, шай, шарап,
ет және сүт өнеркәсіптер және т.б. ... ... мен оның ... ... онда нарықта жұмыс жасайтын кәсіпорынның тауарлық
дәрежесі жоғарылайды және нарық мөлшері артады.
Тарихи ... ... ... өндірісінің пайда болуы
төмендегідей үш жағдайда жүзеге асырады:
- бірінші ең ірі қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... жеке меншіктің пайда болуы;
- тауар өндірушілердің экономикалық оқшаулануы (отбасының қауымдастықтан
экономикалық оқшаулануы).
Тауар өндірісінің екі түрі бар: жай және капиталистік. Олар бір ... ... ... өндіріс құрал-жабдығына деген жеке меншік жатады
және олекеуіде өнімді сату үшін ... ... ... ... ... ... бар. Жай ... өндірісінде өнім тауар өндірушінің
өзіндік еңбегімен жасалады.
Мұнда ... ... ... жоқ. ... ... өндірісінде өнімді
өндіріс құрал-жабдығы жоқ жалдамалы жұмысшы жасайды.
Сөйтіп, қазіргі нарықтық қатынастар тек қана кәсіпорын, шаруашылықтың
жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... яғни еркін кәсіпкерлік пен жеке
меншік арқылы деген сөз.
Қазақстанда тауар өндірушілердің экономикалық оқшаулануы нарыққа ... ... ... ... ... ... ... күшін жалдау жоқ. Капиталистік тауар өндірісінде өнімді
өндіріс құрал-жабдығы жоқ жалдамалы жұмысшы ... ... ... ... тек қана кәсіпорын, шаруашылықтың жоғарғы ... және ... ... ... оқшаулануының негізінде
қалыптасады, яғни еркін кәсіпкерлік пен жеке меншік арқылы деген сөз.
Қазақстанда тауар өндірушілердің ... ... ... ... еркін кәсіпкерлер тобының қалыптасуын қарастырады.
Адам қоғамының дамуы негізін материалдық ... ... Өмір ... және ... ... үшін, адамдарда тамақ өнімдері, киім, тұрғын-үйі және
т.б. болуы қажет.
Материалдық және рухани игіліктер өндірісін тоқтатқан болса, онда адам
қоғамы жойылып ... ... ... ... ...... шаруашылығы салаларының
төмендегідей материалдық ... ... ( ... ... ... және материалдық қызмет көрсету саласы бойынша (өнім
қозғалысын тұтынушыға дейін қамтамасыз ететін көлек пен сауда, ... ... ... ...... өндеу, тігу, жуу тазалау,
және т.б.) ... ... ... ... ... ... | ... емес |
|Материалдық игіліктерді өндіру ... 2 – ... ... ... ... ... материалдық өндіріс салаларынан
басқа, материалдық емес өндіріс салаларында бөлінеді. ... ... емес ... ... құндылықтар) жасалады, сондай-ақ
материалдық емес қызмет ...... ... ... ... спорт, және басқалардан бар және бұлар бұрын өндірістік ... ... ... ... ... ... жүйесінде үлкен
рөл атқарады.
Ғылыми зерттеудің көрсеткеніндей, білім, ғылым, денсаулық сақтау,
өнер, мәдениет (өндірістік емес ... ... ... тиімділігіне
үлкен әсер етеді. Алайда тікелей емес, қоғамның басты өндіргіш күші – ... ... ... әсер ... ... қазіргі қоғамдық өндірістің алдында ... ... ... ... ... ... ... экологиясын сауықтыру
б) гуманизациялау мәселесі, яғни өндірісте адамға бір қалыпты жағдай
жасау.
Адамзат қоғамы осы ... шешу ... ... ... ... ... жүргізуде.
Бұл мәселелер 21 ғасырдың негізгі проблемалары болып табылады.
Қоғамдық ... ... ... ... нені ... жұмыс күшінің, еңбек заттары мен еңбек ... ... деп ... аса ... ... Сөз жоқ, олар ... ... біртұтас жүйені құрайды.
Ал біртұтас жүйенің әрдайымда элементтердің жай ... ... бар ... ... өзара қатынасы, тиімділігі өндіріс
технологиясы мен ұйымдастырылуынан айқын ... ... ... ... ... ... ... заттарына ықпалының өндірістік факторлардың механикалық, физикалық,
химиялық қасиеттеріне негізделгендігін көрсетеді.
Экономикалық ... ... ... жие ... ... ... мен ... өндіру (басқада әр түрлі жұптық варианттың ... ... нан мен ... арасындағы, ет пен балық, автомобиль ... ... ... және т.б.) арасында қайсысын таңдаусыз қажет.
Экономикалық даму өзін-өзі дамыту ... оған сырт ... және ... идеологиялық факторлар әсер етеді, бірақ басты ... ... күш - ... ... мен өндірістік қатынастардың
өндіргіш күштердің дәрежесі мен сипатына байланысты екенін атап ... ... ... ... жие ... ... май
өндіру мен зеңбірек өндіру (басқада әр түрлі жұптық варианттың тізберлері
болуы ... нан мен ... ... ет пен балық, автомобиль өндірісі
мен тұрғын-үй құрылысы және т.б.) арасында қайсысын таңдаусыз қажет.
Барлық ресурс түрлерінің ... ... кез ... қолда бар
тауарды өндіру туралы шешім, сол ... ... да бір ... ... үшін қолданудан бас тартуды қарастырылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Борисов Е.Ф. «Экономическая теория» г. Алматы 1999г.-140с.
2. Океанова З.К. «Основы экономической ... ... ... 1997.
3. Гальперин В.М., Микроэкономика – М.: Экономическая школа, 1994 -560с.
4. Современная экономика. Общедоступный учебный курс. – Ростов на ... ... ... З.К. ... экономической теории»
6 Бердалиев К.Б. Основы управления ... ... ... ... ... ... Р. Макконнелл, Стэнли Л. Брю. ... ... и ... – М.: ... 1992, Том 1, глава21; Том 2, ... ... ... ... ... 1998, ... ... Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. А. 1992г., 240с.
10 ... Ж. Адам ... және ... ... ... 1993г.
11 Есім Ғ. Тағы да ... ... ... Ақиқат, 1997, №6

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қор нарығы76 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
Unix ОЖ-нің қорғаныс әдісі5 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Данон» компаниясының персоналдың дамыту процесін басқару22 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Абиотикалық факторлар6 бет
Адам - биоәлеуметтік жан11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь