Ресейдің ұлттық аймақтарындағы Азамат соғысы (1918 – 1920)

КІРІСПЕ

І . ТАРАУ. АЗАМАТ СОҒЫСЫНЫҢ БАСТЫ ОҚИҒАЛАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ СИПАТЫ

ІІ. ТАРАУ. САЯСИ . ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ ОДАҚТЫҢ ҚҰРЫЛУЫ

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ресейдегі ұлттық аймақтарындағы азамат соғысы, осы кезге дейін жан – жақты зерттелмеген болатын. Себебі кеңес өкіметі кезінде бұл азамат соғысы жайында көптеген материалдар кездестіруге болады. Бірақта бұлардың барлығы сыңаржақ зерттеліп, жан –жақты қарастырылмаған. Ал қазіргі кезде, бұл азамат соғысы туралы жан – жақты материалдарды кеңес үкіметі кезіндегі бар деректерді пайдалана отырып, оның шынайы шындығын ашуға болады.
1917 жылығы Ақпан буржуазиялық – демократиялық революциясы нәтижесінде царизмнің құлатылуы Ресейдің саяси күштерінің орналасуын түбірінен өзгертті. Жеңген революцияның негізгі қозғаушы күшін құраған көтерілісші жұмысшылар, солдаттар, шаруалар самодержавиелік негіздерді жоюмен ғана қалған жоқ, ал сонымен бірге өздерінің өкімет органдарын – Кеңестерді құрды. Алайда буржуазия мен буржуазияланған помещиктер революцияның жеңісін пайдаланып, өздерінің мүдделерін білдіретінпартиялардың саяси тәжірбиесіне сүйеніп, уақытша үкіметті құрып, билікті өз қолдарына алды. Уақытша үкімет жер – жерде, соның ішінде, ұлттық шет аймақтарда да өзінің органдарын құрды.
Міне менің алға қойған мақсатым, осы 1918 – 1919 жылдар аралығындағы азамат соғысын, яғни Ресейдің ұлттық аймақтарындағы азамат соғысын жан – жақты қарастырып, зерттеп шығу.
Дипломдық жұмысымды терең қарастыру мақсатында, жан –жақты зерттеу үшін, алға мынандай жоспар құрдым, яғни құрлымы былай деп алғам болатынмын.
Дипломдық жұмыстың жоспары, бірінші кіріспеден, біірінші және екінші тараудан, қорытындыдан тұрады. Бірінші тарауды, азамат соғысыгың жалпы сипаты деп алып, бұнда азамат соғысының басталуы және де жалпы басталуына негізгі себептеріне тоқталып өттім.
Ал екінші тарауда, Саяси – экономикалық және әскери одақтың құрылуы деп алдым. Осы жерде, яғни әр жақтын әскери одақтарының қалай және қашан құрылғаны жөнінде толық мәліметтер арқылы жан – жақты қарастырылып шықтым.
Осы диплом жұмысында ресей халқының тарихы бойынша білімнің өркендеп өсуін, деректердің тарих ғылымының дакументталдық базасы ретінде жинақталуын, Ресей тарихының жекелеген жақтарын терең зерттелуін және сол ағымда проблематикалық кенейуін ашып көрсетуге әрекет жасады. Осы диплом жұмысының негізгі алдына қойылған мақсаты:
- Ресей тарихы бойынша білімнің жинақталуы процесін бақылай отырып, өлкенің тарихы бойынша түрлі көзқарастарға сипаттама беру;
- Ресей тарихнамасының дамуында және ресей ұлттың намасының қалыптасуындағы орыстың қоғамдық-саяси философиялық және тарихи ойының атқарған қызметің көрсету.
Диплом жұмысының тарихнамасына келетін болсақ, көбінесе Лениннің «Таңдамалы шығармалар» атты шығармаларында, осы азамат соғысы жайында сыңар жақ болса да, көптеген материалдары алуымызға болады. Осы В. И. Лениннің шығармаларын талдап отырып, осы азамат соғысын жан – жақты қарастырдым.
«История гражданской войны в СССР 1917 – 1922 г.» атты Москвадан 1958 жылы шыққан тарихи еңбекте, осы азам соғысы толықтырып жазылған. А. П. Литвиннің «Советская историография гражданской войны в Поволжье» деген еңбегінде, аталмыш тақырыпқа байланысты ең құнды деректер алуға болады. Сонымен қатар, «Гражданская война и военная интервенция в СССР» деген, Хромовтың басшылығымен жазылған, Москва қаласынан 1983 жылы шыққан тарихи еңбектен де ең қажетті материалдарды да ала аламыз.
Әдебиеттер тізімі

1. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ – қарасы / Алматы 1993ж. 256 бет.
2. Ленин В.И.Гедеологиялық жұмысшы туралы / Алматы 1971ж. 472 бет
3. Ленин В.И. Шығармалар толық жинағы / Алматы 1981
4. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті дамыту және өзімізді электендіру туралы / Алшматы 1956
5. Рубрики: Қазақстан экономикасы
6. Мадиярова Д. Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық қауіпсіздік / Алматы 2000ж. 193 бет
7. Сатыбалдин С. Қазақстан жаңа экономикалық саясатқа бет – бұра ала ма? // Егеменді Қазақстан 1999ж. 23 – 27 қазан
8. Казахстан в огне гражданской войны /Под. ред. С.Бейсембаев, П.Пахмурного / Алма – ата 1960г.170стр.
9. Победа Великой Октябрьской социолистической революции в Казахстане / Алматы 1957г. 423 стр.
10. Алма – Ата в период октября и в годы гражданской войны. / под. ред.С.Джусупбекова / Алматы 1949г. 42 стр.
11. Захар Иванович, Андрей Сергеевич. Годы огневые / Алматы 1987г. 76 стр.
12. История Кахстана / под. ред А. К. Акишев, М. К. Козыбаев / Алматы, 1993 – 416 стр
13. История Казахстана в 4 – х т. сдревнейших времен до нашии дней / ред. М. Х. Асылбеков / Алматы, 1996 – 538 стр
14. История Казахстана / Кан Г. В. Алматы, 2002 – 79 стр
15. Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. Казахстан. Летопись трех тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр
16. Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының тарихы / Алматы, 1999 – 188 бет
17. Атабаев Қ. Қазақстан тарихының деректанулық негіздері Алматы, 2002 – 302 бет
18. Қазақстан тарихы 1 – том
19. Қазақстан тарихы. (очерк) Алматы. 1994
20. Сөйкетов Ж. Ақсу аңызы. Алматы. 1991
21. Тәтімов Қазақ әлемі. Алматы. 1993
22. Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының очеркі. Алматы. 1985 – 735 бет.
23. Жұмағалиев Өршіл гуманизм өнегесі. Алматы. 1977
24. Ленин В. И. Таңдамалы шығармалар Алматы. 1969
25. Сталин И. В. Шығармалар Алматы. 1948
26. Сабыров С. Қазақстан тарихы. 2002
27. Аршипов П. А. История мохновскаго движения (1918-1921). 1995
28. История гражданской войны в СССР 1917-1922. Москва. 1958
29. История СССР / под. ред. Ю. А. Поляков Москва 1967
30. Гражданская война и военная интервенция в СССР / ред. Хромов Москва 1983
31. Общественные науки / ред. Е. Б. Бекмаханов Алматы. 1965
32. Литвин А. П. Советская историография гражданской войны в Поволжье
33. Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. Казахстан. Летопись трех тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр
34. Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының тарихы / Алматы, 1999 – 188 бет
        
        Тақырыбы: Ресейдің ұлттық аймақтарындағы Азамат соғысы
(1918 – 1920)
ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І – ТАРАУ. АЗАМАТ СОҒЫСЫНЫҢ БАСТЫ ОҚИҒАЛАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ...... ЖӘНЕ ӘСКЕРИ ОДАҚТЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Ресейдегі ұлттық аймақтарындағы азамат соғысы, осы ... ... жан ... ... ... ... ... өкіметі кезінде бұл азамат соғысы
жайында көптеген ... ... ... ... ... ... зерттеліп, жан –жақты қарастырылмаған. Ал ... ... ... соғысы туралы жан – жақты материалдарды кеңес үкіметі кезіндегі бар
деректерді ... ... оның ... шындығын ашуға болады.
1917 жылығы Ақпан буржуазиялық – ... ... ... ... ... саяси күштерінің орналасуын ... ... ... ... ... ... құраған көтерілісші
жұмысшылар, солдаттар, шаруалар самодержавиелік негіздерді жоюмен ғана
қалған жоқ, ал ... ... ... ... органдарын – Кеңестерді
құрды. Алайда буржуазия мен ... ... ... ... ... мүдделерін білдіретінпартиялардың саяси тәжірбиесіне
сүйеніп, уақытша үкіметті құрып, билікті өз қолдарына алды. ... ...... соның ішінде, ұлттық шет аймақтарда да өзінің органдарын
құрды.
Міне менің алға қойған ... осы 1918 – 1919 ... ... ... яғни ... ... ... азамат соғысын жан –
жақты ... ... ... ... терең қарастыру мақсатында, жан –жақты зерттеу
үшін, алға мынандай ... ... яғни ... ... деп ... ... ... жоспары, бірінші кіріспеден, біірінші және екінші
тараудан, қорытындыдан тұрады. ... ... ... ... ... деп ... ... азамат соғысының басталуы және де ... ... ... тоқталып өттім.
Ал екінші тарауда, Саяси – экономикалық және ... ... ... алдым. Осы жерде, яғни әр жақтын әскери одақтарының қалай және ... ... ... мәліметтер арқылы жан – жақты қарастырылып шықтым.
Осы диплом жұмысында ресей халқының тарихы ... ... ... ... ... ... ... базасы ретінде
жинақталуын, Ресей тарихының жекелеген жақтарын терең зерттелуін және сол
ағымда проблематикалық кенейуін ашып ... ... ... Осы ... ... ... қойылған мақсаты:
- Ресей тарихы бойынша білімнің жинақталуы процесін ... ... ... ... түрлі көзқарастарға сипаттама беру;
- Ресей тарихнамасының дамуында және ... ... ... орыстың қоғамдық-саяси философиялық және тарихи ойының
атқарған қызметің көрсету.
Диплом ... ... ... ... ... ... шығармалар» атты шығармаларында, осы азамат соғысы жайында сыңар
жақ болса да, көптеген материалдары алуымызға ... Осы В. И. ... ... отырып, осы азамат соғысын жан – жақты қарастырдым.
«История гражданской войны в СССР 1917 – 1922 г.» атты Москвадан 1958
жылы ... ... ... осы азам ... ... ... А. ... «Советская историография гражданской войны в ... ... ... ... ... ең құнды деректер алуға болады.
Сонымен қатар, «Гражданская война и военная ... в ... ... ... жазылған, Москва қаласынан 1983 жылы шыққан тарихи
еңбектен де ең қажетті материалдарды да ала ... ... ең ... ... ... ... ... да
материалдар алуға болады. Қорыта айтар болсам, негізінен аамат соғыс ... ... ... бірнеше шығармаларды, тарихи еңбектерді ... ... ... ... ... ... бұл еңбектердің
барлығы кеңес үкіметі кезінде жазылғандықтан кейін, қандай ... ... ... жақ және де ... идеология мен жазылғанын
ескере кеткеніміз дұрыс. Соған қарамастан, Бұл ... ... ... ... ... ... алға ... мақсатыма жету үшін,
еңбектердің ... ... ... ой елегінен өткізіп, ... ...... ... ... ... жылғы 18 январьда Халық Комиссарлары Советінің Председателі
В. И. Ленин «Жұмысшы — Шаруа Қызыл ... құру ... ... қол ... ... «Ескі армия буржуазияның еңбекшілерді таптық
қанаудың қаруы болды. Өкімет билігін еңбекшілер мен қаналушы таптың
қолына алуына ... жаңа ... құру ... ... /1/,— деп
көрсетілді. Одан соң декретте Қызыл ... ... ... ... ... өкіметі мен социализмді қорғау үшін
бар күші мен өз ... ... ... ... ... делінді.
Сонымен Декрет Қызыл Армияның езінің қүрылуы мен ... ... ... армия екендігін, оның мақсаты еңбекші-лердің мүддесін қорғау
екендігін анықтап берді.
Сөйтіп, тарихта түңғыш рет еңбекшілерді қанау үшін ... ... ... олардың бостандығы мен тәуелсіздігін қорғайтын
армия құрылды.
Алғашқы ... ... ... ... құрылды, өйткені Совет
өкіметінің армияны жергілікті жерде ... ... ... оны ... ... ... етіп ... әскери аппараты болмайды. Кейін
партия жүмысшы табының саналы тобынан ... ... ... ... ... олар Отанды қорғауға маңызды раль атқардьі.
1918 жылдың көктемінде ... ... ... ... ашық ... бастады /2/.
Англия, Франция, АҚШ, Жапония, Италия әскерлері советтік солтүстік
пен қиыр шығысқа басып кірді. Май айында Антанта Совет үкіметі босатқан
соғыс ... ... ... ... ... ұйымдастырды.
Қорпусқа орыстың көптеген ақ гвардияшылары ... Бұл ... ... ... ұлан-байтақ жерді қамтыды. Қарусыз
халыққа ойран салып, бүлікшілер ... ... ... ... Омбыны, Семейді Қоста-найды, Уфаыы басып
алды. Бұл ... ішкі ... ... ... Волгада,
Оралда, Сібірде кулактардын, бүліктері шықты. Қазақстанда ... ... және ... ... ... ... /3/.
Антантаның көмегіне сүйеніп, адмирал Колчак пен генерал Толстов
қылмысты әрекеттерін өрістетті.
Оңтүстікте атаман Анненковтың қанды балақ банды-лары ойран ... ... ... ... ... ... басып алып, Қазақстан
мен Түркістанның совет аудандарын ... ... ... ... ... ... аудандарда контрреволюциялық «үкіметтер» қүрылып,
ақ гвардия армиялары жасақталды. Интервенттер ... ... ... ... мен ... өртеді. Қолдарына түскен коммунистерді
ешбір тергеусіз, сотсыз ата берді, жергілікті халыққа ... ... ... ... ... ауыр халге душар болды. Республика
от құрсаудың ортасында қалды.
Осындай ауыр кезде ... ... ... ... қамқорлықтың
бірі 1918 жылдың 14 июнь күні В. И. Лениннің совет Қызыл ... ... ... ... «Барлық еңбекші мұсылмандарға»
деген үндеуі болды.
1918 жылы ... ... ... Черняев (Шымкент) уездік советтік
председателі Дибаров өзінін, Туркістан Совет республикасынық халық
комиссарлары Ф. И. Колесовқа ... ... ... ... 150 ... қабылдауға» рұқсат сұрайды /4/.
Ф. И. Қолесов өзінің жауабында Жұмысшы - Шаруа Қызыл Армиясының
қүрамына мұсылмандарды ... ... ... ... Қызыл Армияның қүрамына алу туралы хабар ... ... ... және ... ... ...... алады қарт коммунист Қүлмұхамедов.— Менің туған қалам Шымкент (сол
кездегі Черняев) солдаттардан, қала мен ... ... ... ... Армия бөлімдері құрыла бастады. Олардың
құрамында көптеген қазақтар болды. ... ... 1918 ... басында
құрылып, Закаспий майданына аттанып кетті. ... ... ... ... ұйымдастырушылар большевиктер А. И. Астроханцев, 3.
Б. Романенко және М. Е Морганов болды.
Аз уақыттың ішінде 1919 жылдың 18 ... ... ... әскери советі Черняев полкінің құрамдық тізімінде 1347
адам болды, оның ... жаяу ... —669, атты ... —73 ... ... ... патрон—278 болды /5/.
1918 жылдың 10 июлінде мұсылман, солдат, жұмысшы және диқан
депутаттарының ... ... ... ... председателі Усман
Бапишев Түркістан советтік федерациясының, Орталық ... ... ... онда «күн сайын көбейіп келе жатқан тонау-шылар, мен
қарақшылардан және контрреволюция тара-пынан ... ... ... және ... ... өкіметін қорғау үшін қала мен уезде бар
қарулы күштің ... ... ... ... 200 жігіттен
қазақтардан қосымша отряд құруға рұқсат сұрайды.
1918 жылы 9 августа ... ... ... ескі ... ... ... еңбекшілердің үлкен жиналысы
болды, оған Түркістан темір жолдарының ... И. Ф. ... ... ... ... халықтан шыққан андижандық
еқбекшілер өздерінің Совет өкіметін қорғауға, Қызыл Армия құрамына
кіруге және өз ... ... ... ... ... ... ... болған барлық контрреволюционерлерді қууға дайын
екендіктерін мәлімдеді. Сонымен қатар қарарда мүсылман ... ... ... ... ... өз өкіметі ретінде
Совет өкіметін бар өмірін аямай қорғайды деп хабарланды.
1918 ... ... ... Н. А. ... басқарған Закаспий
майданының командованиесі қазақтардан атты ... ... қүру ... ... бұл істі ... ... ... өзін белсенді
керсеткен большевик У. Бапишевке ... ... ... бөлімдерін құруға Қазалы, Перовск, ... ... ... мен ... да облыстардыц бірқатар елді пункттерінін,
жергілікті халқы белсене қатысты.
Жауапты өкіл Бунятов 1918 ... ... ... ... ... еріктілердің - бірнеше эшелондарын жіберді:
Қазалыдан 130 адам, Перовскіден 135 адам, Шиеліден—161 адам,
Ферғана облысынан 118 адам ... ... ... айы бойына Бунятов Түркіста республикасының
әскери халық комиссариатына әртүрлі үлттардан құралған 554 еріктілерді
жіберді /7/.
1918 жыл 12 ... У. ... ... ... Атқару
Комитеті бекіткен Түркістан әскери комис-сариатының №17083 мандатын
алды, онда ... ... ... ... У. ... мұсылман
(қазақ) Қызыл Армиясын құру туралы тапсырма бергендігі айтылды.
1918 жылдың ... ... ... ... атқару комитетінің
Ашхабад майданы әскери саяси штабының ... У. ... ... ... ... мұсылман Қызыл Армиясы құрылып,
оның жаттықтырылған бір бөлігі социалистік Қызыл Армияның ... үшін ... ... ... ... ... 300 ... әскери іске үйретіліп жатқандығы, олар қайда бұйрық
болса сонда жіберілетіндігі айтылды.
1918 жылы 18 сентябрьде Түркістан қаласында атты қазақ жүздігінің
екі ... ... ... социалистік мұсылмандық армияны
ұйымдастыру жөніндегі штаб құрылды.
Штаб бірден жұмысқа кірісті. 1919 жылы 14 ақпанда У. ... ... № 2 ... ... онда ... ... ... қызыл
әскерлердің тізімі берілді. Бұл тізімде 1919 жылы 13 ... ... ... қабылданған жергілікті ұлттардың өкілдерінен құрылған 117
еріктілердің фамилиясы аталды /8/.
Еріктілерді қабылдаумен қатар әскери штаб ... аяқ киім ... ... ... ... ... ... т. б.
шұғылданды. 1919 жылы 20 ақпанда штаб тура төбедегі Совет председателі
«әскери киім үшін шүға сатып ... 100000 сом ... Ал 20 ... 6 ... ... ... ... 1319 пар етік, Ташкент
қоймасынан 400 пар іш киім, 100 пүт үн, 50 пүт ... 5 ... ... ... ... мартының аяғында 316 еріктілер қабылданды, 1919 жылы
13 мартта ... ... ... ... ... Бапишевті
түтқынға алғандығына байланысты онын, қызметі — эскадрон командирі
Добровольскийге ... - Ата ... ... ... ... 1000-ға жеткізу
жоспарланды, алайда қажетті жағдайлардың болмауы бүл жүмысты ... ... ... киім, азық - түлік жетіспеді. Сол ... ... ... қүру жөніндегі штабты тарату туралы
мәселе қойылды, бірақ ... ... ... ... штабты қайтадан құрумен ғана шектелді.
Штабқа әзірше жиналған еріктілерден жеке мұсылмандық Қызыл Армия
емес, тек қана 4 эскадроннан тұратын атты ... ... құру ... ... ... ... Федерациясының 1919 жылғы 9 апрельдегі
Түркістан республикасының әскери ... ... № 297 ... «Ташкент қаласында округ бойынша 1919 жылғы жарияланған № 123
бұйрықта кәрсетілген штатқа сәйкес 4 эскадроннаң ... ... атты ... ... ... ... басшылығына
хабарланады /9/.
1919 жылы 19 мартта уақытша комиссия Түркстан Республикасының
армиясы құрамына тоқымашы жұмысшылардан құрылған ... ... ... шешім қабылдады.
Жаңадан құрылған қазақ атты әскер полкінде 1919 жылы 1 апрельде
командалық құрам белгіленді. Полк ... ... ... ... ... Муравьев тағайындалды. Муравьевке қызыл әскерлерге
әскери және саяси тәрбие беру міндеті жүктеледі.
Жергілікті ... ... ... ... және ... ... іске ... полк әжептәуір ірі жауынгер бөлім
еді, оны Түркістан республикасы әскерлерінің қолбасшысынын. бұйрығы
бойынша 1919 жылы 19 ... ... ... ... ... ... ... құру жөніндегі штаб бойынша берілген №11
бұйрықта былай делінген: «I. Полк командирі жолдас Демидовқа тез арада
сағат 9 - ға ... полк ... ... ... ... аттануды
ұсынамын. Аттаныс алдында барлық қызыл әскерлер мен командалық
құрамды жинап, тізім ... ... ... қанша адам аттанатыны
жөнінде мәлімет беру керек. Ұсыныс орындалмаса ату ... ... ... ... ... 4 эскадронында барлығы 443 ... ... ... ... ... оның көмекшісі Муравьев, адъютант Смирнов аттанды.
Полк майданға аттанды, ал мұсылман ... ... құру ... ... ... жаңа ... ... еріктілер жинау бағытындағы
жұмысын жалғастыра берді.
15 адамнан ... ... ... тобы ... жаяу ... құруға негіз болды. Рота құрамы күн сайын 3 - 10 ... ... ... ... Перовск және Түркістан ... ... ... да еріктілер эшелондары ағылып келіп жатты. 1919
жылы 7 июльде Арыстан Ташкентке Ахметбаев басқарған 89 ... ... ... ... ... ... Қызыл Армияны құру
жөніндегі штабтың құрамында ... ... жаяу ... атты әскер
және пулемет істері жөніндегі бөлімдер құрылды. Штаб ... құру ... ... ... ... аталды /13/.
Мұсылмандық Қызыл Армия штабының бастығы болып әскери ... және ... ... ... комиссардын, жетекшісі
және Түркістан республикасы әскери ... ... Б. ... ... 1919 жылы 24 ... ... - ... Қызыл Армияны құру женіндегі бөлімшені басқаруға ... ... кең еріс ... ... ... ... республика әскери комиссарының көмекшісі Б. Шагабудтинов
штабтын алдында зор міндет—бұқаралық ... ... ... ... қойды. Осыған байланысты бүкіл Түркістан республикасы бойынша
мүсылмандық Қызыл ... күру ... ... жергілікті ұйымдар
құрылды. Б. Шагабудтинов белсенді әрекеті арқасында қысқа мерзімде 1919
жылы 24 майынан 18 ... ... ... ... Армияны ұйымдастыру
женіндегі уездік бөлімшелер Әулие - Атада, Самарқандта, Түркістанда,
Бетпақдалада, ... ... ... ... Ходжентте,
Перовскіде, Пішпекте құрылды. Мерке селосында да ... ... ... ... ... ... Б. ... Әули - Ата
уезінде еріктілерді мұсылмандық Қызыл Армияға қабылдау туралы нұсқаулар
бере келіп, ... деп ... ... мұсылмандық К,ызыл Армня
қатарына ұлтына қарамастан барлығы ... ... жылы 19 ... Б. ... ... ... Армияны
қүру туралы» баяндамасын тыңда-ды, бұдан кейін ол үшін орасан көп
қаржы, материалдық ... ... және ... ... ... ... керек екені анықталды. Ал бүған Түркістан республикасының сол
кездегі жағдайына қарағанда Революциялық ... ... ... еді. ... ... ... ... мынадай қарар
қабылдады /16/.
«Республика Революциялық Соғыс советінің қарамағында қару - жарақ,
соғыс жабдығы, азық- түлік және киім - ... ... ... ... кен, ... кұру ... ... Армия қатарына
алынған мүсылман жолдастардан Самарқанд қаласында бір запас жаяу әскер
батальонын және роталар дайындау үшін бір атты ... ... ... ... ... советінің дәлелдері жеткілікті сияқты
болғанымен, мұсылмандық және ... ... жеке - жеке ... қүру,
орталықта (мұсылман армиясының штабы) және жергілікті жерлерде әскери
басқармаларды үйымдастыратын және ... ... ... - жеке ... қүру ешқандай жақсы нәтиже бермес еді. Бұл ... ... ... ... тиімді болған болар
еді.
Түркістан республикасы Революциялық Әскерм советінің ... ... ... Қызыл Армияны құру жөніндегі республикалық
штаб 1919 жылы 21 июньде мынадай бұйрық шығарды: ... ... құру ... ... ... - ... ... Ходженттегі, Перовскідегі, Пішпектегі және Мерке
селосындағы уездік белімшелер ... ... ... тез ... ... ... барлық жұмыстарын бітіруге тиісті...
Қызметкерлерді кызметтен босатып, бөлімшелер ... ... ... ... ... мен жылқыларды алып, Ташкентке келулері
қажет» /18/.
Социалистік мұсылмандық Қызыл Армияны құру жөніндегі штабтың кен,
өрістеген жарты жылдық қызметі ... ... ... өзі таратылған
жоқ, алайда оның қызметінің сипаты өзгерді. Оның барлық жұмысы енді
құрылып болған ... ... ... ... ... және саптағы дайындығына үлкен назар аударылады.
1919 жылы декабрьде Ташкенттегі мұсылмандық Қызыл Армияны құру
жөніндегі штаб ... ... ... ... ... және советтік Түркістанның басқа пункттеріндегі штабтарды
таратуда Түркістан республикасы Советтерінің VIII съезінің шешімдерін
басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... былай деп көрсетілген еді.
«Қызыл Армияның ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелер ретінде кіргізу керек» /19/.
Түркістан республикасының әскери істері жөніндегі комиссариатының
1919 жылғы 17 октябрьдегі № 1429 бұйрығында бүл ... ... ... ... ... ... бөлімдерін мұсылмандардан
шыққан әскерлермен және командирлермен толықтыруға кемектесу, армиядағы
жергілікті халықтар мен европалықтарды ... ... ... ... ... және ... республика әскери
комиссарының белгілеген бағыты бойынша іске ... деп ... жылы 9 ... ... ... 2-ші ... полкіне
Перовск уезінін, қазақтарынан қүрылған 60 адамдық еріктілер командасы
жіберілді.
1919 жылдың аяғынан бастап ... ... ... жүмыстары
қүрамында «мүсылмандық бөлім» дүрылған Түркістап майданы басқармасына
берілді.
1919 жылдың күзі Солтүстік - Жетісу майданының әскерлері үшін аса
бір қиын ... ... ... ... ... ... ... Д. Саликов, республика әскерлерінің бас
қолбасшысы И. П. Белов, Бас штаб ... П. В. ... 1919 ... августа Москваға Бүкілроссиялық Орталық Атқару Комитеті мен
Революциялық-Әскери ... ... ... ... деп ... ... ... жақын. Сергиополь мен Ұржар жақтан 12000 ... үдеп ... ... ... т.б. ... уезінің селолары
20 күннен бері қорғанып отыр, оларға көмек беруге ешқандай мүмкіншілік
жоқ, қару болса, ... жоқ. ... ... түгелдей сіздер-дін
Орынбор майданын жылдам бүзып ... ... ... ... екіметі үшін қанын да жанын да беруге дайын, бірақ
жалаңаш қолмен қорғау үмітсіз ... еді» ... жылы ... ... ... ... құрамында 200
қылышы бар коммунистік экспедициялық отряд (батальон), құрамында 460
қылышы бар 1 - ші атты ... ... ал ... ... 620 ... 1 - ші ... ... жіберілген.
1919 жылдың күзінде Ташкеиттен Жетісуға жіберілген ... ... ... ... да, 27 - ші Түркістан атқыштар
полкі деп аталды. Сонымен ... 1919 жылы ... 1 - ші және 2 - ... ... ... ... ... қырғыздардан және
ұйғырлардан тұратын 2 эскадрон құрылды. Осы жылдың аяғында ... ... ... халықтар өкілдерінен құрылған атты ... ... ... ... ... ... жылы 6 қарашада Жетісу тобының Революциялық Әскери советі
құрылды, оны И. П. ... пен ... ... ... ... жауапты өкілі Д. А. Фурманов басқаратын болды.
Жетісу ... ... ... ... ... 1919 жылғы
12 ноябрьдегі бұйрығы бойынша Верный (Алматы) қаласындағы мұсылмандық
Қызыл Армияны құру ... ... ... ... ... ... ... қызыл әскер бөлімдерін ұйымдастыратын ... ... ... жаңа ... ... ... ... ету облысқа 1919 жылы ноябрьде келген Жетісу
Революциялық Әскери советінің ... және ... ... ... ... ... әскерн қызметкер Б. Шагабудтиковқа
тапсырылды.
1919 жылы ноябрьде ... және ... ... ... ... әскерлерге сыйлық жинау және ... ... үшін ...... ... ... /21/ өткізілді.
1920 жылдың 1 январында Түркістан майданындагы жалпы әскерлер саны
36370 адам болды, құрамында Закаспий майданында әрекет жасаған 1 - ... ... ... ... ... ... 2 - ші Түркістан
дивизиясы, Жетісу майданында әрекет жаса-ған 3 - ші ... 1 - ші және 2 - ші жеке атты ... ... ... ... ... және басқа бөлімдер болды. Майданның
ұлттық құрамы мынадай еді: орыстар—28394 немесе 77,9 процент, Орта ... —4190 ... 11,5 ... басқа ұлттар өкілдері — 3831
пемесе 10,6 процент /21/.
1920 жылы 5 ақпанда В. В. Куйбышев Жетісу ... атты ... ... ... ұйғыр, дұнғандардан жеке Қазақ атты
бригадасын құру ... ... қол ... ... ... ... ... қазақтарынан жеке атты бригада құрылып, ол «Жеке
Қазақ атты ... /22/ деп ... ... күру ... 3 - ші
Түркістан атқыштар дивпзиясы бастығының бақылауымен Упрформ жүргізеді.
Ұйымдастыру орталығы Верный қаласы» /23/.
Кейінпен екі ... ... жеке ... атты ... 1 - ... атты әскер дивизиясының құрамына кіргізілді.
1920 жылы 21наурызФрунзе ... ... ... ... етіп ... 5-ші Қызыл Армияның бөлімдерімен ... ... ... ... шешуші шабуылға шығу туралы бұйрық берді,
Апрельдің басында ... ... ... ... ... ... ... баскесерлерімен бірге Қытайға
қашып кетті. 5-ші армия советтік әскерлерінің семейлік тобы жауға соққы
бере отырып, ... ... ... шекараға'шықты да, бүл
бағыттағы Жетісу майданының ... ... ... ... осылайша Жетісудағы қарулы күрестің негізгі кезеңдері
аяқталды, ақгвардияшылар жойылды.
М. В. ... 1920 жылы 14 ... ... ... және ... ... В. И. Ленинге жібер-ген телеграммасында былай деп жазды:
«Түркістан майдандарындағы соғыс жағдайы ... көп ... ... Майданның денесіндегі соңғы тікен — Солтүстік-Жетісу ауданы
еді, онда ... кең ... ... ... ... ... ... топтары Ферғанада және Самарқанд
облысының Бүхарамен шектесетін Үра-Тебе ауданында ... ... ... ... ... ... міндеттері және күрес әдістері женінен
қоғамдык-саяси мақсаттың алыс ... ... ... ... майданындағы ақгвардияшыл әскерлер жо-йылғаннан кейін де
Қызыл Армияның ... ... кұрУ ... ... ... ... ен. қызу кезінде, 1920 жылдың мяй айының басында
В. И. ... қолы ... ... және ... ... ... және басқа шет аймақтардың орыс емес ... ... ... ... ... ... ... барлық азаматтарымен бірдей негізде шақырылуы керек деп
табылсын» /24/ ... 1920 ... 7 ... ... ... ... жергілікті
халықтардан жасы 19-бен 35-тің ... ... алу ... ... қаулыға қол койды. Мұнын, өзі Қазақстанда
түрақты. армия құрудың ... ... ... ... ... «Түркістан майданы-ның ... ... ... ... және ... ... ... жағдай жасау үшін, онымен ... ... ... жергілікті халықты европалық халықпеғг теңеу үшін
Революциялық-Әскери Советі Түркістан ... ... ... ... ... Армиясының қатарына Түркі-стан өлкесінің жасы
19-бен 35-тің арасындағы жергілікті мұсылмандарынан 30 мың ... ... ... ... ... тілегіне
байланысты жергілікті органдар (қыстақ, ауыл ... және т. ... ... ... етіп бөлу.
Түркістан майданының саяси бөлімі мен барлық ревкомдарға, атқару
комитеттеріне және т. б. халық арасында әскерге шақыру жөніндегі бүйрық
және ... ... ... үгіт ... ... шараларды қолдану /25/.
Осы әскерге шақыруға ... ... ұлт ... ... ... ... ... 1920 жылы 6 майдан 10 майға
дейін ... ... ... ... және ... ... ... жетекшілерінің, жалпыға бірдей мектеп оқуының
бастықтарының, жабдықтау мекемелерінің бастықтарының съезі өтті.
Съезге 4 облыстан ... ... ... ... ... 24
уезден және 15 аудандық әскери ... ... ... ... жағдай, Қызыл Армияның міндеттері және Түркістаидағы
Совет ... ... ... ... ... М. В. Фрун-зе ... ... В. ... ... ... ... ... қуатын нығайтудағы
әскери қызметкерлердің міндеттерін айқын ... және оны ... ... ... Сөз сейлеуші жергілікті халықтардың ерек-
шелігін еске ала ... ... ... ... ... ... тарту керектігін айтты.
Съезде «Түркістандағы партия үйымдарының міндет-тері және партия
жүмыстары» деген тақырыппен В. В. Қуйбышев сөз сөйледі.
Оның сөзінің ... ... ... ... ... партияның
VIII съезінің шешімі алынды. ... ... ... ... және еліміздегі әскери құрылысының
міндеттерін анық-тай ... В. В. ... ... ... ұйымдарының кезектегі міндеттеріне тоқталды.
«Түркістан орталықтан шалғайда болғандықтан,— деді ол, біздің
армиямызға бұрын-соңды әскер ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жақ-сартып,
олар арқылы мұсылмандар арасында таптық түсінушілікті өрістету керек»
/26/.
Ол үшін — деді В. В. ...... ... ... ... ... мәдени-ағарту жұмыс-тарын өрістету, Россия мемлекетінің
қуатын нығайту үшін ... ... ... ... ... ... керек: армияда жұмыс ... ... ... және ... қатардағы орыс пролетариатыньщ
негізгі принциптерін жүзеге ... ... ... Біз ... еқ ... ... /27/. ... Қызыл Армияның
жаңа үлт бөлімдерін үйымдастырудағы1 жүмыстарға басшылық ету, осы ... 1919 ... ... ... ... қызметкер Б. Шагабудтиновқа
тапсырылды. Ол Жетісудағы Рево-люциялық-Әскери советінің мүшесі және
облыстық әскери комиссары больш ... жылы 12 ... ... ... ... ... ... № 187 бүйрығы негізінде жеке Түркістандық
Дүнған атты ... ... ... ... 1920 жылы ... қүру ... ... жылы 18 февральда полкке ... ... ... 21-ші ... атты ... полкі деген ат берілді.
13 февральда 1921 жылы полкке қайтадан ... ... ... 57-ші ... атты ... ... ... ат
берілді.
1921 жылдың 7; мартынан бастап Жетісу облыстық ... 56-шы ... атты ... полкі деп аталды. 1921
жылы 26 июньде полк таратылды.
Полк Верный қаласында және облыс ... ... ... — М. Масанчи, В. Ли-харев, әскери комиссарлар — Масанчин,
Сулейменов.
Дұнған ... ... және ... іс-әре-кеті жайлы Магаз
Масанчин былай деп ... /28/ «1920 жылы ... ... ... жолдастардың нұсқауымен Дұнған ... ... ... аттандым. 56 күн ішінде мен тапсырманы орындап, ... ... полк ... ... ... хабарладым.
Фрунзе жолдастың нүсқауы бойынша Революциялық-Әскери совет мені
полкпен бірге ... ... ... ... ... бізге құрамында Арханов Али, Буадинбеков
және басқа бірқатар үсақ қүрбащы-лар бар ... ірі ... тура ... Шайқас өте қызу жүрді және күш тен, емес еді— жау
күші бізден әлдеқайда басым еді Алайда бүл жағдайға ... ... ... құрбашыны жігіттерімен қосып тұтқынға ал-дық. Бұл операция
кезінде полк қысқа мерзімде үлкен ... ... ... полк
Революциялық-Әскери советтен жорық тәртібімен Бетпақдалаға аттануға ... ... ... ... ... ... ... ұяларынан өтуге
тиісті болдық.
1920 жылы күзде Жетісуда ұйғырлардан жеке атты ... ... ол 1921 ... басында жеке атты әскер дивизионы ... ... оның ... ... ... және ... А. Розыбақиев тағайындалды.
1921 жылы 23 январьда ... ... ... ... В.
И. Ленинге Қызыл Армия қатарына кіру үшін 575 ... ... ... ... туралы телеграмма жіберді.
Жергілікті үлттар еңбекшілерімен шекара қызметің ... де ... 1920 жылы ... ... мен ... ... және Нарында шекара күзететін атты әскер
эскадронда-ры күрылды.
Қазақ, үйғыр және дүнған еңбекшілері Жұмысшы - Шаруа ... ... ... ... ... ... ... көп болды, олардың
кейбіреулері әскери қызметке ез аттарымен келіп жатты.
Мысалы О. ... Түрк ... ... телеграммасында Жетісу
мұсылмандарын армия қата-рына тартылуын табысты етіп жатқаны туралы
былай деп ... ... 9 ... ... ... ғана Қызыл Армия
қатарына ерікті түрде 225 жігіт кірді. ... 1920 жылы 19 ... ... шын ... халықтың тамаша шеруіне айналды: ерікті -
қазақтар Қызыл Армияға асыл түқымды ... мен ... ... ежелгі
қару-жарағын сыйлады. Сөз сейлеген бір ерікті былай деді: «Совет
өкіметі қазақ ... ... ... кедейлері Совет өкіметін
түсінді. Совет екіметі ендігі ... ... ... бүқа-расы өзімен
бірге деп білсін және сенсін» /29/.
Жетісудың басқа аудандарында да ... ... ... ... дәрежеде жүргізілді. Прже-вальск уезіндегі Қызыл Армия қатарына
ерікті ... ... ... 637 ... кірді.
1920 жылы 15 декабрьде Жетісу ... ... ... ... ... ... жіберген
телеграммасында былай деп ... ғана ... ... ... ... жұмысына байланысты
қазақтардың өте бір революциялық ... ... ... ... ... шақырылған қызыл әскер, ат, ер-то-қьім, винтовка,
патрондар алды. Ол кезде бұдан артық бүйым туралы біз ... ... ... ... ... өзін «жетінші аспаида» жүрген-
дей, бақайшағына дейін қаруланған, жеңілмейтін батыр-дай сезінді»
/30/,— деп ... ... ... әскер Гуламов.
Қызыл Армияның үлттық бөлімдеріне киім-кешек және аяқ киім ... ... ... ... ... аяқ киім ... ... жаңасы жоқ
болғандықтан, жауынгерлер мен командирлер жалаң аяқ ... десе ... ... әскери қызметкерлер қажетті әс-кери бүйымдарды ала
алмағандықтан көмек сұрап тіке-лей В. И. ... ... ... ... ... атты әскер полкының командирі, Турк ЦИК мүшесі Масанчин
Магаз өз ... бүл ... ... деп ... «Владимир Ильич
біздің бөлімге не қажет екендігін сұрады. «Бізде полк бар, бірақ оларды
киінді-ретін киім-кешек мүлде жоқ, деп ... ... ... ... ... ... Владимир Ильич».— Сіз оған көмектесіңіз,— деді Ленин
Фрунзеге. Келесі күні мен ... ... ... мың ... ететін әскери киімнің толық комплектісін алдым. Менің
қуанышымда шек болмады. Маған бума - бума ... жап - жаңа ... ... жорық сумкаларын, етіктер, біз тек армандап қана
жүрген ... ... ... ... ... ... Жаңа ... алған әрбір қызыл әскер сыйлықты Ильичтің өзінен алып ... ... ... жұлдыз революцияның табанды солдаты
болуға, ұлы Ленин идеяларын жан - ... ... ... ... ... Май шеруінде біз нағыз таңқалдыратын көрініс туғыздық. Біз
жақсы тойынған дайын ... ... келе ... жаңа ... күлгін түсті галифелер күнге жарқырап кетті. Полк ... еді, ол ... ... ... ал бүл күш осы ... ... еді».
Егер 1920 жылдың ортасында Түркістан майданынық ұлттық ... — 69,7 ... ... мен ... —6,9 ... өзбектер
—5,6 процент, татарлар—3,3 процент және басқа ұлттар 14,5 ... 1920 ... 30 ... ... Түркістан рес-публикасы шақыру
пункттеріне жоспарда белгіленген 30000 - ның орнына жергілікті халықтың
31113 өкілі ... ... ... 25000 адам ... жылдың аяғына қарай Түркістан майданы армиясыныц құрамындағы
қызыл әскерлердіқ 33 проценті жергілікті халықтардың ... ... ... ... шақыру ұйымшылдықпен жүргізілді, кебінесе
еріктілер шақыру пунктіне ... ... ... ... ... ... құрылып, олар Қызыл Армия қатарын
толықтырып ... ... ... ... революциялық комите-ті Қызыл Армия
азат еткен Ақмола және Семей облыстарының ... ... ... ... ... ... құрды, ол 1920 жылы ... ... жылы жаца ... ... мен ... ... жылдың ортасында Шымкент қаласына негізінен ... 2-ші ... атты ... ... құрылды, оның командирі С.
С. Алибей Эдигей болды.
1920 жылдың 22 авгусынан бастап 2-ші Қазақ атты әскер бригадасын
құру және ... ... ... ... ... және ... атпен қамтамасыз етіп отырған Сырдария әскери комисса-риаты
айналысатын болды. 1920 жылғы 20 сентябрьдегі № 138 бүйрығында Сырдария
әскери комиссары ... ... ... - ... ... қорынан
200 ат алу үшін жауапты адамдар жіберуді ... ... ... ... 1920 ... ... ... жүргізілді.
1920 жылы 7 сентябрьдегі 2-ші жеке Қазақ бригада-сын толықтыруға
келгендер тізімінде 110 адам аталды.
26 сентябрьде бригаданы толықтыруға ... ... 150 ... оның 100 - і 3 - ші атты ... ... 50-і 4-ші қазақ атты
әскер полкіне берілді. 30 сентябрьде Жетісудан 98 адам келді, оның 32 -
сі 3 - ші ... атты ... ... 66 - сы, 4 - ші ... атты ... ... ... жұмысымен Д. Фурмановтың ... ... пен М. ... де ... ... атты әскер бригадасына еріктілер тарту жұмысы туралы М.
Масанчин ез естелігінде былай деп жазды: «Бірнеше күннен ... ... мені ... ... өкіл ... ... қарамағы-на
еріктілер тарту жұмысына жіберді. Жолдас Жандо-сов ... ... ... ... ... ... ол таудағі жергілікті
тұрғындарға шабуылжасап жүрген Анненков бандаларының ... ... ... ... Ол жолдас Фур-мановпен тікелей
байланыс жасайтыны есімде, Фурманов оған көптеген ... ... іске ... мәселелерді өз бетінше шеше беруге право берген
еді.
Жандосов жолдаспен бірге мен аз уақыт ішінде өз ... бар ... ... ... ... ... жергілікті ұлттардың ішінен ... ... ... ... ... Түркістан майданы штабынан
бригада қарамағына жіберілген Бакуев Сафа, Гариков Исмаил 3-ші ... ... ... ... ал ... ... 4-ші қазақ атты
әскер полкіне тағайындалды.
1920 жылы 18 октябрьде брнгаданы жабдықтауға нұсқаулы — қазақтар
Байрашез Омар, Татұқов ... ... олар ... ... ... ... да қазактар болды, атап айтқанда
Юсупжанов эскадрон командирі-нің көмекшісі, Токин бұрынғы ... ... ... взводының командирі, Молдажанов — тілмаш, Қар-жау—бұрынғы
атты әскер прапорщигі, енді атты әскер полкінің әскери комиссары.
Бригада екі ... ... (3-ші полк және 4-ші ... Полктер 1920
жылғы 1353 бұйрық бойынша. жабдықталды. Штат бойынша: полк командирі ... ... ... — I, ... — 33, полктегі эскадрондар — ... ... ... ... ... 784 адам ... ... бригада толық ұйымдасып болды.
Бригада командирі С. С. Алибей Эднгейдің 1920 жылғы 6 октябрьдегі
№116 бұйрығы ... 3-ші ... атты ... ... ... және 4-ші ... атты әскер полкінін, командирі Рукунджа тез
арада Харьковке аттануға тиіс болды.
6 ... полк ... ... ... ... ... октябрьде Шымкенттен құрамында 3-ші полктың 3-ші және ... ... ... 191 ... 192 ат бар ... эшелон
аттандырылды.
10 октябрьде Харьковқа құрамыида 3-ші полктің 1-ші ... ... ... 177 ... 195 ат бар ... ... аттандырылды.
Эшелонмен бірге бригада дәрі-гері Али Итаякович ... та ... ... Шымкенттен құрамында 4-ші ... атты ... ... бар, ... ішінде 142 адам, 248 ат бар ... ... ... Шымкенттен құрамында 4-ші полктің штабы, байланыс
командасы және шаруашылық коман-дасы бар, соның ішінде ... — 12 ... 125 атты ... 87 ат, 8 ... 247 қой, 250 ... жүгі бар ... аттандырылды.
Бригаданың соңғы эшелоны Шымкенттен 27 ... ... ... ... соң бригада Оң-түстік майдан ... ... ... ... ... ... 1920 жылғы 1 ноябрьдегі №
165/36 бұйрығы бойынша Түркістан майданының 2-ші ... атты ... ... қүрылған 2-ші Түркістан атты әскер ... ... де 2-ші ... ... ... құрамына 1-ші өзбек
атты әскер бригадасы да кірді. Революциялық-Әскери ... ... ... 1920 жылғы 14 ноябрьдегі № 17336 бұйрығы бойын-ша 2-
ші қазақ бригадасының әскери комиссары Алек-сандр Иосифович Астраханцев
дивизияның әскери комиссары болып тағайындалды.
2-ші ... атты ... ... ... ... қазақ атты
әскер бригадасының командирі С. С. Алибей Эдигей тағайындалды.
2-ші Түркістан атты әскер дивнзиясы бойынша беріл-ген 1920 ... ... №2 ... ... 4-ші ... атты ... ... Рукунджа 2-ші қазақ атты әскер бригадасынын, командирі болып
тағай-ындалды. 3-ші ... атты ... ... ... ... ... орнына Бирбаев жолдас тағай-ындалды.
Бригада Махно ... ... ... ... ... ... ... тоқтаған соң Революциялық-Әскери
совет Махно армиясының ціектен шыққан ... ... жою ... ... қабылдады. 2-ші қазақ атты ... ... ... талқандауға қаты-суға тиісті болды.
2-ші Түркістан атты әскер дивизиясының 24 ноябрь-дегі ... ... ... атты әскер полкінің алдына мынадай міндет қойылды;
3-ші қазақ атты ... ... ... ... ... 500
адамы, 13 пулеметі және 2 зеңбірегі бар жау «Хорошое» селосын басып
алып, Петропавловкаға бет ... ... ... демалыс жасап, аттарды
жемдеп алып, Петропавловкаға бару, сол жерде жауға ... ... ... ... талқандау бұйырылады, ал оңтүстіктен 4-
ші қазақ атты әскер полкінін, пулеметтері бар 1, 2 эскадрондары ша-буыл
жасайды.
Махношылармен шайқастағы ... ... ... мынадай
мәліметтер бар:
1920 жылы 1 декабрьде 3-ші қазақ атты әскер полкі-нің командирі 2-
ші қазақ атты ... ... ... ... ... ... Сізге мынаны хабарлаймын, 3/ХІІ Комары селосы түбіндегі ұрыста
менің полкімнің 21 қызыл әскерін, 26 атын ... 23 ... ... 38 ... ... болды.
1920 жылы 24 ноябрьден 5 декабрьге дейін 4-ші қазақ атты ... ... ... ... қаза ... ... хабарсыз кеткен адамдар саны — 60, шығын ... ...... ... ... 2 полк аты, барлығы —55.
1921 жылы февральдің ... ... ... ... және ... ... ... үрыс кезінде 2-
ші Түркістан атты әскер дивизиясының 2-ші ... атты ... ... ... ... қазақ атты әскер полкінде командирлік құрам-Да—1 адам, қаза
тапқан комиссар Клинков Алексан-др), қаза тапқан қызыл ...... ... ... ... винтовкалар—12, ат—12, 4-ші қазақ
атты әскер полкінің ... ... ... ... әскерлер саны — 37,
шығын болған аттар —47, ... —47, ... —4, ... —39, ... ... ... мектебінің шығыны: командирлік құрамда—1 адам қаза тапқан,
қызыл әскерлерден —9 адам хабарсыз кеткен, шығын болған аттар—14, ... — 14, ... ... ... ... ... —2 адам қаза тапқан, қызыл әсекрлерден —7 адам қаза тапқан, 4
адам тұтқынға түскен, 49 адам ... ... ... ... —79, ер-
тоқым —79, пулемет —4, винтовка —73, қылыш — 67, револьвер ... жылы 24 ... ... 2-ші ... ... штаб
бастығына 4-ші қазақ атты әскер полкі-нен шайқаста 37 қызыл әскер және
48 ат шығын ... ... ... 2-ші ... атты ... дивизиясы-ның қазақ атты
әскер бригадасының 1921 жылдың 1 мартынан 1 ... ... ... ... қаза тапқан. Соның ішінде 3-ші қазақ атты әскер полкінен:
1. Эскадрон қызыл әскері қазақтар — ... ... ... ... ... ... ... Дүйсебаев Тай,
Дүйлембаев Кулукбакир, Дауелбаев Адинки, Шомбаев ... ... ... ... ... ... —барлығы 18 және басқалар
бар.
1921 жылдың басынан мартына дейін бригада Харьков соғыс округының,
Украина запас Армиясыныц ... ... ал 1921 ... мартынан
бастап Оңтүстік майданның 3-ші атты корпусының құрамында болды.
2-ші ... атты ... ... ... ... 1921 ... марттағы № 10 бұйрық негізініде:
Бригада командирлерінің қарауымен 1-ші Өзбек және 2-ші ... 4-ші ... ... жеке ... мен ат құрамы
таратылуға тиісті болды. Бұл эскадрондар құрамы ... үш ... ... ... ол үш эскадропдар құра-мы толық ... ... ... орыс-тардан осы аталғаи бригадалар
полктерінің 4-ші эска-дрондары құрылуға және алдағы уақытта атты корпус-
тың ... ... ... осы ... ... кұруға
тиісті болды /34/.
Қазақтар саны бірте-бірте азая берді. Бұл 3-ші ... атты ... ... ... 1921 жылы 7 ... мәлімет бойынша 3-ші
Қазақ атты әскер полкінің қызыл әскерлері мен командирлерінің ұлттық
қүрамы мынадай ... ... —203, ... — 33, ... —32, башқұрттар—140, қазақ-тар — 291, сарт — 4, тараншы — ... — 3, ... ... ... атты ... дивизиясы бойынша 1921 жылы 26 мартта
берілген № 13 бұйрығымен командирдің .№ 1071 ... ... ... терт ... ... 2-ші ... болып қайта құрылды.
Қазак және өзбек бригадалары полктерге ... 2-ші ... ... ... 1-ші ... 3-ші және 4-ші атты ... деп ... болды,
2-ші Түркістан атты әскер дивизиясының бөлімдерін-де 1921 жылы ... ... ... саны ... болды:
1921 жылы 20 апрельде 2-ші Түркістан "атты әскер дивизиясы
басқармасы ... 1-ші ... 9-шы атты ... ... ... ... соғыс әрекеттерінің аяқталуына ... ... ... ... ... Армия қатарынан 318 қазақ мерзімсіз
демалысқа босатылып, Жетісуға ... ал 89 адам ... ... ... қалды. Олардың ішіиде 1889 жылы туған 67
орыс болды.
1. Завольже округы әскерлері бойынша 1920 жылы 4 июльде ... ... ... ... ауда-нында 2-ші Түркістан атты әскер
дивизиясының бөлім-дерінен 9-шы атты әскер дивизиясы құрылды. Осы жыл-
дың авгусында ... ... ... ... атты ... бұл топ осы айда Оңтүс-тік майданның 3-ші атты корпусы ... ... жылы ... IV ... ... ... 3-ші ... құрамындағы 9-шы атты дивизия Киев ... ... ... 1921 жылы ... ... 3-ші атты ... 2-ші ... атты дивизиясының атты әскер бри-гадасымен
толықтырылды. 1921 жылы сентябрінде дивизияға Котовскийдің жеке ... ... де, ... 9-шы атты ... ... болып тағайындалды. 1921 жылы ноябрьде 9-шы атты ... 3-ші атты ... және Киев ... округінің құрамынан
шықты.
1921 жылдың январында дивизияға Қырым дивизия-сы деген ат, ал сол
жылдың ... 9-шы ... ... ... ат ... ішкі ... мен ... интервен-цияны
талқандаудағы орасан зор табыстар ... ... ... ... ... нәтижесінде іске асқан еді. Мүның айқын мысалы 2-ші қазақ
атты әскер бригадасының ... ... ... ... соғысы жылдарында Түркістан АССР-і территориясында Жетісу,
Сырдария әскери комиссариат-тары және ... ... және ... 12 ... бөлімдер құрды. Оныц ішінде
атты әскер бригадалары—2, атты ... ... Жаяу ... полктері—2,
атты әскер дивизионы—1, атты эскадрондары —4 болды.
Ұлттық әскери бөлімдердің командирлерінің бірі Ус-ман Бапишев
жергілікті ұлттар ... ... мен ... ... ... ... «Үрыс дала-сындағы тәжірибе мынаны көрсетті: социалистік рухта
тәрбиеленген, революцияның сыналған ... ... ... ... тек ... әскер болып қана қоймайды,: сонымен
қатар өздерінің ... ... олар ... ... ... ... және Түркістандағы революцияның тірегі бола алады.
Жергілікті климат жағдайларына үйренген Қызыл ... ... ... ... да ... аударды.
Социализмнің үлы көсемдері сепкен ... ... ... ... берді, мүсылман-дар пролетариаты езінің ағайыны
орыс жүмысшылары-нын қатқыл қолын қуана қысып, қарсы алады».
Өткен кезеңдерде ... көп ... оның ... ... ... ... көп ұлтты-лығы оның ... ... ... ... және ... ... үлылығы мен еміршеңдігі Совет
екіметі емірге келген алғашкы айларда-ақ осы бір маңызды саяси мәселені
шешудің дүрыс ... ... ... ... ... Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ – қарасы / ... 1993ж. 256 ... ... ... ... ... / Алматы 1971ж. 472
бет
3. Ленин В.И. Шығармалар толық жинағы / Алматы 1981
4. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті ... және ... ... / ... ... ... ... экономикасы
6. Мадиярова Д. Сыртқы экономикалық саясат және ... / ... 2000ж. 193 ... ... С. ... жаңа экономикалық саясатқа бет – бұра
ала ма? // ... ... 1999ж. 23 – 27 ... ... в огне ... ... /Под. ред. С.Бейсембаев,
П.Пахмурного / Алма – ата 1960г.170стр.
9. Победа Великой Октябрьской ... ... ... / ... 1957г. 423 ... Алма – Ата в период октября и в годы гражданской войны. /
под. ред.С.Джусупбекова / Алматы 1949г. 42 ... ... ... ... ... Годы ... / Алматы
1987г. 76 стр.
12. История Кахстана / под. ред А. К. ... М. К. ... ... 1993 – 416 стр
13. История Казахстана в 4 – х т. сдревнейших времен до нашии
дней / ред. М. Х. ... / ... 1996 – 538 ... ... ... / Кан Г. В. ... 2002 – 79 ... Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. Казахстан. Летопись трех
тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр
16. Елеукенов Ш. Р. ... ... ... / ... 1999 – ... Атабаев Қ. Қазақстан тарихының деректанулық негіздері Алматы,
2002 – 302 бет
18. Қазақстан тарихы 1 – том
19. Қазақстан тарихы. ... ... ... ... Ж. Ақсу ... ... 1991
21. Тәтімов Қазақ әлемі. Алматы. 1993
22. Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының очеркі. Алматы. 1985
– 735 бет.
23. Жұмағалиев Өршіл гуманизм өнегесі. Алматы. ... ... В. И. ... ... ... 1969
25. Сталин И. В. Шығармалар Алматы. 1948
26. Сабыров С. Қазақстан тарихы. 2002
27. Аршипов П. А. ... ... ... ... 1995
28. История гражданской войны в СССР 1917-1922. Москва. 1958
29. История СССР / под. ред. Ю. А. Поляков Москва ... ... ... и военная интервенция в СССР / ред. Хромов
Москва 1983
31. Общественные науки / ред. Е. Б. Бекмаханов Алматы. 1965
32. ... А. П. ... ... ... войны в
Поволжье
33. Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. ... ... ... ... 1992 – 375 стр
34. Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының тарихы / Алматы, 1999 – ... ... Қ. ... ... ... негіздері Алматы,
2002 – 302 бет
ІІ – ТАРАУ.
САЯСИ – ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ ОДАҚТЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
Азамат соғысы және ... ... ... 1917 жылы қарашада басталды. Бірнеше ... ... ... мен жүздеген құрбандар әкеліп Мәскеудегі ... ... ... Д. Кип ... ... ... большевиктерге үш әдіспен көшті. ... ескі ... ... мен ... (Иваново, Кострома, Урал шахталары) Қазан
төңкерілісіне дейін ... мен ... ... ... ... Бұл ... төңкеріс көп жағдайда бейбіт түрде,
жаңа революциялық ұйымдарда, мысалы ... ... ... ... ... ... және ... орталықтарында (Казань, Саратов, Төменгі
Новгород) әлеуметтік жағынан біртекті емес және босқындары көп бұл ... ... мен ... ... құрады. Қазанда екінші билік
большевиктердікі орнады, олар негізінен горнизон немесе зауыт ... ... ... ... ... күрестен кейін жаңа билік
жеңіске жетіп, меншевиктер мен эсерлер жергілікті басқаруға тек ... /2/ ... мен ауыл ... ... ... ... ... Калуга, Сібір қалалары), бірақ өндірісі ... ... ... ... ... ... жергілікті ... ... ... ... Бұл ... большевиктердің
билікке келуі қарулы, қанды қақтығ,ыстармен жүрді.
Дегенмен қазан төңкерілісінен ... ... ... жаңа ... көп ... және орталық Ресейден Волгаға дейін, оған ... Азия ... мен ... ... ... халық тұрақтары
бақылауға алынды. Азшылар Грузияда, ал эсерлер шағын қалаларға ... ... ... ошақтары Дон және Кубань, Украина мен Финляндияда
жүрді. Мамырда оған ... ... ... мен ... Сібір қосылды.
Бірінші «Вандей» дондық казактар көтерілісі болды. Казактардың басқа
орыс шаруаларынан айырмашылығы: олар 36 жасқа дейінгі әскери ... ... ... жер ... жерлерді қажетсінбегенмен, өз иеліктерінен
айырылғысы келмеді. Большевиктердің кулактарды ... ... ... ... Кеңес билігіне қарсылық білдірушілер казактарды өз
жақтастары етіп ... ... ... ... ... әскерін құрды,
оны генерал Корнилов басқарды. 1918 жылы сәуірде Корнилов өлгеннен кейін,
бұл орынды генерал Деникин ... ... ... ... ... /3/ 1917/ 18 жылы қыста оның құрамын 3 мың ... ... ... сол жылы 133 мың ... ... ... күні көтерілген дон және кубань казактар Ұлы Дондық әскер
атаманы етіп генерал Красновты сайлады. ... ... ... ... бірінші «ақ» әскерге қаруды беру туралы келіссөз жүргізді.
Сол күндері Рада ... ... ... ... ... етіп мойындаудан бас тартты. Оны ... ... ... ... ... ... деп ... Киевте жиналған
Украина Кеңесі съезінде ... ... ... ... ие ... бұл съезден кетіп, Харьковте өздерін Украинаның біртұтас заңды
үкіметі деп жариялады және Петроградтағы ... ... ... ... /4/ 12 желтоқсанда харковтық ... ... ... ... ... ... ... жіберді. Антонов-Овсеенко
басшылығымен 6 мың ... ... мен ... ... қарсы әрекеттер
жүргізді.
Азамат соғысының үшінші фронты Шығыста болды. Он мыңдаған чех ... ... ... империяны қорғаудан бас тартып,
Владивостокқа дейін жетуге рұқсат алып, ... ... ... ... жылы 26 наурызда кеңес үкіметімен жасалған келісім бойынша 30 мың
солдат контрреволюционерлер шабуылынан ... ... еді. ... бұл қозғалыс
жергілікті билік басындағылармен қақтығысқа әкелді. 26 ... ... ... ... ... ... ... алды. Бірнеше аптадан
кейін олар стратегиялық маңызы бар Транссібір ... ... ... ... ... ... алды /5/.
Белочехтердің шабуылы эсерлер тарапынан қолдау тапты. Олар ... ... ... ... ... комитет (Комуч) құрды,
олар шаруаларды большевиктерге қарсы күресуге шақырды. Комучке ... ... ... ... ... ... мобилизация ұзаққа
созылмады.Ұлттық әскерге 30 мың адам ғана жиналды. Оның ... ... және ... ... ... ... бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін Комуч ... ... ... ... оған 150 ... ... ... тұрды. Кадеттер мен азшылдардан да мүшелер қатысты.
Делегаттар екі топқа ... Сол ... ... ... ... ... ... кадеттер басшылығымен күшті коллегиялық билік органынқұруды ұсынды.
Дау екі ... ... ... ... жеңуімен аяқталды. Конференцияда
Бүкілресейлік уақытша үкімет шақырылды /6/.
Коллегия бес мүшеден тұрды. Оған эсерлер Авксентьев және ... ... ... кадет Астров, генерал Болдырев және сібір үкімет ... ... ... күні ... Самараны алып солшылдар
позициясын әлсіретті. Оңшылдар ... ... ... ... бұрынғы
иелеріне қайтарып беруді талап етті. Бұл ЦК эсерлер сынына ... ... ... алып ... 1918 жылы 18қарашада адмирал
Колчак пен оған қосылғанпатша әскер ... ... ... ... ... ... оппозиция әскери контрреволюциямен
тұншықтырылды /7/.
Үш большевиктер ... – Дон, ... және ... ... ... ... ... территорияларда күресті әр
түрлі топтар жүргізді, негізінен эсерлер. Олардың әрекеттері патша режиміне
қарсы жүргізген әдістер ... ... ... ... 1918 жылы жазда 108 «кулактық
қозғалыстар» болды.
Большевиктерге қарсы ... ... ... ... ... ... ғана ... өз ішінде де күрес ... 1918 ... ... ... ... ... ... төндірді.
Большевиктер қол астында Москва маңындағы территория ғана қалды. ... ... ... ... ... орыс ... әскері Казаньға дейін
территорияны алды /8/.
Украинаға большевиктердің келуі.
Украина ... ... ... ... негізгі
көмір-металургия базасы болды. ... ... ... ... және ... ... фронттары үшін
негізгі тыл ... Бұл ... ... ... ... ... ... болды. Большевиктер ... ... ... ... тұрды. Большевиктердің Орталық
Комитеті Украинаға, Донецк ... К. Е. ... ... ... 1905 жылы ... ... ... Большевиктердің
орталық баспасы Украин большевик ... ... ... ... «Пролетарий» газеті, Мәскеулік «Социал-демократ»
пен және оның ... М. С. ... мен ... ... Украинадағы революцияның дамуына корниловшіктердің
талқандалуы ... ... ... ... ... Донбас
шахтерлері қару-жарақ талап етті. Тулуғаға ... ... үшін ... ... ... аз ... , ... келгенше жұмысшыларға көмек берді ... К.Е. ... ... жұмыстар жүргізді. Ол ақпан
буржуазиялық –демократиялық ... ... ... ... шахтерлері Орталық Комитеттен ... ... ... ... ... маңызын түсініп,
Ворошиловты ... ... ... алаңында митинг
ұйымдастырды, жұмысшылардың туларында ... ... ... және ... ... ... ... шықты /11/.
Алаңда демонстратшылар ... ... ... ... ... полковник Катаев болды. Демонстрацияны
өткеріп алаңда ... ... ... ... ... ... ... шықты, полковник Катаев ... ... ... ... соң ... Уақытша Үкіметтің ... ... ... ... 1917 ... дейін ол
уақытша ... ... және ... ... ... болды. Ворошилов басшылығында Нестеров қуылды. Жұмысшылар
Нестеровты ... ... ... меньшевиктер мен
казактарды , ... ... ... ... митингті
жалғастырды. 27-тамызда ол ... және ... ... , онда сөз сөйледі /12/.
Ворошилов қорғаныс комиссиясын құрды. Оның ... А. ... ... Ол ... ... жасақ жұмысшыларын
басшысы еді. Луганскиде большевиктер ... ... ... Ворошилов басшылығында ... ... ал ... ... тек аты ғана ... ... ... ... ... ... ... қарарын енгізді, ал бес ... соң ... ... ... жергілікті кәсіпкерлер көмегімен оны ... ... ... ... осы ... ... Осы қарарларға қарсы
үлкен жұмыстар жүргізген ... (Ф.А. ... ... Ол
Донбастағы 1905 жыл жұмысшы ... ... ... ... отырып , жер аударуға жіберілді. 1910 жыл жер ... , ... ... Австралияға ... ... ... ... /13/. 1917 жыл ол ... ... ... басшысы болды. Артем үгіттеушілік
және насихаттау ... ... Оның ... ... ... ... құрылды. Оны бітіргендер ... ... ... Харьков Кеңесінде 14-қыркүйекте болатын
саяси ... ... ... ... Артем эсер-
меньшевиктер ... ... ... Кеңеске» және «Барлық ... ... ... ... ... Украиндық эсер
Ордоевский бұл ... ... ... Ол ... ұранға «Бүкіл
билік революциялық демократияға», екінші ... ... ... Ол ... шаруаларға «ұйымдастықпен беру ... ... ... ... ... дауыспен ... ... ... - ... ... ... ... Бұл демонстрация эсер - меньшевиктердің ... ... ... ... Украинада шаруалар қозғалысы большевиктер
басшылығында ... ... ... ... ... ... бастады. Шаруалар қоғамының ... ... ... ... ... ... ... жетті.
Олар жерді пайдалану, арендалау мен байланысты ... ... ... думаны тарату, мемлекеттік кеңес сотқа
корнилившілерді тартуды ... ... ... ... /15/. ... ... губерниялық Кеңесі өз ... ... ... ... ... етті. Шаруалар көтерілісіне әскери
қозғалыстар ене ... ... ... басып тастаудың
пайдасы ... ... ... ... қаруландыру мен қатар,II
Кеңес сьезіне дайындалды. ... ... ... ... бассейннің жұмысшылар мен ... ... ... ... ... 146 ... келді, олардан 49-
большевиктер, 44-меньшивиктер, 42-эсерлер , 2 анархист. ... ... көп ... Большевиктер облыстық ... ... ... ... ... ... түрде сьезд ... ... олар өз ... іске асыра алмады. Киевте ... ... ... ... жиналысы болды. Онда
34 Кеңес ... ... ... Кеңеске беру ... ... ... ... ... ... қарсаңында
Уақытша Үкіметпен келісімге ... /17/. II ... ... ... ... ... Орталық рада 20-қазанға
Киевте III-Бүкілукраиндық ... ... ... ... күні Киевте фронтталық казактар сьезі ... ... екі ... контрреволюция большевиктерге қарсы саяси орталық
етуге тырысты. Олар ... ... да ... ... украиындық әскери сьезге ... 940 ... ... ... еді. 800-ге ... украиындық ұлттық
партияға ... еді. ... ... өзі Орталық радаға толық
сенім берген жоқ /18/.
Делегаттар ... ... олар ... ... ... ... да ... Қазанның ортасында
Украин Кеңестері II ... ... ... ... ... эсер мен меньшевиктер қарсылығымен өтті.
Киевке II ... ... ... ... туралы телеграмма
Орталық атқарушы ... ... ... Сол күні ... делегаттар сайлады. 13 Киевтік ... 7 ... ... социал-демократтар, және 3 эсер-интернационалистер. 11-
қазанда ... , ... , ... ... ... ... бірігіп II Бүкілресейлік
Кеңестер ... ... ... ... Онда ... 306 делегаттар, эсер –интернационалистерге -169 ... ... ... Кеңес сьезге 5 большевик делегаты , 2-эсер және ... ... II ... ... ... ... 83 делегаттың 40 ... еді. ... ... ұсақ ... еді. ... ... Кеңестер билігін қолдауды
міндеттеді. Пролетариялық революцияға ... ... ... ... ... жыл Белорусия фронттық аймақ болды. Онда ... ... ... ұйым ... 1917 ... ... ... комитет құрылды. Ол өзінің атауын
революцияға дейінгі ... ұйым ... мен - ... ... /21/.
1917 жыл Гомельге Л. М. ... ... соң ... ... ... бастады. Оны Полестік комитеттің ... ... ... жұмысшылармен тығыз ... ... ... ... ... ... араласып ... қиын ... ... өз ... ... ... бірі – ... болды. Онда жоғарғы әскери
басшының орталығы ... ... ... ... еді. Могилевкада жеке большевиктік ұйым болған ... ... ұйым ... ... ... ... кәрі большевик-революционистер жүргізді /22/. ... ... ... жиі барып тұратын. Ол 1905 ... ... ... ... ұйымдастырушы,
самодержавияға ... ... үшін екі рет өлім ... Самодержавия құлатылғаннан кейінгі ... ... ... ... басшыларының бірі болған адам. Солдаттар
арасында оны өте ... 1917 жыл ... ... ... революциялық көз - қарастардағы солдаттарды түрмеге қамады
/23/.
Гауптвахтаның ... ... ... және қыздар
гимназиясы осы ... ... ... ... ... ... ... беру үшін ... ... ... ... ... ... Солдаттар ... ... және ... ... отыратын, себебі
насихаттау үшін ... ... ... ... ... ... ... полк құрамына енгізілді.Оларды 37-полк қорғады.
Минск ұйымының өмірінде ... ... ... ... ... Оны ... ... большевиктердің
басшының бірі –А.Ф. Мясников болды. «Звезда»-ның бірінші саны ... ... А.Ф. ... ол ... 1904 жыл ... Бакуда жұмыс істеген. Ол Дорогобужеде ... ... Оның ... газета Батыс фронт солдаттары,
жұмысшылар және ... ... ... атақты болды ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде шілде ... саны 3 млн ... ... ол 6 ... ... Керенский
газеті жұмысын тоқтатуға бұйрық берді. Бірақ ... ... ... ... дейін, типографиядағы заттарды басқа
жерге ... ... ұйым ... ... жасады. Бұл жұмысты ... ... ... фронтың революциялық ... ... ... ... ... ... Оршада Корниловқа қарсы әскери ... ... ... ... болған Могилевкада ... ... ... тоқтатты. Гомелде большевиктер ... ... ... ... ... ... Полестік
комитет ... ... ... ... ... ... ... «идеал кеңесішін»-
Завойконы тұтқындады. Гомель ... ... ... деңгейі артта түсті. Гомель ... ... ... ... Ол өзін ... деп ... ... жыл наурызында Бүкілресейлік ... ... ... ... ... Ол ... ... шығарылды.
Севрук басшылығындағы Гомельдегі Кеңес ... ... ... ... ... болды. Онда
Демократиялық жиналыс туралы ... ... ... ... ... ... қолдамады. Ол жұмыстан ... ... ... ... ... толығымен қыркүйек ... Оны ... П.Н. ... ... ... дума ... болды, меньшевиктерге қарсы күрес
жүргізді. Оршқа қыркүйекте өз баяндамасымен мен ... ... ... ... ... ... ұйымдардың 9 мың
мүшесі болды. Орталық комитет ... ... ... ... ... ... большевик ұйым
басшыларын алдына ... рет ... алып ... ... ... «Звезда» газеті орнына «Молот» газеті ... ол ... ... ... ... ... 239 жаяу
әскері полкі газет ... ... оқ ... ... ... әскери күштер гарнизонға бойсынды. 2 күннен ... ... ... ... орнына , жаңа большевиктік
«Буревестник» газеті ... Онда ... ... ... ... ... 11-қазанда «Дағдарыс пісіп жетілді», №8 ... ... №13-16 ... хат» ... шықты.
Белорусияда Кеңес құрамын қайта сайлау жүргізілді. Жаңа ... 184 ... 60 ... 21 ... кірді.
Кеңестегі жұмыстарға Витебиялық ... ... көп ... ... ... ... ... Белорусияны
жаулар қолынан ... алды ... ... ... ... ескерген большевиктер қысқа уақытта әскер мен
экономиканы басқарудың ерекше әдісін ... оны ... ... деп
атап, саяси диктатура орнатты.
1917 жылы қазанда әскер ... 6,3 млн адам ... 3 млн ... ... соғыс қимылдарына қатысқылары келмеді. Бейбітшілік
туралы декрет пен демобилизацияны өткізу қарулы ... ... ... 1918 жылы ... ... ... декрет қағазда қала берді. Жаңа
биліктің әскері болмады.
Астананы қорғау үшін 20 мың адам ғана ... оның 10 мың ... ... еді. ... ... қорғау туралы тез шешім қабылданғанды
қажетсінгендіктен большевиктер алдында ... ... ... ескі әскер типі қалдыру, жұмысшылар арасында міндетті әскери
қызметті енгізсе ... ... ... айырылады немесе сайланған
командирлер мен ерікті-солдаттардан құралған жаңа ... ... ... ... басында соңғы нұсқа таңдалды. Алғашқы ... ... ... көмегімен еріктілерден құралды. Зауыттық комитеттерге жақын
қызыл гвардияшылар бірте-бірте қызыл әскер құрамына енді ... ... аз ... ... ... қызыл гвардияшылар мен ерктілер
бөлімшелері нашар қаруланып, әрқайсысы өз жауларымен күресті.: ...... ... ал ... – белочехтер мен ақтармен
күрес жүргізді. Оппозицияның өсуі мен ... ... ... 1918 жылы 9 ... ... ... ... енгізілді /29/.
Әскер саны 360 мың адамға өсті. 1918жылы шілдеде 800 мыңнан 1919 ... млн 5,5 ... 1920 жылы ... ... ... екі маңызды мәселе тұрды: жаңа
әскерді басқару мен қаруландыру. 1919-1920 жылы ... ... ... ... ... мен ... ... болды. Мемлекетте өндірілетін
киім, аяқ киім, қант т.б әскерге ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелерде
құрылған әр түрлі курстарды бітірді. Ол жерлерде «дұрыс ойлауды», ... ... ... ... комсомолға қажетті басты кадрлармен
қамтамасыз ететін жер еді /30/.
Экономиканы ұлттандыру және ... ... жыл ... және ... ай ... кейін мемлекеттің
экономикалдық жағдайы нашар болды. Большевиктер қол астында: ... ... ... ... ... бай ... ... Қалалар
мен ауылдар арасында экономикалық байланыс ... еді. ... ... ... ... ... кейін 1918 жылы 28 маусымда үкімет жалпы
өндірісті ұлттандыруға кірісті.
1919 жылы 11 ... 2500 ... ... 1918 жылы 28
маусымда ұлттандыру декреті бойынша 1918ж 13 мамырда азық бойынша ... кең ... ... осыдан бастап «әскери коммунизм»
басталды. 1918 жылы 11 маусымда кедей ... ... ... ... мен ... ... ... байланыс үзілгенде «екінші билік»
болып бай шаруалардан артық ауыл ... ... алу ... ... азықтың жарты бөлігі комитет мүшелерінде қалатын. 1918 ... ... ... ... құрамында 12 мың адам болды.
Оның көпшілігі Петроград зауытының жұмысшалары құрады. ... ... ... бұл кампанияға қатысушылардың көпшілігі әкімшілік және
партиялық аппаратқа орналасты /31/.
1918 жылы 21 қараша декреті бойынша ішкі ... ... ... Жылдың басында көп дүкендер «муниципалданды». 1918 жылы қарашада
кедейлер комитеттері таратылып, оның ... жаңа ... ауыл ... уезд, облыс, волость, әрбір шаруа қауымдары мемлекет алдын-ала
бекіткен бидай мөлшері мен басқа азықтарды тапсыруға ... еді. ... ... бал, ... май, ет, ... сүт ... ... еді.
Мемлекет тапсырысын орындаған ауылға үкімет өндіріс тауарларын алуға ... ... ... /32/. ... беретін тауарлар шектеулі еді: тұз,
қант, сіріңке, ... ... ... ... ауыл шаруашылық құралдары.
Әсіресе ауыл шаруашылыққа қажетті заттар ... ... ... құрылатын кедейлердің шаруашылық ұжымдарын
қолдады. Кейбір ... ғана ... ... ... ... үлес ... жылдың аяғында мемлекетте бірнеше жүздеген
совхоздпр ғана қалды /33/.
Саяси диктатураның орнауы
«Әскер коммунизм» ... ... ... ... кезі болды. Онда
1917 жылы құрылған тәуелсіз институттарды бағындыру мен большевиктік емес
партияларды ... ... Бұл ... ... және әр түрлі жүрді.
Большевиктік емес газеттер қызметі ... ... ... ... алынды, тәуелсіз институттар бақылауға алынды және
тұрақты ... ... ... ... ... ... күшейді.
Большевиктік емес саяси партиялар әр түрлі әдістермен жойылды. ... 28 ... ... ... ... деп ... Үш ... кейін
оппозициялық солшыл эсерлер мемлекеттік ... ... ... ... Бұл жағдайды большевиктер пайдаланып солшыл эсерлерді
барлық органдардан алып тастады /34/. Сот , амнистия мен ... ... ... басқа партиялармен салыстырғанда жақсы болды.
Эсерлердің көбі қазанда өздерін большевиктер жауы деп жариялады. Өз
принциптерін ұстанған олар большевиктер мен ... бір ... ... ... ... бұл ойлары нашар ұйымдасқаннан іске аспады.
Эсерлер ... ... ... ... ... құрайтын Құрылтай
жиналысы атынан уақытша үкімет құруға талпынды /35/. ... ... ... ... ... мен ... контрреволюция
арасында қалды. Уақытша үкіметтің ... эсер ... ... ... ... көп бөлігі Авксентьев пен Зензиновпен
эмиграцияланды. Азамат ... ... ... большевиктер эсерлер
үстінен ұлттық үлкен процесс ұйымдастырды.
Меньшевиктер басшыларының маңында ... заң ... ... ... 1917 жылы ... ... ықпалы үлкен
болғанмен 1918 жылдың ортасына қарай ... ... ... ... ... ... ... Кеңестерден біртіндеп алып тастай
бастады. ... 1919 жылы ... ... ... 60 ... дан) сайланды.
1921 жылға дейін меньшевиктерді соттап, қамауға алып, тыйым салғанмен
Кеңестерде ... қала ... 1921 ... ... олар ... одақтастар тапты.
1921 жылдың ақпан-наурызында большевиктер соңғы меньшевиктерге ... ... ... 2 мың ... қамауға алынып, соның ішінде ЦК-ның
барлық мүшелері алынды. Ондаған ... ... ... ... берді,
ал қалғандарын Сібірге жер аударды. ... ... ... ВЧК үш негізгі анархистер ұйымына қарсы ірі масштапта операция
жүргізді («Голос ... ... ... ... ... ... 1918 жылы 12 ... Мәскеуде ірі қарулы қақтығыс нәтижесінде
ВЧК отрядтарымен 40 анархист ... 500 адам ... ... Осындай
операция 23-сәуірде Петроградта жүргізілді. Украина анархистері қарсыласуын
тоқтатпады: Украинада ірі ... ... ... ... жылы ... қабылданған конституцида коммунистік партия
мемлекеттік аппаратты басқарып, билейтіні ... ... ... ... ... ұлт теңдігі, барлығына сайлау құқығы , бәріне ... және ... ... ... ... ... ... кезінде ВЧК
саны 1918 жылы сәуірде 1 мың, ал 1919 жылы қаңтарда 37 мың адам болды. ... ... 233 мың адам ... ... ... ... ... екі түрін енгізді: кепілге
алу және еңбек лагерлері, бұл ... ... кең ... Екі ... ... ... бірі – НКВД қол ... ... ... ... басқалары ВЧК (онда «таптың жаулары», «паразиттер», әкімшілік
тәртіпте қамауға алынғандар). Қамауға алынғандар саны нақты емес ... ... ... жыл ... үшін ... болды. Олар тұрақты өсіп отырған
әскер құрды. Олардың қарсыластары өзара ... ... ... (1918 жыл 18 ... ... ... ... шектеу қойды.
1919 жыл бойы ақ ... ... ... ... ... үш ірі, бірақ нашар бағытталған әрекеттер жасады.
Наурызда адмирал Колчак Украинадан Волгаға дейін жерге ... ... ... ... ... Колчак шығысқа қозғалып, бірінші болып
Мәскеуге кіруге беттеді. Бұл большевиктерге ... ... ... ... ... келе ... әскерге бағыттады. Жеңілген Колчак ауыр
жағдайда шегінуге мәжбүр болды. Партизандардың аңдуы ... ... ... 1920 жылы ... ... атылды /38/.
Өз қозғалысын Кубаньнан бастаған генерал Деникин нәтижесінде үлкен
күрестерден кейін Украинаның көп бөлігіне бақылау орнатты (1918 ... ... ... ... ... ... ... Украина Директория басшысы
Петлюра қарсылығын сындырып, большевиктерді жеңді. 1919 жылы маусымда ... ... ... әскер жинаған Деникин Мәскеуге шабуылды бастады.
Қыркүйекте ол әскерімен Воронеж, ... ... ... ... ... дейін
400 км қалған болатын. Бұл кезде генерал Юденич Прибалтика жағынан ... ... ... және ... ... мен ... ... болатын, оны қазан соңында Петроградқа 100 км ... ... ... Орел мен ... ... ... ... Қызыл Әскер
енді шабуылға кірісті. Ақтар Крымға шегінді, онда Деникин қалған әскерге
(40 мың адам) ... ... ... Врангельге берді. Ол 1920 жылға дейін
қарсылық көрсетті ... ... ... ... ... ... ... 6 сәуірде
бөлімшелерінде болған көтерілістен кейін ... ... ... ... ... 27 қыркүйекте ағылшындар Архангельскті
тастады. 1919 ... ... ... ... ... ... наурызына дейін Батумде қалды) және Сібірден кетуге мәжбүр болды.
Тек жапондықтар өз ... Қиыр ... ... қалуға тырысты,
сондықтан одан әскерін қайтармаған еді. Бірнеше айда большевиктер ... ... ... Бұл күтпеген сәттілік (ұлы державалар большевиктік
режимнің бірнеше айға созылатынына сенді) большевик ... ... және ... ... қүруы, сонымен қатар жауларының саяси қателіктері
көмектесті /40/.
1919 жылы үлкен емес ... ... ... ... ... нақты
күшке айналды.
Оны әйгілі басшылар басқарды (Тухачевский, Фрунзе, Блюхер, Егоров,
Буденный т.б), ол экономикалық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және ... орталығында стратегиялық
маңызды жерде орналасты, онда темір жол жүйесі және басқа жолдар қиылысында
еді, кез ... ... ... ... жету ... берді /41/.
Ақтардың саяси есептері сәтсіз болды. Колчак пен Деникиннің қазандағы
жер туралы декретті бұзуы оларға шаруаларды қарсы ... ... ... ... ішінде партизандық соғыс жүрді. Бұл ... ... ... Оған қоса ақ ... ... ... ... келіссөз жүргізе алмады. Кәсіподақтар мен просоциалистік
партияларға тыйым ... ... ... ... ... халықтың
қолдауынан айырды. Одақтастар ақ гвардияшыларға фин мен ... ал ... мен ... ... ... ұсынды. Ақтар
«тұтасРесей» құруға қауіп төндіретін бұл ойға ... бас ... ... күзінде Деникин мен Юденичтің ... ... олар ... ... ... айырылды.
Ақ тар басшылары маманданған әскерилер, бірақ саясатта нашар адамдар
тұрды. Большевиктер керісінше үгіт – насихатты әр ... ... ... ... курстары ашылды, кино көрсетілді, мемлекетте агетациялық ... , ... ... ... ... ... ... идеяны таратты. Ақтарға шетел ... ... ... ... ретінде көрсетті.
Олар шетел жауларынан өз жерлерін қорғады. Оған қоса ... жағы ... ... жаңа ... келе жатқан мемлекеттік
аппаратпен қоғамда белгілі орын алу ... ... ... ... ... саны өсті (1917 жылдың аяғы 200 мың, 1921 жыл наурызда 750 ... жаңа ... ... мен ... – шаруалар еді /42/.
1920 жылдың басында Врангель Крымда соғыс ... ... ... ... ... ... экономикалық блокаданы алуды шешті, бірақ
бұл кеңестік мемлекетпен сауда айырбасы қалпына келтірілді деген сөз ... ... ... ... және ... ... тәуелсіздік алды, Грузия,
Армения мен Азербайджан бөлінуді ... 1920 жылы ... ... қол ... ... үкіметі Польшамен қарым-қатынасты
жөндеуге тырысты.
Польша мемлекетінің басшысы Ю. Пилсудский «Ұлы ... ... ... ... және біріккен одақ мемлекеттер басында тұру еді. ... ... ... ... және ... тұратын аудандар кіретін
еді. 1920 жылы сәуірде Галицияда жасырынып отырған Петлюра мен одақ ... ... ... ... Бұл ... Франция қолдады, оның
ойы Польша күшейіп, ... мен ... ... тұруы. Поляктар құлшыныспен
басып кірді, 8 мамырда Киев берілді /43/.
Шілдеде Қызыл ... ... 20 км ... ... ... ... жетті. Онда Ленин революциялық соғысты ұсынды. шын ... ... ... ... ... революция тудырады деп оцлады. 1920
жылы шілде соңында Қызыл Әскер Польша территориясына кірді. ... ... ... ... ... ... ... Франция
Польшаға әскер кеңесші ретінде генерал Вейганды жіберді. Енді Қызыл ... ... емес ... ... ... ... қаралды. Әскер
әрекет сахнасында жағдай өзгерді.
Қызыл Әскерді Польшадан бірнеше ... ... ... ... Қызыл Әскерге барон Врангельдың әскерін жеңуге мүмкіндік берді. Ол
батыста большевиктер «революцияны таратып» ... ... ... ... еді. ... ... жеңбеді, ал Врангельді қарашада
талқандау ... ... ... кейін азамат соғысының аяғы болды
/44/.
Советгік қоғамтану ғылымы НЭП — жаңа экономикалық саясат сезеңін
ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ретінде,
тактикалық сипаттағы міндеттерден туған амал - айла ретінде ... Жаңа ... ... ... ... «Социалистік таңдау»
идеясы бағытын сақтай отырса да, ол ... ... ... ... ... дамуының әкімшілік - әміршілік жүйесі жауып тастаған
баяндырақ жолы ... ... ... ... ... - ... ... жаңа
әлеуметтік - экономикалы және ... өмір ... ... тап ... ... романтикамен бұдан былайда
әуестене беруді, коммунистік өндіріске және оның өнімдерін бөлуге
тікелей өту ... ... аяғы ... бүлдіріп, қират
атын тенденцияны қатты күшейтті. бүкіл елдің халық ... ... ... ... да, ... ... ... барынан
өткерді.
Қатты дағдарыс екпіні Республиканың ауыл шаруашылығынан айқын
байқалады. Мысалы, егістік көлемі 1914 ж. 3,6 млн. ... ор. ... 1922 жылы 1,6 млн. ... ... ... ... ... 1914 жылы әр реседен түсетін 38,7 пұттан 1921 ж. [8,7 пүтқа дейін
азайды. Осы кезенде астықтың ... ... 3 ... аса ... ... /46/.
Малшаруашылығының саласы да ауыр халге ұшырады. 1914 жылдан 1922
жылдың аяғына дейініірі кара мал саиы 2,1 ... ... - 2 ... ... (қой, ... 6,5 ... түйе — 0,3 ... айды. Жалпы алғанда осы
хылдарда барша мал түрі 10,8 млн ісқа кемиді /47/.
Ауыл шаруашылығында ... ... аяғы ... ... апрып
соғады. Әр жерден түскен ақпарға қарағанда, 1921—1922 ж.ж. Орынбор
гүбернәсінде 445 м. ... ... ... — 5 м., ... — 400
мың, Ақтөбеде — 360 мың. Бөкей ... 100 мың адам ... ... ... мәліметтерге қарағанда, республикада 2,3 мың
адам ашыққан.
Аштықтан және онымен ере ... ... сол ... ... ... ... көшу ... санын күрт . 1914 ж. өлке жерінде
41811.662 адам түрса, 1922 ж. 3.795.963 /48/ адам ... ... ... ауыл мен село ... ... ... ... кезде
өкімет қолданған әкімшілік әлек-шөлегінен шаруалар айылын да ... ... ... ... 1920 ж. ... ... бүліншілік бүрқ
етті, оған өкіметтің азық-түліктік өктемділігіне төзбеген орташалар мен
дәулетті топтардың едәуір бөлегі қатысты. Сол жылы ... ... ... да тарады, онда Қызыл Армияның оүрынғы ди-визия командирі
А. Сапожковтың басшылық етуімен кең көлемді шаруалар ... ... 1921 ж. ... - ... ... ... ... Көкшетау
т.б. ояздарда шиеленіс қордалана бастады.
Қазақстанда орын ... ... ... елді ... экономикалық
және саяси дағдарыстың жалпы сыңайын танытқандай еді. Барлық жердегі
сияқты, мұнда да шаруашылық саясатының ... жаңа ... ... айқын көрінді, оның негізгі арқауы — тауарсыздық утопиядан ... ... ... экономикалық қатынасқа яғни базарлық, тауарлық -
ақшалай қатынасқа өту ... ... (б) П X ... (1921 ж. ... шаруашылық мүддесін іске қосудың
пәрменді жүйесін жасау жолында шешуші шара ... ды. Тап осы ... - ... ... азық - түлік салығына кешу ... ... ... бұл шара жаңа ... лық ... ... жүзеге
асырылып жатқан реформалар кешенін түгел қамти алмады. Салық саясатында
шаруашылық саласындағы белсенділікке жаңа ... ... аса ... ... ... ... ақша шаруасында, аренда-да,
еңбек заңында, жер ісін реттеуде және әлеуметтік - ... ... ... да бірқатар фрагменттерінде пәрменді қам харекеттер
жасалды /49/.
Жаңа ... ... ... жасалып, жеделдете жүзеге
асырылған аса маңызды шаралар көп ұзамай ауыл ... жай ... ... игі ... ... ж. егіннің көлемі 3 млн. гектарға жақындады. Орал, ... ... ... дәстүрлі астықты аудандарында егін түсімі
1913 ж. деңгейіне жетеді. 1925 ж. 92 млн. пүт астық ... бүл ... сәл ғана кем еді. Мал ... саласы да дағдарыс ... 1925 ж. мал ... 1922 ж. ... екі есе өсті ... - саттық өркені де кең жайылады. 1926 ж. ... 128 ... ... істеді. Жәрмекке саудасынын жалпы
айналымы 20 млн. сомға жетеді. ... ... ... ... ... ... сияқты жыл сайын өткізілетін жәрмеңкелер даққы
шартарапқа кең жайылып ... ... ... ... анық ... ... өсу ... шығудын, белгісі ғана емес, тоқырау мен ... ... ... сайын жағымды - жарқын қамхарекетке орын
бере бастағанының куәсі еді. Мұндағы ең басты нәрсе шаруашылық орындары
нарық ... ... шыға ... ... /51/.
Өлке экономикасының көпукладты сипаты анық байқала бастайды. Және
меншіктін, әралуан түрлерінің қатар өмір сүре ... ... мен ... өндіру арқылы бірінш толықтырып отыруы халық
шаруашылығының үдемелі ... - ... ... араласу — таптық мұраттың иде ... ... ... ... ... отырса і қанша айтқанмен де
азды - көпті ақылға қонымды меже шектелді, ол ... ... ... ... бірі ... (салық, кредит, қайта бөлу
механизмдері т. б. ... ... ... ... ... кәдімгідей
ақылды сияқты еді. Өйткені ол меншіктің әралуан түрлеріне төзімділікпен
қарауды білдіретін және ... ... ... ... жүі да, істеу мүмкіндігін сақтайтын.
Әртүрлі ұйымдық - шаруашылық ... ... – бірі ... ... ... болды. Кімде теу-шектеулі бәсекеде
қабылетін көрсетсе, ол ... ... өмір ... ... алды да, бүған сай
келмегендері экономикалық тіршілііртін шет - шетіне ... ... ... ... ... - мұратында жаңа экономикалық саясат
баяғы таптық мүдденің қиялы идеясын алға тарта берді, сол себепті ... ... ... қалдырыла алмады.
Ұзақ әлеуметтік мәдени эволюция барысында қалыптасқан дәстүрлі
шаруашылық — экономикалық кешені сырттан ендірілетің реттеуші ... ... ... ... ... ... ... кұйттелген
механизміне және дәстүрлі қүрылі са-ның үдайы ... ... ... және институтцісол Іналды приоритеттеріне, ақырында
социумды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... сайын күшейе түсті, бұл әрине бүлдіргіш
процесті ... тұра ... ... ... қамтамасыз ету жүйесіне
жасалған көп ... ... 20-шы ... берілді.
Шаруашылық - мәдени қам - ... ... түрі ... ... ... ... ететін мал шаруашылығының
мақсаты «Күн көріс экономикасы» болып табылады, оған тек ... яғни мал мен ... және ... ... ... ... ... жағдайда ғана қол жетеді /53/.
Бірақ осынау күрделі міндетті орындауға көшпелі ... ... әл - ... ... өйткені малдың қоныс -өрісін ұйымдастыру,
оны жаңғыртып отыру ж. б. малды ... ... бір ... ... ғана ... болды. Өңдіріс құралын жеткілікті мөлшерде
шоғырландырған ... ғана жеке ... ... ... ... ете ... ... йүн көре аіі ңн еді. Осы мақсатқа жету үшін мал өсіретін
шаруашылықтар, өзара бірлесіп, бір-біріне қажетті ... ... ... біткенше өндіріс құралымен толықтырып отырады. (бұдан аңық
байқалатын бір нәрсе — қауымға парласып яғни тең ... тек ... ... атқара алатын шаруашылық қана кіре алады, ол ... аз да ... ... малы ... ... ... шаруашылық мүлде жалпыға бірдей ортақ яғни кооперация
болған. ... ... ... дамымағам жағдайда тек кооперация
ғана компенсаторлық қызмет атқарады, жеке ... қолы жете ... ... ғана жететін еңбек құралын техникалық жағынан меңгеруді
қамтамасыз етеді. Басқаша ... ... ... біріктіру
қажетгігі объективтік сипатқа ие болады.
Әлбетте, қауым өндіріс пен оның өнімін бөлу ... ... ... ... қалады. Әлеуметтік жіктелу
нәтижесінде қауым мүшелерінін, бір ... ... ... ... ... қуралынан (мал) айырылады /54/.
Сонымен бірге қауымда байлықты яғни малды жинап қорлану әрекеті де
жүріп жатады. Мал ... ... ... ... ... енді қауымдық кооперацияға мұқтаж болмайды. Сөйтіп
қауымдық кооперациясыз - ақ өмір сүре ... ... ... ... қалыптасады, өйткені олар езінің ұдайы өндірісін —
өндірісті ұйымдастырудың ... ... ... ... ете
алады. Соңғының шеңберінде олар қажетті енімді ғана емес, ... де ... ... ... ... ... ... аса ірі бай шаруашылығына
жалданған жалшылар жасайды.
Сонымен «ауыл», «қауым», ірі бай ... ... ... ... қатар қойып, оп-онай айта беретін түсініктер шын мәнінде
бір - бірімен мүлде ... - тең ... Егер ауыл жүрт ... бір түрі ғана ... ... және ... тыс (ірі ... қүрылымдар бір - біріне мүлде ұқсамайтын өндірісгі
ұйымдасгырудын, белгілі бір ... ... ... ... ... екі құрылым да әлеуметтен бөлек қалмаған, олар ұдайы өндірісті
қоғамнан тәуелсіз автономды негізде жүзеге асырмаған.
Ендеше олар, қорытып айтсақ ... бір ... ... типті)
құрылымның кеңірек деңгейдегі ұдайы ... ... ... - ... ... ... бар, құрделірек кешенін
ұйымдастырған.
Жалпыны бірдей қамтитын осынау құрылымды шартты ... ... ... - экономикалық экосистема ретінде қарауға болады, онда
қоғамның ... ...... және ... тыс ұйымдар, яғни
қатардағы қауым мүшелерінін, шаруашылығы да, дәулепі малшылардың, орта
және уақ ... да ... - ... ірі ... ... ... мен ке-дей-батырақ жіктерінің де шаруашылықтары —
өндіріс қам - ... ... ... ... текшеде (орында)
түрып жа-тады. Басқаша айтсақ, олардың бәрі де де ... өте ... ... күллі түтас қүрылымның үдайы өндірісіндегі өз рөлін
атқарып жатады. Олардың ... ... ... күллі социумның өмір
- тіршілігін қамтамасыз етудің кепілі болады. ... ... ... ... ... ... бөліп тастау ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... ... қүрылымның
ғасырлар бойы қалыптасып реттелген, өзін өзі үйымдастыратын ... ... ... тудырады.
Тап күресі принциптерінен айнымайтын мемлекет әу бастан-ақ тежеу -
шектеу әрекетіне ден қояды да, сосын бай және ... ... ... ... ... айтсақ, оларды
қалыптасқан экономикалық экожүйеден арам шөптей етіп «жүлып
тастайды», сөйтіп олардың ... ... бос ... Соның
салдарынан экономикалық экожүйе өзінің қызмет етіп түран ... бүл ... ... ... ... үзіп тастайды /55/.
Көп жағдайда осығаң үқсас жәйттер орыс - украин ... ... ... ... шаруа қожалықтарына (кедейінеде, орташасына
да), түқым, егіншіліктің қүрал-жабдықтары — ... ... ... ... қиын ... ... олар ... мен
кулактарға барып жалынды. Ал, бірақ оларды да әлгі бай, ... ... ... ... ... кейін,
сүрайтын да жан қалмады. Селолық кеңеске I айтқаннан пайда жоқ, өйткені
өздері ... ... ... да. ... ... алмады. Сол
себепті де шаруалар тагдыры неғайбыл халде ... ж. аяқ ... ... реттеу актілері өздерінің
мақсаты жағынан жүзеге аспайтын, мән-мағынасы жағынан бүлдіруші актілер
болатын.
Мәселен, шабындық және ... ... ... бөлу арқылы байлардың
ауыддағы жер билеудегі үстемдігін жою, сонымен бірге бай шаруашылықтары
қорының молайып, ... ... ... ... еді ... да 1926-1927 жж. жүзеге асырылған шабындық және егістік
жерді қайта бөлудің түпкілікті ... тым ... I еді. ... дес. шабындық және 1.250 мың, дес. ... жер ... ... ... 61,6 ... кедейлер, 8,8 процентін ауқаттылар,
ал 1926 ж. егіндікті ... бөлу ... (бес ... ... оның ... ... 31,7 процентін орташалар мен 9 процентін ... ... ... реформа дегеннің әлсіз жақтары әуел бастан-ақ біліне
бастады.
Қайта бөлуді жүзеге асыру барысында өзекті бір жәйт ... ... іс ... ... етіп ... ... ... жай ғана беліп беру өздігінен ешбір қайшылықты жоя
алмады. Жерді шаруашылық ... ... және ... ... ... ынталандыру процестеріне лайықтап қолданбаса,
одан мардымды ештеңе де ... ... ... ... ... ... дәрежедегі өндіріс қоры ... ... ... ... т. б.) ... керекті. Ал бірақ
күш-қуаты:аз, жалаңаш-жалпы кедейлер, сонымен бірге ... бір ... де ... ... ... ... ... бүл жөнінен қүр қол болатын. Міне осындай хал - ... ... қолы ... ... ... ... ... бас тартып, оны бүрынғы иелеріне яғни ауқатты байларға беруіне
тура келеді.
Шабындық жерді қайта бөлу ... де ... аз ... ... сәйкес, шабындықтарды қайта бөлу жан басына ... ... ал ... ... ... ... еттің өзге жолына
тоқтайтын, бұл мал санына ... ... н үғым еді. Міне ... - ақ ... бір ... жер бөлісте бір жарып қалған жан басы
көп, бала - шағалы от басы ... ... ... «ата - ... аттап, жөн - жобаны бұзғаны үшін көпшілік аЛы бүң ... ... ... ... де соны ... ... ... қысымға» алына-тыны даусыз еді.
Жағдай осылай болып түрғанда, байдың шалғынды шабындығын ала
қоятын тәуекелшіл кедейдің табыла қоюы қиын еді, сол ... де ... ... ... көп ұзамай қаз қалпына келді. ... кері ... ... ... ... мүмкіндігіне себеп болатын
нәрсе «еңбекші бұқараның саяси белсенділігініқ әлсіздігінен, олардың
өзінің аптық мүдделерін жете ... ... ... ... ... ... көрінетін және қанаушылық қатынасгы бүркеп
тұратын туыстық байланыстар жарлы - ... күн ... ... ... ... ... бай шабындығын пайдаланғанна әлдеқайда мол
мүмкіндік туғызар
Бұған қоса, жоғарыда айтгқанымыздай еңбекші адам өзі ... тыс ... деп ... ... ... оның өмір -
тіршілігініқ кепілі ғой. Өзінің тәуелді екенін жете түсінетін ... тыс ... ... бір шаруашылық шешімін қабыл-дауды тіпті
ойына да алмяйды яғни мүндай жағдайда әмәнда жалпыға ортақ мүлде басым
түсіп отырған, ал шын ... бүл ... мен ... ... ... -
шаруашылық қам-харекетті де, тіпті өндірісгің өзін де мен ... ... ... ... ... болды. Шаруаның бәрін бір өзі билеп
- төсгейтін байға қарсы келсе, қауымның қатардағы мүшесі өзін ... ... ... ... шығатын, бұл өзің отырған бұтақты кескенмен
бірдей еді.
1. ... Т. Жүз ... ақ – ... / ... 1993ж. 256 ... ... В.И.Гедеологиялық жұмысшы туралы / Алматы 1971ж. ... ... В.И. ... ... ... / ... ... Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті дамыту және өзімізді электендіру
туралы / Алшматы 1956
5. Рубрики: Қазақстан экономикасы
6. Мадиярова Д. Сыртқы ... ... және ... / ... 2000ж. 193 бет
7. Сатыбалдин С. Қазақстан жаңа экономикалық саясатқа бет – ... ма? // ... ... 1999ж. 23 – 27 ... ... в огне ... войны /Под. ред. С.Бейсембаев,
П.Пахмурного / Алма – ата 1960г.170стр.
9. Победа Великой ... ... ... в
Казахстане / Алматы 1957г. 423 стр.
10. Алма – Ата в период октября и в годы ... ... ... ред.С.Джусупбекова / Алматы 1949г. 42 стр.
11. Захар Иванович, Андрей Сергеевич. Годы огневые / ... 76 ... ... ... / под. ред А. К. ... М. К. Козыбаев /
Алматы, 1993 – 416 стр
13. История Казахстана в 4 – х т. ... ... до ... / ред. М. Х. ... / ... 1996 – 538 стр
14. История Казахстана / Кан Г. В. Алматы, 2002 – 79 ... ... С. Г., ... Т. И. ... Летопись трех
тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр
16. Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының ... / ... 1999 – ... ... Қ. ... тарихының деректанулық негіздері Алматы,
2002 – 302 бет
18. Қазақстан тарихы 1 – том
19. ... ... ... Алматы. 1994
20. Сөйкетов Ж. Ақсу аңызы. Алматы. 1991
21. Тәтімов Қазақ әлемі. Алматы. 1993
22. Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының очеркі. Алматы. ... 735 ... ... ... ... ... ... 1977
24. Ленин В. И. Таңдамалы шығармалар Алматы. 1969
25. Сталин И. В. Шығармалар Алматы. 1948
26. Сабыров С. ... ... ... ... П. А. История мохновскаго движения (1918-1921). 1995
28. История гражданской войны в СССР 1917-1922. Москва. 1958
29. История СССР / под. ред. Ю. А. ... ... ... Гражданская война и военная интервенция в СССР / ред. Хромов
Москва 1983
31. Общественные науки / ред. Е. Б. ... ... ... ... А. П. ... историография гражданской войны в
Поволжье
33. Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. ... ... ... ... 1992 – 375 ... Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының тарихы / Алматы, 1999 – ... ... Қ. ... ... ... ... Алматы,
2002 – 302 бет
36. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ – қарасы / Алматы 1993ж. 256 бет.
37. Ленин В.И.Гедеологиялық жұмысшы туралы / ... 1971ж. ... ... В.И. ... ... ... / ... 1981
39. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті дамыту және өзімізді ... / ... ... ... ... ... Мадиярова Д. Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық
қауіпсіздік / Алматы 2000ж. 193 ... ... С. ... жаңа ... саясатқа бет – бұра
ала ма? // Егеменді Қазақстан 1999ж. 23 – 27 ... ... в огне ... ... /Под. ред. ... / Алма – ата ... ... Великой Октябрьской социолистической революции в
Казахстане / Алматы 1957г. 423 стр.
45. ... Т. Жүз ... ақ – ... / ... 1993ж. 256 ... ... В.И.Гедеологиялық жұмысшы туралы / Алматы 1971ж. 472
бет
47. Ленин В.И. ... ... ... / ... 1981
48. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті дамыту және өзімізді электендіру
туралы / Алшматы 1956
49. Рубрики: Қазақстан экономикасы
50. ... Д. ... ... ... және экономикалық
қауіпсіздік / Алматы 2000ж. 193 ... ... С. ... жаңа ... ... бет – ... ма? // ... Қазақстан 1999ж. 23 – 27 қазан
52. Казахстан в огне гражданской войны /Под. ред. ... / Алма – ата ... ... ... ... ... ... в
Казахстане / Алматы 1957г. 423 стр.
54. Алма – Ата в ... ... и в годы ... ... ... ... / Алматы 1949г. 42 стр.
55. Захар Иванович, Андрей Сергеевич. Годы ... / ... 76 ... ... ... / под. ред А. К. ... М. К. ... /
Алматы, 1993 – 416 стр
57. История ... в 4 – х т. ... ... до нашии
дней / ред. М. Х. Асылбеков / Алматы, 1996 – 538 ... ... ... / Кан Г. В. ... 2002 – 79 ... ... С. Г., ... Т. И. Казахстан. Летопись трех
тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр
Қорытында
1919 жыл большевиктер үшін шешуші ... Олар ... өсіп ... құрды. Олардың қарсыластары өзара ... ... ... (1918 жыл 18 қараша) антибольшевиктік коалицияның ... ... ... жыл бойы ақ ... ... орталығын басқаратын
большевиктерге қарсы үш ірі, ... ... ... ... ... ... Колчак Украинадан Волгаға дейін жерге фронтпен шабуылдады.
Бірінші сәтті операциялардан кейін Колчак шығысқа ... ... ... кіруге беттеді. Бұл большевиктерге бүкіл күшті жинап, кейін
оңтүстіктен қозғалып келе ... ... ... ... ... ... шегінуге мәжбүр болды. Партизандардың аңдуы нәтижесінде Колчак
қолға түсін 1920 жылы ... ... ... ... ... ... ... генерал Деникин нәтижесінде үлкен
күрестерден кейін Украинаның көп ... ... ... (1918 ... ... ... ... Немістер кеткеннен кейін Украина Директория басшысы
Петлюра қарсылығын сындырып, ... ... 1919 жылы ... ... адамнан тұратын әскер жинаған Деникин Мәскеуге ... ... ол ... Воронеж, Курск, Орлаға дейін жетті. Астанаға дейін
400 км қалған болатын. Бұл ... ... ... ... ... ... шабуылды Эстониялық және Латвиялық бөлімшелер мен ... ... ... оны ... ... Петроградқа 100 км қалғанда тоқтатты.
Деникиннің әскерлері Орел мен Воронежді тастауға мәжбүр болды. Қызыл ... ... ... ... ... шегінді, онда Деникин қалған ... мың ... ... ... ... ... ... Ол 1920 жылға дейін
қарсылық көрсетті /39/.
1919 ... ... ... ... ... ... 6 ... болған көтерілістен кейін үйлеріне қайтты. Француздар
Одессадан эвакуацияны ... 27 ... ... ... 1919 ... күзінде интервенттер Кавказ территориясынан ... ... ... ... ... және ... кетуге мәжбүр болды.
Тек жапондықтар өз позицияларын Қиыр ... ... ... ... одан ... қайтармаған еді. Бірнеше айда ... ... ... алды. Бұл күтпеген сәттілік (ұлы державалар большевиктік
режимнің бірнеше айға созылатынына сенді) большевик ... ... және ... ... ... ... қатар жауларының саяси қателіктері
көмектесті /40/.
1919 жылы үлкен емес ... ... ... ... Әскер нақты
күшке айналды.
Оны әйгілі басшылар басқарды (Тухачевский, Фрунзе, Блюхер, ... т.б), ол ... ... ... ... ... орында
әскерді киіндірі, тамақтандырды) және мемлекеттің ... ... ... ... онда ... жол ... және ... жолдар қиылысында
еді, кез келген фронт аймақтарына уақтында жету артықшылықтарын берді /41/.
Ақтардың саяси есептері сәтсіз болды. Колчак пен ... ... ... ... ... ... шаруаларды қарсы қойды. Колчактық ... ... ... партизандық соғыс жүрді. Бұл ... ... ... Оған қоса ақ ... демократиялық оппозиция
мен социалистермен келіссөз жүргізе алмады. Кәсіподақтар мен просоциалистік
партияларға тыйым салынды. Ақтар ... ... ... ... ... ... ақ ... фин мен поляктарға
тәуелсіздік, ал Прибалтика мен Кавказға автономия ... ... ... ... қауіп төндіретін бұл ойға келіспей бас тартты. 1919
жылдың күзінде ... мен ... ... ... олар ... ... қолдауынан айырылды.
Ақ тар басшылары маманданған әскерилер, бірақ саясатта нашар адамдар
тұрды. Большевиктер керісінше үгіт – ... әр ... ... ... ... ... ашылды, кино көрсетілді, мемлекетте агетациялық поезд
жүрді , миллиондаған данамен революциялық плакаттар, брошюралар, газеттер
Лениндік идеяны ... ... ... ... көмектесуі,
большевиктерді Отан-ананы қорғаушы ретінде көрсетті.
Олар шетел жауларынан өз жерлерін қорғады. Оған қоса большевиктердің
күшті жағы оларға ... жаңа ... келе ... ... қоғамда белгілі орын алу мүмкіндігі туды. Азамат ... ... саны өсті (1917 ... аяғы 200 мың, 1921 жыл наурызда 750 мың).
Партияның жаңа мүшелері жұмысшылар мен солдат – ... еді ... ... ... ... ... соғыс қимылдарын жүргізе берді.
Одақтық мемлекет Жоғарғы Кеңес экономикалық блокаданы алуды шешті, ... ... ... сауда айырбасы қалпына келтірілді деген сөз емес.
Бұл жерде Финляндия, Польша және Балтық жағалауы тәуелсіздік алды, ... мен ... ... армандады. 1920 жылы Эстониямен
бейбітшілік келісімге қол ... ... ... ... ... ... ... басшысы Ю. Пилсудский «Ұлы ... ... ... ... және ... одақ ... басында тұру еді. Ол
одаққа Украина, Белорусия, Литва және казактар тұратын ... ... 1920 жылы ... ... ... отырған Петлюра мен одақ жасасып
Польша әскері ... ... Бұл ... ... ... оның
ойы Польша күшейіп, Ресей мен Гертанияға қарсы тұруы. Поляктар құлшыныспен
басып кірді, 8 мамырда Киев ... ... ... ... күніне 20 км қозғала отырып айдың соңында
Керзонға жетті. Онда ... ... ... ұсынды. шын мәнінде Ленин
бойынша Польшадағы ... ... ... ... деп ... ... шілде соңында Қызыл Әскер Польша территориясына кірді. ... ... ... ... ... ... құрылды. Франция
Польшаға әскер кеңесші ретінде генерал Вейганды жіберді. Енді Қызыл Әскер
«пролетарлық әскер» емес ... ... ... ... қаралды. Әскер
әрекет сахнасында жағдай өзгерді.
Қызыл Әскерді Польшадан бірнеше аптада ығыстырды. Польшамен ... ... ... ... ... әскерін жеңуге мүмкіндік берді. Ол
батыста большевиктер ... ... ... ... ... жеткен еді. Батыста революция жеңбеді, ал Врангельді қарашада
талқандау шетел интнрвенциясының ... ... ... ... аяғы ... тізімі
1. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ – қарасы / Алматы 1993ж. 256 бет.
2. Ленин В.И.Гедеологиялық ... ... / ... 1971ж. ... ... В.И. ... толық жинағы / Алматы 1981
4. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті ... және ... ... / ... ... ... ... экономикасы
6. Мадиярова Д. Сыртқы экономикалық саясат және ... / ... 2000ж. 193 ... ... С. ... жаңа ... саясатқа бет – бұра
ала ма? // Егеменді Қазақстан 1999ж. 23 – 27 ... ... в огне ... ... /Под. ред. ... / Алма – ата ... Победа Великой Октябрьской социолистической революции в
Казахстане / Алматы 1957г. 423 ... Алма – Ата в ... ... и в годы ... ... ... ... / Алматы 1949г. 42 стр.
11. Захар Иванович, Андрей Сергеевич. Годы огневые / ... 76 ... ... ... / под. ред А. К. Акишев, М. К. Козыбаев ... 1993 – 416 ... ... ... в 4 – х т. ... ... до нашии
дней / ред. М. Х. Асылбеков / Алматы, 1996 – 538 ... ... ... / Кан Г. В. ... 2002 – 79 ... Кляшторный С. Г., Султанов Т. И. Казахстан. ... ... ... 1992 – 375 ... Елеукенов Ш. Р. Қазақ кітабының тарихы / Алматы, 1999 – 188
бет
17. Атабаев Қ. ... ... ... ... ... – 302 бет
18. Қазақстан тарихы 1 – том
19. Қазақстан тарихы. (очерк) Алматы. 1994
20. Сөйкетов Ж. Ақсу аңызы. Алматы. 1991
21. ... ... ... ... 1993
22. Қазақстан Коммунистік партиясы тарихының очеркі. Алматы. 1985
– 735 бет.
23. Жұмағалиев Өршіл гуманизм өнегесі. Алматы. 1977
24. Ленин В. И. ... ... ... 1969
25. Сталин И. В. Шығармалар Алматы. 1948
26. Сабыров С. Қазақстан тарихы. 2002
27. Аршипов П. А. ... ... ... (1918-1921). 1995
28. История гражданской войны в СССР ... ... ... ... СССР / под. ред. Ю. А. ... Москва 1967
30. Гражданская война и военная интервенция в СССР / ред. ... ... ... ... / ред. Е. Б. Бекмаханов Алматы. 1965
32. Литвин А. П. Советская историография гражданской ... ... ... С. Г., ... Т. И. ... ... ... Алматы, 1992 – 375 стр
34. Елеукенов Ш. Р. ... ... ... / Алматы, 1999 – 188
бет
35. Атабаев Қ. Қазақстан ... ... ... ... – 302 бет
36. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ – қарасы / Алматы 1993ж. 256 бет.
37. Ленин В.И.Гедеологиялық жұмысшы туралы / ... 1971ж. ... ... В.И. ... ... ... / ... 1981
39. Ленин В.И. Ауыр өнеркәсіпті дамыту және өзімізді электендіру
туралы / Алшматы 1956
40. ... ... ... ... Д. ... ... саясат және экономикалық
қауіпсіздік / Алматы 2000ж. 193 бет
42. Сатыбалдин С. Қазақстан жаңа экономикалық саясатқа бет – бұра
ала ма? // ... ... 1999ж. 23 – 27 ... ... в огне ... войны /Под. ред. С.Бейсембаев,
П.Пахмурного / Алма – ата 1960г.170стр.
44. ... ... ... ... ... ... / ... 1957г. 423 стр.
45. Алма – Ата в период октября и в годы ... ... ... ... / Алматы 1949г. 42 стр.
46. Захар Иванович, Андрей Сергеевич. Годы огневые / ... 76 ... ... ... / под. ред А. К. ... М. К. ... /
Алматы, 1993 – 416 стр
48. История ... в 4 – х т. ... ... до нашии
дней / ред. М. Х. Асылбеков / Алматы, 1996 – 538 ... ... ... / Кан Г. В. ... 2002 – 79 ... ... С. Г., ... Т. И. Казахстан. Летопись трех
тысячелетий Алматы, 1992 – 375 стр

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Азамат соғысы жылдарында5 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Африканың ұлттық саябақтары7 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық тәрбие беру66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь