Қазақ және түрік тілдеріндегі антропонимдердің ерекшеліктері

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І Қазақ тіліндегі антропонимдердің тарихи тұрғыдан қарастырылуы ...8
1.1 Қазақ тіл біліміндегі антропонимдердің зерттелу тарихынан ... ... ... ... 8
1.2 Қазақ антропонимдерін зерттеудегі тіл мен мәдениет сабақтастығы ... .24
1.3 Қазақ ономастикасындағы антропонимдік жүйенің қалыптасып дамуы мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
ІІ Қазақ және түрік тілдеріндегі антропонимдердің ерекшеліктері ... ..48
2.1 Тіл білімі ғылымында антропонимдердің зерттелуі. Қазақ және түрік есімдерінің зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
2.2 Түрік және қазақ антропонимиясының типологиялық ұқсастықтары мен ұлттық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
2.3 Қазақ және түрік тілдеріндегі шет тілдерден енген антропонимдері...54
ІІІ Антропонимдердің салыстырмалы . салғастырмалы талдауы ... ...58
3.1 Антропонимдер мен этнонимдердің сабақтастығының түркітану мен қазақ тіл біліміндегі дәйектелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
3.2 Түркі тектес есімдер мен орыс, қазақ фамилиялары ... ... ... ... ... ... ... ... 68
3.3 Түрік тілі мен қазақ тіліндегі анропонимдердің салыстырмалы.салғастырмалы талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .80
Кіріспе
Халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған өмір тәжірибесі, адами ізгіліктері мен рухани құндылықтары, қоғамның әлеуметтік сипаты, сөйлеу әдебі принциптері, аялық білімі, жалпы этнологиялық кеңістігі туралы түсініктері ұлтымыздың қазынасы - оның тілінде, тілдік құрылымдарында көрініс тауып, сақталып , жианқталған.
Жинақталу негізінде қазақ тіліндегі антропонимдердің әлеуметтік қызметі жүйелі түрде қалыптасып дамиды.
Қазақ тіл біліміндегі тіл мен мәдениет сабақтастығына негізделген қағидаға сәйкес жүргізіліп жатқан зерттеулерде мәдениеттің өзі метатіл деп анықталып, оның коммуникативтік, кумулативтік, әлеуметтік қызметтерін талдауға қазақ тіл білімінде ерекше назар аударылуда. Осы тұрғыдан қарағанда, мәдениет метатілін этномәдени негізде сипаттайтын өзекті арнаның бірі жалқы есімдердің (антропонимдердің) әлеуметтанымдық жүйесі.
Тарихи дереккөздердегі, эпостық жырлар мен фольклордағы, прецеденттік жүйедегі тілдік деректердің ұлт санасындағы ізін анықтау мәселесі – қазақ тіл біліміндегі анторпонимдердің әлеуметтік бағытындағы зерттеулердің негізгі арқауы. Осымен байланысты ұлт пен тіл, ұлт пен мәдениет сабақтастығын қарастыратын үрдіс тіл табиғатын зерттеуде жаңа сапаға көтерілуде.
Халық есімдерінің жасалу, пайда болу тарихында маңызды орын алатын мәселенің бірі тарихи-әлеуметтік жағдайлар. Халық тарихындағы бұл елеулі оқиғалар түрлі қоғамдық құрылыстағы әр түрлі діни ағымға байланысты болса, кейде көрші елдермен жасаған алуан түрлі мәдени қарым-қатынас, достық байланыстармен ұштасып жатады. Әдетте, бұл тарихи-мәдени байланыстардың тіліміздегі есімдер құрамының молая түсуіне, антропонимдердің әлеуметтік мәнінің жетілуіне зор ықпал жасағаны аян.
Қазақ есімдерінің баюы, құрамының молая түсуінің енді бір кезеңі – шығыс халықтарының мәдениетімен де тығыз байланысты.
Ең алдымен діни есімдер, дін иелерінің, әулие-әнбиелердің, сопы-қажылардың есімдері болса, екіншісі – құраннан қойылған діни мағыналы есім сөздер болды. Ал, үшінші топтағы есімдер – қарапайым тұрмыстық сөздер, халық арасында жиі қолданылатын күнделікті сөздерден жасалған есімдер болды. Мінеки, жалқы есімдердің тарихын, тілдік құбылыстарын жіті байқап, оның көнелері мен жаңаларын салыстыра зерттеу осы ретте антропонимдердің әлеуметтік мәнін тілдік тұрғыдан қарастыру үшін өте құнды болмақ.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Қазақ тілінде ұлттың этникалық сипатын айғақтайтын тілдік деректер аз емес. Солардың бастылардың бірі – антропонимдердің әлеуметтік мәні. Атап айтқанда ру, тайпа, ел тарихын зерттеуде батырлар жыры, әр түрлі сипаттағы тарихи шығармалардың мазмұнындағы антропонимдік атаулардың ұлт болмысын
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қайдаров Ә. Қазақ тілінің тарихи лексикологиясы: проблемалары мен міндеттері. // Қазақ тілінің тарихи лексикологиясының мәселелері. – Алматы, Ғылым, 1988.
2. Қожанов О. Қазақ ономастикасының нормативтік актілерінің жай-күйі // Қазақ ономастикасының өзекті мәселелері. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Астана: «Ақжол-Баспа» 2004. – 224 бет. 105-106 беттер.
3. Жанұзақов Т.Ж. Қазақ есімдерінің тарихы. Алматы, Ғылым, 1971 – 218 бет. (Лингвистикалық және тарихи этнографиялық талдау).
4. Юркенас Ю. Онимизация аппелятивов и развитие индоевропейских антропонимических систем. АДД. М., 1979. – 48 с.
5. Султаньяев О.А. Об основах положительной экспресии в казахских именах. // Антропонимика. В.А. Никонов, А.В.Суперанская. М.: 1970 – 360 с. С. 74-77.
6. Никонов В.А. Имя и общество. Главная редакция восточ¬ной литературы издательства «Наука», 1974. 278 стр.
7. Джанузаков Т.Ж. Очерк казахской ономастики. – Алма – Ата: Наука, 1982. – 176.
8. Abdurrahman V. Tűrklerin Ad Koyma Gelenekleri Üzerine Bir İnceleme // Milli Folklor, 2004, yıl 16, C. 8, sayı 61. S. 124-133.
9. Yetişen R. “Köyde Doğum ve Ad Verme”, Türk folklor Araştırmaları, Ekim 1972, Yıl 24, C. 14, s. 6450.
10. Uca А. Türk Toplumunda Ad Verme Geleneği // А.Ű. Тűrkiyat Araştırmaları Enstitűsű Dergisi. Sayı 23. Erzurum 2004. S. 145-150.
11. Қазақ және түрік халықтарының есім беруіндегі тарихи ерекшеліктер // Международная коммуникация и перевод: Мат-лы респ.науч.-практ.конф. – Алматы:. – 236 с. – С. 64-67.
12. Есімдер ел байлығы // «Молодежь и духовное единство народов Казахстана» (Материалы научной конференции студентов, аспирантов и молодых ученых вузов Алматинского региона) – Алматы: КазУМОиМЯ им. Абылай хана, 2007. – 86 стр. – С. 52-54.
13. Түрік және қазақ халықтарының ататек ерекшеліктері // «Қазақ тілінің лексикология, лексикография, фольклортану мен көркем аударма мәселелері: қалыптасуы, дамуы мен болашағы» атты Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2007. – 328 бет. – 110-113 бб.
14. Қазақ және түрік есімдерінің құрылымы мен құрылысы // А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты «Тілтаным» 2008, №2 (30) Алматы. – 121-128 бб.
15. Қазақ және түрік тілдеріндегі ресми емес есімдер // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ хабаршысы “Филология” сериясы 2 (19) 2008, Алматы. – 163-172 бб.
16. Қазақ және түрік есімдерінің семантикалық ерекшеліктері // Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің хабаршысы Шығыстану сериясы, Филология бөлімі, Алматы, №1 (46) 2009. – 57-62 бб.
17. Есімдердің лексикалық жүйесі // Абылай хан атындағы ҚазХҚ және ӘТУ хабаршысы “Шығыстану” сериясы 1 (7) 2009, Алматы. – 40-45 бб..
18. Қазақ және түрік есімдерінің құрылысы мен құрамындағы формальді көрсеткіштер // Шығыстану білімі мен ғылымының іргелі және инновациялық мәселелері: Шетелдік ғалымдар, отандық шығыстанушылар және Әл-Фараби атындағы университетінің ОҚП қатысуларымен өткен халықаралық ғылыми-теориялық конференциясының материалдары. – Алматы, 2009. – 467 б. – 86-91 бб.
19. Kazak ve Türkiye Turkçesi Kadın İsimlerinde Kullanılan Kelimeler // 3. Uluslararası Bir Bilim Kategorisi Olarak Kadın: Edebyat, Dil, Kültür ve Sanat Çalısmalarında Kadın Sempozyumu 28-30 Nisan 2010, Selcuk Üniversitesi, Dilek Sabancı Devlet Konservatuvarı, Konya/Türkiye ss. 633-640.
        
        Жоспар
Кіріспе.......................................................................................3
І Қазақ тіліндегі антропонимдердің тарихи тұрғыдан қарастырылуы ...8
1.1 Қазақ тіл біліміндегі антропонимдердің зерттелу тарихынан................8
1.2 Қазақ антропонимдерін зерттеудегі тіл мен мәдениет сабақтастығы.....24
1.3 ... ... ... ... қалыптасып дамуы мен қызметі..................................................................................37
ІІ Қазақ және түрік тілдеріндегі антропонимдердің ерекшеліктері......48
* Тіл білімі ғылымында антропонимдердің ... ... және ... ... зерттелу тарихы.............................................................48
* Түрік және қазақ антропонимиясының типологиялық ұқсастықтары мен ұлттық ерекшеліктері......................................................................50
* Қазақ және түрік ... шет ... ... ... Антропонимдердің салыстырмалы - салғастырмалы талдауы.......58
* Антропонимдер мен ... ... ... мен ... тіл ... ... Түркі тектес есімдер мен орыс, қазақ фамилиялары................................68
* Түрік тілі мен ... ... ... салыстырмалы-салғастырмалы талдауы.................................................................73
Қорытынды...............................................................................77
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.................................................80
Кіріспе
Халқымыздың ғасырлар бойы жинақтаған өмір тәжірибесі, адами ізгіліктері мен рухани құндылықтары, қоғамның әлеуметтік сипаты, сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... туралы түсініктері ұлтымыздың қазынасы - оның тілінде, тілдік құрылымдарында көрініс тауып, ... , ... ... ... ... тіліндегі антропонимдердің әлеуметтік қызметі жүйелі түрде қалыптасып дамиды.
Қазақ тіл біліміндегі тіл мен мәдениет сабақтастығына негізделген қағидаға сәйкес жүргізіліп ... ... ... өзі ... деп ... оның ... кумулативтік, әлеуметтік қызметтерін талдауға қазақ тіл білімінде ерекше назар аударылуда. Осы тұрғыдан қарағанда, мәдениет метатілін этномәдени негізде ... ... ... бірі ... ... (антропонимдердің) әлеуметтанымдық жүйесі.
Тарихи дереккөздердегі, эпостық жырлар мен фольклордағы, прецеденттік жүйедегі тілдік деректердің ұлт ... ізін ... ... - ... тіл ... анторпонимдердің әлеуметтік бағытындағы зерттеулердің негізгі арқауы. Осымен байланысты ұлт пен тіл, ұлт пен ... ... ... ... тіл ... ... жаңа ... көтерілуде.
Халық есімдерінің жасалу, пайда болу тарихында маңызды орын алатын мәселенің бірі тарихи-әлеуметтік жағдайлар. Халық тарихындағы бұл елеулі ... ... ... ... әр ... діни ... байланысты болса, кейде көрші елдермен жасаған алуан түрлі мәдени қарым-қатынас, достық байланыстармен ұштасып жатады. Әдетте, бұл тарихи-мәдени ... ... ... ... ... ... антропонимдердің әлеуметтік мәнінің жетілуіне зор ықпал жасағаны аян.
Қазақ есімдерінің баюы, құрамының молая түсуінің енді бір кезеңі - ... ... ... де ... ... ... алдымен діни есімдер, дін иелерінің, әулие-әнбиелердің, сопы-қажылардың есімдері болса, екіншісі - ... ... діни ... есім ... ... Ал, үшінші топтағы есімдер - қарапайым тұрмыстық сөздер, халық арасында жиі қолданылатын күнделікті сөздерден жасалған ... ... ... ... ... тарихын, тілдік құбылыстарын жіті байқап, оның көнелері мен жаңаларын салыстыра зерттеу осы ретте ... ... ... ... ... ... үшін өте ... болмақ.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Қазақ тілінде ұлттың этникалық сипатын айғақтайтын тілдік деректер аз ... ... ... бірі - ... ... ... Атап ... ру, тайпа, ел тарихын зерттеуде батырлар жыры, әр түрлі сипаттағы тарихи ... ... ... ... ұлт ... тану үшін маңызы зор. Осы кезеңге дейін ол жүйелер ... ... ғана ... ... ... ... үшін ... міндеттерді шешу қарастырылды:
- түркітану мен қазақ тіл біліміндегі ономастика жүйесінің, антропонимия саласының ... ... ... ... шолу жасау;
- қазақ антропонимдерінің ұлттық табиғатын айқындаудың лингвомәднеи, әлеуметтанымдық бағытына мән беру;
- қазақ антропонимдеріндегі тіл мен мәдениет ... мән бере ... ... қалыптасуының әлеуметтік-мәдени негіздерін жүйелеу;
- қазақ ономастикасындағы антропонимдік жүйенің қалыптасып дамуын ... ... ... ... ... ... мен ... генетопонимдердің әлеуметтік мәніне талдаулар жүргізу.
Жұмыстың теориялық және әдіснамалық негіздері. Тіл арқылы рухани көздерден жинақталған тарихи-этникалық үрдісті ... ой, ... сана мен оның ... ... аясында алып, этникалық дереккөз ретінде қарастырғанда ғана ... ... мен ... соны ... мәліметтермен дәлелденеді. Осы тұрғыдан келгенде қазақ антропонимдерінің әлеуметтік қызметін сипаттайтын лингвомәдени бірліктер қарстырылды. Диплом ... ... ... ... ... Ә.Қайдар, Т.Жанұзақ, Р.Сыздық, Ж.Манкеева, Н.Уәли, Е.Керімбаев, Б.Тілеубердиев, Г.Смағұлова, С.Иманбердиева т.б. тілші ғалымдардың ономастика саласына қатысты айтқан ой-пікірлері, тұжырымдары алынды.
Диплом жұмысының ... ... ... ... ... ғылымы пәніне қатысты Ш.Уәлиханов, М.Әуезов еңбектерінен бастап, Ә.Марғұлан, Е.Жұбанов, Е.Жанпейісов, Қ.Рысберген т.б. ... ... ... ауыз әдебиеті үлгілерінен антропонимге байланысты деректер пайдаланылды.
Жұмыстың әдіс-тәсілдері. Жұмыста тарихи-салыстырмалы, сипаттама, этнолингвистикалық, түйіндеу, жіктеу талдау әдістері қолданылды.
Диплом жұмысының ... мен ... ... әлеуметтік саласының әдістанымдық, әлеуметтік тұрғысынан қалыптасуына талдау жасай отырып, төмендегідей тұжырым жасадық:
- антропонимдер ... ... ... жүйе ... ...
- соңғы уақытта жазылған көркем мәтіннің кестесіне кіріп, белгілі бір функционалдық, әлеуметтік, этнотанымдық жүк арқалаған антропонимдердің қолданысы түсіндірілді.
- антропонимдердің, ... ... ... мәні ... ... ... ретінде қарастырылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Қазақ тіл біліміндегі тіл мен мәдениет сабақтастығына негізделген қағидаға сәйкес жүргізіліп жатқан зерттеулерде мәдениеттің өзі ... деп ... оның ... кумулятивтік, әлеуметтік қызметтерін талдауға қазақ тіл білімінде ерекше назар ... Осы ... ... ... ... ... ... сипаттайтын өзекті арнаның бірі ­ жалқы есімдердің ... ... ... ... өзектілігі
Тарихи дереккөздердегі, эпостық жырлар мен фольклордағы, фразеологиялық, паремиологиялық, прецеденттік жүйедегі тілдік деректердің ұлт санасындағы ізін анықтау мәселесі - ... тіл ... ... бағыттағы зерттеулердің негізгі арқауы.
Осымен байланысты ұлт пен тіл, ұлт пен мәдениет сабақтастығын ... ... тіл ... ... жаңа ... ... ... ішінде тарихи этникалық үрдісті сипаттайтын, рухани - тарихи ақпарат көзінің бірі ­ антропонимдер ... ... ... ... ... мәні ... Бұл тек лингвистикалық жаңғырту емес, этномәдени сипаттағы тарихи танымымыздың да көкжиегін ... ... ... ... ... қоғамындағы ұлттық сананың жаңа деңгейде жаңғыруы, қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесіне байланысты қызметінің жандануына қатысты ұлттық мүддеге сәйкес ... ... және ... ... ... деректейтін, дәйектейтін негіздері қатарынан қазақ антропонимдерінің лингвомәдени ... де орын алуы ... ... ... ... этникалық сипатын айғақтайтын тілдік деректер аз емес. Солардың бастысының бірі - ... ... ... ... ру, ... ел ... ... батырлар жыры, әртүрлі сипаттағы тарихи шығармалардың мазмұнындағы этнонимдік, антропонимдік, топонимдік атаулардың ұлт болмысын тану үшін маңызы зор. Осы кезге дейін ол ... ... ... жүйе шеңберінде немесе тарихи-лингвистикалық, лексикологиялық құрылымға қатысты қарастырылған. ... ... ... этномәдени табиғатына тереңдеу арқылы тарихи сабақтастықта анықтау бұл зерттеудің негізгі мақсатын айқындайды.
Осымен байланысты зерттеудің бағыты ... ... ... ...
- түркітану мен қазақ тіл біліміндегі ономастика ... ... ... ... ... сипаттағы ғылыми шолу жасау;
- қазақ антропонимдерінің ұлттық табиғатын анықтаудың лингвомәдени, әлеуметтанымдық бағытына мән беру. Оның ... тіл ... ... мен ... тіл ... теориялық-әдістанымдық негізін сипаттау;
- эпостық жырлардағы, мақал-мәтелдердегі, фразеологиялық және прецеденттік жүйедегі, көркем мәтін ... ... ... ... лингвомәдени сипатта түсіндіру;
- этноантропонимдердің тарихи-этникалық үрдіспен сабақтастығын нақты этнодеректерді талдау арқылы дәйектеу;
- қазақ тіліндегі ... ... ... көне ... қыпшақтық сабақтастығын оның орыс жылнамаларындағы деректерімен салыстыру арқылы анықтау, кей тұстарда этимологиялық талдаулар жүргізу.
Зерттеудің әдістері мен тәсілдері:
Тарихи-салыстырмалы, сипаттама, ... ... ... ... ... ... тіл арқылы рухани көздерден жинақталған тарихи-этникалық үрдісті қоғамдық ой, этникалық сана мен оның ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырғанда ғана қазақ тарихы мен мәдениеті соны тілдік мәліметтермен дәлелденеді.
Осы тектес нақты зерттеулер қазақ тіл білімінің ... ... ... ... әлеуметтану саласының теориялық-әдістанымдық, дәйектемелік тұғырын қалыптастыруға өз ... үлес қоса ... ... ... нәтижелері жоғары оқу орындарының филология факультеттерінде тарихи ... ... ... ... ... бойынша дәрістерде, лингвомәдениеттану, этнолингвистика, этноантропонимика бойынша арнайы курстар жүргізуде, сөздік ... ... ... ... ғылыми жаңалығы:
- антропонимдер этнотаңбалы, этномазмұнды лингвомәдени жүйе ретінде қарастырылды;
- кейінгі заманда туған көркем мәтіндердің кестесіне кірігіп, ... бір ... ... ... жүк арқалаған антропонимдердің қолданысы түсіндірілді;
- қазақ антропонимдерінің этнотаңбалық ... ... ... ... ... ескерткіштермен қатар орыс жылнамаларындағы деректермен салыстыру арқылы анықталды. Соның нәтижесінде кейбір этимологиялық талдаулар ... ... ... ... ... ... ... және көркем мәтін деректері талданып, жинақталып, олардың ... ... ... мен қызметіне лингвомәдени сипаттама берілді.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар:
- ... ... ... қазақ тіліндегі антропонимдер - көне дәуірлерден этникалық ақпарат жеткізетін тарихи, мәдени және рухани әлеуметтік құбылыс;
- осы жүйеге ... ... ... және ... ... ... этнос және этникалық топтардың тарихи тегі мен жағырафиялық қозғалысы көрініс табады;
- антропонимдер - әртүрлі ... ... ... ... ... ... қазақтың ұлт ретіндегі біртұтастығын, бүтіндігін сипаттайтын, ұлттық арқаудың бірі;
- қазіргі қазақ тіліндегі антропонимдердің мазмұнында этномәдени сипаттың сақталуы мен ... ... оның ... ... ... қатпаларында жасырынып жатқан мәдени архетиптердің тілдік бейнеде сақталған этнотаңбасы екенін көрсетеді;
- антропонимдер, соның ішінде этноантропонимдер - тарихи-этникалық, лингвомәдени, ... ... ... ... ... мен ... негізгі мазмұны мен нәтижелері төменгі ғылыми теориялық және ғылыми-тәжірибелік конференцияларда баяндалды: атты халықаралық ғылыми-практикалық ... ... ... 2003), атты ... ғылыми-практикалық конференциясы (Қарағанды, маусым, 2004), атты ғылыми теориялық конференция (Алматы, ақпан, 2006).
Жұмыстың мазмұны бойынша А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл ... ... ... атты ... әдістемелік семинар (2006 мамыр).
Диссертацияның негізгі ғылыми тұжырымдары ғылыми басылымдарда 6 мақала түрінде жарияланды.
Зерттеу жұмысының құрылымы
Диссертациялық жұмыс кіріспеден, үш ... ... және ... ... ... ... ... тіліндегі антропонимдердің тарихи тұрғыдан қарастырылуы
+ Қазақ тіл біліміндегі антропонимдердің зерттелу тарихынан
Антропонимика (гр. anthropos - адам, опута ат) -- ... ... ... ... ... ... ... жасырын аттарын, ру аттарын -- антропонимді зерттейтін ономастиканынтармағы. Антропонимика сонымен бірге әдеби шығармалардағы антропонимдер мен ауыз ... ... ... зерттейді. Антропонимика халықтық және канондык есімдерді, сол ... бір ... ... және ... ... және ... түрлерін ажыратып қарастырады. Әрбір этностың әр дәуірде өзіне тән антропонимиконы (есімдер тізімі) қалыптасады. ... ... а н т р о п о н и м и я деп ... жүзі ... бәрінде әрбір кісінің өзіне тән аты-жөні бар. Адамзат қоғамында есімі, аты жоқ адам кездесуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... адамдар ұшырасуы мүмкін (кейбір мәліметтерге қарағанда , исландықтарда фамилия болмайды екен). ... адам ... ... ... жеке ... өздерінің дербестігімен ерекшеленеді: әр адамның жеке есімі бар. Есімдер тізілімі шектеулі. Жеке есімдер қайталап отыратындықтан, оларға қосымша ... ... ... ... ... ресми атауларының өзіндік жүйесі болады. Мәселен, антикалық Римдегі есімдердің тұрақты жүйесі мынадай: ... жеке ... + ру тегі + ... аты + ... ... + ... аты. Үнді елінде бүл жүйе 3 құрамнан тұрады: гороскоптық есімі, жыныстык немесе діни ... ... ... ... Мысалы, Рабиндранат Тагордың есімі: Рабиндра (Күн құдайы), Натх (еркек), Тхакур (жер иеленушілер қастасынан) құралымынан тұрған.
Антропономия есімге ... ... ... ... әкесі, руы, отбасымен байланысы, ұлты, кәсібі, қай жерден шыққан т.б. зерттейді. Теориялык антропономия белгілі этнос антропонимдерінің пайда ... даму ... ... ... ... ... қабаттарын, тілдердің антропонимиялық өзара байланысын қарастырады. Оның зерттеу әдістері ономастиканын басқа түрлеріндегідей (адам есімінін әлеуметгік сипаты, салт-әдет, дін мен моданын ... ... ... ... ... ... есімдердін әртілде берілу тәсілдерін зерттейді. Антропонимиялық сөздіктер жасауға, азаматтық хал актілерін тіркеу (ЗАГС) орындарында ат тандауға, есімдердін даулы ... ... ... ... ... ... 20 ... 60 -- 70 жылдарында бөлініп шықты, бірақ олардын бірқатар мәселелері ... ... ... дейін "Антропонимия" термині орнына "ономастика" қолданылып келді. Қазақ тіл білімінде ... ... ... ... бір ... ретінде кейінгі кезде қалыптасқаны белгілі, бірақ бұл бағыттың қазақ тілінде негізі бар екеніне Ахмет Байтұрсынұлының , Қ.Жұбановтың еңбектерінде назар ... ... ... социолингвистика - (қазақша - әлеуметтік лингвистика) - тіл білімі , әлеуметтану (социология), әлеуметтік психология және ... ... ... жерінде дамитын, тілдің әлеуметтік табиғаты мен қоғамдық қызметін, әлеуметтік фактордың тілге әсер ету тетігін және ... ... ... ... ... ретіндегі коммунативтік қызметін зерттейтін тіл ғылымының бір саласы ретінде қалыптасты. Осы тұрғыдан А.Байтұрсыновтың осыдан 85 жыл бұрын тілге ... ... ... сипатты деп бағалауға болады: , - деді.
Себебі қоғамдағы тілдің мәні мен қызметін күнделікті өмірден өзінің ерекше тілдік тұлғалық зердесімен ... сезе ... ... Байтұрсынұлының тілдің әлеуметтік қызметін айрықша қабылдауы, түйсінуі - заңды құбылыс. Ал, ... ... тіл мен ... ... ... динамикада, қызмет барысында зерттейді.
Сондықтан да әлемдік социолингвистика ғылымы тілдің даму сипатын үш бағытта ... ... ... (графизация), тілдің жаңаруы (модернизация) және тілдің қалыпқа түсуі, нормалануы (стандартизация) Ахмет Байтұрсынұлы тіл дамытарлық осы үш ... ... ... ... ... ... кез келген тілдің лексикалық қорының мәнді бір қабатын жалқы есімдер құрайды. Оларсыз адамзат қоғамының қарым-қатынас ... іске аса ... ... ... бір ... - ... . Жалқы есімдердің жинақтық атауын лингвистикада ономастика дейді де, оны зерттейтін ... ... деп ... ... - кез келген жанды және жансыз ... не ... ... ... ... грек сөзі ... ... есім, ат) onomastika - ат қою өнері, яғни ... ... ... ... ... ( кісі аттарын, жер, су, ру, тайпа аттары т.б. ) ... ... ... мен ... ... ... ... этномәдени, әлеуметтік сипатын анықтаудың қажеттілігін В.В.Радлов, ... ... ... С.Е.Малов, Н.К.Дмитриев, А.Н.Кононов, Н.А.Баскаков, Қ.Жұбанов, І.К.Кеңесбаев, С.Аманжолов, ... ... ... ... ... Г.Мадиева, А.Жартыбаев т.б. ғалымдар өздерінің еңбектерінде жан-жақты көрсетті. Ономастика өз ішінде бірнеше салаға бөлінеді: топонимика ( жер, су, қала ... ... ... ), ... ( адам аттарын зерттейтін ғылым ), этнонимика ( ру, ел, халық аттарын зерттейтін ғылым), зоонимика ( ... ... ), ... ( ... , ... су, көл атауларын зерттейді ) т.б.
Түркі тіл білімінде жан-жақты зерттеліп, ғылыми негізі қаланған ономастиканың күрделі бір саласы - антропонимика . ... кісі ... , әке аты patronim ( ... ), ... ... аттар ( прозвища ), бүркеншік аттарды ( псевдонимы ) зерттейтін ономастиканың бір саласы.
Қазақ ... ... ... ... шолу ... еңбекте бұл саладағы зерттеулер 4 кезеңге бөлінген. Соның ішінде жалқы ... ... ... ... 1950-1970 ж.ж. ( Т.Жанұзақов 1961ж; 1965ж; 1971ж. )
2 кезең: 1970-1990 ж.ж. ( Т.Жанұзақов 1982; Е.Керімбаев 1986; 1988; ... 1980 ж. ... ... )
3 кезең: 1990-2000 ж.ж. ( В.Махпиров 1997; М.Мұсабаева 1995ж канд. дисс.; У.Мусабекова 1996 канд. дисс. ... 1992ж. док. ... ... ; ... 2000ж ).
4 кезең: ХХІ ғасырдың басы, жаңа кезең ( Б.Көшімова 2001 ж; ... 2003ж; ... 2004ж; ... 2004; ... 2004; ... ... ... лингвокультуремалардың ұлттық мәдени ерекшеліктерді танытуда атқаратын қызметі ерекше. Себебі ономастика өзінің бойына лингвистикалық, тарихи, өркениеттік және мәдени деректерді жинаған ... ... ... ... ... табылады. Олар халықтың бітім болмысы мен өмірге көзқарасынан хабар береді. Айтылған мәселе Т.Жанұзақов, Қ.Рысбергенова т.б. ... ... ... ... ... де ... жыл ... тосыннан пайда бола қалмаған. Оның өзіне тән тарихы, шығу, пайда болу жолы бар. ... ... ... сол ерте ... шығып, көненің қарт куәсі, жұрнағы ретінде өмір сүріп келе ... да , орта ... тән және жаңа ... ... да көп. ... ... ... тұрмысын, қоғамдық-әлеуметтік құрлысын және материалдық әрі мәдени өмірдің құбылыстарын да ... ... ... ... топттары қазақ ауылының ертедегі тіршілік, іс-әрекетінен және шаруашылық ... ... ... ... төрт ... ... шаруашылық , тұрмыстық сөздерге байланысты есімдер. Халықтың әдет-ғұрып, тарихи ... мен кісі ... ... ... желі бар. Кісі ... ... ... мыңдаған мысалдарды және есімдердің морфемын талдап қарағанымызда, құрылысы, лексиклық материалы, фонетикалық ерекшеліктері жағынан ... әр кез, әр ... тән ... ... ... Шындығында бұлай болудың өзіндік сыры бар. ... ... кісі аты ... ... ... мен ... оның ... заңына тікелей байланысты. Соған орай олардың шығу себебін дәлелдейтін алуан түрлі тарихи жайлар мен сан қилы ... бары ... ... бойы ... ... өмір ... табиғат пен аңға , құсқа сыйыну, ай мен күге табыну, хайуандардан ит, ... бұқа ... ... ету - бәрі кісі ... қойылуына әсер еттпей қоймады. Осымен қатар, көрші-қоңсы елдермен араласу, шет елдермен байланыс жасау ... ... ... ... ... кісі ... да еніп отырғаны мәлім. Қазақ халқының құрамына енген бөлек тайпалар мен рулардағы кісі аттарының сіңіп кетуінен ... ... ... ... да ... құрамын едәуір байытқан.
Қазақ антропонимдерінің байи түсуі ислам дінінің тарауымен де байланысты болды. Х ғасырдан бастап ислам діні ... ... ... ... мүмкіндігінше сіңісе бастайды. Сөйтіп, мұсылман дінінің ықпалы күшті болып, тұрмыстық, қоғамдық жағдаяттың барлық саласына әсерін тигізді. Бұл ... ... ... ... мен сөз тіркестері, кісі аттары мен этнонимдер енді. Араб тілінен енген есімдердің көбеюі төл есімдеріміздің дамуына белгілі дәрежеде ... ... ... ... ... ... арасында төл сөзімізден есім қою дәстүрі кеңінен қолдау тауып ... аян. Ал ... ... енген есімдер болса, халық тілінде бастапқы ... ... аса ... ... ... ұшырап, жаңа формаға ие болып отырады. Қазақ есімдері ... ХV - ... ... құрамы жағынан байып, толыса түсті. Мұның өзі әлеуметтік қоғамның дамуымен байланысты құбылыс еді. Бұл ... , ... , ... ... ... ... қазақ халқы қалыптасқан, нығайған кезі еді. Осымен ... жер мен жер , ел мен ел ... ... ... ... ... тіл ... күшейе түсті. Бұрын Қазақстаның бір ғана жерінде айтылатын өлең-жыр, ертектер, ... ... ... мен кісі ... енді ... жерлерге де тарап, барып жатады.
Қазақ антопонимдерінің құрылысы жағынан ... , ... ... ... кезі - ... ... ... тіліміздегі антропонимдер құрамында барлық дәуірге тән ... бар. ... бұл ... жасалған антропонимдер жаңа форма, мазмұнға ие болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... дәуірімізге лайықты мыңдаған антропонимдер пайда болды. Олардың өскен, өркендеген заманымыздың мәдениеті мен ... , ... мен ... ... ... мәлім.
Сайып келгенде, тіліміздегі антропонимдердің шығу, даму негізі ... ... тіл және ... тарихымен тікелей байланысты болса , олардың типтерінің шығу, пайда болу жолдарын белгілі бір дәуірлерге ... ... , ... ... ... ... ... емес.
Сонымен, тіліміздегі антропонимдердің тарихын, шығу, пайда болу кезеңдерін талдағанда , бір ... тән ... ... ... ... ... ... Қазақ антропонимиясының даму тарихынан төрт дәуірдің көрінісі байқалады.
Бірінші дәуір - көне түркі заманын, яғни V - VІІІ ... ... ... Бұл ... үй хайуандары мен жабайы аңдардың, табиғат атаулары мен ... және ... ... ... кісі аты ... ... отырған. Мысалы: Айкүн, Айжарық, Айтолық, Айтолды, Күнай, Күнсұлу, Күнтуар, Бөрі, Барысбек, Арыстан, Бұқа, Түлкібай, Қоянбай, Алтын, Күміс, ... ... т.б. Ол ... ай мен ... ... ... аңды, құстарды ерекше күш санау, кейбір хайуандарды ( мәселен, бөрі, ит, бұқа) шыққан тегіміз , біздің ата-бабамыз деп, ... ету ... ... болғаны мәлім.
V - VІІІ ғасырларға тән жазба ескерткіштерде кездесетін күрделі тұлғалы кісі аттары және кісі аттарын жасауға арқау ... ... ... ... ... ... ... Өйткені олрады тудырған, тиісті дәрежеде қолданған қоғамдық қатынас, дәуір түбірімен өзгерді. Дегенмен, ол антрополексемалардың кейбіреулері біздің заманымызға жетіп отыр. Сол ... кісі ... ... ... принципі мен лексикалық номинациясы тіпті кейбір компоненттері қазіргі антропонимдер системасында сақталып қалған. V - VІ ... ... ... туралы жазылған Л.Н.Гумилевтің атты еңбегінде берілген есімдер, титулдар мен лақап аттар ішінде қазіргі антропонимдерге ұқсастары өте көп.
Ескерткіштердің ... ... ... ... құрамы мен граматикалық құрылымын, синтксистік конструкциясын зерттеуде В.В.Радлов, С.Е.Малов, И.А.Батманов, ... ... т.б. көп ... ... Бұл ... ... жалқы есімдерді талдауда тарихшылар мен лингвистер арасында әр түрлі болжам, пайымдаулар мен көзқарастар болды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... П.М.Грумм-Гржимайло, В.В.Бартольд, А.Бернштам, Л.Н.Гумилев еңбектерінен де көрініс тапты.
Ескерткіштегі ономастиканың саны мен құрамы әр түрлі. Бұлардың ішінде , ... ... ... ... көңіл бөледі. Олардың құрамы , жасалу тәсілі, құрылымдық типі, қоғамдық-әлеуметтік функциясы топоним мен ... ... кең. ... ... сай ол ... ... ... болады: 1) дара тұлғалы, 2) туынды тұлғалы, 3) екі құрамды, 4) көп құрамды немесе күрделі тұлғалы.
* Дара тұлғалы есімдер: а) ... ... ... ... ... ... Чур, Тонг, Барс, Баз, Куч; в) топонимдер: Кам (Енисей өзені), Артіс, Салаңа (Селенги), Тама; в) этнонимдер: Аз, Огуз, ... Чік ... ... ... а) ... ... Макрач, Туран, Кутлуг, Уграч, Толаш, Туграк; б) топонимдер: Тогла, ... ... ... ... т.б. в) ... ... Тардуш, Тангут, Толас, Басмыл, Согды, Табач т.б.
* Күрделі тұлғалы есімдер: а) антропонимдер: Ал Туган Тутук, Яш Ак Баш, ... Борі ... Учін ... ... ... Куліг Ток Боди(т), Ынанчы Кулуг Чігші баг, Туз бай Куч барс Кулуг т.б. Топоним мен ... ... ... ... тип ... Жоғарыда көрсетілген мысалдардан байқап отырғанымыздай , екі құрамды және ... ... ... компоненттері: Улуг, тутук, алп, тіріг, кулуг, куч, ынамчы, каган, баг, ... ... барс т.б. Бұл ... бәрі көне ... қоғамында әлеуметтік-саяси терминдер ретінде қолданылып, сол кездегі адамдардың қоғамдағы орнын, титул, атақ-дәрежесін көрсеткен. Ал күрделі есімдермен қатар ... ол ... ... ... қасиетін т.б. ерекшелігін білдіретін эпитет ретінде де жұмсалған.
Қазіргі түркі халықтары тіліндегі кісі аттарының ... ... ... көне түркі есімдерінің типіне сәйкес. Олардың форма сәйкестігі, лексикалық номинациясы т.б. есім жасаудағы көне дәстүрлердің біздің ... ... ... ... ... ... ... дәуіріндегі кісі аттарының қазіргі түркі тілдерінің көбінде сақталып отырғаны мұның толық ... бола ... Оны мына ... анық ... Тува ... Ақпаш, шор тілінде Ақпаш, қазақ тілінде Ақбай, ... ... ... ... Бұқа, тувада Мөңге, қазақта Мөңке, тувада Тарган, қазақта Дархан, Тархан, шор тілінде Чарык, қазақ тілінде ... ... ... жіті көз ... ... ... титул, шен, атақ-дәрежеге байланысты термин сөздердің кейбіреулерінің қазіргі түркі тілдеріндегі кісі аттарының компоненттерінде ... ... анық ... ... тува, қырғыз тілдерінде Қушбек, қазақ тілінде құсбек, шор ... ... ... ... ... ... ... Сарыбай, Пору, Борубай, Бөрібай т.б. Орхон-Енисей ескерткішіндегі және көне тарихи жазбалардағы көптеген сөздердің қазіргі кісі ... ... ... ... кету орынды сияқты. Мәселен, Багадур, Ябгу, Бүке есімдерін талдап көрейік. Қазіргі тілімізде кеңінен қолданылып жүрген Батыр, Батырхан, Батырбек, Байбатыр ... ... ... ... көне ... ... тұлғасында кездеседі. Біздегі батыр сөзі осы бағадурдың өзгерген түрі екені даусыз. Ал Жабатай, ... ... ... ... ... ... көне түркі тіліндегі ябга, ябгу болса керек. О баста титул ретінде қолданылған бұл сөз ... ... ... ... ... ... байқау қиын емес. Оны былайша түсінеміз: Ябга>ябгу>Жабға>Жаба>Жабағ>Жабағы.
Бұл күнде тілімізде сирек болса да кездесіп, қолданылып жүрген ... ... ... Бөкебай көне түркі тілінде көбіне кісі аты ... ... ат ... мағанасында қолданылған. Мұны қарапайым адамдар емес, хандар иемденген. ... ... ханы Қара ... Турк алып ... зор ... ... үшін Бокэ ... Атақты Билге ханның лақап аты да Богю болған. Бұл сөз осы ... ... ... ... ... ... ... жалпы есім сөз ретінде викä, пöкö,бөкэ - , , ... ... ... музейі ескерткішіндегі Шогур, Ярук Тегин, Алп Турган, Орхон-Енесей ескерткіштеріндегі Қапаған антропонимдеріне қазіргі ... ... ... ... Әли, Анар есімдері сай келеді.
V - VІІІ ғ. тән ... ... сөз ... ... ... ... есімдердің нормативті аффикстерімен сәйкес. Есімше тұлғаның - ған, -ген ... көне ... кісі ... ... белсенді роль атқарған. Мысалы: Туган, Ал Туган, Капаган, Куч Кияган т.б. Бұл қосымшалар бұл ... ... ... ... да ... ... ... Қатаған, Қашаған, Ауғанбай, Туғанбай, Сұраған т.б. Антропонимдердегі лексика-сематикалық ұқсастықтан басқа грамматикалық формалардағы ортақ жайлар қазақ тілінің шығу тарихын айқындауға ... ... ... ... және ... тарихи жағдаяттарында жатыр. Көп реттерде түркі қайраткерлерінің ... ... ... ... ... ... отырған. Көне түркі тарихын зерттеген ғалым Л.Н.Гумилев бұл жөнінде былай жазады. [2, ... V - VІІІ ... және ... мен ... ... тарихи ономастикалардың тіл тарихын зерттеуде, ол халықтардың саяси-әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... ... болса да құны ерекше. Олардың көпшілігі лексикалық ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қазіргі антропонимдермен ұқсас.
Екінші дәуір. Орта ... тән ... ... қамтиды. Біз жоғарыда бір-бірімен жалғас, тығыз байланысты антропонимия көрсетіп өткен едік. Ал екінші дәуірде ... ... ... ... ... барын айтпақпыз. Егер бірінші ғасырдан ерте, орта ғасырға дейін ( І - VІІІ ғ.) көне ... ... ... ... мемлекеттерінің мәдениетін және шаруашылық, экономикалық жайларын ( әлбетте жазба ескерткіштер мен тарихи деректер ... ... ... тіл ... ондағы эпостық антропонимдерді) баяндаған болсақ, енді Х - ХVІІ ... ... ... одақ ... ... , одан ... халық болып қалыпасу кездеріндегі әдебиеті мен мәдениетін, фольклор мен тіл тарихын, дін мен ... ... тиек ете ... ... шығу, даму кезеңдерін сөз етеміз.
Бұл дәуірде қазіргі Қазақстан территориясында карлук ... ... , ... ... ... ... бірлестігі (Х-ХІІғ.), монғол үстемдігі (ХІІІ- ХІV ғ.), қазақ ... (ХV - ... ... ... ... ... ... мәлім. Сол ХІ - ХІV ғасырлардағы қазіргі қазақ ... тән ... мен ... ... ономастикалық материалдары Махмуд Қашқаридің (1072-1074) және кумандар тілінің сөздігі ... ... мол ... ... ... арғу, басмыл, дулу этнонимдерін талдай отырып, оларды осы күнгі қазақ болып жүрген тайпалар деп дұрыс айтқан ... ... [3, 74-84]. Бұл ... лексиканың көпшілігі , грамматикалық форматтары қазіргі тілімізге ұқсас екені де айтылып жүр. Мысалы: аба (апа), ау (ау аулау), ... аз, ... ... ... ... бай, буғра, бүрді, кэлді, кәсілді т.б. ... ... ... антропонимдердің ұқсас, тектес екенін де байқау қиын емес. Бұл үш томдық сөздікте саны 400-дей ономастика берілген. Орта ... ... ... ... көпшілігі ислам дінінің ықпалымен болды. Ислам діні алғаш, Оңтүстік Қазақсанға, кейінірек Х ғасырда Жетісуға, одан кейін Орталық ... ... ... ... ... ... ... көп күш жұмсаған. Дін және діни кітаптар арқылы көптеген араб сөздері мен кісі аттары еніп ... ... діні ... ... бәріне тез тарап, жете қоймай, ХVІІІғасырдың аяғына дейін созылды.
Қазақ антропонимдерінің шығуына, даму ... ... ... ... - ХV ғ.) аз да ... ... тиді. Моңғол тілінен енген сөздердің тарихын тек моңғол шабуылына байланысты кірген демей, моңғол халқымен тым ерте қоян-қолтық араласу ... ... да ... керек. Өйткені соңғы жылдары жасаған зерттеулердің өзі-ақ моңғол-қазақ халқына ... ... ерте ... тән ... ... отыр. [4,58].
Моңғол үстемдігі кезінде енген кісі аттары сан жағынан онша көп емес. Тек ... ... мен ... ... ... және ... атақ, мансапқа байланысты санаулы сөздер. Мысалы, Шағатай, Батый, ... ... ... ... ... Түмен, Түменбай, Сайын т.б.
Бұл кісі аттары тіліміздің дыбыстық заңына бағынып, халықтық тілдің айтылу нормасына сай бейімделіп, ... ... Оның ... ол ... кісі аттарын жасауда бай, бек сөздерін қосып, ... ... ... тілімізде қолданылып жүрген антропонимдер: Жұбан, Қайп, Тоқтамыс, Едіге, Асан, Жүсіп, Бекболат, ... ... ... Темірболат, Рүстем, Зухра, Жамал, Бану, Ордабек типтес есімдер - ХІ - ХV ғасырларға тән ... ... ... ... ... Мысалы, Кеңгір, Сарысу өзендері алқабынан табылған ХІІ ғасырға тән архитектуралық ескерткіштер :Жұбан - ана, Қайп - ата, ... ... ... сол ... өз есімдерімен аталған. ХІV ғасырға тән хан жарлықтарындағы кісі ... ... ... ... Бек хажы, Давуд, Махмуд, Туман. Осы ғасырдағы кісі ... ... ... Али, ... ... ... ... Зухра, Жәмал, Жәнат, Хабиб т.б. Ол кездегі есімдер мен қазіргі қазақ есімдерінің арасында айта қоярлықтай ерекшеліктер ... да . ... ... айырмашылығы тек дыбыстық құбылыста ғана болып отырғанын айта аламыз. ... ... өзі де ... нәрсе. Өйткені ол кездегі сөздер мен кісі аттарының айтылуына қазіргі орфография тұрғысынан қарауға ... ... сол ... ... айтылу нормамыз, дыбыстық таңбамыз солай болар.
ХІV ғасырда ... , тіл ... ... бар ... ... бірі - . Бұл ескерткіштегі кісі аттары мен ру, тайпа аттары қазақ есімдеріне өте ұқсас. Қазіргі Мәрия, ... ... ... ... ... ... ... сияқты кісі аттарының нұсқасы ескерткіште: Beegzan Zokan Jwachan Turdun Jacobos Chaxan Zaduk Kalken ... ... ... , бұл ... көрсетілген антропонимдердің ерте кезден-ақ түркі тілдерінде қолданыс тапқанын байқаймыз. Ескерте кететін бір ... ... мен ... ... ... ... мен ... әскер басылары мен шожарлардың, қысқасы, қоғамдық, әлеуметтік тұрмысқа араласқан адамдардың есімдері ғана жазылған. Ал ... ... ... өте сирек кездесіп отырады.
ХV - ХVІІІ ғасырлардағы қазақ халқының мәдениеті ... ... ... ... ... өрлей түсті. Бұл кезде материалдық мәдениет, сәулет өнері, ауыз әдебиеті саласында елеулі өзгешеліктер болды. Бұның барлығы ... ... ... ... ... толысып баюына игі әсер жасады. Осымен байланысты халық есімдерінің де құрамы өсіп, өзгеріп отырды. ... ... ... мен өмір тіршілігіне қажет заттардың бастылары - киіз үй жабдықтары мен ... мал ... еді. ... осы киіз жабдықтары мен төрт түлік мал атаулары адамдардың есімдері ретінде қойылып отырды. Осыдан келіп киіз үй жабдықтарына орай: ... ... ... Қазанқап; дәм, тағам аттарына байланысты: Сүттібай, Айранбай, Талқанбай, Тоқаш, Ақбай тәрізді кісі аттарының қойылғаны байқалады.
Зергерлік істер мен ... ... ... ... де кісі ... ... ... Мысалы, Моншақ, Маржанкүл, Ақық, Түйме, Шолпыбай, Әшекей, Сырғабай т.б.
ХV - ХVІІІ ғасырларда ... ... ауыз ... кеңінен дамыған еді. Ауыз әдебиетінің түрлі жанрларында төрт түлік мал көбірек айтылып ... ... төрт ... мал ... ... ат қою ... кеңінен етек алды. Бұрынғы дәуірлерде төрт түліктен жылқы, қой, сиыр, ешкі атаулары ғана кісіге есім ретінде қойлған болса, енді ... ... мен жас ... байланысты есімдер көбейеді. Мысалы, Құнантай, Дөнентай, Қаратай, Сарытай, Құлыншақ, Құлынбек, ... ... ... Тоқтыбай, Қозыбай, Қозыбағар, Бұзаубай, Танабек, Баспақ т.б. Бұл кезде ауыз әдебиетінің ертегілер мен батырлары туралы, әлеуметтік-салттық поэмалары халық арасына ... ... ... ... ... ... қамын жеген, елін , жерін сүйген батырлардай болсын деген мақсатпен ер балаларына : Қобыланды, Қамбар, Алпамыс, Қожақ, қыз балаларына : ... ... ... ... аттарды қойған. Сонымен қатар, махаббат, сүйіспеншілік жырларындағы есімдер де қойылып отырған. Мысалы, Жібек , ... ... ... ... ... Мақбал, Сұлушаш, Зылиха, Жүсіп, Ләйлі т.б.
Халық құрметіне бөленген қадірлі кейіпкерлер есімдері көп-ақ. Олардың бәрін бірдей тізіп көрсету мүмкін ... ... ... ғана ... - ХVІІ ... ... ... сол замандарда жазылған тарихи деректерден және кейбір авторлардың еңбектерінен анық көреміз. Мырза Мухаммед Хайдар Дулати шығармасы . Бұл ... ... ... Бабдаған-->Үртубу (Өртөбе) -->Пуладчи (Болатшы)--> Худайдад--> Сайид Ахмад --> Сайид Али ... ... ... ... көптеген жер-су, ел аттары және кісі аттарын кездестіреміз. Мысалы: Абу-Бакир, Мухаммад Хусайн, Камарад-Дин, Мир ... ... ... Мир ... ... ... Дуст Мухаммад, Мырза Султан-Ахмад, Мир-Ахмад-Касим, Султан Махмуд Мирза (ер аттары;) Хуб-Нигар-ханим, Кутлук-Нигар-Ханим, Михр-ханим, Қара-Куз-Бегим. Бұл еңбектегі антропонимдердің тілдік материалы, көбіне, ... ... ... қатар, қазақ сөзінен жасалған кісі аттары да бар. Қадырғали ... ХV ... ... ... ... Бабурдың , Абулғазының атты еңбектерінде тарихи ономастикаға тән материалдар көп. Олардың ішінде қазақ тарихына қатысты жер атаулары мен кісі ... ... ... ... антропонимдер бар. Ер аттары: Болат сұлтан, Кәнбар сұлтан, ... ... ... ... хан, ... сұлтан, Тоғызсары, Башбек сұлтан, Көжік сұлтан т.б.
Есімдер: Жағым бекім, ... ... ... т.б. Қазақ антропонимдерінің біразы хандық дәуірдің, феодалдық қоғамынң сипатымен байланысты шыққаны ... Бұл ... ... тап ... ... мен ... номинациясынан екі түрлі ерекшелік аңғарылады. Біріншісі - хан, сұлтандардың есімдерінің басым көпшілігі араб-парсы ... ... ... - ... ... ... шендердің болуы. Бұған басты себеп, ХV - ХVІІІ ғасырдағы қазақ ... ... және ... ... ... ... дәуірде пайда болған антропонимдердің шығу жолын бұл көрсетілгендермен шектеуге болмайды. ... бұл ... Х - ... ... ... ұзақ өмір ... ... тарихы қамтылады. Олай болса, бұндай кезеңдерге бөлінетін дәуірдегі антропонимдердің шығуында да алуан түрлі себептер мен жағдайлардың ... ... ... антропонимдердің басым көпшілігі төл сөздерден қойылған, халықтың тапқыр ой, алғырт ... ... ... жыл ... астрономиялық ұғымдарға, жер, ел мекендеріне байланысты қойылған есімдер бар. Мысалы,Тышқанбай, Қоянбай, Жыланкөз, Барысбек, Жылкелді, Үркербек, Жетіген, Жұлдыз, Еділбай, Ертіс, ... ... ... т.б. Сол ғасырларда шыққан есімдердің кейбірі туыстық атауларға да байланысты болса керек. Бұған ... ... ... атаулардың көне заманда шыққаны дәлел бола алады. Ал, қазақтағы туыстық атауларға байланысты кісі аттары фольклорда, халық арасында көп ... ... ... ... Баба, Атабек, Аталық, Аналық, Дадабай, Тәтә, Аққыз, Ақжігіт, Ағабек, Балақай, Балабек, Баламер ( бала - ... ... ... ... ... Орта ... таптық шендер жасалған. Мәселен, ата сөзінен таптық шендер: атабек, аталық ... ... үш ... ... ... 1) ... сұлтандары, мұрагерлері, пекуны; 2) Азербайжандағы феодалдық князьдіктің басшысы; 3) Орта ... ... ... басы [5,169].
Қойылған есімдер құрамы орта ғасырда , әсіресе ХV - ХVІІІ ғасырларда ерекше дами түскен. Бұл кездерде ... келе ... дара ... ... жаңа сөздер қосу арқылы біріккен тұлғалы есімдер жасау дәстүрі күшейген-ді. ... ... ... ... ... Бижамал, Айбаршын, Айғаным, Айғанша, Айтолқын, Алтынгүл, Алтыншаш, Балкүміс, Балғаным, Бәинұр, Бексұлу, Бибіжамал, Бибісара, Бикамал, Дәметкен, ... ... ... ... Орынбасар, Танагүл т.б. Біріккен тұлғалы есімдердегі ең көрнекті тәсіл гүл сөзін қосу арқылы есім жасау. Бұл тәсіл арқылы ... ... өте көп. ... ... ... ... Алқагүл, Анаргүл, Әсемгүл, Гүлбану, Гүлбаршын, Гүлпаш, Гүлсара, Гүлжазира т.б. Қымбат бағалы металдар мен ... ... ... ... түрлі тастар атауларынан қойылған есімдер берілетін. Олар: Алтыншаш, Ақық, Торғын,Батсай, Қамқа, Баршын т.б. Осы кезде ең көп ... саны ... да молы ... тілдерінен енген, мағынасы айқын ыңғайлы есімдер еді. Мұндай есімдер адамдарға қойғанда айтуға ... ... ... мен мағына-мән айқындылығы ескеріліп отырған. Мысалы: Әзиз, Әлия, Ғазиз, Ғалия, Ғаини, Тәбия, Фатима т.б.
Ер ... тән ... көбі ... ... ... ... төл сөздерден құралған. Олардың мағынасы мен формасы сай келіп, халықтық ... ... ... Мысалы: Ақылбай, Аппақ; Абир, Аманбай, Айдар, аймақ, Айнабек, аққозы, Алтынсары, Айсауыт, Айтжан, ... ... ... ... ... ... Жанбота, Жандар, Жандарбай, Жарылқасын, Жоламан, Игілік, Игісін, Кекіл, ... ... ... Қайырлы, Мергенбай, Мергенші, Нарбай, Нартай, Отарбай, Өскенбай, Өтеміс, Өтеп, санабай, Сансызбай, Сақтаған, Сарыбас, Саурық, Сұраншы, Таңат, Тасыбай, ... ... ... ... ... ... Тұрғанбек, Үлгібай, Шеге, Шоң, Шоңбай, Шолпан, Шуақ, Шымырбай, Шымтемір, Шынтас, Шырқабек, т.б
Жоғарыда айтылған антропонимдердің бәрі ... ... ... ... ... ұрпақтарға жетіп, бұрынғылардың дәстүрлі жалғасы ретінде өмірде қолданып отыр. Сөйтіп, ХV- ХVІІ ғасырлардағы қазақ антропонимиясы бұрынғы антропонимдік типті қамти отырып, жаңа түр - ... ие ... дами ... Ал ХV - ХІХ ... оның құрамы бұрынғыдан да толысып, көп сатылы қасиетке ие боды.
Үшінші дәуір - тарихта жаңа заман саналатын ХVІІ - ХІХ ... ... көп ... ... ... ХVІІ - ХІХ ... ... көбі қазақ халық ауыз әдебиетнің бай саласы - ... ... ... ... жырлардағы кісі аттары халық арасына жазба түрінде де, ауызша айтылу үлгісінде де тарап отырған. Түркі халықтарының көбіне тараған, ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінде көрнекті орын алады. Ондаған есімдердің ... ... ... төл ... ... ... ... Кемел ақын, Сыбанбай, Жанақ, Бекбау, Сарыбай, Қарабай, ... ... ... Баян, Ай, Таңсық. (Қарабайдың қыздарының аттары) , ... ... ... ... ... ... Тоқсан, Айбас, Күліп (Қозы Көрпештің баласының аты). поэмасындағы есімдер: Маман бай, Көтібар, Айман, ... ... ... ... ... - ХІХ ... антропонимдер шығу, пайда болу жағынан көбіне осы дәуірлерге тән ... ... ... кейбір топтары орта ғасырлардағы деректерде кездеспейді. Тарихи антропонимдерд шығу , пайда болуы жағынан ... осы ... тән ... ... олардың кейбір топтары орта ғасырлардағы деректерде кездеспейді. Траихи антропонимдердің көбі көрсетіліп отырған. Оларды мазмұнына қарай екі топқа бөліп ... Бір тобы - ... аты ... хан, ... ... мен ірі ... есімдері болса, екінші тобы - атақты батырлар мен ақын-жыраулардың, беделді адамдардың ... Бұл ... ... ... мен тілдік материалы әр түрлі. Олардың көпшілігі төл ... ... ... ... да ... ... ... сәйкес болып келеді Мысалы, Тәуекел (1590ж.), Күшік (1592ж.), Мұрат (1595ж.), Жәңгір ... ... ... (1697ж.), Бекболат Екешов, Байдәулет Нұриев (1716), Құтты би (1718), Қойбағар Көбеков (1726), Барақ батыр(1713), Жолбарыс (1741), ... ... (1735), ... ... (1741), ... Қабанбай (1770), Қаратай (1797), Тінәлі Тайсойғанов (1836), Қуаныш сұлтан (1814), Қаракөбек би , ... ... би (1785), ... , ... ... ... ... Медет, Жиенбай, Қарабатыр, Елшібек, Өмір батыр, Жандар, Кенжеқара, ... ... ... ... ... Есмұрат, Сартай, Боранбай, Келдібай, Аққозы, Асау батыр, Балтабек Отанұлы, Бағлан Бұланұлы, Нарбек, Сатыбалды, ... ... ... ... ... (1817ж.), Естемес, Байтақ, Орақ, Сүгір, Мыңбай, Дәуқара, Табылды, Тілеубай, Жақсылық, Бесбай, Тоқбай, Күнту ... ... ... тілдерінен енген есімдер біршама кездесіп отырады. Олар сол кездегі қазақтардың сөйлеу ... ... ... , ... ... ... ұшырып, бастапқы тұлғаларынан айырылған еді. Мысалы: Хақназар , Шахмамет , ... ... ... , ... Нұрмамбет, Уәли, Шерғали, Мұхаметмырза, Абдуллатиф, Хасан, Сұлтаналы, Қадыр, Әбілжәлел, Шахмұрат, Әбілғазиз, Мұхаммеджан, ... ... ... ... ... Мырзалы , Сейталы, Мырза Ормамбет, Мұхамбет, Алмағамбет, Сұлтанбет, Мирхайдар, Дәулет, Құлмамбет, Сейфулла, Нығметұлла, Махамбет т.б. Талдап ... ... ... , екі ... ... арқылы, көне түркі тілдеріне тән, ескі структуралық система жолымен жасалғаны аңғарылады және бұл ... ... ... енген есмідер әсіресе Оңтүстік, жетісу қазақтарында көбірек болған. Мұның басты себебі, территория жағынан Орта Азияның Бұхара, Ташкент, ... ... ... жақын тұруынан және ислам дінінің тез ... ... ... ... ... көбі ... ... жалғасы ретінде қайталанып қойылып отырған. Бұдан айтылып отырған үшінші дәуірде, жаңа ... ... ... ... ... ұғым ... керек . Бұрынғы әдет-ғұрып пен дәстүрге, ескі наным мен ... ... ... қою бұл ... де кеңінен етек алды. Және ол кездегі антропонимдердің біразы қазақ даласында ... ... ... да ... еді. Мәселен, Теңге, Теңгебай, Ақша, Сомбек, Саудабек тәрізді есмідер. Осы кезде ... ... ... де ... ... қойылғаны байқалады: олар: Бегіс, Тегіс, Сырым, Арынғазы, Тілеке, екілік, Жандар, Тіленші, Елғон, Садыр батыр, Түрке, Жалтыр, Жиен, ... ... ... ... Қуаныш, Бұхар, Тәтіқара, Шал, Жанкісі, Шернияз, Дәулеткерей, Құрманғызы, Түбек, Жапақ, Марабай, Жамбыл, Біржан, Болық, Елентай, ... ... ... т.б. ... ... де ... ... - орта ғасырлық антропонимдердің үлгісімен жасалған - бай, сұлтан, төре, хан ... ... ... ... бұл ... ... ... қолданылуының негізгі себебі - саяси құрлыстағы өзгерістерге тікелей байланысты еді.
ХVІІ - ХІХ ғасырларда ... ... ... ... төл ... ... бір тобы ... тілдерінен енген еді. Әсіресе Орта Азия халықтарына тараған ... бас ... ... қою ... ... ... Бұл кезде де бұрынғы есімдерді қайталап қою, ... ... ... ... қою ... өріс ... еді. ... дәуірдегі көп салалы антропонимдік композиттің тарихындағы көбірек назар аударатын мәселелер - патроним (әке аты) мен ... ... және ... ... ... ресми түрде бір ғана есіммен аталу дәстүрі ... , ... ... патроним иемдену, яғни әке атымен аталып, олар шын атпен қатар айтылатын болған. Потронимдердің көрсеткіштері болып, ілік ... - ның, -нің ... және ұлы, қызы ... ... қолданылған. Бұл құбылыс ХVІІ- ХVІІІ ғасырлардағы ... ... тілі мен ауыз ... ... орын ... байқалады. Мысалы, Базарбай ұлы Төлеген, Сырлыбайдың қызы Жібек, Көктімнің қызы ... , ... ұлы ... ... ұлы ... Өмір ұлы ... Қарасай ұлы Көбен, Алшағыр ұлы Теген, Керей ұлы Келімбет, Қоянақ ұлы Қарт Қожақ т.б. ... ... бар ... ... орта ... бастап ресми документтердегі патронимдердің жұрнағы ретінде арабтың бин сөзі ... ... ... ... бин ... ... бин Дат, Алла Жар бин ... (1794). Алайда, мұндай патронимдік форма тұрақтанбай , оның орнына қайтадан көне ... ұғлы сөзі ... ... Нұрғали ұғлы, Сұлтан Мырза ұғлы, Бердіқожа Қадырбай ұғлы, Сатай Бұлан ұғлы ... ... ... болу ... ... қоғам өмірімен тығыз байланысты. Ол ең алдымен ... ... ... ... және ... ... жасау кезінен бастап пайда бола бастайды. Сол кездегі патша үкіметінің іс қағаздарында әке атымен жазылмай , -ов, -ев ... ... ... ретінде жазылу белгіленді. Ең алғаш рет, мұндай фамилиялар 1716 жылы ... ... ... ... ... елшілері орыс құжаттарында Бекболат Екешов және Байдәулет Нұриев болып, 1726 жылы Әбілқайыр елшісі Қойбағар Петербургке барған соң Қойбағар Көбеков ... , одан ... ... ... Құтлымбет Көштаев болып жазылған көреміз. [6,243-252].
Сөйтіп, ХVІІІ ғасырдан ... орыс ... ... әке ... аталуы орысша - ов, -ев жұрнақтары арқылы көріне ... ... ... ... ... ... Тленчин, Кулмухаммед Джанибеков, Асан Барков, Дербисали Кайгиликов, Асан Барашев, Джанали Инбаев, ... ... ... ... ... ... ... Таналин, Байбек Байготанов.
ХVІІІ - ХІХ ғасырларда әке атына орыс фамилияясының - ов, -ев ... қосу ... ... ... ... ... фамилияларды иемденген адамдарды тарихи деректемелерден көптеп кезестіруге ... ... ... Шөке ... ... ... ... Өтемісов, Қапланбай Қалдыбаев, Сарт Ералин, Сымайыл ... ... ... ... ... Ерназар Кенжалин, Есет көтібаров т.б.
Ресми түрде фамилия ... ... ... ... екінші жартысынан басталады. Бұл кезде оқып , білім алған халқымыздың тұңғыш оқымысты, ағартушы демократтары мен ... да ... ... ... ... ... Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев т.б.
Бұл қазақ фамилиясының шығуының, оның ... ... ... кезеңі еді. Сонымен үшінші дәуірде - төл есім, патроним және фамилия - көп салалы антропонимдік ... ... ... ... ... Қазан төңкеісінен кейінгі Кеңес заманында туып, дамыған антропонимдік типтерді қамтиды.
Қазіргі қазақ тіліндегі есімдер негізінен екінші дәуірден бері ... ... ... ... ... ... ...
Оның құрамына ислам дініне дейінгі көне түркі есімдер де, ... діні ... ... ... ... де, аз да ... ... Батыс Европа тілдерінен енген есімдер де бар.
Кеңес ... ... ... ірі ... ... ... аян. Жаңа тұрмыс, бақытты заманға лайқ мәдениет, әдибет өрістеді. Халықтың сөйлеу тіліне көптеген жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... сәбилерге жаңа заманның жаршысы ретінде жаңа ат қою іске ... ... жүзі ... ... ... мен қайраткерлерінің есімін жас балаға қою 30-жылдары кеңінен дамыған еді. Бұл кезде Мэлс, Эмиль, ... ... ... Тельман, Марат, Суньят, Диас, Хозэ, Долорес деген ... ... Ким, ... ... ... ... Генерал, Маршл, Армия, Большевик, Октябрина сияқты есімдер де сол ... ... пен ... ғылым мен экономика, шаруашылық дамуына байланысты жаңа атулар туады. Осымен байланысты 30-40 жылдар арасында туған балаларға: Ғалмы , ... ... ... ... Сайлау, Колхозбек, Совхозбек есімдер қойылды. Отан соғысы жылдарныда және жеңіс жылдарынан кейін ... ... ... ... ... Солдатбек, Жеңіс, Жеңісбек, Бейбітгүл, Гулмира, Мира, Гүлжеңіс, Талап т.б. есімдер пайда болды.
Жаңа ат қоюда бұрынғы аттардың таңдаулы , ең ... ... ... ... ... ... 50 ... бастап балаларға өте әдемі , айтылуға ... ... ... ... , жалаң түбірлі есімдер қойылып келеді. Ондай есімдер: Алма, Сәуле, Ажар, Айбарша, Айгүл, Айдай, Айзада, Айша, Ақлима, Алтын, ... ... ... ... Гүлшара, Ғазиза, Ғайша, Дана, Данила, Дидар, Зағипа, Зайра, Мағрипа, Майра, Майса, Маржан, Нағима, Нәзипа, Нұрша, Тана, Тәбиа, Тәмина; Абай, ... ... ... ... ... ... Әбді, Әнуар, Бейсен, Бекен, Ғани, Ғали, Ғазиз, Данай, Досан, Елдос, Елжан, Есен, Қайрат, Мәжит ... ... ... әдебиет кейіпкерлерінің есімдерін балаға қою әдетке айналды. Мысалы: Ботакөз, Асқар, ... ... ... ... ... ... ең көп тараған азамат соғысының ардагер батырлары: Аманкелді, Бекболат және көрнекті революционер Әліби есімдері болды. ... ... ... ... ... ... ғалымдары мен жазушыларының, Қазақстан бұлбұлы ... ... ... де ... қойылып отырды. Мысалы: Қаныш, Мұқтар, Сәбит, Күләш, Шара, Роза, Рашид т.б.
Кеңес өкіметі кезіндегі есімдердің баю, даму деректері төмендегідей:
* Әйел ... көбі орыс ... әйел ... ... ... Мысалы: Гүлнара, Сұлтанша, Алтынша, Нұрша, Айгуля, Аймана, Айнаша, Бакиша, Гауһария, Гүлжана, Гайния, ... т.б.
* ... ... ... ... қою ... жасалды. Мысалы: Динара, Дилара, Замира, Зарема, Карима, Карина, Герта, Ирма, Лаура, Линда, ... Орыс ... ... ... ... ... орыс ... ежелден мәдени қарым-қатынас, байланыс жасап келді. Бұл жағдай ... ... ... өз еркімен қосылуынан кейін ерекше дамыған еді. Қазан төңкерісінен бұрынғы орыс тілінен көптеген кісі ... енуі ... ... ... ... Ол, ... орыс мәдениеті мен өнерінің, тілінің дамуының игі әсері ... ... екі ... ... ... ... ... бірге көптеген отбасылар арасындағы ортақ, аралас некенің себебі де үлкен әсер ... ... ... ... ол ... ... ... болсын, мейлі оқыған интеллигент қызметкер болсын баласына өздерінің орыс достарының, яки олардың балаларының атын қойып отырған. ... ... ... ... ... ... ... Ефим, Илья, Алеша деген ер аттары: Анна, Валентина, Галина, ... ... Зоя, ... Ира, ... Раиса, Рая, Светлана, Нина, Лариса, Рада, Муза сияқты әйел ... ... ... орыс ... ... ... ... төңкерісінен кейін қазақ антропонимиясының құрамы интернационалдық есімдер есебінен байи түсті. Мысалы: Артур, Марат, Эрнест, ... ... ... ... ... ... Софья, Элеонора, Анжелла, Арагония т.б.
* Халықтың өз ойынан , алғыр қиялынан туған: ... ... ... ... ... Дарын, Дастан, Дәурен, Ерлан, Жаскілең, Келіс, Қуаныш, Қуат, Нұржан, Нұрлан, Айдай, Айтолыс, ... ... тағы осы ... ... ... толықты.
Қазіргі қазақ антропонимиясы құрамын заман талғамына сай жаңа есімдермен үстемелеп, байытып ... ... ... ... мен туысқандар балаға өздері ұнатқан , талғап алған есімдер қояды. ... , ... жаңа ... ... ат қоюда жарқын , бақытты дәуір талғамын ескере отырып, белгілі бір принцип ... ... ... ... ... тіл мен мәдениет сабақтастығы
Қазақтың кең даласы - мәдениет пен тіл бірлігі, ... ... ... ... ... бұл ... ... балаға ат қоюында өзіндік ерекшеліктерінің бар болмысымен көрінеді. Себебі олар бұл рәсімде ұлт болмысының барлық этномәдени, әлеуметтік сипатын ... алып ... тіл мен ... магиялық күшіне сенген олар әдетте қарғыстан, балаларын мақтаудан қорыққан. Соның нәтижесінде Күшікбай, Жаманбала, Салбыр, Қасым, Сағал, Кенесары сынды жалқы есімдер ... ... Олар , ... ... ... болуы керек. Немесе дүниеге келген балаға Артықбай, Несібелі, Бекенбай, Мырзагелді сияқты ат қою арқылы оған белгілі бір ... ... ... ... ... Ал, ... ... Сағындық, Есенгелді лингвокультуремалары ұл күту, бала тілеу, балалары тұрақталмаған себебінен туған антропонимдер.
Антропонимика ( кісі ... ) - тіл ... ұлт ... зерттеуде құнды да бағалы мұра. Антропонимдер жүйесі адамдардың өткендегі тұрмысын, қоғамдық-әлеуметтік құрылысын және материалдық әрі ... ... ... да ... ... ... кейбір топтары қазақ ауылының ертедегі тіршілік, іс-әрекетінен және шаруашылық күйінен мағлұмат береді. Мәселен, төрт түлік малға, шаруашылық, ... ... ... ... Немесе қазақ халқының ұлттық әдеті бойынша жас келіндер күйеуінің жақын туыстарының, ата-енесінің аттарын атамайтын. Сөйтіп жас ... ... ... ... я ... тура атымен атай алмай, жанама ат қойып алатын. Атап айтқанда, ... ... ... бойжеткен, әке қыз, еркем, ержеткен, ерке қыз, ал ер адамдарды төрем, ... ... ... ... ... т.б. деп ... күйеуінің атын атамай , , немесе баласының атымен атау (Баймырзаның әкесі деп) дәстүрінің қалдығы әлі де кездеседі. Тіпті ... ... ... ... да ұят санап құрдас, замандас немесе аттас деп атау дәстүр ұстанған. Сөйтіп, жаңадан түскен жас келін болсын, оның ... ... ат ... ... ... ... ... түрлі әдістің болғаны байқалады. Кейде адамдарды түр-келбеті, дене пішініне қарай: , , , , , деп атау ... ... кісі ... ... ... ... айту ... де болған. Мысалы: Мәмбет орнына Сәмбет, Әли - Сәли, Тұрсын - Мұрсын, Ахмет - ... ... ... ... деп ... Жас әйелдер мен егде әйелдерге туыстас адамдардың атын атамау былай тұрсын, жалпы кісі аттарын тура атауға тиым салынып отырған. Ат ... ... ... ... шебер қолданғаны байқалады. Бұның өзі әйелдердің ой-өрісінің кеңдігін және тіл байлығының байтақтығын көрсетеді. Ат тергеу дәстүрінде олардың ... ... ... ... қара ... дес бермейтін шешендігі көрініп тұрады.
Сөзге тиым салу дәстүрі тек әйелерге ғана тән ғұрып болмаған. Бұл жағдайды ер адамдар өмірінен де анық ... ... ... ... жасы ... ... мен беделді ақсақалдардың немесе лауазымы жоғарылардың аттарын тура атамай , , және лауазымына сай, , , , , деп ... ... ... мен табу ерекше назар аударды да, антропонимдердің лингвомәдени, әлеуметтік т.б. ... ... ... ... ... ... - бір ... немесе құбылысты тікелей өз атымен емес басқа сөзбен атау. Айтуға дөрекі, қолайсыз сөзді сыпайы сөзбен ауыстырып айтудың негізінде шыққан. Оның ... ... ... ... ... ... кездеседі. Мысалы өтірік айту -қосып айту, ұрланыпты - қолды болыпты, өлді - ... ... ... ... табу ерте ... ... мифтік танымына сәйкес кейбір заттардың аттарын тікелей айтуға ... ... ... ... Бұл ... ... табу деп аталады. Бұл проблеманың қазақ және түркі тіліндегі табиғаты, тілдік көрінісі Ә.Ахметовтің еңбегінде арнайы зерттелген[7,8-10]. Солардың нәтижесінде оның дәстүрлі ... ... оның ... ... Ә.Хасенов эвфемизм мен табу құбылысын лексиканың қалыптасып баю барысындағы тарихи тұрғыдан семантикалық тәсіл қатарында қарастырып, ... ... ... ... деп ... - кісі аттарына байланысты эвфемизм мына сықылды болып келеді: ауылдағы үлкен кісінің аты Жаман болса -Соқпақ жол, Сүттібай болса - ... уыз, ... - ... ... ... - Боран шеке, Сарыбас - Шикіл шеке, Сары - ... ... - Күн жұма ... Көжекбай - Қоян ата, Үзікбай - Дөдеге, Жамантай - Жайсыз тай, Ақбай - ... ата, ... - ... ... - ... Жусанбай- Сыбақ, Қойлыбай - Жандық ата, Қамшыбек - Ат жүргіш, Бүйенбай - Жуан ішек , ... - ... ... ... - ... Асыл - ... ата, ... - Ой ата, Мергенбай - Атқышыл, Жылқыбай - Туар ... ... ... оның ... ... ... де ... есімдердің көбі табуға айналған. Ш.Саадиевтің мәліметі бойынша, ... күні ... ... шын ... ... ... Түркіменстанда . Сібірдің солтүстігінде ер адамдарда екі ат болады, оның бірі - шын ат, ол ... ... ал ... ... қолданыстағы ат болып саналған [9,42]. Қазақ жалқы есімдерін - ... ... ... ... ... ... ... Түркілердің дәстүрлі дүниетанымын А.Самойловичтен кейігі зерттеушілер күйеуі мен оның туыстарының атын айтуға тыйым салыну некелік қарым-қатынастың сипатына байланысты деп есептейді. Әйел ... ... ... ... ... жағында оған бірқатар сөздік тыйымдар салынады: [11,151]
Антропонимдер мен жалқы есімдерді қолданған кезде мұндай ... ... ... ... атап ... қазақ әйелінің де сөздік ғұрпында болған. Қазақ әйелінің сөздігіндегі табуға айналған жалқы есімдер ... ... ... ... былай деп жазады: [10,45].
Акдемик А.Н.Самойлович ХХ ғасырдың бас кезінде-ақ бұл проблеманың әлеуметтік, этномәдени аспектісіне мән беріп, түркітанудың болашағы ... ... бірі ... мән ... ... қазақ тіліндегі антропонимдерді тарихи-этномәдени, әлеуметтік тұрғыдан анықтап, зерттеу олардың тамырының көне түркі (қыпшақ) кезеңімен сабақтасып қана ... ... ... басқа халықтарымен мәдени-тарихи байланысын, қарым-қатынасын да деректейді. Сондықтан белгілі ономаст-ғалым В.А.Никонов антропонимика саласының негізгі міндеттерін кезінде былай деп анықтаған: ... ... ... ала ... оны одан ары ... американдық ғалым Э.Сепирдың мына пікірі: дегенге саяды[14,29]. Бұл мәселе өткен ғасырдың ІІ жартысында орыс ғалымдары ... ... ... ... рет сөз ... Олар тіл ерекшеліктерін пайдалана отырып, орыс халқындағы табиғи құбылыстарға ... ... ... ... наным-сенімдерді зерттеу негізінде көптеген мифтеріне талдау жасады.
Атап айтқанда, ... ... басы ... ... даму ... ... ... қарастырылған. Мысалы, Қазанда 1905 жылы жарық көрген В.К.Магницкийдің кітабында, академик К.Мусаевтың көрсетуінше, 10587 ер адамның аты (фонетикалық ... ... ... ... ... зерттеген А.Идрисовтың (Кыргыз тилиндеги ысымдар. Фрунзе,1971) еңбегінде антропонимдердің қалыптасу кезеңдері қоғамының тарихи - экономикалық даму кезеңдеріне сәйкес анықталады: 1) ... ... ... ... ... Оған жануарлармен, құстармен, географиялық атаулармен байланысты антропонимдер жатады. 2) Хун дәуірінде ... ... ... ІІ, ... Оған мал жануар, құс, өсімдік, жәндік, аспан денелері, т.б. байланысты аттар жатады.3) Көне ... ... (V - Хғ ). ... ... ... ... ... ретінде ескі түркі ескерткіштеріндегі антропонимдер - Чур, Барс, Шумкар, Арстан т.б. ... 4) ... ... (Х - ... ... араб ... қосылады. 5) Жаңатүркі кезеңде (ХV-ХХғғ.) бұрынғы есімдерге ескіеврей (библиялық) араб, парсы аттары қосылады. 6) ... ... ... ... аттарының қатарында революционерлер, әдеби кейіпкерлер, мемлекеттік ресми тұлғалар атауларымен сипатталған [16.17-37].
Қазақ тіл білімдегі ономастика, антропонимика саласын қалыптастырушы ... ... ... ... даму ... басқаша жіктегенін байқаймыз. Атап айтқанда: 1) Ескі түркі кезең (V-Хғғ.) пұтқа табынуға байланысты жалқы есімдер. 2) Ортағасырлық ... ... - ... ... ... ру атауларымен, жануар мен өсімдіктер, астрономиялық атаулар, қымбат тастар мен ... ... пен ... ... терминдермен байланысты. 3) ХVІІ - ХІХғғ. ... - ... ... ... байланысты қалыптасқан жаңа атаулар: Жібек, Баршын, ... ... Алау т.б. 4) ... ... - жаңа ... ... жаңа ... байланысты есімдер көріп отырғанымыздай, бұл зерттеудің нәтижесі, тілдік деректердің мазмұны нақтылығымен дәйектелген [17, 15-24].
Сонымен бірге Г.Ф.Саттаровтың мақаласында ... ... ... ежелгі қабаты көне түркі және ежелгі бұлғар кезеңіне қатысты анықталып, ежелгі ... ... ... - ... ... табынуды сипаттайтын есімдермен көрсетіледі: Таштемир, Бикташ, Тәңгеребирде, Кугәй, (Кук+ай), Айсылу, Чулпан т.б. ... ... ... ... де ежелгі антропонимдер ретінде атмосфералық ылғал, күн, ай, ... мен ... ... ... ... ... ... Ягмур, (жаңбыр) ХІғ. Түркіменнің қолбасшысының аты.
Академик В.А.Гордлевскийдің түркі антропонимдер жүйесінің ... ... ... дейінгі деп анықтауы көптеген түркі тілдері бойынша антропонимист ғалымдардың пікірлерінде қолдау тауып жалғасты. Нақты айтқанда, осы ... ... ... ... ... ... лақап аттардың т.б. негізі осы қабатқа тән [19,131-136].
Башқұрт ... ... ... ... ... пікірінше, барлық түркі тілдеріне ортақ, байырғы, түсінікті этностың терең қайнарларынан деректер беретін ... ... [20, ... тілдерінің лексикологиясын салыстырмалы түрде зерттеуші К.Мусаевтың еңбегін антропонимияға қатысты ... 7 ... ... ... ... ... ... мұра болып ауысып, рудан-руға, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен дәстүрдің бірі осы атқоюмен байланысты. Бұл ... тіл ... ... ішіндегі қазақ тіл білімдегі тілді сол тілде сөйлеушінің мәдениетімен, тарихымен т.б. тығыз байланысты ... ... ... оның ... ... ... сай келеді.
Халықтың әдет-ғұрып, тарихи, дәстүрлері мен кісі аттарының арасында байланысы бар екені ономастикада дәлелденген. Ал оның этномәдени тәні ... ... ... атап ... Мұны ... тіл ... ... бағыттағы лингвомәдениеттанымдық, этнолингвистикалық, әлеуметтанымдық зерттеулер дәлелдеп отыр. Мысалы, балаға ат қоюда ерте ... ... ырым мен ... сақтаушылық болған. Ал, ырым мен әдет-ғұрып Ш.Уәлиханов атап көрсеткендей, салт-санаға тән [21, 176]. Мысалы: ұлы жоқ ... қыз ... ... онда ол ... ... немесе Ұлболсын деп ат қояды. Ондағысы деген ырым-сенім.
Демек, ... ... ат қою ... тарихымен, рухани мәдени өмірмен, әдет-ғұрпы, салт-дәстүрімен тығыз ... Ал, ... ... ... ... ... ұғымдар мәдениетпен байланысты. Мәдениет дегеніміз адамдардың өмірі мен іс-әрекетін ұйымдастыру тәсілінен, сондай-ақ олардың ... және ... ... ... көрінетін қоғам мен адамның белгілі тарихи даму дәрежесі.
Тіл мен мәдениетті сабақтас зерттейтін ғалымдар соның ішінде қазақ ғалымдары Ә.Қайдаров, ... ... ... т.б. ... ... бөліп алып қарамай, тіл - мәдениеттің бір көрінісі, ол екеуінің арақатынасы ерекше де маңызды деп санайды ... ... кез ... мәдениеттің түрлері, атаулары тіл арқылы бейнеленіп көрінетіні, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілетіні белгілі. В.Гумбольдт айтқандай [23,349].
Осы тектес тұжырымдардың қалыптасуында, тілді ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе, ұлттық рухымыз жаңғырып, салт-дәстүрлеріміз қайта жанданып жатқан қазіргі қазақ қоғамындағы рухани-әлеуметтік құбылысты дұрыс бағалап, негізін түсіну үшін ... ... ... ішкі ... ... ... ... адам рухымен байланысты түсіне білудің маңызы зор. Себебі, дәстүр әркімнің жеке басының жағдайына ... ... ол ... ... мәдени, тұрмыстық, дүниетанымдық жағдайына байланысты қалыптасқан- жалпыхалықтық құбылыс. Екіншіден, дәстүрдің тағы бір сипаты - оның ... Ол ... ... салмайды, тіл арқылы ол ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Сол арқылы ұлт өмірінің желісі үзілмей, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіледі. Сол себепті әртүрлі ұрпақ болғанымен, ... ... бір ... ... Осы жайт ... ... ішінде қазақ антропонимдерінің тілдік табиғатына да тікелей қатысты.
Мәдениеттің әр түрлі көріністері мен қызметін ... ... ... өйткені лингвистика мен мәдениеттану ғылымдарының түйісу нүктесінен ХХ ғасырдың 90-шы жылдарында өз алдына жеке, жаңа ... ... ... бұл ... В.Н.Шаклейн, В.А.Маслова және т.б. ғалымдардың еңбектеріне байланысты деген атауды иеленді.
Осымен байланысты тіл мен мәдениетті біріктіріп қарастыратын сала - ... ... деп ... ... ... мынандай ғылыми анықтама береді: [24,37]. Ғалым В.А.Маслова бұл пәнді ... ... ... ... деп ... ... ... [25,8].
атты ұжымдық монографияда мәдениет пен ономастикалық байланыс былай деп атап көрсетіледі: [26.129].
Кез - ... ... ... ... оның тек ... заңдылықтарына сүйеніп қана қоймай, сонымен қатар халықтың дүниетанымына, салт-дәстүріне, ұлттық болмысына назар сала қарау лингвомәдениеттану пәнінің үлесіне тимек. Ал ... ... Linqua - тіл, Cultura - ... Logos - ілім ... ... ... туындап, лингвистика мен мәдениеттану пәндерінің тоғысуында пайда болған, халық мәдениетінің тілдегі әсерін зерттейтін сала.
Демек, этнолингвистикамен сабақтас, этнос тіліне жалпы ... бар ... бір ... - ... Бұл сала ... ... ... айқындауға тікелей қатысты болмас да, этностың мәдениетін таныту мүддесін көздеген мәдениеттанумен сабақтас [27.37].
Тіл ғылымында лингвомәдениеттану - лингвистика мен ... ... ... ... қатысты жағын ортақтастыратын жаңа ғылым. Сонымен, лингвомәдениеттану - ұлттық ... бар деп ... ... ... ... ... саяси , адамгершілік, руханилық, тұрмыстық қағидалар мен заңдылықтарды ... ... ... ... ... тіл ... бағыты. Лингвомәдениеттанудың ең негізгі мақсаты - ұлттық болмыстың тілдегі көріністерін, тіл ... мен ... ... ... ... арқылы рухани мәдениетін танытып, олардың қызметі мен орнын анықтау деп түйіндеуге болады.
Білімнің жаңа бір өз ... жеке ... ... ... ерекше міндеттерді шешіп, бірқатар мәселелерге жауап беруі тиіс, бұл мәселелерді В.А.Масолва келесі түрде атап көрсетеді:
1) мәдениет тілдік ... ... ... ... ... ... ... қай бөліміне ұғымы бекітіліп көрсетіледі;
3) осы мағыналар сөйлеушілер мен тыңдаушылар тарапынан таңбалана ма және олар тілдік стратегияларға қалай әсер ...
4) ... тіл ... мәдени - тілдік хабарлардағы, копетенциясы бар ма , соның негізінде мәдени мағыналар ... орын ... тіл ... тарапынан таныла ма;
5) бір мәдениеттің универсалияларды мәдениетті көрсетуге бағытталған мәдениет дискурстары, концептілік саласы (осы ... ... ... ... осы ... таңбаларының мәдени семантикасы әр түрлі екі сала болып табылатын тіл мен ... ... ... ... ... ...
6) осы ғылымның негізгі ұғымдарын қалай жүйелеуге яғни ... ... ... ... ... ... бойынша жоғарыда қойылған міндеттерді ономастикада да қолдануға болады, өйткені атап айтқанда нақ осы онимиялық бірліктер, онимиялық лексика туындаған және ... ... ... сол этностың мәдениетімен тығыз байлаенысты болып келеді. Бұл тұрғыда Е.Ә.Керімбаев былай деп ... [28, ... ... ... ... ... онимиясының ұлттық ерекшелігінің қалыптасуына шешуші ретте әсер етеді деп ... ал ... ... деп ... [28, ...
Лингвомәдениеттану пәнінің зерттеу деректері мен дәйектері ұлттық мәдениеттің және рухани құндылықтардың тілдегі көрінісі ... ... т.б. ... тіл ... лингвомәдениеттану ғылымы пәніне қатысты деректер Ш.Уәлиханов, ... ... ... Ә.Марғұлан, І.Кеңесбаев, Ә.Қайдар, Р.Сыздық, Е.Жұбанов, Е.Жанпейісов, Т.Жанұзақов, Н.Уәлиев, Ж.Манкеева, А.Жылқыбаева, Қ.Рысбергенова, Р.Шойбеков т.б. ғалымдар еңбектерінде көрсетіледі.
Бүгінде лингвомәдениеттану ұлттық ... ... да ... ... ... ... біраз зерттеулерде (Г.Смағұлова, А.Алдашева, А.Сейсенова, Г.Қажығалиева, А.Сейілхан, Қ.Қайырбаева т.б.) анықталып, лингвомәдениеттану ғылымының пән ... ... ... тіл ... жеке сала ... қарастырылуынан көрінеді.
Г.Смағұлова өз еңбегінде лингвомәдениеттану пәнінің ерекшелігін былайша көрсетеді: Лингвомәдениеттану бұл тіл-ұлт-мәдениет ... ... ... ... ... ... ... болмақ) .[29,196]
А.Салқынбайдың пікірі бойынша , тілдік деректерді лингвомәдени аспектіде зерттеу - ең ... ... ... ... ... ... өркениеттік қырларды айқындау болып табылады. Табиғаттағы ... ... ... сана мен салт, әрі тілде өз көрінісін табатындықтан, атау мен оның ... ... ... ... ... ... бұл ... зерттеу көздерін ғылыми тұрғыдан анықтап әрі лингвистика ғылымымен ортақтығын лингвомәдениеттанудың ауқымы өте кең, ол ... ... ... белгілі бір халықтың төл элементі, халық тілімен бірге жасасып келе жатқан ұлттық бар деп ... сөз ... ... ... ... ... ... нормаларға сай деп тұжырымдайды [31,15].
А.Сейтова лингвомәдениеттану мәдениеттің тілдік жүйеге қалай әсер ететінін, яғни фактор мен адам бойындағы тілдік факторлардың байланысын ... ... тіл мен ... ... ... ... ... Г.Снасапова, Ш.Елемесова, Г.Абдрахманова, Ф.Қожахметова, А.Әмірбекова, т.б. зерттеулеріне арқау ... ... ... ... ... бірліктер ретінде ономастикалық лингвокультуремаларды қарастырады. Солардың қатарында антропонимдердің лингвомәдени ... ... Осы ... қазақтардың балаға ат қоюында белгілі бір ырымдардың ... ... ... ... ... ... ... Жаманбала, Күшікбай, Салбыр, Сүйір, Сағал т.б. есімдер көз ... ... аман ... ... ... ... Тілеуімбет, Тілеміс, Тұрлыбек, Сағындық, Ұлпан т.б. ... ... ұл ... бала ... ... тілек мәнді семантиканы білдіретін антропонимдер. Артықбай, Бақберді, Байдалы, Қайыргелді, Несібелі т.б. жалқы ... ... ... ... балаға ат қою арқылы оған белгілі бір ... ... ... ... ... осындай лингвомәдени типтері семантикалық маңызға ие белгілі бір әдет-ғұрып және ритуалдармен ... ... ... Адам ... құдіретті, сиқырлы күшіне сенумен байланысты ырымдар мен әдет-ғұрыптар туралы сонау ХІХ ғасырдың өзінде ... ... деп ... ... ...
Антропонимдердің мұндай типтерінің лингвомәдени семантикасына белгілі қазақ ономасты, профессор Т.Жанұзақов жан-жақты сипаттама береді: > деп атап ... [84, 51 ... ... ат ... келген кісі Ислам дініндегі балаға жақсы, мағыналы ат қою ... ... ... ... ... аттарын, Алланың 99 көркем есімдерінен таңдап беріп отырады. Осыған байланысты халық арасында , аттар пайда ... ... ... - ... ... ... Раман, Әбдірахман, Әбіш (қысқарған түрі),
Әл-Әзим - ұлы Әзім, ... ... ... Әзімбек
Әл Уәли басқарушы, Уәли, Уәлиахмет, Уәлиолла[85, 22 б.].
Демек бұл жағдай орта ғасырларда елімізге келген Ислам таратушылары өз ... ... ... халқымыздың арасында қолданылуына ықпал етіп, ата бабаларымыздың ұстанған салт-дәстүрлері өзгеріске түскенін көрсетеді. Нәресте туылғанда жасайтын шілдехана тойларына жергілікті жерлердегі қожаларды ... ... ... ... ... олар жаңадан туған қазақ балаларына дұрыс мағыналы есім ... ... Яғни бұл ... мәдени (діни) қызметінің жаңа кезеңі, ия деңгейі.
ІІІ Антропонимдердің салыстырмалы - ... ... ... мен ... ... ... мен ... тіл біліміндегі дәйектелуі
Қазақ тілінде де түрік тілінде де есімдер мен фамилиялардың көбісі ерте кезден-ақ тіліміздегі мағыналы сөздерден қойылып отырған. Бірақ ... ... арғы ... келе ... ... ... ескіріп, ұмыт болып, халық санасында тұрақтап қалмады. Ондай есімдердің архетипін анықтауға бұл ... ... ... ... ... деректерінің де септігі тиетінін зерттеу барысы көрсетіп отыр.
Көне түркілер және олардың негізгі бір руы ашина деп аталады. Ашинаның шығу ... және ... ... ... ... ... болатын. Солардың ішінде біз жұмысымызда С.Аманжолов, Л.Гумилев, С.Кляшторный және ... ... ... 25 ... ... Кіші ... құрамына кіретін алшын тайпа одағы мен көне түркілердің ачин//ашин тайпасын ... ... ... алшындардың көне қонысы Алтай болған, сондықтан Алтайды ... ... ... ... мен алшындардың таңбасы бірдей екені ескертеді. Ашина ... ... ... ... ... ... ... жазады: [ 105, 23 б.].
С.Г.Кляшторный деген, ал проф. С.В.Киселев яғни ашина ананың аты ұлдарына және руға ... көне ... ... ... әлі жойылмаған кезінде жүзеге асырылған. А.Махмұтов матриархат заманының қалдығы көне түркі жазуларындағы сақталынып, әйел ... тас ... ... ... ... үрім бұтақ, туыстық белгілер әйел есімімен тығыз байланысты болғанын атап көрсетті [58, 73 б.].
Бұл келтірген пікірлер мен ... ... ... ... ... аты бұл ... аналық ру құрлысының соңғы кезінде қойылған. Түркі қағандары ... тек осы ... ғана ... ... ... Ашинаның мұрагері болып есептелетін Асянь шад, Ашидэ деген хандардың аты да Ашинаның варианттары болып ... ... ... ... атап көрсетілгендей, есім және патримональдық бөлік-сөз оба-опа ... ... екі ... тұрады. Түркітанушылардың, этнологтардың, шығыстанушылардың басым көпшілігінің пікірінше, ... ... ... мен ... ... ... - көне ... сөзі мен ру-тайпа, немесе аға (старший брат, дядя по отцу - ... к ... ... екі ... ... ... [100, 86 ... зерттеулерін де қыпшақ-половец тайпаларында қолданылған жалқы есімдерді төмендегідей лексика семантикалық топтарға бөлінеді: 1. Тайпа немесе ру-тайпалар одағының ... ... ... (Татыр)

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ және түрік антропонимдерінің мәнін, олардың этномәдени табиғатына тереңдеу арқылы тарихи сабақтастығын анықтап, екі тілдегі кісі есімдерінің көне түркі негізін орхон - енисей, талас және т. б. ескерткіштеріндегі жазбалар арқылы тауып, салыстырып, ұмытылып бара жатқан көне лексемалармен тіркескен антропонимдерді жаңғырту және қолданысқа енгізу52 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Ахысқа түріктері8 бет
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі етістіктердіңлексика-семантикалық ерекшеліктерініңтеориялық аспектісі19 бет
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі жануар атаулары бар фразеологиялық бірліктер (салғастырмалы талдау)77 бет
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі тұрмыстық етістіктердің лексика - семантикалық ерекшеліктерінің теориялық аспектісі55 бет
Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер68 бет
Ағылшын-қазақ тілдеріндегі есімдіктер және орын алмастырушы сөздер61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь