Көлік зиянын шектеудің технологиялық шаралары

Мазмұны

Кіріспе 3
1 Көлік зиянын шектеудің технологиялық шаралары 4
1.1 Автокөлікке катализатор орнатып пайдалану 4
1.2 Жанар майдың залалсыз қосалқы түрлерін тауып қолдану 6
Қорытынды 19
Қолданылған әдебиеттер тізімі 20
Кіріспе

Қазақстандағы эколог мамандардың мәлімдеуі бойынша еліміздегі ең үлкен кала болып есептелетін Алматының аспанын бүркеп тұрған түтін тұмшаның 85%-ын автокөліктсн шықкан улы түтін құрайды екен де калған 15%-ы ғана жылу-электр орталықтары мен баска да өндіріс орындарынан шығатын түтінге тиесілі екен. Онколог дәрігсрлердің айтуынша соның кесірінен тұрғындардың тыныс алу мүшелерінде болатын қатерлі ісік ауруларының таралу меншікті салмағы жағынан Алматы қаласы республика аумағында Өскеменнен кейінгі екінші орынды алатын көрінеді. Үлкен қалалар мен өндіріс орындары шоғырланған елді мекендерде көптеп қолданылатын ескі автокөліктерден коршаған ортаға келетін зиянды әсердің ауқымы барған сайын өсе түсуде. Жекеменшік автокөлік пайдаланудың артықшылығы еш күмән туғызбайтын шындық болғанымен жалпы қоғамдық тұрғыдан алғанда қала ішіне әкелетін зияны жағынан айтарлықтай қайшылықтар туғызады. Бұндай айтулы қайшылықтар катарына кала ішінде көптеп шығатын автокөлік апаттарымен қатар оларды орналастырып қоятын жердің жетіспеушілігі, айнала ортаға көп мөлшерде шығып тарататын шу және, әсіресе, қоршаған тіршілік ортасына таралатын зиянды заттардың тұрғындар денсаулығына әкелетін залалын айрықша атау қажет болады. Қоршаған ортаға таралатын зиянды заттардың әсері сол жердегі ауа, су, топырақ, өсімдік пен жан-жануарлар арқылы адамның ағзасына жетіп залалын тигізеді.
Қала ішінде автокөлік моторына жағып пайдаланатын көмірсутегі тектес сұйық отын жанған кезде шығып ауаға таралатын улы түтін атмосфералық ауаны ластап тұрғын халықтың денсаулығына залалын тигізетін зиянды заттардың бастысы болып табылады. Мұнай өнімдерінен алынған сұйық отын автокөлік моторында жанған кезде шығатын түтінмен араласа айнала ауаға канцероген заттары (СО, NОx, SO2, ауыр метал түрлері т.б.) және жер шарындағы ауа райының өзгеріп жылынуына ықпал ететін заттар (СО2, N2О, СН4) көптеп таралады.
Атмосфералық ауаға түтінмен араласа шығып таралатын зиянды шығарындылар өзінің ауқымы мен көлемі жағынан қолданылған отын түріне, отын жанатын қондырғының техникалық шешіміне және жану процесінің басқарылуына байланысты әр түрлі деңгейде болады. Еліміздегі автокөлік қатынасында соңғы жылдары қалыптасқан жағдайды экологиялық тұрғыдан алып қарағанда ауаға таралатын зиянды шығарындылар жағынан негізгі екі бағытты ерекше бөліп қарауға болады. Олардың бірі техникалық және моральдық түрғыда әбден ескірген автокөлік санының күрт өсуіне байланысты туындап отырған болса бұның өзі екінші жағында экологияға үйлесімді, қоршаған ортаға зияны аз болатын соңғы үлгідегі жаңа автокөліктердің сандық үлесінің өсуіне тежеу жасап бөгет болып отырғанын байқауға болады, яғни бұл бағытта экономикалық және зандық тұрғыдағы реттеу шаралары өз кезегін күтуде деп көру керек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1 Гусаров А.П., Вайсблюм М.Е., Соколов М.Г. Газ как перспективное автомобильное топливо// Сб. тр. НАМИ. -М.:Изд-во НАМИ, 1989. - с.105-115
2 Қабди К. Техника, технология және қоршаған орта: монография. - Павлодар: "Brand Print" баспасы, 2010, 281 - б.
3 Козлов Ю.С., Меньшова В.П., Святин И.А. Экологическая безопасность автомобильного транспорта: Учебное пособие. - М.: Агар, 2000 - 176 с.
4 Кульчицкий А.Р. Токсичность автомобильных и тракторных двигателей: Учеб. Пос. для высшей школы. - М.: Академический Проект, 2004. - 400 с.
5 Морозов К.А. Токсичность автомобильных двигателей. - М.: Легион-Автодата, 2000. - 80с.
6 Павлова Е.И. Экология транспорта: Учебник для вузов. - М.: Транспорт,2000. -248 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
1
Көлік зиянын шектеудің технологиялық шаралары
4
1.1
Автокөлікке катализатор орнатып пайдалану
4
1.2
Жанар майдың залалсыз қосалқы түрлерін тауып қолдану
6
Қорытынды
19
Қолданылған әдебиеттер тізімі
20
Кіріспе
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ең ... кала болып есептелетін Алматының аспанын бүркеп тұрған түтін тұмшаның 85%-ын автокөліктсн шықкан улы түтін құрайды екен де ... 15%-ы ғана ... ... мен ... да өндіріс орындарынан шығатын түтінге тиесілі екен. Онколог дәрігсрлердің айтуынша соның кесірінен тұрғындардың ... алу ... ... ... ісік ауруларының таралу меншікті салмағы жағынан Алматы қаласы республика аумағында Өскеменнен кейінгі екінші орынды алатын ... ... ... мен ... ... ... елді ... көптеп қолданылатын ескі автокөліктерден коршаған ортаға келетін зиянды әсердің ауқымы барған сайын өсе ... ... ... ... ... еш ... ... шындық болғанымен жалпы қоғамдық тұрғыдан алғанда қала ішіне әкелетін зияны жағынан айтарлықтай қайшылықтар ... ... ... қайшылықтар катарына кала ішінде көптеп шығатын автокөлік апаттарымен қатар оларды орналастырып қоятын жердің жетіспеушілігі, ... ... көп ... ... ... шу ... ... қоршаған тіршілік ортасына таралатын зиянды заттардың тұрғындар денсаулығына әкелетін залалын айрықша атау қажет болады. Қоршаған ортаға таралатын ... ... ... сол ... ауа, су, ... ... пен ... арқылы адамның ағзасына жетіп залалын тигізеді.
Қала ішінде автокөлік моторына жағып пайдаланатын көмірсутегі тектес сұйық отын жанған кезде шығып ... ... улы ... ... ... ... ... халықтың денсаулығына залалын тигізетін зиянды заттардың бастысы болып табылады. Мұнай өнімдерінен алынған сұйық отын автокөлік моторында жанған кезде ... ... ... ... ... канцероген заттары (СО, NОx, SO2, ауыр метал түрлері т.б.) және жер шарындағы ауа райының ... ... ... ... ... (СО2, N2О, СН4) көптеп таралады.
Атмосфералық ауаға түтінмен араласа шығып таралатын зиянды шығарындылар өзінің ауқымы мен көлемі жағынан ... отын ... отын ... ... ... ... және жану процесінің басқарылуына байланысты әр түрлі деңгейде болады. Еліміздегі автокөлік қатынасында соңғы жылдары қалыптасқан жағдайды экологиялық тұрғыдан алып қарағанда ... ... ... ... жағынан негізгі екі бағытты ерекше бөліп қарауға болады. Олардың бірі техникалық және моральдық түрғыда әбден ... ... ... күрт ... ... туындап отырған болса бұның өзі екінші жағында экологияға үйлесімді, ... ... ... аз ... ... ... жаңа автокөліктердің сандық үлесінің өсуіне тежеу жасап бөгет болып отырғанын байқауға болады, яғни бұл бағытта экономикалық және ... ... ... ... өз ... күтуде деп көру керек.
1 Көлік зиянын шектеудің технологиялық шаралары
Өндірістегі технологияның дамуы автокөліктен қоршаған ортаға келетін зиянды ... ... ... екі ... жүрілуде. Олар:
* Автокөлікке катализатор орнатып пайдалану;
* Жанар майдың залалсыз қосалқы ... ... ... ... ... ... ... катализаторы бүгінгі таңда бензин моторынан шыққан улы түтінді сүзіп тазалап залалсыз ететін бірден-бір ілкімді қондырғы болып ... Ол ішкі ... ... бал арасының тор көз ұясына ұқсас болып келетін көлденең қимасы өте ұсақ тор көздерден тұратындықтан ... ... ... ... ... және ол ... ... құнды металдардың жүқа қабатымсн капталған болады, ал сырткы ... ... не ... ... екі ... ... келеді (1-сурет).
1-сурет - Автокөлік катализаторы және оның көлденең қимасы
Автокөлік козғалысының ... ... ... ... ... сай ... жүріліп, оның тотықтыру қабылетін арттыру үшін катализатордың ішкі ... ... ... ... ... ... ... (Рt), палладий (Рd) жоне родиймен (Rh) бірге өте жұқа жалатып жағады. Бұндағы платина паладиймен бірге мотор түтінінің құрамындағы зиянды көмір ... (СО) мсн ... (НС) ... ... ... ... ... Ал, ондағы родийдің көмегімен катализатор түтін құрамынан азот тотығын (N0х) азайтатын реакцияны жеделдетуге ... ... ... кататизатордан өту барысында түтін құрамындағы улы газдар реакцияға түсіп таза азотқа (N2),көмірқышқыл газына (СО2) және суға (Н2О) айналып шығар ... ... ... - Автокөлік катализаторынан түтін өту сұлбасы
Автокөлік моторында ... май ... ... пайда болатын улы түтін катализатор арқылы реакцияға түсіп, айнала тіршілік ортасына келтіретін ... аз ... ... ... ... ... ... Осылайша оның құрамындағы құнды металдар мотор түтінін залалсыздандыратын катализатор міндетін атқарады. Бұндай катализаторлардың жұмыс барысындағы температурасы ... 250°С ... ... ... және ... тсмірден жасалған катализаторлардың қызу мерзімі керамикалық катализаторларға қарағанда тез болып келеді. Бүл көрсеткіш өте маңызды болып табылады, себебі суық ... ... ... ... ... жұмыс температурасына жетіп әбден қызып, қалыпты жұмысы басталып болғанша айнала ... көп ... улы ... ... ... үлгеретін болады. Сонымен қатар улы түтіннің сыртқы ортаға шығып таралу екпіні моторға ... газ ... ... ... тез ... кезде де көп мөлшерде артатын болады.
Темірден жасалған катализаторлардың негізгі физикалық ... ... ... әлде ... артық болумен бірге өте жоғары температурада химиялық ... де ... ... ... ... ... ішкі конструкциясындағы айрықша келбеттегі құрылымы жұмыс барысында туындайтын күшті вибрациялық дірілге оның ... ... қана ... ... өзгеріс үстінде болатын қызу деңгейіне де оның шыдамдылығын арттырады. ... ... ... ... сезгіш орнатылған және соның көмегімен оттегінің мөлшері қадағаланып отырады да ол мәлімет үнемі электрондық басқару ... ... ... ... ... ... өзгертіп оңтайландырып отырады.
Автокөлік моторынан шығатын түтін құрамындагы улы ... ... ... ... көрсеткіші қатайып күшейгсн сайын катализатор қүрылымындағы платина палладий және родийдің мөлшері де жоғарылай түседі. Құрылымы екі металдан тұратын катализатор салмағының 0,04%-ы ... ... ... болатын болса, үш металдан түратын катализаторда салмағының 0,08%-ы платина. 0,04%-ы палладий және 0,005-0,007%-ы родийді ... ... Жаңа ... ... жұмыс жағдайында орналасса ол түтін құрамындағы улы газдар ... 90%-ға ... ... ... деп ... ... қолданысқа жарамды мерзімі ішінде катализаторлы көліктер ол орнатылмағандарымен ... ... ... ... аз ... улы түтін шығаратын болады. Бұл жерде дүние жүзіндегі ауа райының өзгерісіне ықпал ... ... ... ''жылыжәй әсерін" туғызатын көмірқышқыл газының мотордан шығу көлеміне катализатор ыкпал ете алмайтынын атап өту керек. Ол газдың көлемін азайту тек ... ... ... ... ... не оның ... ... түрін қолдану арқылы іске асуы мүмкін болады.
Жүк көліктері мен автобустарда орнатылған дизель моторы шығарып тарататын улы түтін ... ... ... ... үшін ең ... жол ... ... газды жанар май орнына алмастырып пайдалану шарасын жүзеге асыру деп есептейді. Дизель моторы күш қуаты жағынан бензин моторынан артық болғанымен ... ... ... СО мен НС ... ... ... аз ... Алайда, дизель отынының құрамында болатын күкірттің мөлшері артық ... ... ... ... ... әлде ... көп ... шығатын улы түтін құрамына белгіленген зандық күші бар талаптардың катая түсуі және оны тазартуға бағытталган қазіргі жаңа технологияның ... ... ... улы ... тұмшасына қатысты мәселе дәл бүгінгісінен бәсеңдей түсері даусыз. Бірақ, улы түтін шығарындысын сүзіп тазалау ... бүл ... ... ... ... ... жанар май жағып қозғалатын көлік саны күн санап өсіп келе жатқан бүгінгі таңда улы түтін шығарындысының көлемін біртіндеп жоятын басқа даму жолы ... ... ... ... ... қосалқы түрлерін тауып қолдану
Жанар майдың залалсыз қосалқы түрлерін ... ... ... бір ... жер қойнауындағы мұнай қорының біртіндеп сарқыла бастауына байланысты болса, ... улы ... ... ... ... отырған бүгінгі ахуалдан туындап отыр. Өз кезегінде бүл мақсат жаңа технологиялар ойлап табу және тұтынушы халық ... сол ... ... қажет етеді. Ал, байлық көзінде отырған мүнайшылар мен көлік өндірушілер бүгінгі заман талабын ... ... ... ... аз ... немесе отынның басқа түрлерін пайдаланатын көлік жасау жолындағы әрекеттерді іске асыра бастады.
Мұнайдан алынатын жанар май түрлерін ... ... ... таза көлік түрлерін бүгінде әлемнің көптеген елдерінде кездестіруге болады және ондай көлік түрлерін өз ішінен келесі топтарға ... ... ... отын ... ... ... ... газ, пропан жағатын;
* метанол, этанол, биогаз, биодизель отынын жағатын;
* сутегі жағатын.
2. Басқа энергия түрлерін пайдаланатын көліктер:
* электр энергиясын ... ... ... күн ... ... ... әр түрлі отынды қосарландыра пайдаланатын.
Табиғи газ бен биоотын түрлерін кәдімгі бензин жағып қозғалатын автокөліктерде кеңінен ... ... және бұл отын ... ... ... ... көлік моторының конструкциясына айтарлықтай өзгеріс енгізбей-ақ оларды пайдалана беруге болады және шығатын түтін құрамындағы зиянды заттар мөлшері әлдеқайда азайып, ... ... ... ... көп ... ... Бұнда табиғи газды сұйытып барып керектенетін болса биоотын түрлері сүйық күйінде келеді. Бұл отын ... бір ... ... ... ... ... саны ... болады, яғни бұларды жаққан кезде мотордың күш қуаты ... ... сөз. ... бүл отын түрлерінің бір кемшілігі энергетикалық тығыздығы төмен болады және ... ... ... қашықтыққа жұмсалатын отын көлемі бұларда артық болып шығады. Дизель моторында экологиялық таза отын ... ... майы ... ... ... ... газы мұнай өндеу барысында пайда болатын өте жеңіл түрдегі қосалқы газ. Оны суытып барып сұйық күйге түсіреді жәнс ... ... ... ... ... отын ... ... қолданады. ЕО елдерінде сұйытылган пропан-бутан газын LPG(Liquid Petroleum Gas), ягни сұйытылған мұнай газы деп ... Бұл отын ... ... мен ... ара ... қысқы және жазғы отын түріне байланысты өзгеріп отырады. ... ... ... ... отыны ретіндс қолдана бастағалы өткен 60 жылдан ... ... ... оны жағатын автокөлік саны тез өсіп, бүгінде олардың жер жүзіндегі саны 5 ... ... деп ... елдеріндегі есеп бойынша орташа жеңіл автокөліктің 100 км қашықтыққа жағатын бензині X литр болса LPG жаққанда 1,5 литр ... ... ... LPG ... ... саны ... бағасы да кымбат емес және жанған кезде улы ... аз ... яғни ... ... ... аз ... ... (1-кесте). ЕО елдерінде автокөлік өндірушілер бензин мен сұйытылған пропан-бутан газы LPG екеуін ... ... ... беруте болатындай етіп өндіріп шығара береді, бұндағы мәселс тек сұйытылған газ ... ... қол ... ... ... ... ... - Улы түтін құрамын салыстыру
Бензин:
Улы түтін кұрамындағы заттардың
100%
салыстырмалы мөлшері
бензин
дизель отыны
LPG
Тікелей улы заттар:
СО
100
35
50
NО3
100
1000
100
Қатты заттар
100
700
50
Формальдегидтер, акролеин
100
500
50
Ұзақ әсерлі улы ... ... ... альдегидгер
100
500
50
Кең ауқымды залал түрі:
Жазғы тұмша түтін
100
45
50
Қысқы тұмша түтін
100
700
50
Қышқыл жауын (NOx жане SO2)
100
350
60
Ауа райының жылынуы (СО2 мен СН4)
100
89
87
Бензинмен ... ... ... ... ... газы LPG ... көліктердің келесі артықшылықтарын ерекше атауға болады:
* газдың бағасы бензинмсн салыстырғанда екі есе ... ... оның бір ... ... ... ... литр ... 90%-ы жұмсалады:
* газ жағатын мотордың ішкі бөлшектеріне қақ тұрмайды, әрі иінді білік ... ... ... де аз, ... ... ... ... ұзарып, шамамсн жарты мерзім үстіне қосылып ұзарады;
* газ және ... ... ... ... жүре алатын көлікте бензин моторына еш өзгеріс жасауды қажет етпейді, оларды өзара ауыстырып қосатын тұтқа тікелсй жүргізушінің жанында, ыңғайлы ... ... жәнс ... жүріп келе жатып бір отын түрінен екіншісіне ауыстыра беруге болады;
* НС, СО жонс NOx шығарындыларының мөлшері айтарлықтай төмен деңгейде болады. Егер ... жоқ ескі ... ... LPG ... ... болса, онда шығаратын түтін құрамындағы НС мен СО шығарындылары жағынан катализаторы бар бснзин моторымсн бірдей ... ... газ ... ... майдың ішінде оның бөлшектерінен сыпырылып түскен қақ болмайды, сондықтан мотор бөлшектерінің ... ... ... ... ... бәсеңдеп, жүрісі жұмсарады.
Экономикалық тұрғыдан алғанда автокөлікте LPG газын пайдалану әлдеқайда тиімді болатындықтан жүргізушілер ... оның ... ... ... туғызбайтын болуы маңызды. Бұл газ улы емес, көліктегі ыдысқа ... ... ... қысымы шамамен мотордың суыту жүйесіндегі қысыммен бірдей. Көлік апатқа үшыраған жағдайда газ құйылған ... ... ... үшін оны ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Ыдыстың ішіндегі қысымның мөлшері шамадан тыс көбейіп кеткен жағдайда оны реттеп отыруға ... ... ... ... ... Ал, ... сезгіштері мен реттеуші аспаптар газбен жүмыстайтын қоректендіру жүйесінің маңызды жерлерінің бәріне орнатылып, қауіпсіздікті қадағалап тұрады (3-сурет). Әрине, LPG газын ... ... ... тиіс ... ... ... ... бұл газды пайдаланудың экологиялық тиімділігі мен жақсы қасиеттерін көптеген елдерде ... ... ... ... алайда бұндай шара өз кезегінде автокөлікке газ құятын және ондай көлікті жөндеу қызметін көрсететін бекеттер желісін ... ... ... Бірақ, бұндай инвестициялық шығын өзін толық ақтап шығады деп есептейді.
3-сурет - ... LPG ... ... газ ... жер ... коры жағынан мұнайдан артық және орналасу жағынан да біркелкі таралғандықтан игеруге ... ... ... Бұл ... автокөлік отыны ретіндс қолдануға оңай, әрі октандық саны артық ... ... Оның тағы бір ... ... ... арнайы өндеуді талап етпейді, оны жер қойнауынан шығарып алып кептіргсн соң ... ... ... ... Автокөлікте табиғи газды қолдану үшін жоғарыдағы сұйытылған пропан-бутан LPG газын қолдануға ұқсас моторға арнайы қосымша аспаптар ... ... ... газ ... ... (LNG), не газ ... (CNG) арнайы ыдыста кысыммсн сақталады. Бұндағы бір қиыншылық сактайтын газды температурасы -162°С ... ... ... ... ... ыдысты оқшаулап бүркеу керек болады (4-сурет).
Сұйытылған газбен салыстырғанда қысылған табиғи газды пайдалануға колайлы, әрі оны ... ... ... ... да аз болып келеді, сондықтан көптеген елдерде дәл осы ... ... ... Бұл ... бір кемшілігі қысым астындағы газ толтырылған ыдыстың салмағы жалпы автокөлік салмағының көбейіп ауырлауына ықпал етеді. Мысалы, автобуста ... ... ... ... ... салыстырғанда газдың ыдысы салмағы жағынан 5 есе ауыр, әрі көлемі жағынан 7 есе артық жер алады.
4-сурет - ... газ ... ... ... ... ... ... газға арнап жабдықтауға кететін қаржы шығыны жоғарыдағы сұйытылған пропан-бутан LPG газын қолдануға арналған ... ... ... ... ... Бұнда әсіресе қысым астындағы газ ыдысының құны жоғары болып шыгады. Сонымен қатар қоректендіру жүйесіне сырттан ауа сорылып кірмейтіндей арнайы нығыздалып ... ... ... ... ... бұндагы қауіпсіз қысым жабдықтары, вентильдер, түтікшелер, карбюратор секілді арнайы жабдықтардың барлығын да нарықта еш қиындықсыз тауып алуға болады, яғни олар ... ... ... автокөлікке арнап өсімдік майынан, не кейбір өсімдіктерді арнайы өндеуден өткізіп ... ... ... техникалық мақсаттағы алкогольдан дайындап шығарады. Биоотынды энергия көзі ретінде алғаш өткен ғасырдың 20-жылдарынан қолдана бастаған. Бүгінде олардың бірнеше түрін өндіріп ... ... ... ... ... ... биогаз.
Этанол бүгінгі таңда көптеген елдерде бензиннің орнына кеңінен қолданылатын отын түріне айналды. Биомассаны ферментациялық өндеу арқылы ... ... ... ... конструкциялы моторға отын ретінде қолданады, не 3-15% мөлшерінде ... ... ... ... ... қосу ... ... октандық санын арттырып, мотор ішіндегі жану процесінің сапасын жоғарылатады. Алайда, таза бензин пайдаланған ... ... ... отын ... ... моторға арнайы талап қойылады. Олар:
* мотордың толық көлемін оның жану камерасының көлеміне бөлгендегі ... тең ... сығу ... ... ... қолданғанда артық болуы керек;
* жану камерасының келбеті мен ... ... ... болады;
* отын құятын ыдыстың іші қалайылануы тиіс;
* отын сорғысы, карбюратор және отын түтікшелерін тот ... ... ... ... ... жүргізген зерттеулердің нәтижесі бойынша онда жылына 60 мың м3 этанол өндіріп пайдаланады және бұл өндіріске сол елдегі жылдық бидай ... 2%-ын ... 200 мың ... ... ... ... ... иіссіз таза сұйық түріндс болады, оның басты ерекшелігі адам ағзасына өте улы және әр түрлі саладағы қолданыста ... ... ... ... ... ... ... өндірісіне пайдалануға болатын шикізат түрлерінің ауқымы әлдеқайда кең, ал октандық саны 92, не 98 болатын бензинмен салыстырғанда оның ... саны 105 ... Отын ... ... саны ... ... ... сығу дәрежесін де арттыруға мүмкіндік туындайды және ол өз кезегінде мотордың күш ... ... ... ... ... ... арзан болады, мотордың ішінде жануы артық, оталу температурасы ... және ... ... құрамындағы зиянды заттары да аз болады. Ол суға толығынан араласып еріп кететіндіктен өрт ... ... оны ... сөндіруге келеді, ашық ауада булануы төмен, ал ... ... бола ... ... ... ... деңгейі де салыстырмалы түрде аздау болады. Қолданыста ... ... ... ... тән басты кемшіліктері ретінде оның темір материалдарды оңай тотықтыратынын және пластмасса материалдарды жеп ыдырататын қасиетін келтіруге болады. Сонымен ... ... ... ... оның жалыны көрінбейтін ерекшелігі бар. Ал, адам ағзасына оның буымен демалған кезде және дененің терісіне тиген ... өте ... әсер ... ... немесе өсімдік майын өндіретін шикізат ретінде күнбағыс, соя, рапс ... 300-ге ... ... түрін пайдалануға болады және бұлардың құрамындағы майды тұқымынан, не жемісінен шығарып алады. Өсімдіктің түріне қарай майдың құрамында ... ... ... ... ... барлығын дизель отынының орнына пайдалануға болады. Дамыған елдердің ауылшаруашылығы ерекше қарқынмен өсіп, ондағы тамақ өнімдері қажетті шамадан өте ... ... ... ... ... ... ... тарапынан техникалық дақылдарды өсіретін шаруашылықтарға қолдау көрсету арқылы бұл нарықты реттеуге көшті. Осындай үкімсттің қолдауына ие болған ... ... ... ... ... ... отынын алуға арналатын өсімдік майын беретін дақылдар да енеді.
Биодизель отынының бір ерекшелігі кез-келген дизель моторын оған ... оңай ... ... ... ... жүк ... автобус, локомотив, су кемесі, трактор тағы басқа дизель моторлы техника түрлерінің барлығы есепке алынатын болса және олар жолаушы мен жүк ... 90%-ын ... ... ... үлкен мүмкіншіліктің ауқымын пайымдауға болады.
Дизель моторында таза өсімдік майын бірден қолдануға қолайсыз болатындықтан алдымен оны эфирлендіру ... ... ... ... ... ... Халықаралық атауы бойынша бұндай өсімдік майы метилэфирді RME (rape seed metyl ester), яғни ... ... ... ... деп ... ... майын эфирлендіру нәтижесінде оның тұтқырлығы азаяды, сөйтіп мотордың қоректендіру жүйесі ... ағып өтуі ... әрі ... ... іске ... майды коймада сақтау жәнс оны ыдысқа құйып ... ... ... ... ... ... ... дизель отынымен араластыруға да оңтайлы және сол арқылы түтін шығарындыларының азайуына ықпал етуге болады, әрі ... ... ... ... ... ... болмайды.
Тазартылған өсімдік майының, яғни биодизель отынының бір литр көлеміне ... ... ... ... ... отынымен шамалас келеді және басқа қосалқы отын түрлерінің көрсеткішімен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... отынын өндіруге шикізат ретінде көбіне шалқан майын пайдаланады жәнс аздаған метанол қажет болады. Өндіріс ағымында алдымен ... ... ... ... ... ... ... тазалайды және содан кейін эфирлендіру процесі арқылы метилэфирге айналдырып биодизель отынын шыгарып алады. Өндіріс барысында ... ... өнім ... ... мен ... ... ... Бұндағы глицеринді химия және тамақ өндірісінде пайдаланады, ал шалканның сығынды қалдығы мал шаруашылығында құнды жем қоспасы болып табылады.
2-кесте - ... отын ... ... ... MJ/литр
Дизель отыны
35,1
Өсімдік майы
34,3
Биодизель отыны
33,1
Этанол
21,1
Метанол
18,0
-256° С сұйық сутегі
8,5
Батарея электрі
0,36
Биодизель отынының жоғарыдағы кестеде келтірілгеніндей алькоголдік отын түрлерімен салыстырғанда меншікті энергия көлемі ... ... ... ... оның ... артықшылығы болып табылады. Ал, оның октандық саны дизель ... ... ... оны ... ... ... дизель моторына пайдалана беруге болады. Өсімдік майының құрамында күкірт мүлде болмайтындықтан шығарынды түтін құрамы да күкірт қосындыларынан таза ... ... ... ... ... энергия көлемі жагынан дизель отынымен шамалас болғандықтан көліктегі жанар май құятын ыдыс та еш өзгеріссіз, көлемі ... ... ... ... ... мотордың күш куаты бұл отынды пайдаланған кезде өзгермейді, дизель отынын пайдаланған кездегімен бірдей ... қала ... ... ... ... ... секілді өзінің химиялық касиеттеріне байланысты биодизель отынын тасымалдау мен қоймада сақтау ережелері де ... ... ... ... ... ... келеді. Биодизель отынында өздігінен оталу қасиеті болмайтындықтан тасымалдау кезіндегі ережс талабы оған қатысты болмайды. Өсімдік майы негізінде өндірілетін отын ... тағы бір ... олар ... бетіне төгіле қалған жағдайда оған залал келтірмейді, яғни ол май тез ... ... жоқ ... келе ... ... ... артықшылықтарына тоқталатын болсақ, олар мыналар:
* энергия куаты жағынан калыпты деңгейде;
* шығатын түтін құрамындағы зиянды заттары аз, көмірқышқыл газы СО2 ... ... ... ... ... ... ... жоқ;
* пайдалануға қауіпсіз.
Биогаз өндіріп пайдалану шарасы кең ... ... ... ... ... оның экономикалық тиімділігі өте жоғары деңгейде бағаланады. Бұнда ... ... ... ... ... ... ... көп мөлшерде шығатын малдың киынан арнайы кондырғыда биогаз өндіріп алып пайдаланады. Өндірілген биогазды олар қысым арқылы нығыздап көбіне өз кажеттігіне, яғни ... ... ... ... отын ... қолданады.
Сутегі газы кәдімгі судың құрамынан шығарып алуға болатын таусылмас энергия көзі, әрі ... ... ... ... газдар арасынан ең тиімдісі болып есептеледі. Судың молекуласы оттегі мен сутегіден құралатыны және оларды электролиз аркылы ... ... ... ... ... ... ... осылайша бөлініп алынған сутегіні ауадағы оттегіні пайдалана отырып ... ... ... ... ... одан ... шыққан энергияны көліктің қозғалысына айналдыруға болады. Сутегіні бұл келтірілген электролиз тәсілінен басқа да жолмен шығарып ... ... ... ... ... ілеспелерін жартылай тотықтыру жолымен, не көмірді ыдырату арқылы газдандыру тәсілімен сутегі бөліп шыгаруға болады. Көлік түрлерінде сутегіні тікелей ... ... ... отын ... ... ... арнайы қондырғыда жағып электр энергиясын шығару арқылы жүретін электромобильде қолдануға болады. Сутегіні отын ретінде пайдаланудың ең ... ... оны отқа ... ... кәдімгі суға айналатындықтан қоршаған ортаға еш залалсыз деп көреді, бұнда тек аздаған мөлшерде азот тотығы NOx бөлініп шығады.
Бүгінде ... ... ... ... ... ... алып ... "Жылыжай газы" шығарындысын азайту тұрғысынан алғанда сутегіні отын ретінде жағып жүретін автокөлікте қоршаған ортаға ешбір көмірқышқыл газы шығып таралмайтын артықшылығы бар. ... ... ... ... ... ... Ал, сутегінің басты кемшілігі ретінде белгілі бір көлемдегі оның энергия тығыздығы ... отын ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіші бойынша сутегі табиғи газдан 2,4 есе артық болады. Оның тағы бір кемшілігі тікелей ... ... ... ... кезде оның энергиясы тек 10% мөлшерінде ғана кәдеге асады.
Көлік отыны ретінде қолданылатын сутегі кемшіліктерінің бірі оны ... ... ... ... ... ... қалыпты қашықтыққа баруына қажетті отынның жеткілікті мөлшерін сақтауға арналған ... ... тым ауыр ... ... ... Сутегіні сақтап тасымалдау мәселесі де өз кезегінде ... ... ... ... ... етеді. Соңғы кезде қалыптасқаны бойынша сутегіні сұйытып барып сақтап ... ... ... ... бүгінде негізгі көлік отыны болып отырған мұнай тектес жанар май ... ... ... етпейтін көлік болып табылады. Бүнда көлік қозғалтушы күш ретінде батареядан алынатын электр ... ... ... ... ешқандай түтін шықпайды. Конструкциялық құрылымы жағынан мотор орнына электрмотор орнатылған, ал бензин құятын ыдыс ... ... ... ... ... ... өзінің көлемі мен келбеті жағынан кәдімгі автомобильдегі стартерлік ... ... ... ... Алайда, элсктромобильдегі олардың саны әлдеқайда көп, кейде 15-30 данаға дейін жетеді (5 - сурет).
5 - ... - ... ... ... ... кызмет көрсеткен екен, басқаша айтқанда сол кездегі ғасыр ауысқанға дейін жүргіншілерге қызмст көрсету ... ... ... ... ... тұрған көрінеді.
Электромобильдің конструкциялық құрылымы негізгі төртбөліктен құралады. Олар:
* электр моторы;
* электрондық реттегіш;
* батарея зарядтау жүйесі;
* батареялар орналаскан ... ... ... ... бірнеше айырмашылықтарға ие. Бұнда артықшылық ретінде жогарыда келтірілген зиянды түтін шығарындылары болмайтынымсн қатар электр мотордын шуы жоқ, әрі ... ... ... ... ... болады. Ал, оның негізгі кемшіліктері қатарында:
* бір зарядпен 150 км-ден артық қашықтыққа жете алмайды;
* батареяларды толык зарядтауға 8-12 сағат қажет ...
* ... ... сәл ... ... ... көптеп шығарылмайды.
Күн энергиясының автомобилі техникалық шешімі жағынан болашақтағы көлік түрлерінің бірі ретінде қарастырылғаны болмаса, бүгінгі таңда оның дамыуы басқа ... ... ... ... ... ауқымы жағынан да өте тар деңгейде қалып отыр. Күн энергиясының автомобилі құрылымы жағынан гибрид кейіпте болады да бұнда күн ... ... ... көліктің төбесіне орналасқан күн батареялары электр тоғын шығарып көлікті жүргізетін электр моторды қозғалысқа келтіреді (6-сурет).
Экологиялық ... ... бұл ... ... басты артықшылығы қозғалтқыш күшті ешқандай отынсыз, яғни тектен-текке күн сәулесінен алып қолданатындығы көпшілік ... ... Отын ... ... ... түтін, не басқа қоршаған ортаға зиянды зат та шықпайды. Электр моторының қуаты шамамен 0,8 кВт болғанымен жылдамдықты тез алады, әрі ең ... ... ... де ... жаі

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Титан қожын алу цехына қысқаша мінездеме101 бет
Экологиялық нормалау түрлері6 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
"Технологиялық карта."12 бет
«Достық» станциясы арқылы халықаралық көлік қызметінің болашақтағы даму жолдары5 бет
«Көлік шинасының резина үгіндісінің мұнай битумының сипаттамаларына әсерін зерттеу»26 бет
«Көліктегі қылмыстар».4 бет
«Сауда - көлік компаниясы» ЖШС кадрлық саясаттың қазіргі жағдайы мен даму деңгейі 58 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
«Қазақстан көлік жүйесіндегі темір жол көлігі»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь