Ішкі геосфералар

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.1. Ішкі геосфералар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2.2. Литосфера ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
2.3. Литосфера қабатындағы өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.4. Жер мантиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.5. Жер ядросы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Жердің ішкі қойнауы үш қабатқа: сыртқы-жер қыртысы (литосфера), аралық-мантия, орталық-ядро болып бөлінеді.
Олар сейсмологиялық зерттеулердің нәтижесінде бір-бірінен шекаралық жазықтықтар арқылы, физикалық қасиеттерінің өзіндік ерекшеліктеріне қарай ажыратылады.
Геосфералар – жерді құрайтын, құрамы мен тығыздығы әр түрлі, концентрлік қабаттар. Олар сыртқы және ішкі геосфералар болып бөлінеді. Сыртқы Геосфераға атмосфера, гидросфера, биосфера жатады. Атмосфера — газ массасынан және ылғалдан тұратын жердің ауа қабаты.
Атмосфера массасының 90%-і төм., 16 км дейінгі қабатта шоғырланған.
Гидросфера – су қабаты, оның жоғ. шекарасы су алаптарының ашық беті арқылы өтеді. Төм. шекарасы тұрақсыз.
Гидросфераға әлем мұхитының, құрлық пен мұздардың суы және жерасты сулары кіреді.
Биосфера – жердің органик. өмір бар жоғарғы жағын құрайды. Ол гидросфераны, атмосфераның озон қабатынан төм. жағын және литосфераның жоғ. бөлігін қамтиды. Ішкі Геосфераға ядро, мантия және жер қыртысы жатады.
Ядро – жердің орталық өзегін құрайтын өте тығыз қабат. Ол сыртқы сұйық және ішкі (орталық) субядродан тұрады. Жердің бетінен субядроға қарай қысым мен тығыздық өседі де, ауырлық күші кеми береді (субядро ішінде ауырлық күші 0-ге жуық).
Мантия – жер қыртысы мен ядро аралығында орналасқан ең үлкен аралық қабат. Оның массасы жер массасының 2/3-ін құрайды.
Мантияның жоғарғы бөлігінде (мұхиттар астында 50 км, ол құрлықтарда 80–120 км тереңдікте) сейсмикалық толқындардың күрт баяулайтын астеносфера қабаты басталады. Оның тереңд. 250 – 400 км. Жерқыртысы – жердің ең жоғ. қатты қабаты. Ол шөгінді, магмалық және метаморфтік тау жыныстарынан тұрады. Оның қалыңд. мұхиттар астында 5—10 км, құрлықтағы биік таулар астында 70—80 км, орташа қалыңд. 33 км. Жер қыртысы мен астеносфераға дейінгі қатты жоғ. мантия қабаты бірігіп, литосфера қабатын түзейді.
1. Абдулин А. А. Геология и минеральные ресурсы Казахстана. Алматы, Ғылым, 1994.
2. Аманниязов К. Н. Палеогеография и полезные ископаемые Средней Азии. Ашхабад, 1989.
3. Аманниязов К. Н., Амурский Г. И. и др. Геологические предпосылки нефтегазоносности Туранской плиты и юго-западного Гиссара. Ашхабад, 1991.
4. Аманниязов К. Н., Крымгольц Г. Я., и др. Полевой атлас руководящих ископаемых Западной Туркмении. Ленинград, 1968.
5. Аманниязов К. Н. и др. Атлас Палеогеографий СССР, т. IV, Юра Туркменистана. Москва, 1968.
6. Гаврилов В. П. Историческая и региональная геология, Москва, Недра, 1979.
7. Горшков Г. П., Якушева А. Ф. Общая геология. Учебник, Москва, МГУ, 1981.
8. Есенов Ш., Кунаев Д., Мухамеджанов С. Недра Казахстана. Алма-Ата, 1968.
9. Еремин А. В. Геология. Москва, 1971.
10. Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1-12 т.т.
11. Қазақстан мұнай газ энциклопедиясы. Лондон — Алматы, 2000.
12. Мильничук В. С., Арабаджи М. С. Общая геология. Москва, 1979
13. Нурсултанов Г. М., Абайұлданов Қ. Н. Мұнай және газды өндіріп, өндеу. Алматы, 2000.
14. Сейітов Н. Геология негіздері. Алматы, 2000.
15. Тұяқбаев Н., Арыстанов К., Әбішев Б. Жалпы геоло¬гия курсы. Алматы, 1995.
        
        МАЗМҰНЫ
І. КІРІСПЕ..............................................................................................................3
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ...............................................................................................5
2.1. Ішкі геосфералар...............................................................................................5
2.2. Литосфера..........................................................................................................6
2.3. Литосфера қабатындағы өзгерістер..............................................................11
2.4. Жер мантиясы.................................................................................................17
2.5. Жер ядросы.....................................................................................................20
ІІІ. ... ... ... ... ішкі ... үш ... ... қыртысы (литосфера), аралық-мантия, орталық-ядро болып бөлінеді.
Олар сейсмологиялық зерттеулердің нәтижесінде бір-бірінен шекаралық жазықтықтар арқылы, физикалық қасиеттерінің өзіндік ... ... ... ... - жерді құрайтын, құрамы мен тығыздығы әр түрлі, концентрлік ... Олар ... және ішкі ... ... бөлінеді. Сыртқы Геосфераға атмосфера, гидросфера, биосфера жатады. Атмосфера -- газ массасынан және ылғалдан ... ... ауа ...
Атмосфера массасының 90%-і төм., 16 км дейінгі қабатта шоғырланған.
Гидросфера - су қабаты, оның жоғ. шекарасы су ... ашық беті ... ... Төм. ... ... ... әлем мұхитының, құрлық пен мұздардың суы және жерасты сулары кіреді.
Биосфера - ... ... өмір бар ... ... ... Ол ... ... озон қабатынан төм. жағын және литосфераның жоғ. бөлігін қамтиды. Ішкі Геосфераға ядро, мантия және жер ... ... - ... орталық өзегін құрайтын өте тығыз қабат. Ол сыртқы сұйық және ішкі (орталық) субядродан ... ... ... субядроға қарай қысым мен тығыздық өседі де, ауырлық күші кеми береді (субядро ... ... күші 0-ге ... ... - жер ... мен ядро ... ... ең үлкен аралық қабат. Оның массасы жер массасының 2/3-ін құрайды.
Мантияның жоғарғы бөлігінде (мұхиттар астында 50 км, ол құрлықтарда 80 - 120 км ... ... ... күрт ... астеносфера қабаты басталады. Оның тереңд. 250 - 400 км. ... - ... ең жоғ. ... ... Ол ... магмалық және метаморфтік тау жыныстарынан тұрады. Оның ... ... ... 5 -- 10 км, ... биік ... астында 70 -- 80 км, орташа қалыңд. 33 км. Жер қыртысы мен астеносфераға дейінгі қатты жоғ. мантия қабаты бірігіп, ... ... ... ... БӨЛІМ
2.1. Ішкі геосфералар
Жердің ішкі қойнауы үш қабатқа: сыртқы-жер ... ... ... ... ... ... сейсмологиялық зерттеулердің нәтижесінде бір-бірінен шекаралық жазықтықтар арқылы, физикалық қасиеттерінің өзіндік ерекшеліктеріне қарай ажыратылады.
Бірінші реттегі ... ... ... геосфералардың арасында сейсмикалық толқындардың таралу жылдамдығының күрт ... ... Жер ... ... аралығында - Вихерт-Мохоровичич, мантия мен ядро аралығында - ... ... ... шекара жоғарыда айтылған геосфералардың әрқайсысының өз ішінде ғана байқалатын өзгерістер негізінде жүргізіледі.
Жердің ішкі құрылысы туралы көп ... ... ... ... ... Б. Гутенбергтің және австралия ғалымы геофизик К. Э. Булленің (1961) схемасы қазіргі кездегі кең ... ... бірі ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының нәтижесінде жоғарыда аталған геосфераларды, олардың физикалық қасиеттерінін өзіндік ерекшеліктеріне ... әр ... ... ... К. Э. ... бұл ... ... төмен қарай) латын алфавитінің А-дан G-ға дейінгі әріптерімен белгілеуді ұсынады. Сонымен, жер жеті қабатқа: А - жер ... ... В, С, D - ... E, F, G - ядро ... ... (H. Тұяқбаев т. б. 1993).
2.1-кесте
Жердің ішкі қабаттары
Геосфералар
Зона-
лар
Төмендік
интер -
валы,
км
Қума-
толқын-
дар
км/с
Тығыздық ин - тервалы ... - ... ... ... - тас, ... - қабық) Жер планетасының тас қабығы. Жер қыртысы жердің сыртқы қатты бөлігін құрайды. Оның шекарасын ең ... ... ... ғалымы, сейсмолог Андрей Мохоровичич (1909) болды.
Сондықтан, бұл шекараға ... ... , ... (м) деңгейі деп аталады.
Литосфераның химиялық құрамында кремний мен алюминий элементтерінің мөлшері көп болуы себепті - ол ... сиал (Sial) деп ... ... қалыңдығы 5-8 км-ден 70-75 км-ге дейінгі аралықта өзгеріп отырады. Оның құрылысы мен құрамы континеттер мен ... ... ... емес (2.1-
... жоғарғы сферасына жер қыртысы (А) жатады және ол құрлықтың, мұхиттық болып екіге бөлінеді.
* Құрлықтық жер ... ... (0-20 ... ... ... (10-40 ... ... базальттық (10-70 км) қабаттардан тұрады.
* Мұхит түбінде шөгінді қабаттың қалыңдығы бірнеше жүз метрден аспайды, ... ... ... оның ... ... 1-2,5 ... ... деп аталатын қабат болады, базальттық қабаттың қалындығы 5 км-дей болады.
Австрия ғалымы В. Конрад (1925) гранитті-гнейс және базальт ... ... (10-30 ... ... тек материктерде ғана кездесетін сейсмикалық шекараның болатындығын анықтайды. Бұл шекара "Конрад ... ... ... "К" ... деп ... ... салыстырмалы түрде жұқа, біртұтас қатты қабық түрінде көмкеріп жатқан литосфера -- географиялық қабықтың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... ... табылатын жер қыртысының 90%-дан астамын 8 химиялық элемент: оттек, кремний, алюминий, темір, кальций, натрий, калий, магний ... Жер ... ... құрылысы
Тектоника ғылымында ұзақ уақыт бойы жер қыртысының платформалық-геосинклинальдық дамуы жайлы тұжырымдама басым болып келді. Бұл тұжырымдама бойынша, ... жер ... ... ... ... ... -- платформаларға және қозғалмалы бөліктерге -- геосинклинальдарға жіктеледі.
Жер қыртысының үздіксіз ... ... ... ... ... бұл ... екі ... жүзеге асады.
Ұзаққа созылған алғашқы кезеңде қатты майысып, су басқан жер қыртысының ... ... 15 -- 20 ... жететін шөгінді жыныстар жиналады.
Салмақ күшінің артуына байланысты Жердің ішкі ... ... ара ... ... ... ... ... сілкінулер, жанартау атқылаулары күшейіп, қатпарлану жүреді. Осылайша биік таулар түзіледі. Ал неғұрлым қысқа уақытты қамтитын екінші кезеңде түзілген тау ... ... ... ... ... ... Бұл процесс көбінесе материктер аумағында жүзеге асатындықтан, "платформалық-геосинклинальдық" дамуы жайлы тұжырымдама ... ... саны ... ... геологиялық уақыт аралығында олар рифтілер арқылы бөлшектеніп ... ... ... ... ... ... отырады.
Материктер мен мұхиттар географиясынан жер қыртысының даму барысында бірнеше ірі тақталар болған және бөлшектен.
Қазіргі кезде Жер шарында 7 ірі және ... ұсақ ... ... ... ... ірі литосфералың тақталарды, рифтілердің және шұңғымалардың таралу аудандарын анықтаңдар.
Материктік және мұхиттың жер қыртысы. Литосфераның ... жұқа ... жер ... ... Ол ... мен ... ... материктік және мұхиттық деп бөлінеді.
Материктік жер қыртысының жоғарғы бөлігінде шөгінді жыныстар қабаты, ал одан төменде геофизикалық ... ... ... және ... ... орналасқан. Гранит және базальт қабаттарының шекаралас бөліктерінде сейсмикалық толқындардың жылдамдығы күрт өзгеретіні байқалған.
Мұхиттың жер қыртысында гранит қабаты болмайды және ... ... ... салыстырмалы түрде жұқа болып келеді.
Материктер мен мұхиттардың шекаралас аймақтарында жер ... ... ... ... Жер ... ... құрылымы Еуразияның Тынық мұхитпен шектескен бөлігінде кездеседі.
Оған аралдар доғасы мен оны ... ... ... мұхит шұңғымалары дәлел болады.
Материктік жер қыртысы платформалар мен геосинклинальдарға ... ... ... жер ... ... жазық болып келеді. Бұл -- ұзақ уақыт бойы ... ... ... жер ... ... ... Жазық-платформалық аймақтар құрлық ауданының шамамен 53%-ын алып жатыр.
Дүниежүзіндегі аса ірі Шығыс ... ... ... Ұлы ... Ұлы жазық пен Орталық жазық, Амазонка, Ла-Плата және т.б. жазықтар платформалық құрылымдарда орналасқан.
Негіздері архей мен ... ... ... платформалар қалқандар мен тақталардан құралады.
Қалқандарда платформаның негізін құрайтын кристалды жыныстар жер бетіне ... ... ... ... ... жер ... сәйкес келеді. Қалкандарды құрайтын жыныстардың ерекшелігіне байланысты оларда үгілу біршама баяу жүреді.
Платформаның қалқаннан тыс, ... ... ... ... ... деп ... ... әсеріне ұшыраған платформалар қозғалмалы сипат алады. Мәселен, мезозой және альпі қатпарлықтары әсерінен Қытай ... ... ... бірнеше беліктерге ажырап кеткен; қазіргі кезде оның аумағында жерсілкіну жиі байқалады. Сондықтан оны ... ... деп ... ... әсерінен кейбір платформалардың іргетасында терең жарықтар пайда болып, интрузивті жыныстардың ... ... ... ... ... ... ... жүрген Сібір және Үндістан платформаларында бағалы металдар мен асыл тастардың бай кен ... ... ... ... ... және ... ... жер бетіне тікелей және жанама зор ықпалын, әсерін тигізіп келеді. Егерде жылына ауаға дүниежүзі бойынша 1 млрд ... ... ... ... гидросфераға шамамен 15 млрд тонна ластанғыштар енгізіліп отырса, жерге ... ... ... мөлшері 90 млрд тонна. Кейбір ғылыми мәліметтерге сүйенетін болсақ, ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының аяғында ... ... ... ... 4000 млрд ... ... ...
Топырақтың ластануына байланысты қазіргі уақытта құрлықтың жартысына жуығын антропогендік ландшафт алып жатыр. Ғалымдардың арасында тараған ... ... ... ... ... шығу тегі де ...
Анторпогендік шөлдің аумағы жылдан-жылға үнемі ұлғаюда, оның көлемі қазіргі шақта 10 млн км2 - ден асып ... Бұл ... ... 7%-ын құрайды.
Топырақты ластайтын компоненттерге қарай топырақтың ластануының түрлері: физикалық, химиялық және ... ... ... - ... заттармен байланысты. Мысалы, уран рудаларын ашық әдіспен алғанда, жер қыртысында активтілігі жоғары сәуленетін сұйық және қатты қалдықтар алады. Биологиялық ... - ауру ... және де ... ... ... ... ... ортада болуы. Мысалы, ластанбаған топырақта дизентерия, сүзек және тағы ... да ауру ... 2-3 ... бойы ... ... ... ... бірнеше ай мен жылдарға дейін сақталып, едәуір аймаққа таралады.
Топырақты ластайтын көздерге өнеркәсіпті кәсіпорындардың шығарымдары, көлік, ауылшаруашылығында қолданылатын шапжойғыштар мен ... ... ... жылу ... ... атмосфералық жауын-шашын апатты жағдайда тасталатын шығарындылар әскери өндірістік кешендері жатады.
Түсті металл кендерін алу, ... және таза ... алу ... ... ... және ... ... көп ластанады. Ауыр металдардан топырақтың ластануының зардабы тұрақты болып келеді.
Түсті металлургия кәсіпорындарының маңындағы топырақта қорғасын мен ауыр металдардың мөлшері ... 10-20 есе алып ... ... ... Ауыл ... улы химикаттар көп қолданылатын және өндірісі дамыған аймақтарда улы заттектер ана сүтінде қанның құрамында болатыны ... ... ... ... күйдіргі, дизентерия, аскоридоз және т.б. ) қоздырғыштарын сатайтын ортаға жатады. Соңғы он жылдың ішінде өте қауіпті ластағыштар қатарына мұнай және газ ... ... ... кезінде, жуғыш заттектердің, лактар мен бояулардың, пестицидтердің, тамақ өнімдерінің т.б. құрамына кіреті, өндірістерде кеңінен қолданылып келе жатқан беттік активті ... ... ... Олар суқоймаларға түскенде көбіктенеді, орта қасиетін күшті өзгертіп, тіршілік процестеріне теріс әсерін тигізеді. Кейбір беттік ... ... ... ... ... ... болса, балықтардың жансыздануы байқалады.
Пестицидтер сияқты бұларды ... және ... ... ... ... өте қиынға түседі. Суда ерімейтін кейбір пестицидтер мұнай өңдейтін өндіріс қалдықтарында ерігіш келеді, еру ... бір ... ... ... ... Осының нәтижесінде олар бірте-бірте су түбіне шөгудің орнына тұщы су ... не ... ... жиналады. Сонан соң оларды балықтар, ал балықтарды құстар жем етеді.
Сөйтіп біртіндеп көптеген жануарлар әлемінің өкілдері уланады.
Егерде су ... ... ... ... және т.б. ... ... ... басқа да суда сүзгіш құстар жойылады, ең бастысы адамдар үшін өте қауіпті жағдайлар туады. Латынша литос-тас,сфера-шар Жер ... 8 ірі ... ... ... 2. ... 3. Оң.Америка. 4.Африка 5. Антарктида 6. Үнді-Аустралия 7.Тынық мұхиттық 8. Неаска тақтасы Жер қыртысын ... тау ... 3-ке ... ... тас т.б 2. ... базальт 3. Метаморфтық өзгергіштік Шөгінді тау жыныстары 3-ке бөлінеді:
1.Кесек шөгінділер-тау жынысының көлемінің өзгеруі
2. Органикалық шөгінділер-шымтезек,таскөмір,бор,құмтас,тақтатас
3.Химиялық шөгінділер-тұздар,қышқылдар.
Метаморфтық тау ... ... ... ... ... ... ... тасқа,құмтастың кварцетке айналуы.
Жер бедері дегеніміз-жер бетінің ойлы қырлы болып келуі Жер бедері ішкі және сыртқы күштердің әсерінен ... ... ... ... ... ... ...
Ішкі күштерді эндогендік деп атайды. Ішкі күштерге плиталардың қозғалуы, жер ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Сыртқы күштерге ағын су, температура, жауын-шашын, өсімдік , жануар т.б жатады. ... ... ... ... ... ... Вегенер Литосфералық плиталардың қалыңдығы-60-100км Сейсмикалық белдеулер-жер қыртысының қозғалмалы аймақтары Жер қыртысының қозғалмалы аймақтарын геосинклинальдар деп ... ... ... ... алып жатқан бөлігін жазықтар деп атайды. Ежелгі біртұтас құрлық-Пангея Лавразия- ... ... ... Африка, Аустралия, Антарктида Еуразия мен Үнді-Аустарлия плиталарының соқтығысуынан Альпі, Гималай таулары пайда болған. Еуразия мен Тынық мұхит плиталарының ... ... ... пайда болған.
Еуразия мен Африка тақталарының ажырауынан Қызыл теңіз, Арабия түбегі пайда болған. ... ... ... ... қабатындағы тау жыныстарының қозғалуынан жарылуынан пайда болады. Ошағы дүмпу шыққан жер - тау ... ... жері ... үстіңгі бөлігі. Жер сілкінудегі белдеулердің саны:
1.Альпі-Гималай және Жерорта теңіздік
2. ... ... ... ... ... терең қабатындағы магманың жер қыртысында пайда болған жарықшалар арқылы жер бетіне шығып төгілуі.
Жер ... ... ... лава деп ... ... жоғары көтерілген бөлігі вулканның көмейі деп аталады. Көмей кратермен аяқталады. Кратер-вулканның шұңқыр ... ... ... және ... ... ... ... вулкан-атқылауы туралы ешқандай мәлімет қалмаған вулкан Сөнбеген вулкан-адамның көз алдында атқылап жатқан вулкна. Гейзерлер-оқтын-оқтын фонтан күйінде атқылап жатқан ... ... ... ... ең биік сөнбеген вулкан-Ключи шоқысы Индонезия аралында-Кракатау Апенин түбегінде-Везувий Сицилия аралында- Этна вулканы ... ... ең биік ... - ... - ... ... ... вулкан-Эрэбус Орисабо вулканы-Мексикада Сөнген үлкен Арарад вулканы-Армения Үгілу дегеніміз-тау жыныстарының күйреуі. ... 3 түрі бар: ... ... 2.Органикалық-тірі ағзалардың әсерінен 3.Химиялық-су мен ауаның әсерінен. Биіктікті өлшейтін құрал-нивелир (тіктеуіш, деңгейлеуіш) ... ... 2 ... бар: 1. ... ... ... алынған биіктік. 2. Салыстырмалы-кез келген нүктеден алынған биіктік.
Горизонталь дегеніміз-биіктігі бірдей нүктелерді қосатын сызықтар. Бергштрих-беткей бойынша ... ... ... ... ... ... ... деңгейінен төмен жатқан нүктелер. Дүниежүзіндегі ең үлкен ойпат-Амазонка.
Жазықтар дегеніміз-абсолюттік биіктігі 200метрге дейінгі жер беті. Жазықтар төмен және төбелі ... ... ... абсолюттік биіктігіне қарай 3-ке бөлінеді: 1.Ойпат- 2.Қырат-200-500м 3.Таулы үстірт-500 метрден жоғары. Таулар абсолюттік ... ... 3-ке ... ... ... ... 3.Биік тау-2000мден жоғары. Д.ж ең биік тау-Гималай Ең биік шың-Джамалунгма Эверест 8848м Таудың сүйір басы-шыңы Тау жоталары құрайды-таулы өлке Тау ... ... ... торабтары Ежелгі тауларға-Орал, Сарыарқа, Аппалач таулары жатады. Жаңа тауларға-Кордилер, Памир, Кавказ, Гималай таулары жатады. Бұрын теңіз түбі болып ... ... ... ... ... деп ... Жер ... біршама тұрақты бөлігі-платформа Материктік қайраң-материктің мұхитқа өткен 200м дейінгі бөлігі. Материктік беткей-200-2800м Шұңғыма-мұхит түбінің ең терең жері. Шағыл-айшық тәрізді құм ... ... ... ... ... ... құм ... Телекан-бос тау жыныстарының үйінділері. Жыралар мен сайлар судың әсерінен болады. Жер қыртысындағы зат ... ... ... күші-Кұн энергиясы.
Адамзат баласы табиғаттың өзі жаратқан ғажайып көріністердің бірі. Бірақ адам ... ... ... ... оның ... басқа организмдерінен әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Үстіне аң терісін, өсімдіктердің жапырағы мен қабығын жамылып күнелткен алғашқы ... өзі де ... ... алып ... ... ... ... сайын үлкен эволюциялық даму кезеңдерінен өтіп жоғары мәдениет сатысына көтерліді. Адам өзінің ақыл-ойы арқылы көптеген жетістіктерге жетті. Яғни неше түрлі ... ... ... және т.б. ... ... қалыптастырды. Бұлардың пайдалы және зиянды жақтарын жоғарыда айтып кеткен едік. Биосфераны осындай антропогендік фактор әсерлерін қорғау - маңызды шаралардың ... ... ... ... ... жерді, ауа мен өзендерді, көлдерді, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғау және тиімді пайдалану осы заманғы алдыңғы қаталы мәселелерінің біріне айналып ... ... ... асыл ... ... ... көзі-табиғат байлығына жетіп, бағлап, оған келтірілген залалы үшін болашақ ұрпақ алдында жауапты екенімізді ешуақытта естен шығармағанымыз жөн.
Геосинклинальдар аумағында тектоникалық ... ... ... ... ішкі ... ... ... байқалады. Сондықтан магманың жоғары көтерілуі қарқынды жүреді, бұл өз тарапынан жанартау атқылауы мен ... ... ... ... Геосинклинальдарда ішкі күштер әсерінен қатпарлану қозғалыстары жүреді. Соның нәтижесінде антиклинорийлер (тау жоталары) мен синклинорийлер (тауаралық және тауалды ... ... ... ... ... ... Үлкен Кавказ, Кіші Кавказ жоталары антиклинорийлерге, ал олардың арасындағы Колхида мен Ленкорань ойпаттары синклинорийлерге сәйкес келеді. Мұндай құрылым Гималай тауы мен ... ... да ... Жер мантиясы
Жер мантиясы (грекше mantium -- сырт киім) литосфераменен ядро аралығында орналасқан. Жер ... үш ... ... ... ... ... ... (С);
* Төменгі (D) мантияға бөлінеді.
Жоғарғы мантия (В) "Мохо деңгейінен" 400 км-ге ... ... ... Бұл ... ... ... Б. ... (1926) құрметіне "Гутенберг шекарасы" деп аталады (2.1, 2.2-суреттер).
Литосферадан Мохоровичич беті арқылы бөлінген Жер мантиясы 2900 км терендікке дейін жетеді. Жер ... ... 850-900 ... ... ... ... пен гутенберг қабаты (астеносфера) және 2000 км-дей төменгі мантия (голицин қабаты) қабаттарынан құрылады. Астеносферада сейсмикалық толқындардың таралу жылдамдығы ... ... ... ... ... ... 8-11,3 ... көлденең толқындар 4,9-6,3 км/сек). Астеносферадан жоғары аймақ жер қыртысын қоса ... деп ... Бұл ... ... литосфера) ғылымға алғаш енгізген американдық ғалым-геолог Дж. Баррель (1914) болды. ... ... (С) ... ... зона 400 ... 1000 ... дейінгі аралықты камтиды. Бұл зонаны алғаш рет орыс академигі Б. Б. Голицын (1912) анықтайды. Сондықтан деп аталады.
2.2-сурет. Қазақстан жер ... ... ... ... ... 7-8 км);
2-гранит қабаты (қалындығы 20-25 км);
3-базальт қабаты (қалындығы 40-50 км);
4- ... ... ... 900-1000 км);
4А-мантия (қалындығы 1900 км);
5- ядро (жатқан тереңдігі 2900 км, қалыңдығы 3471 км)
(Ш. Есенов, Д. Кунаев)
2.3-сурет. Жер планетасының ішкі ... ... (D) 2900 ... ... аралықты қамтиды. Бұл зона неміс ғалымдары Э. Вихерт пен Б. ... (1914) ... ... ... ... деп ... ... заттардың құрамында алюминий мен кремнийдің мөлшері азайып, ал темір магний элементтері көбейе бастау себебі -- ол сима (sima) деп ... Жер ... ... ... бөлігі - ядро деп аталады. Ядро шекарасында бойлама сейсмикалық толқындардың таралу жылдамдығы 13,6 км/сек-тен 8,1 км/сек-ке дейін ... ... ... толқындардьщ таралу жылдамдығы тұрақты.
Ядро-сыртқы ядро (Е), аралық зона (Ғ) және субъядро (G) болып үшке бөлінеді (2.1-кесте).
Сыртқы ядро (Е) - ... ... 4990 ... ... ... алып ... және ... күйде болады.
Аралық зона (F)-4990 км-ден 5150 км-ге дейінгі аралықты ... ... ... ... ішкі ... ... (G)- ... орталық бөлігін (5150-6371 км) құрайды; диаметрі 2500 км шамасында. Сыртқы ядро мен субъядроның шекарасын ... ... ... ... Леман (1936).
Ядроның құрамында ауыр элементтердің мөлшері көбейе түседі. Қазіргі кездегі көзқарас бойынша ядро-темір мен никель элементтерінен құралады, сонымен ... ... ... кремний қоспалары да болуы мүмкін, сол себепті ядро - Nife ... ... ... деп ... ... ядроның құрамын темірлі метеориттердің құрамымен салыстыруға болады. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... мантиялық силикаттар түрінде болып, кейінірек олар өте жоғары қысым әсеріне байланысты тығыздала келе, металдық қасиетке ие болады деп ... ... ... ... ... жер қыртысындағы тау жаралу қатпарлықтар түзілуіне терең жерсілкіну ... (700-900 ... мен ... 200-400 км ... ... ... ... болады.
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
Геосфералар - өзара химиялық құрамы, агрегаттық жай-күйі және физикалық қасиеттері бойынша ерекшеленетін Жердің концентрлік, тұтас ... ... ... Жерді бетінен орталығына қарай: магнитосфера, атмосфера,гидросфера, литосфера, мантия және орталық бөлігі - ядросы деп ... ... ... ... атмосфера) 2-қатардағы сфераларға бөлінеді.
Ішкі күштерді эндогендік деп атайды. Ішкі күштерге плиталардың қозғалуы, жер сілкіну, ... ... ... ... ... ... деп атайды. Сыртқы күштерге ағын су, температура, жауын-шашын, өсімдік , жануар т.б жатады. Литосфералық тақталардың қозғалу теориясын ұсынған-неміс ... ... ... плиталардың қалыңдығы-60-100км Сейсмикалық белдеулер-жер қыртысының қозғалмалы аймақтары Жер ... ... ... геосинклинальдар деп атайды. Платформаның шөгінді жыныстар алып жатқан бөлігін жазықтар деп атайды. Ежелгі ... ... ... Солт.Америка, Еуразия Гондвана-Оңт.Америка, Африка, Аустралия, Антарктида Еуразия мен Үнді-Аустарлия плиталарының соқтығысуынан Альпі, Гималай ... ... ... ... мен ... мұхит плиталарының соқтығысуынан Курил аралдары пайда болған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Абдулин А. А. Геология и ... ... ... ... ... ... ... К. Н. Палеогеография и полезные ископаемые Средней ... ... ... ... К. Н., Амурский Г. И. и др. Геологические предпосылки ... ... ... и ... ... ... ... Аманниязов К. Н., Крымгольц Г. Я., и др. Полевой атлас руководящих ископаемых Западной Туркмении. Ленинград, 1968.
* ... К. Н. и др. ... ... ... т. IV, Юра Туркменистана. Москва, 1968.
* Гаврилов В. П. Историческая и региональная геология, Москва, Недра, 1979.
* Горшков Г. П., ... А. Ф. ... ... Учебник, Москва, МГУ, 1981.
* Есенов Ш., Кунаев Д., Мухамеджанов С. Недра Казахстана. Алма-Ата, 1968.
* Еремин А. В. ... ... ... ... Совет энциклопедиясы. Алматы, 1-12 т.т.
* Қазақстан мұнай газ энциклопедиясы. Лондон -- ... ... ... В. С., Арабаджи М. С. Общая геология. Москва, 1979
* Нурсултанов Г. М., Абайұлданов Қ. Н. Мұнай және газды өндіріп, өндеу. ... ... ... Н. ... ... ... 2000.
* Тұяқбаев Н., Арыстанов К., Әбішев Б. Жалпы геоло - гия ... ... 1995.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Геологиялық ортаның антропогендік өзгерістері және оны kopғау11 бет
Жалпы жер туралы түсінік45 бет
Жер геосфералары, олардың негізгі қасиеттері. Глобальдық экологиялық өзгерістердің бағытын анықтаушы әлеументтік- экономикалық процестер. Адам әрекетінің атмосфераға әсері, атмосфера күйінің өзгерістері және олардың салдарлары11 бет
Жапония жайлы9 бет
Инвестиция және инвестициялық саясат52 бет
Қазақстан Республикасының мұнай газ секторы77 бет
Қазақстанның экономикалық аймақтары және олардың басылым беттерінде жарық көруі7 бет
Қытай халық Республикасындағы ұлтаралық саясатты жүзеге асыру ерекшеліктері42 бет
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь