Түркиядағы қазақ диаспорасы

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

Негізгі бөлім:

1. Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2. Қазақтардың Түркияға көшіп бару себептері ... ... ... .16
3. Түркиядағы қазақтардың қазіргі жағдайы мен орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
4. Түркиядағы қазақ диаспорасының мұқтаждықтары...30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40.42

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ...43.44

Қосымша кестелер мен суреттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.50
Кіріспе.
Жұмыстың өзектілігі:
Егеменді Қазақстан өзінің тәуелсіздігін нығайта түсуімен қатар алыс және жақын шет елдердегі қазақ диаспорасына ерекше көңіл бөле бастады. Кезінде қазақ жерінен әр түрлі себептермен көшіп кеткен қандастарымыз тәуелсіз мемлекетімізге орала бастады. Сондықтан оларға «оралман» деген атау да берілді. Басқаша айтқанда, халықаралық деңгейде «репатриант» деп аталатын бұл құбылыс өзінің өзектілігімен күннен күнге маңыздылығын арттыра түсуде. Өйткені қазақ халқының біршама бөлігі өзінің тарихи Отанының сыртындағы елдерде өмір сүріп жатыр.
Жалпы қазіргі кезеңде жаһандану процестері әлеуметтік-этникалық кеңістіктің барлық салаларын қамтуда. Сондықтан қазақ диаспорасы мәселесін зерттеу барысында халықаралық деңгейде маңыздылық танытатын күрделі үрдістерді де ескерту қажеттілігі болды. Ал бұрынғы тұрғыдан алғанда тәуелсіз Қазақстандағы көптеген саяси, мәдени процестер оңды бағытта өрбуде. Осы үрдісті әрі қарай дамыту үшін этносаралық қатынастардың үйлесімді өрби түсуі қажеттілігі бар. Оны қазақ диаспорасын жан-жақты жүйелі зерттеусіз жеткілікті түрде жүргізу мүмкін емес. Сонымен қатар бұл мәселе қазақ халқы тарихында шындықты, әлеуметтік әділеттілікті қоғамда орнатудың бір тетігі болып табылады.
Міне, сондықтан осындай қоғамдық маңызы бар мәселені тарихи- теориялық, методологиялық, социолгиялық, демографиялық тұрғысынан зерттеу өте маңызды нәрсе.
Қазіргі тарихи кезеңде Қазақстан Республикасы өзінің мемлекеттелігін барынша нығайту үстінде. Өтпелі кезеңдегі көптеген қиыншылықтар әрбір қазақстандықтың өмірінде елеулі із қалдырғанмен, болашаққа деген үміт, жақсылыққа деген сенім көп ұлтты мемлекетіміздің рухани негізі бола білді.

Қазақ диаспорасының кешенді мәселелері зерттеу барысында назар аударатын ерекше мәселе алыс және жақын шет елдерде өмір сүріп жатқан қандастарымыздың өзіндік ұлттық санасының әртүрлі деңгейдегі көріністерін, оның тарихи қалыптасуына, дамуына және болашақ ұрпаққа сабақтастықпен жалғасып отыруына себепкер болатын көптеген факторлар жүйесін қарастыру. «Қазақ диаспорасы» тақырыбы соңғы уақытта қоғамды ғылымдардың зерттеу объектісіне айналуда.
Қазақ халқының үлкен бір бөлігінің басқа этникалық кеңістікте әртүрлі себептермен ауысып кетуі негізінен қазақ диаспорасы мәселесін туындатқаны белгілі.
Алыс және таяу шет елдердегі қазақ диаспорасы өздерінің ұлттық мәдениетін, ұлттық дәстүрін, өмір салтын рухани байлығын, құндылықтарын сақтап қалуға қазіргі кезеңге дейін барынша тырысып келеді. Осындай негізде өмір сүріп жатқан қазақтардың бір шоғыры Түркиядағы қазақ диаспорасы.
Қазіргі күнде саны 30-40 мың аралығында деп көрсетілген Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихы тек тарихшыларды ғана емес, көзі ашық көкірегі ояу кез – келген Қазақстан Республикасының азаматын ойландырса керек. Түркияға қазақтар 1952 жылдан бастап қоныс тебе бастады. Содан бері жарты ғасырдан астам уақыт өтті.
Қазақтардың өзге мемлекетке қоныс аударуына не түрткі болды, қалай қоныс аударды, бүгінгі таңда олардың саяси,әлеуметтік,экономикалық жағдайы қандай деген заңды сұрақтар туындайды. Осы және өзге де сұрақтарға жауап іздеу барысында ғылыми жұмыс тақырыбын «Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихы» етіп таңдадым.
«Тар жол, тайғақ кешудің» талайынан теперіш тартқан қандастарымыз бүгінде төрткүл дүниенің төрт бұрышында тарыдай шашылып жатыр. Сол қандастарымыз мына жаһандану дәуірінде өзге елде жұтылып бара жатқан жоқ па, я болмаса оларды елге қайтару процесі қалай жүзеге
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1.Ә.Қара, Түркиядағы қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992.
2.Г.М. Мендикулова, Исторические судьбы казахской диаспоры
(происхождение и развитие) , А., 1997.
3.Казахская диаспора.Проблемы этнического выживания, А.,Атамұра- 1997.
4. Х.Алтай, Естеліктерім, Стамбұл.,1980.
5. Х.Алтай, Атажұрттан Анадолыға дейін,Анкара.,1981.
6. Х.Алтай,Қазақтар туралы шежіре, Стамбұл.,1977.
7. Л.Годфрей, Қазақ қырғыны,Лондон.,1977.
8.Х.Оралтай, Бостандық жолында Шығыс Түркістан
қазақтары,Стамбұл.,1961.
9. Х.Оралтай, Елім- айлап өткен өмір, А., Ғылым, 1997.
10.Х.Ғайретолла,Алтайдағы қанды күндер, Стамбұл.,1977.
11.И.Сванберг, Түркиядағы қазақ босқындары,Уппсала., 1989.
12. Қ.Найманбаев, Қазақ диаспорасы және қауымдастық//Егемен
Қазақстан- 2004.
13. Алтын бесік, (Ел аралық қоғамдық – саяси, әдеби-көркем журнал) №5,
А., 2005.
14. К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
15.Ә.Қара,Көне дәуірден бүгінге дейінгі қазақтар және
Қазақстан,Алматы.,2006.
16. Отан ортақ, ой ортақ//Егемен Қазақстан-2007.
17.Түркия қазақтарының тілегі бір.,WWW.Khabar.kz
18.Е.Бекқұлов,Түркияда тұрақтаған қазақтар,//Шымкент келбеті-2006.
19.С.Балғабай,Елге асыққан қандас көп//Егемен Қазақстан- 1993.
20.Н.Мустафаев, Казахи зарубежья,//Мегаполис-2006.
21.Е.Кәпқызы ,Тұқымымыз тұздай құрымаса екен дейді қандастарымыз,//
Қазақ елі-1999.
22.3 қазақтың біреуі жат жұртта жүр,//Егемен Қазақстан- 2000.
23.Тілек Дәулетов, Дүниежүзі Қазақтары Қауымдастығының
шежіресі,(20.11.1992ж.-29.07.2002ж.)А.,2002.
24.Б.Сапаралы, Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы, А., Атамұра-
Қазақстан,1993.
25.М.Қойгелді, Сыны мен сыры үйлесімді Түркия,// Егемен Қазақстан,2006. 4- қараша.
26.Я.Дінаш, Европадағы қазақтардың жұтылып кетпеуі үшін, Қазақстан көмек
беруі керек, // Қазақстан- Заман 24 тамыз,2007.
27.Еуразиялық интеграция және қазақ диаспорасы, А., Жеті жарғы,2007.
28.Қазақ диаспорасы: бүгіні мен ертеңі, Астана Елорда., 2005.
29.М.Тәтімов, Қазақ әлемі, Атамұра 1993.
30.Дүниежүзі қазақтарының ІІ құрылтайы,А., 2003.
31.Түркиядан келген мейман, Исламбек Қ., Жаңа өмір, №85,1990.
        
        Жоспар.
Кіріспе.....................................................................
..................3
Негізгі бөлім:
1. Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу
деңгейі...............................................................
9
2. Қазақтардың Түркияға көшіп бару себептері.............16
3. Түркиядағы қазақтардың ... ... ... ... ... ... мұқтаждықтары...30
Қорытынды...................................................................
...............................39
Сілтемелер
тізімі................................................................40-42
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі...................................43-44
Қосымша кестелер мен суреттер....................................45-50
Кіріспе.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... және жақын шет елдердегі қазақ диаспорасына ерекше көңіл бөле бастады.
Кезінде қазақ жерінен әр түрлі ... ... ... қандастарымыз
тәуелсіз мемлекетімізге орала бастады. Сондықтан оларға «оралман» деген
атау да ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыс өзінің өзектілігімен күннен күнге маңыздылығын
арттыра ... ... ... ... ... ... өзінің тарихи
Отанының сыртындағы елдерде өмір сүріп жатыр.
Жалпы қазіргі кезеңде жаһандану процестері ... ... ... ... ... ... диаспорасы мәселесін
зерттеу барысында халықаралық деңгейде маңыздылық ... ... де ... ... болды. Ал бұрынғы тұрғыдан алғанда
тәуелсіз Қазақстандағы көптеген саяси, мәдени ... оңды ... Осы ... әрі ... ... үшін ... қатынастардың
үйлесімді өрби түсуі қажеттілігі бар. Оны қазақ ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сонымен қатар бұл
мәселе қазақ халқы тарихында шындықты, ... ... ... бір ... болып табылады.
Міне, сондықтан осындай ... ... бар ... тарихи-
теориялық, методологиялық, социолгиялық, демографиялық тұрғысынан зерттеу
өте ... ... ... ... ... Республикасы ... ... ... ... ... кезеңдегі көптеген
қиыншылықтар әрбір қазақстандықтың өмірінде елеулі із ... ... ... ... ... ... көп ... рухани негізі бола білді.
Қазақ ... ... ... ... барысында назар
аударатын ерекше ... алыс және ... шет ... өмір ... ... ... ... санасының әртүрлі деңгейдегі
көріністерін, оның тарихи ... ... және ... ... ... ... ... болатын көптеген
факторлар жүйесін ... ... ... ... ... ... ғылымдардың зерттеу объектісіне айналуда.
Қазақ халқының үлкен бір бөлігінің басқа ... ... ... ... ... ... қазақ диаспорасы
мәселесін туындатқаны ... және таяу шет ... ... ... ... ұлттық
мәдениетін, ұлттық дәстүрін, өмір салтын ... ... ... ... қазіргі кезеңге дейін барынша тырысып ... ... өмір ... ... қазақтардың бір шоғыры Түркиядағы
қазақ диаспорасы.
Қазіргі күнде саны 30-40 мың аралығында деп ... ... ... ... тек тарихшыларды ғана емес, көзі ашық
көкірегі ояу кез – ... ... ... ... ... ... ... 1952 жылдан бастап қоныс тебе
бастады. Содан бері ... ... ... ... ... өзге мемлекетке қоныс аударуына не ... ... ... ... ... таңда ... ... ... ... ... ... Осы және өзге де сұрақтарға жауап іздеу барысында ғылыми
жұмыс тақырыбын «Түркиядағы ... ... ... етіп ... жол, ... ... талайынан теперіш тартқан қандастарымыз
бүгінде төрткүл дүниенің төрт бұрышында тарыдай шашылып жатыр. ... мына ... ... өзге елде ... бара ... па, я болмаса оларды елге қайтару процесі қалай ... ... ... ... ... ... ... актуалды мәселелері болып
табылады.
Бұл жұмыста Түркиядағы қазақ ... ... ... жеке ... ... ... ғалымдар мен
тарихшыларының көптеген еңбектері өте ... әрі тың ... ... негізгі өзектілігі- Түркиядағы қазақ ... мен ... және ... тағдыры.
Қортыта айтқанда, Қазақ халқы Жұбан ақын ... «мың ... ... ... ... жерде қазақ халқының алдында егемендік алған
елінде үлкен сын тосып тұр. Қазіргі ... ... ... ... млн. ... ... ең көп диаспора өкілдері Өзбекстан және ... Ал біз ... ... ... республикасында
соның 30-40 мыңдайы өмір ... ... ... ... ... кетпей ме?
Сырттағы қазақ диаспорасы күштi болу үшiн ... ... ұлт — ... ... ... ... Қазақтың тiлi, дiнi, тұғыры мықты
болуы керек. ... ... ... ... ... ... Қытай мен
Ресейдегi, Түркия мен Моңғолиядағы ... ... да ... оңай құрбанына айналады.
Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына қосылуды мақсат етіп
отыр». Мемлекетімізде қазіргі кезде 8 ... ... ... ... ... жалпы қандастарымыздың 30 пайызына жуығы шетелде екен. ... ... ... ... ... мен ... сақтап,
өсіп-өркендей ала ма, әлде өздері мекендеген елдің халқына ... ... кете ме? – міне осы ... ... ... ... тиісті
шаралар қолдану, оны іске асыру бүгінгі таңда ... ... ... деп ... ... деңгейі:
Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихын көптеген ғалымдар мен
тарихшылар ... ... ... ең алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... бірі – ... Алтай. Ол
кісінің 1977 жылы «Қазақ шежіресі», 1980 жылы ... ... ... тілінде жарыққа шықты. Халифа Алтайдың «Атажұрттан
Анадолыға ... ... ... ... 1981 жылы ... Бұл еңбектер
Түркиядағы қазақ диаспорасының тарихын зерттеуде маңызды рөл ... ... ... ... » Түркиядағы қазақтардың шежіресі
жазылған. /1/ Екінші еңбегі ... өзі көш ... ... оқиғаларды латын әліппесіне ... ... ... ... дастан етіп жырлайды./2/ Бұл ... ... ... көрген алғашқы еңбек болып табылады. Автордың ... ... ... ... «Атажұрттан Анадолыға дейін» атты кітабы 1981 ... ... ... ... ... ... ... шыққан кітапта ... салт – ... мен ...... ... Бұл кітап ықшамдалып қазақ ... 1995 ж. ... ... ... ... туралы зерттеуді Түркиялық ғалым, Анкара
университетінің ғылыми қызметкері, ... ... ... жасаған.
Сағдат ханым 1952 жылы Түркияға көшіп келген қазақтардың ауыз әдебиетіне
көбірек үңіледі. Бұл ... 1961 жылы ... ... ... ... ... ... Сағдат ханымның қазақтарға көңіл бөлуі ... ... еді. Ол ... ... жақын досы Тахир ... ... ... ... журналисті Лияс Годфрей қазақтардың босқындыққа
ұшырау тарихын зерделей келе «Қазақ қырғыны» кітабын жазып, ол 1956 ... ... ... Бұл ... тек 1977 жылы ғана ... деген атпен түрік
тіліне аударылып басылды. /5/Осы бағыттағы зерттеулерге Түркия қазақтарының
өз ішінен ... ... ... да ... айта ... жөн. Ол ... ... Шығыс Түркістан қазақтары» (1961), «Қазақ ... ... ... Ал 1977 жылы ... ... ... ... деген кітабы жарық көрді./7/
Түркиядағы қазақтардың тағдыры өзіндік ерекшеліктерге толы.Бұл
елге негізінен қазақтар ХХ ... ... ... ... ... Бұл ... Еуропа зерттеушілері де бірнеше еңбектер жазып,әлемге
бұл тарихты паш ... Айта ... ... ... ... ... ... қазақтарының тарихын зерттеп, алғаш докторлық диссертация
қорғаған ғалым. Оның еңбегі 1989 жылы «Түркиядағы қазақ босқындары» ... ... ... ... Одан ... ... ... Марк Киршнер де өз
докторлық диссертациясын Түркия қазақтарының әдебиетіне арнады. Оның ... ... 1992 жылы ... ... босқындарынан жазып алынған
әңгімелер туралы зерттеулер» деген ... ... ... ... ... ... соңғысы өткен жылы басылып шықты.
«Бостандық ... деп ... ... ... осы ... ... диаспорасы тарихының хронологиялық ... ... және де оған ... ... ... айтқан Нұрғожай батырдың
естеліктері арқау болады. /11/
Қорыта айтқанда Қазақстанға қатысты ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер, танымдық зерттеулер,
жалпы мәлімет беретін дерек көздері және саяси ... деп ... ... ... Өзге ... ... Түркиядағы қазақ
диаспорасы тақырыбы толық болмаса да, біршама игерілгені байқалады. Осының
бәрі қазақ ... ... ... ... тарихын екшеп, бүгінгі
беталысын байыптауға ... ... ... Ал ... ... ел
мәдениетін таныту – сыртқы саясаттың құрамдас ... ... ... ... ... осы бағытта жұмыстар жүзеге асырылуда.
Жұмыстың мақсаты:
Түркиядағы қазақ ... ... және ... қазіргі
таңдағы саяси, әлеуметтік, экономикалық ... ... ... ... ... қарай төмендегі міндеттер алға қойылады:
-Түркиядағы қазақтардың бүгінгі ... ... ... орнын ашып
көрсету;
- Түркиядағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... аудару себептерін анықтау;
-Түркиядағы қазақтардың қазіргі саяси, әлеуметтік, экономикалық
жағдайына баға ... мен ... ... ... байланыстардың
маңыздылығын түсіндіру;
-Түркиядағы қазақтармен ... ... ... ... ... мен ... ... салыстыру.
-Дерек көздері мен құжаттарды ... ... ... ... ... ... қазақтар өзге елдерге барған қазақтардан гөрі молырақ
зерттеуді қажет етеді. Өйткені, 1991 жылдың ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір тәуелсіз елі болып
келді. Сондықтан да жат ... ... ... қашқан барлық түркі
тектестер өздері барып паналайтын бірден-бір ел ... ... ... 1952 ... ... ... тебе бастады. Түркияға
қазақ көшін Елісхан Тәйжі Әліпұлы, ... ... ... Шәріп
Зұқаұлы, Құсайын Тәйжі Төлеубайұлы,Қалибек Райымбекұлы, ... ... ... ... ... барды. Міне, сол
уақыттан бері қарай өткен жарты ғасырлық ... олар ... ... ... ... ... өз ішінен ... ... ... және салт – ... таныстырып
кітаптар жазды. Осындай еңбектерді 4 ... ... ... 1953 – 1960 жж. ... ... қазақтарды шетелдерге
таныстыру кезеңі;
2. 1960 – 1980 жж. ... ... өзін ... және ... жас ұрпағына таныстыру кезеңі;
3. 1980 – 1990 жж. Қазақтардың ... ... ... ... 1990 жылдан бері қарай Түркия ... ... ... ... ... ... ... жолда көптеген тарихшылардың еңбектері ... ... ... ... ... ... ... Қараның
«Түркиядағы қазақтар туралы ... ... ... ... және ... ... жазады. Олардың негізгі
атамекені Қытай қол астындағы Шығыс Түркістан болатын.
1930 ... ... ... ... ... ... ... Гималай мен Тибет арқылы Үндістан және Пәкістанға ауа ... 1940 ... арты 1950 жылы ... ... ... ... 1952 ... қыркүйек айында Түркияға келді/ 13/
1950 жылдары Түркия және ... ... ... ... ... білмейтін, тіпті оның атынан өзін ... де ... ... ... орыс казактарымен ... ... ... кей ... ... ... ... білетін немесе
білетіндердің ... ... ... ... халық кім және де ол сонау
Азияның кіндгінен қалай келіп отыр ... ... ... әлем жұртшылығына таныстыруға тырысты.
Осы мақсатпен ... ... ... тарихын
көптеген ғалымдар мен тарихшылар ... ... ... ішінде ең
алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... бірі – Халифа Алтай. Ол кісінің екеуі түрік, біреуі ... ... ... үш ... бар. Оның ... еңбегі 1977 жылы түрік
тілінде жарық көрген «Қазақ ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... Екінші еңбегі 1980 жылы
«Естеліктерім» деген ... ... ... ... жарыққа шықты. Халифа
Алтай өзі көш барысында куә ... ... өлең ... ... ... ... автор қазақтардың көші ... және де ... ... әсіресе, Үндістан мен Пәкістанда өткізген өмірлеріне
қатысты құнды мәліметтер ... Бұл ... ... тілінде жарық
көрген алғашқы еңбек болып табылады./14/
Автордың үшінші әрі кең ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ол 1981 жылы ... ... ... ... Анкарада түрік тілінде жарыққа шықты.
Онда ... салт – ... мен ... ...... Бұл ... ... қазақ тіліне аударылып 1995 жылы
Алматы қаласында жарық көрді./15/ Бұл ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады.
Түркия қазақтары туралы зерттеуді Түркиялық ғалым Сағдат ... Ол 1952 жылы ... ... ... бір топ қазақтың Түркияға
қоныс аударғанын естіп, 1953 жылы ақпан айында Анкарадан Стамбұлға келеді.
Қазақтар жатқан ... ... ... ... ... ... ... Түркияға Құсайын Тәйжі жетекшілігінде қоныс аударған
тобымен кездеседі. Сағдат Чағатай қазақ халқының тарихы мен ... ... ... ... бірі еді. ... ... қазақтарға
көңіл бөлуі тектен тек емес еді. Ол Мұстафа Шоқайдың жақын досы ... ... ... Ол 1952 жылы ... ... ... ... әдебиетіне көбірек үңіледі. Қазақтардан мақал-мәтел, айтыс, беташар,
жар-жар, Қожанасыр әңгімелері сияқты ауыз әдебиеті үлгілерін жинады. ... ... 1961 жылы ... қаласында «Қазақша мәтіндер» деген
кітап ... ... ... ... автор, Құсайын Тәйжіден көш
туралы алған мәліметтерін келтіреді. ... да ... ... ... ... 1964 жылы ... қайтыс болған Құсайын Тәйжінің тікелей өзінен
алынған мәліметтер қазіргі күнде тапшы ... ... ... ағылшын журналисі Лияс Годфрей қазақтардың босқындыққа
ұшырау тарихын зерделей келе «Қазақ қырғыны» атты ... ... Ол ... жылы ... ... ... көрді. Бұл кітапта Годфрей Қалибек ... ... ... ... ... туралы, сонымен қатар
Шығыс Түркістан ... ... және Бөке ... мен ... қытайлықтармен болған қарулы көтерілістеріне жан ... ... ... ... жылдар аралығында Түркиядағы қазақтар біршама ес жинап,
түрік халқымен етене араласа бастайды.Өсіп келе ... ... ... екенін, қайдан келіп шыққандарын ұмыттырмау үшін кітаптар жазу керек
еді. Өйткені, уақыт өте келе жастардың қазақ ... ... ... емес еді. ... ... сол ... НАТО елдерімен Варшава елдері
арасындағы «Қырғи-қабақ» соғыс салдарынан, НАТО-ға мүше Түркиядағы қазақтар
мен Кеңес Одағы құрамындағы ... және ... қол ... ... қазақтар арасында ешқандай бір байланыс орнату мүмкін емес
еді. ... ... ... салт-дәстүр мен тілін ұмытуы, аталарының
не себепті, қай жолмен және ... ... ... ... ... ... ... деген халықтың перзенттері екенін
білмей қалулары әбден мүмкін ... ... ... ұшарамас үшін,
Түркияға жасалған көштің қаһармандары тірі тұрғанда, олардың ... ... ... пен салт ... ... ... рухани мұра
ретінде келешек ұрпаққа қалдыру аса қажет саналды.
Осы орайда ... ... өз ... ... ... Оралтайды
айта кеткен жөн. Хасен Оралтайдың ... ... ... Түрістан
қазақ - түріктері» атты еңбегі 1961 жылы Стамбулда ... ... ... ... тарихы мен мәдениеті туралы ... ... ... ... ... ... ... тоқталады. Сонымен
қатар Оспан батырдың қарулы күресі мен ... ... ... ... ... ... қызметін атқарған Жанымхан қажы
Тілеубайұлының саяси іс - ... ... ... ... /19/ ... 1976 жылы Стамбұлда екінші рет жарық көреді.
Түркиядағы ... ... бірі ... ... «Алтайдағы
қанды күндер» атты еңбегі 1977 жылы Шығыс ... ... ... ... ... көрген.
1960 жылы Шығыс Түркістандық қазақтар мен ұйғырлар бірлесіп Стамбұлда
іргесін қалаған аталмыш ұйым, Түркиядағы қазақтардың тарихы мен ... ... 70-ші ... орта ... арнайы комитет ұйымдастырады.
Бұл комитет қазақтың тарихи оқиғаларының ... ... ірі ... көне көз қарияларымен сұхбаттар өткізді. Сондай-ақ үй-үйді ... мәні бар ... мен ... ... Жазушы және журналист
Хызырбек Ғайретолла жиналған осы материалдардың негізінде аталған еңбекті
түрік тілінде ... ... ... ... көш ... ... бел ортасында жүрген куәгерлердің мәліметтеріне
сүйенген өте құнды ... ... ... ... беттерінде құнды
суретер басылған. /20/
1980-1990 жылдар қазақтардың осы елде тамырын кең жая ... ... ... әлеуметтік, шаруашылық және мәдени өмірін зерттеуге қызыққан
кезең болды. Қазақтардың Түркияға қоныстанғанына ширек ... ... ... және ... уақыттың өтуіне қарамастан олар өздерінің ана тілін,
салт-дәстүрін сақтап отырса да, жаңа ортада тіршілік етулеріне ... ... ... ... ... де ... ... жоқ. Көптеген
тәжірибелер мен оқиғаларды бастан кешірді. Сонымен қатар бұл кезеңде
Түркиядағы ... мен ... ... ... ... ... бастаған еді.
Қазақтардың осындай қам-қарекеті Швециялық ғалым Ингвар Сванбергтің
назарын аударды. Ол ... ... ... ... ... ... қорғаған ғалым. Ингвар Сварберг 1979 -1986 ... ... ... ... ... жүргізді. Осы
зерттеулердің нәтижесінде 1989 жылы «Түркиядағы қазақ босқындар» ... ... ... ... ... ... жарық көрген
кітабында Сванберг, Түркия қазақтары ... ... ... Кітабын дайындау барысында ол, Түркияның Стамбұл, Нигде, Измир,
Маниса сияқты қазақтар тұратын ... ... ... ... қатар ол, Түркия қазақтарының бір бөлігі 1960 ... ... ... Германия мен ... ... ... ... ... ... жатырқамайтын аса
меймандос қазақтар арасында ... ... онша қиын ... ... Оның айтуынша Түркия ... ... ... ... бірден бір тиімді құралы сүт ... ... ақ шай ішу. ... ... ... келген қазақ емес
қонақтарға түрікше дайындалған шай ... ... - ... ... сіз қара ... гөрі ақ шайды ұнатам десеңіз онда үй ... шек ... және де ет ... қазақтар
арасында зерттеу жүргізе алмайды/22/.
Сванбергтің «Түркиядағы қазақ босқындар» деген кітабының бір бөлігі
орыс ... ... ... 1997 жылы ... ... Онда ... Проблемы этнического выживания» деген кітаптың «Казахские беженцы
в Турции» деген тарауы орын алған.
Қазақстан тәуелсіз ел болғаннан кейін ... ... оның ... ... ... ... ... Одан алдын шеттегі қазақтар туралы
Қазақстан баспасөзі мен радио хабарларында мәлімет бермейтіні, ... ... ... ... белгілі жайт. Тек Қазақстан Мәскеудің
бұғауынан құтылып, өз ... ел бола ... ... ғана ... отандастарына көңіл бөле ... ... ... ... ... барған сапарларында сонда тұратын қазақтардың
жағдайларымен таныс болып, көрген ... ... ... ... жариялады.
Түркия қазақтары жайында қазақстандықтар арасында алғаш рет ... ... ... ... ... Уалиханов атындағы тарих және
этнология институтының ғылыми қызметкері Гүлнар Меңдіқұлова ... ... ... ... ... тағдыры,тууы жіне дамуы» деген атпен
1997 жылы Алматыда орыс ... ... ... ... ... ... ... қазақтарына кеңінен тоқталған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... толығымен
қанағаттандырады./22/
Ал енді Түркияда қазақтануға қатысты зерттеулерге келер
болсақ, ХХ ... ... ... ... мемлекет қайраткері Мұстафа
Шоқай мен башқұрт тарихшысы Зәки Уәлиди Тоғанның Еуропаға келуімен қарайлас
басталды. Олар алдымен «Түркістан» және «Яш ... ... ... Зәки Уәлидидің 1929 жылы ... мен Орта Азия ... ... ... ... Түркістан және оның жаңа ... ... ... ... бері 80 ... уақыт өтсе де, әлі құнын жоймаған
бұл кітапта қазақ тарихы жайлы толық мәлімет алуға ... ... ... тарихын Қазақстанға таныстыру
барысында Хасан Оралтайдың «Елім-айлап өткен өмір» деген кітабы 1999 ... ... ... ... ... ... қазақтардың Қытайға
қарсы көтерілістерін, көш ... ... ... ... ... және Түркияға қоныстанғаннан кейін жаңа елге тамыр жаю ... ... ... ... ... ... жазылған зерттеулер мен
еңбектерді ... ... ... ... ... ... ... дерек көздері және саяси әдебиет деп төртке ... ... Өзге ... салыстырғанда, Түркиядағы қазақ
диаспорасы тақырыбы толық болмаса да, біршама игерілгені байқалады. Осының
бәрі ... ... ... ... ... тарихын екшеп, бүгінгі
беталысын байыптауға септігін тигізе ... Ал ... ... ел
мәдениетін таныту – сыртқы саясаттың құрамдас бөлігі болып табылады. Біздің
сыртқы саясатта осы ... ... ... ... ... ... ... диаспорасы тарихының
жоғарыда аталып көрсетілген 4 – ші ... әлі ... ... ... көшіп бару себептері.
Қазақ халқы Жұбан ақын жырлағандай «мың ... мың ... ... ... ... өмір ... отырған қазақтар не
үшін, қалай және қашан Түркия ... ... ... ... ... ... ... Кония және Анкара уәлаяттарының шеткері
аудандарында тек ... ғана ... ... ... да ... ... ел бар.Олардың кейбір қарияларының айтуы бойынша, аталары ХІХ
ғасырда Жем өзенінің бойынан келіпті. Олар ... ... деп ... ... өзге татарлардан басқаша және қазаққа ... ... ... Жем ... кезінде Түркияға алғаш барған
қазақтар болуы мүмкін деген деректер ... ... ... ... бірі ... осы ... бас ... Стамбұлда «Жаңа Түркістан» журналын шығаруға
қатысқан Мұстафа Шоқайұлын атауға ... ... ... да сол
заманның саяси құрбаны болып, Түркия ... ... ... 1939 ... реформалары» атты мақаласында ұлтты құтқару және сыртқы
жауды жеңу керек ... ... ... болатын.
Түркияға қазақ босқындарының көшіп ... 2 ... ... Сол ... ... жағдай шырғалаңы.
2. Түркия елін Шығыс Түркістандық ... ... Отан ... ... қалыптасу тарихы 2 кезеңнен тұрады. Олардың
алғашқысы бұл елге ... 50 ші ... ... Қытайдан Үндістан арқылы
келген. Ал, екінші толқын – 30 жылдары Батыс және ... ... ... өтіп, одан 70 жылдардың ортасынан бастап Түркияға
қоныс ... ... ... 1930-жылдарында Шығыс түркістандық қандастарымызға
қайғының қара бұлты үйірілді. Оспан батыр бастаған ұлт-азаттық ... ... ... ... атқа ... ... ... ұшырады.
Шыңшысайдың қанды шөңгелінен қашып құтылуды ойлаған қандастарымыз топ-
тобымен Гансу, Баркөл өлкелері ... ... ... аударады. Алайда,
Шыңшысай қызыл табан боп босқан қазақ ауылдарының ... ... ... сая таптырмайды. Шыңшысайдың хабар беруімен қазақ босқындарының
алдынан Тибеттің қарулы әскері күтіп алады. ... ... екі ... ажал ... аман ... бір ... ... шекарасына келіп
жығылады. Талай айдан бері ... ... ... ... зәтте болған
қазақтар үнді мұсылмандарының қолдауына ие ... ... ... ... ... ... ... Жандары енді сая тапқан
босқындар жергілікті ыс ауруына шалдығып, ... ... Міне ... ... Үндістан ағылшын билігінен азат ... ... ... ... ... мемлекеті Пәкістанда 11-12 жылдай тірлік кешеді.
Жергілікті елдің салт-дәстүрі, тілі, тұрмыс- тіршілігіне ... ... ... ... ... бұл ... ендігі арманы ділі
бір, діңгегі бір түркі тектес мемлекетке ... ... еді. ... ... ... ... құрбаны болып кетерлік қауіп бар. Қазақстанда
босқындарды туғаным деп бауырына баса қоятын хал жоқ. Ал ... ... ... енді ... ... ... ұмытып кететін түрлері бар.
Осындай шарасыз күйде жүргендерінде Түркияның сол кездегі Президенті
Джелал Баяр мен Примьер –министрі ... ... үні ... Ол кезде
Түркиядағы түріктердің үлес салмағы басқа ұлт өкілдерінен әлдеқайда ... Ал ... ... мақсаты қандас ағайындарын ... ... ... ... үлес ... арттыру болатын. Осы оңтайлы
сәтті пайдаланған біздің қандастарымыз Пәкістандағы ... ... өз ... білдіреді. /27/
1952 жылдың 13 наурызында Түркияның ... ... ... ... ... босқындарын түрік мемлекетіне
қабылдайтынын ... ... ... ... ... ... басшысы
Аднан Мендерес және 16 үкімет мүшелері қол ... ... ... ... 6-шы ... Түркия елшілігінен хат келеді. ... ... ... ... тізімін беру туралы айтылады. ... ... ... ... ... ... босқындарның
алғашқы тобы Стамбулға келіп ... ... ... ... ... ... ... бұл көш 1956 жылы көктемде аяқталған еді. Тарихи
отанынан күшпен ... ... ... ... елін ... ... ... әрине, тектен- тек еместін. Мәселен, көшіп
келіп, орналасуға ... АҚШ ... ... ... ... қазақ босқындарының ... түбі бір ... діні ... ... ... ... ... Халифа Алтай «Қазақстандықтар мұндайды тағдыр тауқыметі ... ал ... сол ... ... жағдай шырғалаңы басты себепкер болған.
Соңың салдарынан ... күн ... он екі ... бір ... 30-шы
жылдарда үдере көшті. Бірнеше көш үздік соқдық кетті. Біздің көш ... ... ... 1941 жылы ... жетті. Одан қырыла-қырыла үш
мың адамнан бір мыңдайымыз қалып көше-көше жүріп, 1954 жылы ... ... ... ... ... ... ... ат жойылып кетпесе екен деп
соны хан көтердік».-дейді. /30/
Үндістаннан ... ... аз ... ... ... атын
«Қазақабад» деп қойыпты. Азып-тозып жүрсе де, қазақ атын қастерлеген.
Одан Пәкістанға барғанда қазақ босқындар қоғамын құрды. Осы ... бір ... ... ... ... етіп отыр. Кентте ... ... ... атты төрт көше ... жылы ... ... Әліпұлы, Құсман Тәйжі Зайыпұлы , Сұлтан
Шәріп Зұқаұлы, Құсайын Тәйжі Төлеубайұлы, Қалибек Райымбекұлы, ... ... Урфа ... ... елді ... қоныстанады.
Түркия бұл көшті «искалла» ретінде, яғни квота ... ... ... ... ... мен Пәкістаннан келген қазақтарға «еркін мигрант»
статусын береді.
Түркия ... ... ... жаңа ... ... ... ... жоқ.Олар арнайы бөлінген қонақ ... ең ... ... ... ... Жер-
сумен, үй-жаймен қамтамасыз етіп, тірлік қылып кетуіне мүмкіндік тудырады.
Түрік тілін ... және жаңа ... ... ... туғызатын
оқу курстары ұйымдастырылды. Бір – екі жыл мерзім ... соң әр ... ... ... қалаған жерге барып орналасуына ... ... жаңа ... ... ... ... ... ата
кәсібі - мал өсірумен шұғылдану тиімді еді. Сондықтан да ... ... ... ... көшіп келуші еркін мигранттарға төл
құжат беріп, Түркия ... №2510 ... заңы ... ... келген мигрант үй салуға ... ... ... құқығы
болды./32/ Олар әскери қызмет етуге 5 жылға ... ... ... ... Серкеджи, Зәйтүн – бұрын деген ... ... ... кең ... емін-еркін өмір сүріп үйреніп қалған.
Сонымен қатар мал ... ... ... ... табылады. Қазақтардың
осындай жағдайларын ... ... ... үкіметі Маниса, Кония,
Ақсарай, Қайсері және ... ... мал ... ... оларға арнайы жер бөліп, үй, қора – қопсы салып ... ... ... ... ... бақан-министрі Фатын Рүшті
Зорлұ лагерді аралап көріп, бірқатар жағдаймен танысқаннан кейін лагердегі
барлық қазақты үлкен бір ... ... ... асқан бай ел емес.
Түркияның сіздерге берері туысқандық мейірім. ... ... ... ... бес жыл ... төлемейтін боласыздар. Ел ішінде жүріп-тұру
ісінде де, ... ... ... де сіздерге арнаулы арзан
бағамен билет ... Ауыл ... ... ... ... ... жер ... Ал сауда және қол өнер ісімен
шұғылданамын деушілерге қалалық жерден ... үй ... ... ... ... меншігіндегі фабрика- зауыттардан жұмыс
беріледі.
Туысқандар! Бұл Отан, мына ... ... Бұны ... ... ... ... ... түрік тектестердің борышы. Сіздер ата
жұрттан ... ... ... ... Құдай сақтасын! Түрік
тектестердің енді Түркиядан басқа қашып барып, баспана ... ... ... ... ... ... ... халықтардың қазіргі таңда,
бірден-бір тәуелсіз мемлекеті.
Қазақстанның тәуелсiздiгiн бiрiншi ... ... ... ... өзi, Түркия қазақтарының қуанышын еселеп ... ... ... ... ... ... ... шектеулi
болды. Өйткенi, ол кезеңде, әлем батыс және шығыс блок болып екiге бөлiнiп,
өзара салқын соғыс ... ... ... ... Ал ... мен ... ... жау блоктар iшiнде орын алып, бiр-бiрiмен туыстық байланыс
орната алмады. Қазақстан, Кеңестiк социалистiк республика ретiнде ... ... НАТО ... тәуелдi едi. Осы екi топқа кiрген әрбiр ел, қарсы
топқа жатқан елдiң азаматтарына күдiкпен қарауды ... ... ... ... азаматтардың ... ... ... ыңғайлы жағдай болған жоқ. Әрқандай бiр
мүмкiншiлiктi ... екi ел ... ... ... тыңшылық
әрекетте болғандар деп айыпталды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... капитализмнiң қол
жаулықтары ретiнде қарап, өздерiне олардан әрқашан ... ... ... деп ... Оларға, шетел қазақтарының алтындарын
дорбалап алып ... ... ... ... ... ... осы ... әсерiмен шетел қазақтарына қашқын
байлар көзiмен қарағандар кездесуi, мiне, осы ... ... ... жағдай Түркияда да қалыптасты. Осылайша, түркиялық бiр қазақтың
атамекенмен ... ... ... ... Оларға коммунист,
кеңестiк жансыз немесе сатқын деген айдар тағылды. Тiптi ... үшiн ... ... де ... Екi ... ел болған Қазақстан мен
Түркия арасындағы осынау орынсыз да ... ... ... Кеңес
Одағының күйреуi және ... ... қол ... қазақтарының өмiрiндегi ең маңызды оқиға 1991 жылғы 16
желтоқсанда орын ... Сол күнi ... ... бағымсыздығын,
яғни тәуелсiздiгiн бүкiл әлемге жария еткенi мәлiм. ... ... ... ... зор маңызға ие осы оқиғаны жүрекжарды қуанышпен қарсы
алды./34/
Қазақстан тәуелсiздiгiн жариялағаннан соң, ... 70 ... ... ... ... ... ... келтiруге
жол ашылды. Қазақстан мен Түркия қазақтары арасында 14 ... ... көз ... ... ... отандастарына
ыстық iлтипат көрсетiп отырғандығын айта аламыз. Әсiресе, ... ... ... Түркия қазақтарына ерекше назар аударып, көз
қырын салып отырғандығын әрi сондағы қазақтарға, әрi түрiк ... ... ... ... бердi.
Түркиядағы қазақтар қауымдастығының берген мәлiметi бойынша, бүгiнде
Стамбұлдың Зейтiнбұрны ауданында 13400-дей қазақ тұрса, ... ... ... ... ... ... ... аудандарында — 1500-2000, Измирде
1000 қазақ тұрады екен. Жалпы, қауымдастықтың Түркияда 31500-32000 қазақ
бар деп межелеп отырған жайы бар. Осы ... өзге ... ... ме, ... ме? Әрине бұл ойландырарлық жайт. Ендеше Қазақстан мұндағы
диаспора өкiлдерiн ... ... ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасы бәсекеге ... 50 ... ... мақсат етіп отыр. Осыған байланысты халық санын
көбейту ... ... ... елге қайтаруымыз
қажет.
Оралмандар Ата ... ... өз ... отанына ерінбей еңбек
етуді мақсат тұтып, ұрпағының болашағын ойлап, сағынышпен оралғаннан кейін
ортаға көптеген ... ... ... бірқатары: үкімет
көмек ретінде берген қаражаттың жетіспеуі, ... ... ... ... қиындығы, қазақша сөйлей алса да жаза ... ... ... ... ... ... белгілі бір өмір сүру құлқына
үйрене алмауы тағы басқалар.
Осы тұста, оралмандарға жергілікті әкімшілік, Қаржы министрлігі,
Еңбек және ... ... ... ... Көші-қон агенттігі және
Дүние жүзі қазақтарының қауымдастығы бірлесіп, ең оңтайлы нұсқа ... ... ... ... ... ... ... деймін. Онсыз
дамыған 50 ел түгiлi, "мемлекет" атаулы ... ... ... мен Түркия қазақтары арасындағы байланыстардың ... ме? - ... ... ... ... оған ауыз толтырып жауап беру
үшiн уақыт әлi ерте. Меніңше, осы ... ... ... ... үшiн, ... мәдени және әлеуметтiк салаларда жасалған
байланыстарға үшiншi саланың да қосылуы ... Ол, атап ... ... Әр нәрсенiң басының экономикаға келiп тiрелгенiн
ескерсек, осы үшiншi салада да байланыстарды дамытқан жағдайда, ... мен ... ... ... ... ... ... қазақтардың қазіргі жағдайы мен ... ... ... 30 ... ... ... өмір сүреді. Нақты
санын айту қиын, өйткені Түркия Республикасындағы ... ... ... ... ... дәл ... ... қиыншылық туғызып
отыр. Себебі Түркияда мемлекеттік санақ жүргізген кезде санақ қағаздарында
«ұлты» деген баған толтырылмайды екен.
Түркияда тұратын ... екі ... ... ...... құрайды - бұлар Қазақстанмен ... ... ... Олар ерте ... ... шығыс аудандарынан Қытайға қоныс
аударып, кейін Пәкістан мен ... ... ... ... бас ... ұрпақтары.
Екінші тобы- Ауғанстан жеріндегі соғыстан қашқан ... ...... Кеңес үкіметі орнатылып, колхоздандыру ... ... ... ... ... ... негізінен қазақтардың бес бірдей мәдени ұйымы бар-
Түркия қазақтарының қоғамы, Шығыс Түркістан, Ясауи атындағы діни ... ... ... ... ... Ата қоғамы.
Бизнес саласында негізінен тері өңдеу мен тоқыма саласын, тағы ... ... ... ... жақсы меңгерген. Жастарды тәрбиелеуде діни
көзқарасқа баса көңіл аударатындығы байқалады. Стамбұлда бір топ ... ... ... ... ... шығарады. Олардың арасында мемлекеттік
мекемелерде, Парламентте, Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қоныс аударған қазақ диаспорасы өкілдерімен
болған кездесулерде келешекте саны 300 ... ... ... қоныстануға ниеттілігі анықталды. Аталған ... ... жер ... диқаншылықпен айналысуды кәсіп етпек./35/
Статистикалық мәліметтерге жүгінсек, ең ... ... ... округінде -104 отбасы, Кония округнде -72 отбасы,
Маниса ... ... ... -160 ... ... ... 562 ... қоныстанды./36/
Бұл жерге көшіп келген ... ... төрт ... ... ... айналысты. Тері бұйымдарынан киім тігуді бірінші
қазақтар бастаған. Алғашында олар өз ... ... ... ... және ... ... ... Одан түскен қаржыны
жинай отырып ірі елдімекендердегі қалаларға барып фабрикалар ашады. ... ... тері ... әлемдік базарда алдыңғы орындардың бірін
алады./37/
Қазар «Алтайтері», «Бірлік» тігін фабрикалары – ... ... Оның ... ... пластик өнімдерін дайындайтын
«Түркістан», «Алтай», «Азия» қатарлы фабрикалары және де ... ... ... жеке ... ... ... ... цехы
жоқ үй кемде-кем. Қазақтар Стамбул қаласының Гунешли ... ... өз ... ... Тері ... саласының ... ... әр ... ... ... ... тұрмысқа қажетті ... ... ... ... ... ... кадрлар
қалыптасады. Түркияның сауда қатынастарын дамытуда қазақтар ... ... ... ... ... ... ... тігін
шеберханаларын ұстайды. Измир қаласының іргесіндегі «Қазақ сайында»
Шеризат ... ... ... ... танымал «Алғашқы қымыз» фермасын
құрған. Германиядан арнайы 50 бие ... ... ет ... дайындайды.
1986 жылы «Қазақ» атты қоғам құрылып, Тоқтаубай Топлы ... ... ... 6 ... ... ол ... төрағалығы Омар Жігіттің
қолына өтеді. Бұл қоғамның құрудағы мақсат- ұлттық салт-дәстүрді жастар
санасына ... ... ... ... көмектесу,
жергілікті халыққа қазақшылықты таныту еді. Қазақ деген атты ешқашан
ұмытпай, ата-баба салтын ... ... ... ... екінші Отанында тамыр жайған қазақтар өзге диаспораларға
үлгі боларлықтай деп ... ... ... ... ... ... ... қазақтар 1980-90 жылдары қоғаммаен
біте қайнасып, түркілене бастаған еді. Бұны ... ... ... Жаналтай, Хамза Ұшар бастаған ақсақалдар ана тілін сақтау үшін
Гүнешлі ауылын тұрғызып, қазақша оқытытын ... және орта ... ... ... қазақ ауылында тұрып, өз ортасын жасап, туған елдің
тынысымен тыныстауға мүмкіндік туғызған ... ... сол ... ... ... ... кезде Түркия қазақ зиялылары да қалыптасып үлгерді деуге
негіз бар. 1992 жылы ... ... ... ... ... дін
қайраткері, «Алаш» сыйлығының иегері Халифа Алтайды ерекше айтып ... Ол кісі ... ... ... ... қазақ тілінде басып
шығарды. Сонымен қатар, Қазақстанда өткен құрылтай жиналыстарына қатысып,
Түркиядағы қазақтардың мұң- мұқтаждықтарын таратып ... ... ... бұл кісі қазір біздің ортамызда жоқ.
Түркия қазақтары ... ... ел ... ... жиі ... бастады. Қазақстанда өткен бірнеше дүниежүзі
қазақтары ... ... ... ... өкілдері
келіп әлеуметтік – ... ... өз ... жылы 29 қыркүйекте Алматыда Абай атындағы академиялық опера
және балет театрында ... ... ... ... ... ... ... Ресей, Өзбекстан және т.б. елдерден келген қазақтар
қатысты. Біз қарастырып отырған ... ... 104 адам ... ... ... ... сөз кезегіне шыққан Дәлелхан
Жаналтайдың көзіне жас алып,еңкілдеп тұрып айтқаны:
-Мен бұл күнді ... деп ... жоқ ... ... ... тірілді! Енді арман жоқ!
Осы сөз құрылтайдың өзегіне айналды./39/
Құрылтай қонақтарында ерекше толқу мен ... ... ... ... рет ... ... ел мен ... қауышудың қуанышы сезiлдi.
Бұл олар үшiн ондаған ... бойы қол ... бiр ... ... ... ... түркиялық құрылтайшылар, атамекенде ... ... ... қиял әлемiнде жүргендей сезiндi. ... ... ... мен ... ғана ... ... Қазақстанда екендiктерiне
мыңбiр шүкiршiлiк еттi./40/
Ондаған жылдар бойы ... ... жара ... ... ... жер ... аяқталған едi. Құрылтай жұмысы кезiнде Дүниежүзi
қазақтары қауымдастығының iргетасы қаланды. Қазақстандағы ... ... ... ... Түркия тарапынан қазақтарының көш
бастаушы ақсақалдарының бiрi Дәлелхан Жаналтай ... ... ... ... қазақтарына деген ықылас, құрметiнiң бiр белгiсi ретiнде
жоғары бағаланды. Құрылтай кезiнде Сергей Терещенко басшылығындағы ... ... ... бiр қаулы қабылдап, шетел қазақтарының Қазақстан
азаматтарының құқықтарына ие ... ... ... ... Қазақстанмен байланыстары қарқындап нығая түстi. Өйткенi, осы
байланыстарға кедергi боларлық ешқандай бiр жағдай қалмаған едi.
1997 жылы наурызда Стамбұлда ... кiшi ... ... ... ... ... ... Германия, Швеция, Австрия
және Голландиядан өкiлдер қатысты. Түркия үкiметi де қолдау көрсеткен сол
құрылтайды ... ... ... мен ... түрiктерi қоры
бiрiгiп ұйымдастырды. Құрылтай ... ... ... ... ... ... бес қабатты ғимаратының тұсаукесерiн Түркия Сыртқы iстер
министрi Тансу Чиллер ... ... ... қазақтары үшiн айтулы күндердiң
бiрi, 2001 жылы Ыстамбұлда болып өттi. Халықаралық жоғары ... ... үшiн ... ... тiреген Қазақстан Президентi Нұрсұлтан
Назарбаев, Түркия қазақтарының өкiлдерiн ... ... ... туралы
ой-пiкiрлерiне назар аударып, өтiнiш-тiлектерiне көңiл ... ... ... ... үшiн ерекше құбылыс болды. Қазақтар, Елбасының ... ... ... ... арқаланып қалды./41/
Қазақстан тәуелсiздiгiнiң 10 жылдығына ... ... және ... төрт адам Қазақстан ... ... ... алтын
медалiмен марапатталды. Түркиядан Дәлелхан Жаналтай мен Шiрзат ... ... ... ... мен ... ... ... осы
медальдар, олар арқылы, Түркия және Еуропа қазақтарына деген атамекеннiң
ыстық iлтипаты мен ықыласы ... ... ... ... ... орынбасары Қалдарбек Найманбаев
бастаған қауымдастық делегациясы ... ... ... ... ... ... ... және осы өңірдегі қазақтардың
белсене араласуымен ұлы ақынымыз Абай күндерін өткізіп қайтты. ... әділ ... ... ... ... екі халықты бір-
біріне кеңінен таныту ісіне қосылған үлес болды./43/
1992 жылы 28 ... ... ... жүзі қазақтарының кіші құрылтайы
өтті .Онда «Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ... 5 жыл ... ... ... ... қазақтары қауымдастығының Жарғысына
толықтырулар мен өзгерістер енгізіп, бекіту туралы» мәселелерді талқылап,
ой-пікірлерін ортаға ... осы ... ... ... ... өткен симпозиумның
қорытындысына сай Қауымдастық жанынан ... ... ... ... ... ... қазақтардың, әсіресе жастардың
анна тілін үйренуі үшін Түркияға бір топ мұғалімдер жіберілді.Сонымен ... ... ... ... ... анна тілі ... дайындалды./45/
Осы жылы 22 наурызда Стамбулда Дүние жүзі қазақтарының кіші құрылтайы
өтті. Бұл бас қосуға Түркия Республикасы ... ... ... ... ... ... ... қатысты. Түркияның барлық ақпарат
құралдары бас қосу туралы кеңінен баяндады. Сөйтіп, бұл жиын қазақ халқын
Түркияға тағы бір реет ... ... ... ... қазақтардың мерейін бір өсіріп тастады. Олардың Стамбул қаласындағы
қоғамының беделін бұрынғыдан да ... ... Бас ... ... ... ... алар ... Қазақстан мен Түркияның, басқа да туысқан
елдердің ... ... ... ... ... ... өкілдері Стамбулда жаңадан ашылған ... ... ... ... кішігірім мұражай мүліктерін табыс етті. Бұл
бас қосуда төмендегідей ... ... ... ... айрықша айтылды. Олар:
1.Кезінде әртүрлі қуғын-сүргінге ұшырап,атамакенінен айрылған
қазақтарды қабылдап, оларға ... ... ... үшін ... алғыс білдіру;
2.Қазақстан мемлекеті өзінің шетелдердегі диаспорасына қамқорлық
жасай отырып,олардың ... ... ... ... ... ... ... құрбанына айналып, халқының үштен
бірі жазықсыз жапа ... өз ... ... ... ... ... ... отан алдында кінәсіз екендігін,оларды байырғы
атамекеніне ... бар ... ... ... арнайы заң
қабылдануын уақыттың жеткенін мәлімдеу;
3.Қазақстан Республикасы сырт ... ... оқу- ... ... жағынан көмек көрсетуде, олардың атажұртқа қоныс аударуына
барлық жағдай жасалынып, бұл ретте ... ... ... ... ... ойдағыдай жүзеге асатынына ... ... ... ... ... ... ... құрып, ооның өз
журналы,газеті болып, ол латын әріпімен шығарылатын ортақ баспа Ашу;
5.Болашақта бүкіл түрік халықтарына ... ... ... ... көшу ... ... асыру.
Түркияға қоныстанған қандастарымыздың бүгінгі ұрпағаның бір бөлігі
қазір Еуропа ... ... етіп жүр. ... ... тыныс-
тіршілігімен Көне құрлықта дүниеде қазақ деген ел бар ... ... ... ... ... 2002 ... 16-20 мамырында
Германияның Кельн қаласында Қауымдастықтың ... ... ... ... ... ... ... қарсаңында Еуропа елдерінде тұратын
қазақтардың кіші құрылтайының дүрілдеп ... ... ... қазақтардың бір мыңнан астам өкілдері қатысты. Бас қосудың күн
тәртібіндегі мәселелер ... ... оң ... ... ... 10 ... орай, Түркия және Еуропа
елдерiнен төрт адам Қазақстан Президентi ... ... ... марапатталды. Түркиядан Дәлелхан Жаналтай мен ... ... ... ... ... мен Шәрiп Найманға берiлген осы
медальдар, олар арқылы, ... және ... ... ... ... ... мен ықыласы ретiнде жоғары бағаланды./47/
2002 жылы Ыстамбұлда қазақтардың Түркияға орналасқанына елу жыл ... ... ... Осы ... ... ... Дүниежүзi
қазақтарының II құрылтайы өткiзiлдi. Оған да түркиялық қазақтар ... ... 50-100 ... ... ... және демография
агенттiгiнiң ұйымдастыруымен Түркиядан Қазақстанға бiржолата көшiп
баруда./48/
Сонымен ... ... ... ... ... Қазақстан мен
Түркия қазақтары арасында 14 жылдық осы ... көз ... ... ... ... ... ... отырғандығын
айта аламыз. Әсiресе, Президент Назарбаев, Түркия қазақтарына ... ... көз ... ... ... әрi сондағы қазақтарға, әрi түрiк
халқына орайы келген сайын көрсетiп бердi./49/
Қазақстан мен ... ... ... ... ауқымы
жеткiлiктi ме? - деген сұраққа келсек, әрине оған ауыз толтырып жауап беру
үшiн уақыт әлi ... ... осы ... ... қанағаттандырарлық
деңгейге көтерiлуi үшiн, көбiнесе мәдени және әлеуметтiк салаларда жасалған
байланыстарға үшiншi саланың да ... ... Ол, атап ... ... Әр ... ... ... келiп тiрелгенiн
ескерсек, осы үшiншi салада да ... ... ... ... мен ... ... ... ойдағыдай толыға түсерi
рас.
Қазақ шын мәнiнде үлкен сынның алдында тұр. Шет елдердегi қазақтар
өзге ұлттардың ... кете ме, ... ... ... ... ... мәлiметi бойынша, бүгiнде
Стамбұлдың Зейтiнбұрны ауданында 13400-дей қазақ тұрса, Гүлеш ауданын ... ... ... ... ... ...... Измирде
1000 қазақ тұрады екен. Жалпы, қауымдастықтың ... ... ... деп ... отырған жайы бар. Бұл орайда қауымдастық төрағасы Дәруiш
Қылыш ... ... ... Президентi мен мемлекетiнен тiлейтiнiмiз —
Қазақстан латын әрпiне тезiрек көшсе ... ... ... ... ... ... ... әріпінде жазылған кiтап-журналдарды,
баспасөздi оқи алмайды. Ресейдегi 1,5 миллион қазақ ... ... 1,5 ... қазақ қытайланып жатыр, Түркиядағы 30 мың қазақ
түрiктенiп жатыр, ал Қазақстандағы қазақ өз ... өзi би бола ... әлi ... ... кеңестiк идеологиядан арылмаған "советтiк
қазақтардың" кесiрiнен ... ... ... ... демографиялық ахуалының Ресейден де қиын екенiн көпшiлiк
бiлер. Сондықтан сырттағы әрбiр ... бiз үшiн орны ... ... ... көбi елге ... ... сияқты. Себебi мұндағы
қазақтардың денi шағын бизнеспен айналысады. ... ... ... ... 90-шы ... ... күрт дамып кеткен терi өңдеу ... ... ... өсуiне зор септiгiн тигiздi. Дәруiш
Қылыш өз бизнесiн Қазақстанға ... ... ... Қазақстанда шағын
бизнестi ашудың қиындығын айтады. "Стамбұлдан елге қайтайын десек, Алматыда
үйдi жалға алу өте ... ... екi ... үй ... ... ... ... үй бағасы шарықтап тұр. Оның үстiне бюрократия бар. Бiр
кәсiпорын ... ... бiр ... ... ... табалдырығын тоздыру
керек екен. Қазақстанға барып, бюрократияның ... ... ... ... де бар" — дейдi, Дәруiш аға. Сондықтан сырттағы қазақтарды елге
үлкен жеңiлдiктермен көшiру мәселесi де қамтылса жөн едi. ... ... ... бизнесiн елiмiзге көшiруге мемлекет тарапынан қолдау
көрсетiлсе жөн болмас па едi?! Бұл да ... ... бiр ... енді ... ... ... зерттеулеріне сүйенер
болсақ, шет елдерде тұратын қазақтар саны мынадай:
|№ |Мемлекет атауы ... |
|1 ... |1млн 296 мың |
|2 ... |870 мың |
|3 ... |660 мың |
|4 ... |157 мың |
|5 ... |30 мың |
|6 ... |15 мың |
|7 ... |15 мың |
|8 |АҚШ |10 мың |
|9 ... |7 мың ... ... |4 мың ... ... ... ... өзі алғаш құрылған күннен бастап, қандай қиын
жағдайға тап ... ... ... ... қамқорлық
жасауды назардан тыс қалдырған емес. Елбасымыз ... ... ... ... ... ... қал
–жағдайына қатысты мәселелер сан мәрте ресми түрде ... ... ... ... ... ... ... арқылы бір сағаттық ... ... ... отанымыздағы айтыс,концерт тағы да басқа мәдени
шараларды көрсетеді. Мысалы, Дәруiш ... ... ... ... ... 5
пен 6 арасында далада жүрген бiрде-бiр қазақты көрмейсiң. Неге? ... ... ... ... "Caspionet" телеарнасынан бiр сағат Айтыс көрсетедi.
Бiз домбыраның даусын аңсаймыз ғой, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бiрiншi қабатын
қандастарымыз арнайы телеарна көруге арнаған. Төрде ... үй ... Онда күнi бойы бiр ғана ... ...... ... жастары айтысқа қатты құмартпайды екен. Есесiне Түркияда 100-ден аса
түрiкше ... ... соң, ... ... жергiлiктi телеарналарды
қызықтап көредi. Сондықтан Түркия ... бар ...... ... да ... ... ғана. Ақпараттық экспансия өршiп
тұрған заманда Қазақстаннан шығатын жалғыз телеарнаны шетелдегi қазақтардың
мүддесi үшiн ... ... ...... ... ... ма? Дәруiш Қылыш та: "Балаларымыз қазақша телеарна ... ... ... тiлдi ... ма?" — деп ... ... ... сәл түрiктенiп кеткен. Оның үстiне аты-
жөнi, есiмдерiнiң денi — түрiкше. "Қазақ тiлi" ... ... ... ... ... бөтен аттарды түрiкшеге сай етiп жазуды
мiндеттейтiн заң бар екен.Ол ... ... ... ... ... мен тегінің кейін өзгеріске ... ... ... ассимиляцияға түсуiне өзiндiк септiгiн
тигiзiп жатқан тағы бiр фактор — ... ... ... тиым ... ... ... неке Түркияда да өріс алып келеді. Түрiктен
қыз алып, не түрiкке қыз берiп ... ... ... да жоқ ... ұрпақтар түрік деп жазылады. Олардың қазақтықтан жырақтап ... ... ... ... тiл мен ... араластырмау
үшiн Түркияда жаз айларында екi ай бойы арнайы той-мерекелер өткiзiледi
екен. Оған Қазақстан мен Еуропадан ... ... ... ... ... ... балаларының толыққанды қазақ отбасын ... ... ... ... араласады екен. Ата-жұртқа қайтып жатқан отбасылары да
бар көрiнедi.Қазақ тілі қоғамының төрағасы ... ... ... ... ... 50 отбасы қарай жол тартады.
Түркиядағы қазақ жастарының арасында дәрiгерлер, ... ... және ... ... иелерi бар. Олардың елге
келгенде бір мәселе алаңдатады-ол тіл ... ... олар ... ... тек қана кирилл әрпiнде шығып жүрген оқулықтар мен
орысша кiтаптар ... ... соң, ... ... ... деген
журнал шығаруда. Түркиядағы қазақтар ... ... 1986 ... ... ... ... ... қазақ тiлi мен дiн
пәндерiнiң курстары, ... ... қор ... істеуде.
Өкiнiшке қарай, журнал түрiк ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүр мәселелерiн қамтиды екен. Журналдың
жалпы таралымы — 7500 дана. Оның 55 ... ... ... ... ... ... ... Францияда тұратын отандастарымызға
таратылады./55/
Түркиядағы қазақ ... ... ... ... ... ... шығаруға аса мүдделiмiз. Мұндағы түрiктер бiздiң түбiмiз бiр
деп бiледi. Бiзде түрiкшеге аударылмаған кiтаптар өте көп қой. ... ... ... ... мен ... ... құлықты болып
отыр" — дейдi./56/ Мұндағы қазақтар журнал аясында Қазақстанның көрiктi
жерлерiн насихаттауды да ... ... деп ... ... Бұл ... ... басшысы: "Қазiр әлемге қарасаңыз, дүние кiшiрейiп барады.
Дамыған елдерге ... ... адам ... ... көпшiлiк: "Бiз
бұрын-соңды ешкiм болмаған жерге барғымыз келедi" — ... ме?! ... мүлт ... ... ... паш ету ... қой. ... Оқжетпестi бiз әлi де туристерге таныта алмай отырмыз. ... ... ... ... ... ... ... тарихи, мәдени, яғни туристiк жерлерiн неге насихаттамасқа.
Түркияның туризм кластерi ... ... 80-шi ... дамыған. Бұл
орайда қандастарымыз елiмiздiң небiр тарихи, мәдени ... ... ... ... ... да ... тиек ... диаспорасының кешенді мәселелерін зерттеу барысында ... ... ... – алыс және ... шет ... өмір ... ... өзіндік ұлттық санасының әр түрлі деңгейдегі көріністері
және оралман – ... ... ... ... ... ... ... халықтың ғасырлар бойы қордаланатын ... ... Оның ... қалыптасуына, дамуына және келесі ұрпаққа
сабақтастықпен жалғасып отыруына ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қазақстан Республикасының Көші-қон мен демография агенттігінің
мәліметтері ... ... ... аралығында тәуелсіз Қазақстан жеріне
42387 қазақ отбасы немесе 183652 адам ... ... ... «Халықтың
көші-қоны туралы» Заңға сәйкес шет елден көшіп келетін қандастарымыз
квотамен ... ... ... ... ... ... бұл ... орындалуы да ойдағыдай емес.
2002 жылдың шілде-тамыз айларында Түркістанда ... ... сай ... ... ... диаспорасының тарихын
зерттейтін ғылыми орталық ... ... ... жастардың ана тілін үйренуі үшін
Түркияға бір топ мұғалімдер жіберілді. Сонымен қатар ... ... ... ... ана тілі оқулығы дайындалды.
Оралмандар Ата -жұртты аңсап, өз тарихи отанына ерінбей еңбек етуді
мақсат тұтып, ... ... ... сағынышпен оралғаннан кейін
ортаға көптеген проблемелар туындайды. Проблемалардың бірқатары: үкімет
көмек ... ... ... ... ... қызметтің
қымбаттығы, жұмысқа орналасудың қиындығы, қазақша сөйлей алса да ... орыс ... ... ... ... ... белгілі бір өмір
сүру құлқына үйрене алмауы тағы басқалар.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы бәсекеге қабілетті 50 ... ... ... етіп ... байланысты халық санын
көбейту ... ... ... елге ... Ол үшін мен мына ... баса назар ... Елге ... ... ... -экономикалық жағынан
қаматамасыздандыру керек (баспана, жер, жұмыс ... ... ... ... алу ... ... беру ... жақсарту керек;
3. Оралмандарға арналған беймідеу орталықтарын құру ... ... ... 6 айға ... ғана ... ... мерзімді 1-1,5 жылға дейін ұзарту қажет;
4. Көші –қонға әлі де ... беру ... ... ... ... ... назар аударған жөн.Әрине, мұның бәрі қаржыға келіп
тірелетіні айқын. Дегенмен, квотадан тыс ірге ... ... күш ... арқа ... ... ескерген дұрыс. Оларға ең алдымен
баспана ... ... ... ... ... тындырар еді. Осындай
және өзге де квота беру ... ... ... ... Оралмандарға берілетін бір ... ... ... ... ... ... ... тіл үйрету, сауат ашу, өз ана ... оқып ... ... орталықтарды көбейту қажет.
Осы тұста, оралмандарға жергілікті әкімшілік, Қаржы министрлігі, Еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... және ... қазақтарының қауымдастығы бірлесіп, ең оңтайлы нұсқа ... ... ... ... ... ... көрсетсе деймін.
Қазір мына жаһандану дәуірінде шетелдегі ... ... ... ... үшін мына өзекті мәселелерді шешуді ... ... ... ... жас ... өз ана тілін,
мәдениеті мен салт-дәстүрін, тарихын, ауыз ... мен ... ... ... ... жағдай жасау керек;
2. Жыл сайын ... ... ... ... 1-2 айға қазақ тілін үйрететін мұғалімдерді жіберу
керек;
3. Түркияда ... ... бар, 2-3 ... ... ... алып ... ... орнату мәселесі шешілсе;
4. Шетелдегі қазақтардың балаларын ... ... ... әлі
күнделікті назарда болуы керек.Сырттан оқу ... ... бала ... бәріне қол ұшын ... ... ... ... ... ... ... елшілігі мен, сонымен қатар «Қазақ» ұлттық
қоғамы мен жиі қарым-қатынас ... ... ... тарапынан Түркиядағы қазақ жастарын атамекенмен
таныстыру мақсатында ... алып ... ... ... ... қажет.
7. Диаспора мәселесі әлі жадағай қарастырылуда. Оны ғылыми ... ... ... ... ... болуға тиіс.Осыған байланысты көші-қон
тарихы да ... тыс ... ... ... ... ... ұшыраған
қандастарымыздың тарихын кейінгі ұрпақ білуге тиіс.
8. Қазақ Қазақстанға керек. Ол үшін алдымен ұлттық -патриоттық уағыз-
насихатты ... ... ... алуымыз қажет деп есептеймін.
Ал енді Түркияда қазақтану қай ... Осы ... ... ... ... Қара ... ... ұсынады:
Көріп отырғанымыздай, 1996-2006 жылдар арасында қазақтануға байланысты
200-ге жуық ... ... ... ... ... елге ... ... көтерген.
Ғалымдардың айтуынша Түркиядағы ... ... ... әлі де
көптеген зерттеулерді қажет етеді. Өйткені қазірге дейін ... ... ... қыр - ... толық ... ... ... ... ... да алда жас тарихшыларды осы ... ... ... ... ... ... ұлт біреу, демек оның ұлттық болмысы, салт-санасы,
әдет-ғұрпы- барша қазаққа тән, оның ғажайып мол рухани қазынасы да ... ... ... ... деп- атап ... еді ... ... құрылтайында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев./59/
Сондықтан да әдебиет, мәдениет, өнер сияқты салалардағы ... не ... ... деп бөлу ... ... ... ... болып шығады.
Мемлекетімізде қазіргі кезде 8 миллионға жетер –жетпес қазақ бар десек,
жалпы қандастарымыздың 30 ... ... ... ... Сол ... өздерінің ұлттық дәстүрі мен ерекшеліктерін сақтап, өсіп-өркендей
ала ма, әлде өздері мекендеген елдің халқына мүлдем ... ... ... – міне осы ... ... ... ... тиісті шаралар қолдану, оны
іске асыру бүгінгі таңда бізді ... ... тиіс деп ... ... ... ... алдында егемендік алған елінде үлкен
сын тосып тұр. ... ... ... ... саны 5 млн. ... ең көп ... өкілдері Өзбекстан және ... Ал біз ... ... ... ... 30-40 ... өмір сүріп ... ... ... қазақтар
түрiктенiп кетпей ме? Сырттағы ... ... ... болу ... ... ... ұлт — ... мықты болуы керек. Қазақтың
тiлi, дiнi, тұғыры мықты болуы керек. Елiмiзде қазақ ... ... ... ... мен ... ... мен Моңғолиядағы миллиондаған
қазақтар да iшкi ассимиляцияның оңай құрбанына айналады.
Қазір жаһандану дәуірінде ... ... өзге ... кетпеуі Түркиядағы қазақтардың, ... жас ... ... ... ... мен салт-дәстүрін, тарихын, ауыз әдебиеті ... тағы сол ... ... ... ... ... жасау
керек. Қазақстан Республикасы тарапынан ... ... ... ... ... ... керек. Түркиядағы қазақ
елшілігі мен, сонымен ... ... ... қоғамы мен жиі қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... жастарын
атамекенмен таныстыру мақсатында елімізге алып ... ... ... таныстыру қажет деп есептеймін.
Сондықтан Қазақстан да әлемдiк тәжiрибенi ... ... ... ... ... бөлмей, қазаққа тартып, қазақыландыра бастауы
тиiс. Онсыз дамыған 50 ел ... ... ... ... кiруiмiз
неғайбыл.
Сонымен, Астанада өтетiн Дүниежүзi қазақтарының III ... ... ... және ... ... қоса, экономикалық
деңгейлерiн де көтеру турасында нақты шаралар белгiленетiн болса, ... нұр ... ... Х.Алтай, «Қазақтар туралы шежіре», ... ... ... Естеліктерім, Стамбұл.,1980,45-48-бб.
3.Х.Алтай,Атажұрттан Анадолыға дейін,Анкара.,1981,56-58-бб.
4.Ә.Қара,«Көне дәуірден ... ... ... және
Қазақстан»,Алматы.,
2006,15-18-бб.
5.Л.Годфрей, «Қазақ қырғыны»,Лондон., 1977,95-103б.
6.Х.Оралтай, ... ... ... ... ... Стамбұл.,
1961,65-70-бб.
7.Х.Ғайретолла,Алтайдағы қанды күндер, Стамбұл.,1977,101-015-бб.
8. Ә.Қара, Түркиядағы қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992,4-6-бб.
9. И.Сванберг,Түркиядағы қазақ босқындары,Уппсала.,1989,58-75бб.
10.М.Киршнер, Стамбұлдағы қазақ босқындарынан жазып алынған ... ... ... ... ... қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992,5-6-бб.
12. Бұл да сонда,8-б.
13. Түркиядан келген ... Қ , ... ... ... ... ... Ә.Қара, Түркиядағы қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992,2-б.
17. Л.Годфрей,Қазақ қырғыны,Лондон.,1977,95-103бб.
18. Х.Оралтай, ... ... ... өмір, А., Ғылым, 1997,203-б.
19.Х.Оралтай, Бостандық жолында Шығыс ... ... ... ... күндер, Стамбұл.,1977,15-б.
21. И.Сванберг ,Түркиядағы қазақ босқындары,Уппсала.,1989,58-75бб.
22. ... ... ... ... диаспоры, Алматы.,
1997,102-106бб.
23. Ә.Қара, Түркиядағы қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992,12-б.
24. Х.Оралтай, Елім- айлап ... ... А., ... ... ... ... ... Атамұра., 1993,15-б.
26. Я.Дінаш, Европадағы қазақтардың жұтылып кетпеуі ... ... ... ... // ... ... 24 тамыз,2007, 7-б.
27. Е.Кәпқызы «Тұқымымыз тұздай құрымаса ... ... ... елі-1999,№8,3-б.
28. Г.Мендикулова,Исторические судьбы ... ... ... келген мейман,Исламбеков Қ , №85,9-б.
30. Тілек Дәулетов, ... ... ... ... ... казахской диаспоры,Алматы.,
1997,102-106бб.
32. Х.Оралтай, Елім- ... ... ... А., ... 1997,500-б.
33. Е.Бекқұлов, «Түркияда тұрақтаған қазақтар»,//Шымкент ... ... ... ... апрель,с-11.
35. К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
36. М.Тәтімов, Қазақ әлемі, Атамұра., 1993,3-б.
37.«3 қазақтың біреуі жат ... ... ... ... ... ... қазақтары қауымдастығының
шежіресі,(20.11.1992ж.-29.07.2002ж.)А.,2002,19-б.
39. Б.Сапаралы, Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы, А., Атамұра-
Қазақстан,1993.,187-б
40. Дүниеүзі қазақтарының ІІ құрылтайы,А., 2003,12-б.
41.Бұл да сонда,13-б.
42Отан ортақ, ой ... ... ... ... ... ... қазақтары қауымдастығының
шежіресі,(20.11.1992ж.-29.07.2002ж.)А.,2002.12-бет
44.Бұл да сонда,15-б.
45.Бұл да сонда,19-б.
46. Ә.Қара, Түркиядағы ... ... ... ... ... Елге асыққан қандас көп,//Егемен Қазақстан,1993,17
қыркүйек,3-б.
48.Н.Мустафаев,Казахи зарубежья,//Мегаполис-2006,17 апрель,с-11.
49.Қазақ диаспорасы және қауымдастық,//Алтын бесік,Алматы-2002,№2,5-б.
50. К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
51. ... ... ... ... ... зерттеулер,А.,1992,6-б.
52.Бұл да сонда,7-8-бб.
53.Қ.Найманбаев,Қазақ диаспорасы және қауымдастық,//Егемен ... ... ... ... мен ... Астана., Елорда -2005,3-б.
55. Б.Сапаралы, Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы, А., Атамұра-
Қазақстан,1993.187-.б
56.М.Қойгелді, Сыны мен сыры ... ... ... ... ... ... интеграция және қазақ диаспорасы, А., Жеті жарғы,2007,8-б.
58.Қазақ ... ... мен ... ... ... ... ... тізімі.
1.Ә.Қара, Түркиядағы қазақтар туралы жасалған зерттеулер,А.,1992.
2.Г.М. Мендикулова, Исторические ... ... ... и ... , А., ... ... ... выживания, А.,Атамұра- 1997.
4. Х.Алтай, Естеліктерім, Стамбұл.,1980.
5. Х.Алтай, Атажұрттан Анадолыға дейін,Анкара.,1981.
6. Х.Алтай,Қазақтар туралы ... ... ... ... қырғыны,Лондон.,1977.
8.Х.Оралтай, Бостандық жолында Шығыс Түркістан
қазақтары,Стамбұл.,1961.
9. Х.Оралтай, Елім- айлап ... ... А., ... ... ... ... Стамбұл.,1977.
11.И.Сванберг, Түркиядағы қазақ босқындары,Уппсала., 1989.
12. Қ.Найманбаев, Қазақ диаспорасы және қауымдастық//Егемен
Қазақстан- 2004.
13. Алтын бесік, (Ел аралық ...... ... ... №5,
А., 2005.
14. К. Тасболатова. http:// www .turkystan.kz
15.Ә.Қара,Көне дәуірден бүгінге дейінгі қазақтар және
Қазақстан,Алматы.,2006.
16. Отан ортақ, ой ... ... ... ... ... ... қазақтар,//Шымкент келбеті-2006.
19.С.Балғабай,Елге асыққан қандас көп//Егемен Қазақстан- ... ... ... ... ... құрымаса екен дейді қандастарымыз,//
Қазақ елі-1999.
22.3 қазақтың біреуі жат жұртта ... ... ... ... ... ... ... Дүниежүзі қазақтарының құрылтайы, А., Атамұра-
Қазақстан,1993.
25.М.Қойгелді, Сыны мен сыры үйлесімді Түркия,// Егемен Қазақстан,2006. ... ... ... ... кетпеуі үшін, Қазақстан көмек
беруі керек, // Қазақстан- Заман 24 тамыз,2007.
27.Еуразиялық интеграция және қазақ диаспорасы, А., Жеті ... ... ... мен ... ... ... 2005.
29.М.Тәтімов, Қазақ әлемі, Атамұра 1993.
30.Дүниежүзі қазақтарының ІІ құрылтайы,А., 2003.
31.Түркиядан келген мейман, Исламбек Қ., Жаңа ... ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі16 бет
Эмигрант және эмиграция ұғымы31 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Монғолия жерінде қазақ диаспорасының қалыптасуы, тарихы мен ерекшелігі97 бет
Моңғолиядағы социалистік құрылыс жылдарындағы қазақ диаспорасы83 бет
ТМД шеңберіндегі қазақ диаспорасының мәселелері мен Қазақстанның көзқарасы (1991-2006жж)74 бет
Түркиядағы ХХ ғ. басындағы революциялық қозғалыс41 бет
Шетелдегі түрік диаспорасының қалыптасу тарихы55 бет
Қазақ диаспорасының қалыптасуы мен дамуы18 бет
Қазақстандағы өзбек диаспорасы79 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь