Иліктің бөліну теориясындағы сот билігі түсінігі, мазмұны, функциясы

ЖОСПАР
I.КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
II.НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.25
1. БИЛІКТІҢ БӨЛІНУ ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ СОТ БИЛІГІ ТҮСІНІГІ, МАЗМҰНЫ, ФУНКЦИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.19
1.1. Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің түсінігі мен мазмұны ... 5.16 1.2. Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің функциялары ... ... ... ... 17.19
2. БИЛІКТІҢ БӨЛІНУ ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ СОТ БИЛІГІНІҢ ЖҮЙЕСІ, БЕЛГІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20.25
2.1 Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің жүйесі ... ... ... ... ... ... ... 20.23 2.2.Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің белгілері ... ... ... ... ... ... 24.25
III.ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26.28
IV.ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
I.КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Конституциямыздың 3-бабының 4-тармағына сәйкес, Республикадағы мемлекеттік билік біртұтас және ол Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну, олардың тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес жүзеге асырылуы тиіс деп белгіленді.
Сот билігінің заң шығару және атқару билігімен бір деңгейде тұру демократиялық мемлекеттің белгісі. Сот билігін басқа мемлекеттік биліктік құрылымдардан бөлу, мемлекеттің құқықтық жоғарлығы принципін, соның ішінде бостандық пен әділдік идеясын жүзеге асыруға нақты түрде жылжуын көрсетеді.
Сот билігінің негізгі мақсаты – қоғамның мүшелерін кез келген бассыздықтан қорғау, яғни басқа азаматтардың бассыздығынан, мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды тұлғалардың теріс әрекеттерінен қорғау болып табылады. Мұндай қызметті жүргізбей мемлекет құқықтық деп есептелінбейді. Қоғамда пайда болатын даулардың құқық негізінде шешілуін қаматамасыз ете отырып, қоғамдық өмірдің барлық субьектілерінің заңға бағынуы, сот билігінің заң шығару мен атқару биліктерінен оқшаулануында және олардың қызметіне құқықтық қадағалауды жүзеге асыруында маңызды роль атқарады. Егер де сот билігі Конституцияға сәйкес заң шығару мен атқару билігінің қызметтерін бағалау мүмкіндігі болса, бұл функция нәтиже береді. Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның мемлекеттік құрылысының жаңаша қалыптасуы, дамуы кезеңінде келістілік жағдайында қызмет етудің басты құралы – мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызмет атқару жүйесін жаңаша оқып-үйрену, зерттеу қажеттігі туындайды. Сондықтан, заң ғылымының кезек күттірмес мәселелерінің бір бөлігі – сот құрылысы, сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот төрелігі дамуы принциптерінің ғылыми-құқықтық, теориялық-тәжірибелік өзекті мәселелері және олардың мән-мағынасын зерттеу болып табылады.
Сот билігінің мақсаты – Қазақстан Республикасындағы сот реформаларын талдауға тырысып, әр түрлі әдебиеттер мен қайнар көздер көмегімен қазіргі Қазақстанның сот билігінің өзекті мәселелерін анықтау. Зерттеудің міндеттері қойылған мақсаттан туындайды және сол үшін сот қадағалауы негізделетін фундаментін нақты білу қажет, тақырып бойынша әдебиеттер мен нормативтік актілерге талдау жасау керек. Тақырыптың зерттеу деңгейі. Құқықтық жүйелер мәселерін зерттеген бірнеше ғалымдар бар: Олар: Халиков К.Х, Алиев Мирбашир Мирахмед Мақұлбеков Б.Д.
Нарикбаев. М.С. Нәрікбаев М. Сапаргалиев М. Шаламов М. Халиков К.Х. Сулейменова Г.Ж. В.И. Радченконы, Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Мами К.А. Савицкий В.М. В.И.Швецов. Кальсин И. Гуценко К.Ф., Ковалев М.А.
3
Ибрагимов Х.Ю. Кудряцев В.Н. Право и поведение. М. 1988. С. Неп,..Стецовский Ю.И. Токвил А.Чиркин В.Е. Гунель М. В.Г. Стрекозова. М. А.П. Рыжаков, А.И. Сергеев. – М.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Халиков К.Х. Некоторые вопросы борьбы с преступностью в Казахской ССР. Развитие демократических начал в организации и деятельности суда. Алма-Ата. 1987.
2. Алиев Мирбашир Мирахмед Оғлы. «Қазақстан Республикасының Сот жүйесі мен құқық қорғау органдары». Астана, 2004
3. Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: оқу құралы – Алматы: Айдана, 2003. – 146 бет.
4. Нарикбаев. М.С. Казахстан: Судебно-правовая реформа и дальнейшие пути ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой реформы в постсоветских государствах: опыт и суждения. Астана, 1998, 7-бет
5. Нәрікбаев М. Ұлы билерден Жоғарғы Сотқа дейін. Алматы, 1999 ж.
6. Сапаргалиев М. Организация Советского суда в Казахстане, Алма-Ата, 1954 г.
7. Тимофеев В. Судебная система суда РФ. 1994 г.
8. Шаламов М. Судебное устройство Казахстана. Москва, 1941 г.
9. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. Алматы, 1998 г. С. 3-4.
10. Сулейменова Г.Ж. Суд и судебная власть в РК. – Алматы, 1994. – 236 бет.
11. Комментарий к Федеральному конституционному закону « О судебной системе РФ»/ В.И. Радченконың редакциялығымен,-М., 1998. 6-бет.
12. Баглай М.В. Конституционное право Российской федерации. – М., 1998.-612-613 бет.
13. Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право Росии. М. 1995. С.33
14. Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в РК. – Астана: Елорда,2001
15. Савицкий В.М. Организация судебной власти в РФ. – М., 1997. – 20-бет
        
        ЖОСПАР
I.КІРІСПЕ............................................................................................................3-4
II.НЕГІЗГІ БӨЛІМ...........................................................................................5-25
1. БИЛІКТІҢ БӨЛІНУ ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ СОТ БИЛІГІ ТҮСІНІГІ, ... ... ... ... ... сот ... ... мен мазмұны....5-16 1.2. Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің функциялары................17-19
2. БИЛІКТІҢ БӨЛІНУ ... СОТ ... ... ... Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің жүйесі............................20-23 2.2.Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің белгілері........................24-25
III.ҚОРЫТЫНДЫ.........................................................................................26-28
IV.ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... ... ... ... ... Республикадағы мемлекеттік билік біртұтас және ол Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... әрі ... жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау принципіне сәйкес жүзеге асырылуы тиіс деп ... ... заң ... және ... ... бір ... тұру демократиялық мемлекеттің белгісі. Сот билігін басқа мемлекеттік биліктік құрылымдардан бөлу, мемлекеттің құқықтық жоғарлығы ... ... ... ... пен ... ... жүзеге асыруға нақты түрде жылжуын көрсетеді.
Сот билігінің негізгі мақсаты - қоғамның мүшелерін кез келген бассыздықтан ... яғни ... ... ... мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды тұлғалардың теріс әрекеттерінен қорғау болып табылады. Мұндай қызметті жүргізбей мемлекет ... деп ... ... ... ... ... ... негізінде шешілуін қаматамасыз ете отырып, қоғамдық өмірдің барлық субьектілерінің ... ... сот ... заң ... мен атқару биліктерінен оқшаулануында және олардың қызметіне құқықтық қадағалауды жүзеге асыруында маңызды роль атқарады. Егер де сот ... ... ... заң ... мен ... билігінің қызметтерін бағалау мүмкіндігі болса, бұл функция нәтиже береді. Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның мемлекеттік құрылысының жаңаша ... ... ... ... ... ... ... басты құралы - мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... ... ... оқып-үйрену, зерттеу қажеттігі туындайды. Сондықтан, заң ғылымының кезек күттірмес ... бір ... - сот ... сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот төрелігі дамуы принциптерінің ғылыми-құқықтық, теориялық-тәжірибелік өзекті мәселелері және олардың мән-мағынасын зерттеу болып табылады.
Сот билігінің мақсаты - ... ... сот ... талдауға тырысып, әр түрлі әдебиеттер мен қайнар көздер көмегімен қазіргі Қазақстанның сот билігінің өзекті ... ... ... ... ... ... туындайды және сол үшін сот қадағалауы негізделетін фундаментін нақты білу қажет, тақырып бойынша әдебиеттер мен нормативтік актілерге талдау жасау ... ... ... ... ... ... мәселерін зерттеген бірнеше ғалымдар бар: Олар: Халиков К.Х, Алиев Мирбашир Мирахмед Мақұлбеков Б.Д. ... М.С. ... М. ... М. ... М. ... К.Х. ... Г.Ж. В.И. ... Козлов Е.И., Кутафин О.Е. Мами К.А. ... В.М. ... ... И. ... К.Ф., ... М.А.
3
Ибрагимов Х.Ю. Кудряцев В.Н. Право и поведение. М. 1988. С. Неп,..Стецовский Ю.И. Токвил А.Чиркин В.Е. Гунель М. В.Г. ... М. А.П. ... А.И. ... - ... ... БӨЛІНУ ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ СОТ БИЛІГІ ТҮСІНІГІ, МАЗМҰНЫ, ФУНКЦИЯСЫ
1.1. Биліктің бөліну теориясындағы сот ... ... мен ... даласында сот органдарының пайда болу және қалыптастыру тарихы - қазақ қоғамының ... ... ... ... сот ... қалыптастыру мен бекітудің негізгі өлшемдерін түсініп ұғыну үшін қазақ даласындағы қарапайым құқық тарихнамасын біліп қана ... ... ... ... ... нормаларының, заңдар мен салт-дәстүрлердің тарихы мен оның дамуын терең игеру қажет. Қазақ халқының тарихындағы сот төрелігі ... ... ... ... ... тамырын жайған. Билерге тиесілі сот билігінің қазақ қоғамында ерекше маңызы бар, ол басқару жүйесінде биліктің жетекші нысанына айналды. Көшпелі ұжымдарда ... ... ... ... ... де, ... мен олардың қарауындағылардың да даулары мен талаптарын талқылаудан тұрды. Судьялар нормаларды, дәйектемелерді түсіндіруде және ... ... ... ... осы ... ... ... әдістері мен нысандарын айқындауда едәуір құқықтарға ие ... ... тек сот ... ... асырумен шектелмей, олар қоғам өмірінің басқа да салаларына белсене қатысты: біріктіруші, бағыт беруші және жасампаз ... сөз ... ... ... ... ... жоғары шонжарлар - сұлтандар мен хандар ... ... ... ұжымдардың басында да тұруы да аз емес. Демек, сол ... ... ... аса ... және ... ... ... төңкерісінен кейін Кеңес өкіметінің ең алғаш рет сот құрылысы туралы №1 декретті 1917 жылы 17 ... ... Бұл ... ... ... және ... трибулналдарды құру қаралған болатын. Яғни, жергілікті соттар тұрақты және екі халық заседательдерінен тұрады деп көрсетілді.Соттар және халық заседательдері демократиялық принцип ... ... Сот ... ... №1 ... ... ... қылмыстық және азаматтық істерді қарай алатыны және олардың қылмыстық іс бойынша екі жылға дейін, ал азаматтық істер бойынша 3000 ... ... айып ... ... шеше ... атап көрсетіледі. Осы жергілікті соттың шешімдеріне келіспеген жағдайда, іс кассациялық ... ... ... ... ... ... сьезінде қаралды. Ал, революциялық трибуналдың құрамына бір төраға мен губерниялық және уездік жұмысшылар кеңесінің арасынан және шаруалардан, солдаттардан депутат болып ... алты ... ... ... ... - ... қарсы шыққандармен, пара алушылармен және басқа қылмастармен күресу үшін құрылды. ... жылы 21 ... ... сот ... №2 декрет ең алдымен соттың атын - " Жергілікті халық ... деп ... және бұл ... ауыр қылмыстық істерді немесе азаматтық істер бойынша кең ауқымда қарау үшін олардың өкілеттігін кеңейтуді алдына мақсат етіп қойды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... және ... ... жөніндегі бөлімдерді ашты. Сатылы кезеңге негізделген сот инстанцияларын құрып, сот жүйесін мыныдый ... ... ... халық соты;
* аймақтық сот;
* облыстық сот;
* жоғарғы бақылайтын сот.
Сот құрылысы туралы №2 декреттің ең негізгі ерекшілігінің бірі - істі ... ... ... ... ... ... ... болып саналды. Өйткені, төрағалық етуші көп жағдайда бұрынғы бітімгер(мировой) судьяның білімін және ... ... ... оның ... ... ... үкіметінің алғашқы кезеңіндегі сот жүйесі қым-қуат, аласапыран кезде белгілі бір ... ... ... ... ... ... сот жөніндегі №1, 2, 3, декреттер сот ... ... іс ... ... бір ... ... ... кемшілік 1918 жылғы 23 шілдеде РСФСР Юстиция Халық ... ... ... ... ... ... жөніндегі нұсқауында атап көрсетілді. Осы пәрменді құжаттан кейін Қазақстан аумағындағы Ақмола, Семей, Орал, Торғай, ... және ... ... ... Жетісу, Сырдария облыстарындағы уездерде халық соттары жедел түрде ұйымдастырылды. Атап айтқанда, 1918 жылдың тамыз айына дейін облыс, ... 63 ... ... соты ... ... болатын. Бірақ бұл құрылған жергілікті халық соттары азамат ... ... ... өз ... ... ғана ... ... бұл соттармен қатар революциялық трибуналдар да құқықтық тәртіпті қорғау негізінде сот ... ... 1918 жылы 14 ... ... ... ... ... Әскери революциялық трибунал құрылды. Бұл орган негізінен шпиондық әрекеттерді, ақгвардияшылардың үгіт-насихаттарын ... ... ... ұстап жауапқа тартты. Сонымен қатар, бұл орган әскери ... ... ... ... ... ... қызметті революциялық трибуналдар да атқарды. Революциялық трибуналдардың құрамын, сондай-ақ олардың жанындағы тергеу комиссияларының құрамын,олардың алты заседательдерін жұмысшы, шаруа, ... және ... ... ... ... ... ... кеңес депуттатарының жанындағы Юстиция Халық Комиссириатының басқармасына жүктелді. Бұл ... 1946 жылы ... ССР ... ... ... қайта құрылды.
6
1960 жылы 1 маусымда Қазақ ССР Жоғарғы кеңесінің ... ... ССР ... ... ... туралы" жарлық қабылданды. Министрліктің сот мекемелері жөніндегі басшылық, қызметі Қазақ ССР ... ... ... Бұл ... Жоғарғы Сот он жыл қатарына атқарып келді.
1954 жылы 14 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесі ... ... мен ... ... ... Соты құрамында және өлкелік, облыстық соттарда, автономиялық облыстарда төралқа құру туралы " Жарлық қабылдады.
1978 жылы 20 ... ... ... ... ... Конституциясы қабылданды. Конституция бойынша, Қазақ ССР соттарына: Қазақ ССР Жоғарғы Сот, облыстық соттар және Алматы қалалық соты, ... ... ... ... ... 24 сәуірінде Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы Н.Назарбаевты Қазақ ССР Президенті қызметіне тағайындап, ... ССР ... ... мен ... ... ... заң қабылданды.
1991 жылы тәуелсіздігімізді алғаннан кейін, 1993 жылы 28 қаңтарда қабылданған Конституцияның 16-тарау сот ... ... Осы ... ... Қазазақстандағы сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа, сондай-ақ заң бойынша құрылатын төменгі соттарға тиесілі екендігі атап көрсетілді.
1995 жылы 20 ... ҚР ... ... " ... ... мен ... ... туралы туралы" Жарлығы шықты. 84 баптан тұратын бұл Жарлық аясында республикадағы тәуелсіз сот билігі мен судьялардың мәртебесі туралы ... ... ... ... сай ... жаңа заңдар ережесі жасалып бекітілді.
Қазіргі уақытта ҚР Президентінің аталмыш Жарлығы күшін жойып, 2000 жылы 25 ... ... сот ... мен ... ... туралы " конституциялық заңы қабылданды. Бұл конституциялық заң бойынша көптеген өзгерістер енгізілді.
Қазан төңкерісінен кейінгі ... ... осы ... дейін мемлекетіміздің тарихында бес Конституция қабылданғанын және сол Конституцияларда көрсетілген сот жүйелері өз ... өмір ... ... ... ... қажет кезде тиісті толықтырулар мен өзгертулер жасалып отырғанын байқаймыз.
Коммунизм кезінде биліктің үш тармаққа бөлінуі буржуазиялық ... ... 1917 ... бастап жалпы адамдық құндылықтар жоққа шығарылды. Әділеттілікке байланысты халықаралық нормалар қабылдағаннан кейін де бұл жағдай сол күйінде қала ... Адам ... ... ... ... былай жазылған: "Кез келген адам құқықтары бұзылған ... ... ... ... ... нәтижелі қалпына келтіруге құқығы бар." Мұндай құқық туралы КСРО-да сөз болған жоқ. Социалистік жылдар ... ... ... қатаң қадағалауында болды. Соттардың
7
90%-ке дейін партия мүшелерімен тағайындалатын, Сот ... ... ... ... ... Жоғарғы соттар партиямен сайланып, оларға есеп беретін және олардың шешімімен жұмыстан босатылатын.
Сот билігі 1995 жылғы ҚР ... ... заң ... және ... ... ... және ... биліктің дербес тармағын білдіреді.
"Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы" ҚР конституциялық Заңының ... ... ... сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, ... ... ... өзге де ... ... ... халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуге қызмет етеді.
Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан бастап соттарға кез келген құқықтық ... тән ... ... беру ... ... Сондықтан, соңғы жылдары сот билігінің проблемалары көптеген ғылыми жұмыстардың, әсіресе Ресей Федерациясы ғалымдарының ... ... ... Осы ... кейбір қырларын қазақстандық ғалымдар да өз жұмыстарында ... ... К.Х. ... сот ... ... биліктің ең маңызды тармақтарының бірі деп көрсетті. Оның қоғамның саяси және ... ... ... орны мен рөлі ... ... ең ... ... адам, оның құқықтары мен бостандықтары және заңдылық болып табылатын өркениетті азаматтық қоғам мен демократиялық құқықтық мемлекет орнату міндеттерімен ... Сот ... ... тағдырындағы ең жоғары әділеттік таразысы тәріздес. Ондағы нақ осы ... ... ... ... ... жоқ. ... бәрі сот ... мәселесінің жалпы теориялық бағыттарын айқындайтын факторлар болып табылады. Ал әкімшіл-әміршіл кеңестік тәртіптен ... ... ... де қиын ... ... ... ... бүгінгі Қазақстанның нақты өмірінде сот билігі қалай әрекет етеді, сот билігінің ... ... ... ... ... және ол ... ... кезігіп отыр - міне осылардың бәрі ғылыми тұрғыдан да тәжірибелік тұрғыдан да өзекті мәселелер болып табылады.
"Сот билігі" ұғымының ... ... жаңа ... ... ... және жақында - 80-жылдардың аяғы, 90-жылдардың басында зерттеле басталуына байланысты. ... ... ... ... ... саясат шеңберінде теориялық тұжырымы қалыптасқан, яғни соған сәйкес елде біртұтас бөлінбейтін мемлекеттік билік жұмыс ... ... сот ... ... ... ... ... тармағы ретінде туындаған емес. Сот төрелігіне байланысты проблемаларға арналған ғылыми зерттеулерде сот
- ... ... ... ... ... ретінде қарастырылды. Өз кезегінде, атқарушылық билік тармағының ... ... ... министрлігі Конституциялық заңның 31-бабына сәйкес аудандық соттың төрағасы мен
8
судьясына үміткерлерді ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді жүзеге асыруға тиіс. Сонымен бірге, Әділет министрлігі мен оның басқармасы кез келген буындағы соттарға қатысты сот төрелігін жүзеге ... ... ... ... ... қағидатын қатаң сақтау жағдайында заңмен берілген функцияларды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы ... ... ... мемлекет ретінде орнықтыру туралы ережесін дәйекті түрде іске асыру билікті бөлу принципін және сот билігін мемлекеттік биліктің бір тармағы ретінде ... ... ... ... емес [1, 4 б.]. Мемлекетіміз тәуелділік алғалы бері басталып келе жатқан және ... ... ... ... ... ... ...
арнаған 2007 жылғы 28 ақпан күнгі атты Жолдауында [2, 3 б.] деп ... ... ... даму ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мәселесі жаңашыл сипатты талап етеді. Осыған байланысты қаріз біздің мемлекетімізде жүріп жатқан сот реформалары ... бола ... ... ... ... ... барысында сот билігін реформалау мәселесі нақты қадамдармен басып келеді. Ендігі бір кезекте осы реформалардың тиімділігін арттыру үшін және одан шыққан ... әрі ... ... ... үшін үнемі сот органдарындағы жағдайларды талдап отыруымыз қажет. Себебі, еліміз бір орында тұрған жоқ, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құндылықтар да жаңашыл идеяларды тартып отырады. Мемлекеттің ... даму ... ... жүк ... т.б. ... ... ету мақсатында мемлекеттік биліктің тармақтарына жүктеледі. өз құқықтарын қорғай алатын азаматтар қатары өсіп ... Осы ... ... ... ... сот ... арызданатын субъектілердің көбейгені бола алады. Сот мәртебесін көтеру аясында мемлекет қыруар жұмыстар ... ... ... жаңа ... ... өкілеттіктерін кеңейту, соттардың жұмысын материалдық техникалық жағынан қамтамасыз ету бұл тек осы жұмыстардың алдыңғы ... ... ... ... ... ... сот реформалары бұл да дамып келе жатқан мемлекетіміздің өмірлік талабы десек те болады [3, 12 б.]. Сот органдарының ... ... ... қызметі заңдылық принципінен бастау алады. Адам тарихы қалыптасқан ісәрекеттер, дағды мен тәсілдерді игеріп, айналадағы ... мен ... ... ... мен ... танып біледі. Табиғаттың өзі белгілі бір заңдылықтардан тұрады. Адам айналадағы дүниеге, өзін ... ... ... ... іс ... шұғылданғанда сол объективті шындық туралы өзінің білетін түсінігі мен біліміне сүйенеді. Көне қазақ даласынан келе жатқан билер соты да ... пен ... ... ... Барлық әділет жүйесінің түбірлі реформалану жағдайларында, сонымен қатар сот өндірісінің денгейінің жоғарлауына, және сот тәуелсіздігін, кәсіптілікті қамтамасыз ... ... ... сот қызметінің сапасын арттыру мәселесі өзекті болып келді. Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері, сот жүйесіндегі Негізгі Заң қабылдағалы ... ... ... ... өміріндегі заңының, құқықты қорғаудың, азаматтар мен ұйымдардың бостандығы мен заңдық қызушылығын бекітетін, еліміздің Конституциясы мен заңдарымен сөзсіз орындалатын жауапты ... ... ... ... ... мен нығайту процесі 1994 жылғы Құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасына сәйкес белгілі бір сатыдан ... Оның ... ... ережелері іске асырылды және соттардың дербестігіне кепілдік жүйесін құрудан, ... ... ... ... ... заңдарды жаңартудан көрініс тапты. Қазіргі кезде Қазақстан Республикасы сот жүйесін дамыту тұжырымдамасының ... ... ... ... Ол сот билігінің аса таяудағы кезеңдегі негізгі міндеттерін анықтап, сот ... ... ... ... белгілеуге тиіс. Сот билігін мемлекеттік биліктің тармағы ретінде тану Қазақстан Республикасы мемлекеттік құрылысының негізіне билікті бөлу тұжырымдамасын енгізудің арқасында ... ... ... ... ... сот ... проблемасын зерделеуде сот құрылысы не іс жүргізу ... ... ... ... ... ... мен ... әдебиетте сот құрылысы, сот ісін жүргізу, соттар жүйесі, сот әділдігінің сот ... ... ... ... басым болды. Бұл ұғымдар сот әділдігін жай ғана соттардың ерекше функциясы ретінде түсінуді ... ... сот ... ... ... сот ... ... деп түсіндіреді. Сот әділдігін қарастыру оның сот органдарының сатылылығына, сот ісін жүргізу түрлері мен ... ... ... түсінікпен ерекшеленеді. 1990 жылдың орта шенінен бастап, сот әділдігінің проблемасын ... ... сот ... ... ... құқықтық қырларын, оның функциялық міндетін мемлекеттік биліктің жеке тармағы ретінде басым бола бастады. Сот ... ... оның ... сот ... сот ... арақатынас арқылы мәні мен белгілерін анықтайтын санаттармен де қарайтын еңбектер пайда болды. Зерттеу обьектісі мен пәні. Мемлекет сот ... ... ... мен оның ... асуы және ... теориялық және тәжірибелік мәселелелер
10
обьектісін құрайды. Сот билігінің мемлекет механизмінде жүзеге асуы мен дамуы ... ... ... пәні ... ... ... ... мен міндеттері. Қазақстан Республикасы сот органдарының қвзметін қазіргі заманға сай екендігін айқындау, сот органдарының өкілеттіктерін басқа да билік тармақтары ... ... ... ... ол ... ... сотқа тиесілі құзіреттерді бөліп көрсету. Сот әділдігін іске асырудың конституциялық негіздерінің әрекет ету ... ... ... жатқан сот реформаларының мақсатын ашып көрсету. Зерттеу диплом жұмысының белгіленген мақсаттарына байланысты мынадай міндеттер туындады: Қазақстан Республикасының сот ... ... ... ... ... ... зерттеу;Мемлекеттің сот билігінің тарихына, жайкүйіне және болашағына ... ... ... ... ... ... ... перспективаларын қарастыру; Қазақстан Республикасында сот билігінің ұйымдастырылуына тоқталу; Сот әділдігін атқарудың негізгі қағидалары және оны жүзеге асырудың кепілдіктерін саралау; Қазақстан ... сот ... ... ... ... Зерттеудің әдістемелік негізі. Зерттеу жұмысын әзірлеуде, билік бөлу теориясына байланысты және оның Қазақстан Республикасында жүзеге асуын сипаттайтын барлық теориялық ... ... ... барынша пайдалануға ұмтылды. Сонымен қатар, ғылыми әдістердің ішінде тарихисалыстырмалы, жүйелеп талдау, ... т.б. ... ... ... ... нәтижелер зерттелінді. Диплом жұмысының теориялық және тәжірибелік маңыздылығы.Зерттеу жұмысының негізі теориялық маңызы, отандық заң ғылымында мемлекет және мемлекеттік биліктің тарихиқұқықтық ... ... ... ... болп ... ... ... орталығын құрайтын саяси (мемлекеттік) билік. Билік бұл -- бір жеке ... ... ... ... ... құқығы мен мүмкіндігіне көрініс табатын өзге де жеке ... ... топ үшін ... ... ие әлеуметтік қатынас, әлеуметтік институт, басқаша айтқанда бұл ... ... бұл ... ... пен ... ... ... көрініс береді. Бір адамның басқа адамға бағыну негізінен теңсіздікке жатады: табиғи теңсіздік ... ... және ... ... (мәртебелілік, экономикалық, білімділік және т.б). Табиғи теңсіздік негізінде пайда болатын билік қашанда жеке тұлға аралық ... ... ие. Бұл ... біз бір адамға бағынамыз. Алайда жаңадан пайда болған жағдайда ол адам өз үстемдігін, артықшылығын көрсете бере алмайды, біз оның ... ... да ... ... ... теңсіздікке негізделген билік өзінің персоналдық нысанын жоғалта алады. Себебі біз қызметте физикалық тұрғыдан күшті, қуатты болсын ... ... ... ... ... өкімін орындауға
11
мәжбүрміз. Ол қоғамда да өзінің нақты қатысушыларынан тәулсіз және әлеуметтік кеңістікте жеткілікті дәрежеде тұрып, жүзеге асырылады. мысалы, отағасы, діни ... ... ... мекеме жетекшісі, партия қолбасшысы бұлардың барлығы әлеуметтік кеңістікте әртүрлі орында тұрса да өзінің бағдарламасы бойынша міндетті ... ... ... құқыққа ие. Мұндай биліктің тұрақты болуының себебі оның институциализациясында, әлеуметтік теңсіздікке негізделген билік әлеуметтік институт болып табылады. Яғни, ... ... ... негізінде пайда болады, бірақ бұл теңсіздік автоматты түрде билік қатынастарына ықпал етеді деген сөз емес. Мысалы, мекеме ... ... ... ... өкім бере алмайды. Билік беруге басқару, екіншісіне бағынуды мазмұндайтын нормалар мен ережелер бекітілгенде ғана және осы ... ... ... ... ... ғана пайда болады. Міне, біз осы ережелерден кейін ғана билікті әлеуметтік институтқа, әлеуметтік теңсіздікке негіздеген деп айта ... ... ... айрықша түрі бар. Оның басты белгісі болып билік ... ... ... ... ... үшін ... ... шешім табылады. Бұл салықты өндіріп алу жөніндегі, меншік құқығын реттеуші тәртіп жөніндегі, даулар мен келіспеушіліктерді шешу мен қарау тәртібі жөніндегі ... ... ... ... бұл түрі осы еңбегіміздің мазмұнынан және бір бөліміне арқау болып отырған - мемлекеттік билік. Мемлекеттік биліктің ... ... ... ... түрі енеді - ол саяси теңсіздік. Саяси теңсіздік бұл - саяси мәртебелердің теңсіздігі. Адам ... мол ... ... құқығын Үкімет мүшесі бола отырып, Парламент депутаты бола отырып, қоғамның иерархиялық құрылуында өзінің ... ... ... ала ... ... ... ... жетуіне ықпал етуші факторлардың қатарына жеке тұлғаның ерекше өзгешеліктерін атап айтуға болады: білім деңгейі, саяси ұйымдар қолдауы, жаппай ақпарат ... қол ... және т.б. ... ... ... ... үшін мүмкіндік туғызады. Себебі социумның өмірлік координациясы үшін басқару орталығы , сонымен бірге ... және ... ... ... жеңу ... ... қоғам тарихы - саяси теңсіздікті жою тарихы емес, бұл - қоғамды ұйымдастырудың тиімді әдістерін құру және ... ... ... ... ... дамуына үлес қосқан. Саяси (мемлекеттік) билік қатынастарын реттейтін нормаларды сақтау саяси социализация үрдісімен қамтамасыз ... адам бала ... ... ... ... ... бұл нормалармен танысады. Жеке тұлға норманы сақтауы өзіндік әдет, қарапайым іс ... ... В.Е., ... ... ... власти / Государство и право. М. 1995. №8 Мемлекеттік биліктің пайда болуы және институализациялану ... ... ... болу және даму ... ... ... Себебі, саяси
12
шешімдерді қабылдаудың айрықша құқығы мемлекеттік органдарға тиесілі, сондықтан мемлекеттік заң ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік билік органдары - мемлекеттік биліктік өкілеттерге ие және өз ... ... ... ... бір ... мен ... жүзеге асыру үшін қажетті материалдық құралдарды иеленетін мемлекеттік қызметкерлерден тұратын ... ... ... ... ... ... ... санын негіздейді. Мемлекеттік билік органдары оның лигитимдігінің заңды қайнар көзі ретіндегі критерий ... ... ... ... ... ... ... мемлекет қызметін және міндетін тікелей орындау үшін республика субъектілерінің жарғысымен бекітілетін ... ... ... ... сот ...
* Жоғарыда аталған мемлекеттік органдардың түрлерінің өкілеттіктерін орындауды қамтамасыз ету үшін құрылатын органдар (Президент әкімшілігі және тағы басқалары). ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік механизмі түсінігі категориясымен тығыз байланысты. Соңғысын екі мағынада: тар және кең ... ... ... Кең ... мемлекеттік аппарат түсінігі барлық мемлекеттік органдардың жиынтығы ретінде мемлекеттік механизм анықтамасына сәйкес келеді. Неғұрлым тар (арнайы) мағынада мемлекеттік аппарат ретінде ... ... ... ... ... мемлекет механизмі (аппараты) бұл - Қазақстан Республикасының Конституциясында, өзге де республикалық заңдарда бекітілген, ... және ... ... ... мемлекеттік органдар жүйесі. Яғни, мемлекеттік билік органдары мемлекеттік механизмге тоғысады. Біз қай тұрғыдан болмасын, мемлекеттік ... ... ... ... механизмді де қарастыруымыз қажет. Конституцияның қабылдауына байланысты республикада биліктің жаңа жүйесі қалыптасты.Саясаттағы шешуші буын - ... ... ... - ... ... ... ... басты құралы, оны нығайту,дамыту саясаттың мақсаты.Қазақстан халқы мемлекеттік өкімет ... ... және өз ... ... ... ... 2 - ... деп көрсетілген.Мемлекеттік құрлымға жаңаша сипат беретін бұл қағида Конституцияның ең басты жаңалығы.Консититуциядағы басты мәселенің бірі-жоғарғы мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... алдыңғы қатарлы елдерде басқарудын Президенттік жүйесі көптен бері ... ... ... мәселенің бірі - жоғары мемлекеттік органдар жүйесіндегі ... ... рөлі және ... ... ... ... ... елдерде басқарудың Президенттік жүйесі көптен бері қолданылып келеді. ... ... ... деп аталады, ол 9 баптан тұрады. (40-бап). Ол - халық пен мемлекеттік билік ... ... ... адам және ... ... мен ... ... әрі кепілі. Ол өз төрелігімен мемлекеттік биліктің бүкіл тармақтарының келісіп қызмет ... және ... ... халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президенті халыққа: - деп ант ... ... ... өз ... ... Президенттік басқару жүйесі Президентке үлкен жауапкершілік жүктейді. Мемлекеттік құрылыста Президенттің бірінші қатарға қойылуына ... ... ... әр ... ... оның ... аса ... Соған сәйкес, Президентке де жұмыс істеу мүмкіндігі ... Оның ... ... да ... ... ... - ... өз ұсынып, үкіметтің басқа басшыларын тікелей өз тағайындауына, Жоғары сотты және басқа судьяларды бекітуіне байланысты ... бұл ... да ... ықпал ете алуы көзделген. Президент - халық сайлаған ... ... ... - ақ Сот ... ... ... негізгі белгілері: соттарды ұйымдастыру мен оның қызметін айқындайтын күшті ... ... ... ... көзі ... сот ... шартты түрде мойындамау. Сот шешімдеріне шағым берудің аппеляциялық нысанымен қатар кассациялық және телидарлық нысандарын пайдалану; процесте судьяның белсенді ролі; алқа ... мен ... ... ... аз ... ... деңгейдегі кәсіпқой судьяларды ерекше тағайындау; кадрлық функциялар мен өкілеттіктермен бірге ... ... ... ... ... басқару органдарын құру болып табылады.
Белгілі Ресей ғалымы В.Е.Чиркин шет елдердегі сот органдарының ... ... ... ... ... іс ... органы, мысалы Франциядағы, Италиядағы медиаторлар, консилиаторлар( делдалдар,бітімшілер). Оларды әдетте муниципалитет-жергілікті ... ... ... ... ... ... ... құқық негіздерін білетін және көршілер арасындағы ұсақ дауларды, құқық бұзушылықтарды қарайтын жолдастық соттар қолданылған. Тараптар келіспеген ... осы ... ... ... ... сот бекіткеннен кейін ғана күшіне ие болады. Жолдастық соттардың шешімдеріне сотқа шағым беруге болады.
14
Мәнісі бойынша, әсіресе беделді әрі ... ... ... ... ... ... мекемелердегі әкімшілік соттар, ал Ұлыбританияда - ... ... ... ... де ... ... ... жатады, бірақ, мысалы Францияда немесе Италияда әкімшілік әділеттің біріңғай жүйесін құрамайды. Сонымен қатар, олар тек таза ... ... ғана ... ... да мәселелерді қарайды (Ұлыбританияда - еңбек, салық даулары, пәтерақы туралы даулар, денсаулық сақтауға байланысты ... және т.б.). ... ... заңгерлер трибунал мүшелері болып табылады, ал мемлекеттік қызметшілер бола ... Осы ... ... ... ... ... іріктеледі, бірақ соңғылары әдетте осы мекеменің қызметшілері болып табылады. Әкімшілік судьялар мен трибуналдардың шешімдеріне сотқа шағым берілуі, ал ... ... ... күші ... ... - ... істерді, азаматтық және еңбек дауларын және т.б. қарайтын жалпы ... ... ... ... жоқ ... ... елдерде олар әкімшілік әділеттің кейбір функцияларын орындайды. Жалпы соттар жүйесі жоғарыды төменгі дейінгі соттардың түрлі буындарын қамтиды, бірақ ... құру ... ... ... соттар төрт үлгі бойынша топтастырылуы мүмкін: англо-американдық, романо-германдық, әлеуметтік және мұсылмандық.
Англосаксондық үлгіде әдетте жоғары соттардың басқаруымен біріңғай сот жүйесі қолданылады. Бұл ... сот ... ... ... осыдан заң шығару ролі едәуір төмендейді. ... сот ... ... ол тек отырысты жүргізеді және қылмыстық істерде судья мен алқа ... ... ... кінәлілігі туралы мәселені шешеді.
Романо-германдық үлгіде әдетте сотта бір жүйе жоқ, ол - жартылай жүйе. Мамандырылған әртүрлі сот жүйесінде ... ... ... ... ... олар ... ... ғана "жалпы соттарды" білдіреді. Мысалы, Германияда - бес жоғары федерация соты, Бразилияда да ... ... ... ... Бұл орайда сот қызметінің жүйесі кең дамыған заңнамамен айқындалады, сот ... жиі ... ... ... ... және ... ... беру тәртібі қолданылады, англосаксондық үлгіде ол жоқ; процесте судья белсенді, ол баға ... ... ... өзі де ... ... ... судьялар", "кәсіпқой емес судьялар" судьямен бірге жазаны белгілеуге қатысады.
Әлеуметтік үлгіде: барлық судьялар мен халық заседательдерін таңдау; ... мен ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық бөліністер мен сот округтері шекараларының сәйкес келуі тән. Жергілікті кеңес сайлаған сот оның ... ... ... осы аумақтық шекараларында тиісті коммунистік партия органы да әрекет етеді.
Мұсылмандық үлгі дербес сипатқа ие: ... ... тек ... ... осындай сотқа келіскен адамдар жатады; халық заседательдері, ассис-
15
тер алқа билері болмайды; азаматтық, қылмыстық құқықта да процесс жауапкершіліктің өзгеше нысандарымен ... ... ... ... ... Кейбір мұсылман елдерінде сот шешімдеріне шағым беру рәсімі болмайды, тек имамға - ... ... ... табылатын жоғары дін иесіне жүгінеді, мысалы Нигерияда ... ... ... ... ... ... ... әскери (әскери қызметшілер үшін), жасөспірімдер, еңбек, жер және су даулары, наразылық, ... және т.б. ... ... ... Осы ... ... кейде заңгерлікпен қатар, басқа да білімдері болады (мысалы, ... ... ... ... ... ... даулары бойынша соттарда судьялар көбінесе кәсіподақ қайраткерлері ... ... ... ... ... ... ... алқасында заседательдерсіз қаралады, процесс жеделдетілген, оларда әдетте жоғарыда тұрған ұқсас соттар жүйесі жоқ, ... ... ... ... ... ... ... Алайда кейбір елдерде арнайы соттар жүйесі сатылық құрылымда болып келеді(мысалы Германияда).
2. Азаматтардың құқықтары бұзылуына байланысты басқару мәселелері ... ... ... шенеуніктері мен органдарымен дауларын қарайтын өкімшілік соттар (ерекше арнайы соттар). Бұл соттар ... ... ... ... жанынан құрылады, бірақ олар әдетте тұтас жүйені құрайды: Францияда, Швецияда, басқа елдерде жоғарғы әкімшілік соттар (Францияда - ... ... ірі ... ... ... ... ... әкімшілік соттар. Әкімшілік соттарға, егер шенеунік заңды бұзбаса, шағым беруге болмайды, өйткені нақты істерді шешу ... ... өз ... қарайды және заң шегінде дербес әрекет етуге құқығы бар(дискрециялық өкілеттіктер).
3. Кәдімгі құқық соттары - көсемдер, ақсақалдар қатысатын тайпа ... Олар ... ... дауларды, жерді орманды, жайылымдарды пайдалану туралы дауларды, тайпа дәстүрінің негізінде кейбір отбасылық құқық ... ... ... істерді мұндай соттар қарай алмайды. Егер олар ... ... ... олардың шешімдері танылмайды. Тайпа соттарының шешімдеріне жалпы құзырлы соттарға шағым беруге ... ... ... ... ... ... ... конституциялық жауапкершілігі мәселелерін қарайтын соттар ерекше орын алады( мысалы, Франциядағы Жоғары сот төрелігі соты, Польшада Мемлекеттік трибунал).
2. Кебір елдерде ... ... ісін ... ... ... ... ... бірақ келушілерді жазалай алады.
3. Конституцияда төтенше соттарды, яғни конституцияда және заңдарда белгіленгеннен ... ... ... сот ... ережелерінен тыс әрекет ететін, кейде қылмыстық кодексте көзделмеген жаза қолданатындарды құруға тыйым салынады. Алайда әскери режим жағдайында мұндай соттар ... ... ... ... сот ... функциялары
Қазақстан Республикасында сот билігі тұрақты судьялар, сондай- ақ заңда көзделген ... және ... ... сот ісін ... ... алқа ... ... соттарға ғана тиесілі. Қазақстан Республикасында сот төрелігін тек сот қана жүзеге асырады. Соттың ерекше өкілеттілігін басқа органдарға ... ... заң ... ... тиым ... ... өзге ... мен тұлғалардың судья өкілеттілігін немесе сот билігі ... ... ... жоқ. Сот ісін ... тәртібімен қаралуға тиіс өтініштерді, арыздар мен шағымдарды басқа ешқандай органның, лауазымдық немесе өзге де ... ... ... ... алуына болмайды. Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, ... мен ... ... ... ... ... заңдарының өзге де нормативтік құқықтық актілерінің, халықаралық ... ... ... ... ... етеді. Әркімге мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, лауазымды және өзге де адамдардың Республиканың Конституциясында және ... ... ... ... мен ... ... ... келтіретін немесе олардың шектейтін кез келген заңсыз шешімдері мен іс- ... сот ... ... ... ... ... де оның ісін заңның барлық талаптары мен ... ... ... ... ... және алалмайтын соттың қарау құқығынан айыруға болмайды.Сот билігі азаматтық, қылмыстық және заңда белгіленген өзге де сот ісін ... ... ... ... ... сот ... іске ... кезінде тәуелсіз және тек Конституция мен заңға ғана бағынады. Судьялардың мәртебесі мен тәуелсіздігіне нұқсан келтіәретін заңдарды немесе өзге де ... ... ... ... жол ... төрелігін іске асыруда сот қызметіне қандай да бір араласуға жол берілмейді және заң бойынша жауапкершілікке әкеп ... ... ... ... ... есеп ... шешімдері мен судьялардың өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезіндегі талаптарын барлық мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды адамдары, жеке заңды тұлғалар орындауға ... Сот ... мен ... ... ... заңмен белгіленген жауапкершілікке әкеп соғады. Сот билігі соттың басқа да функцияларды жүзеге асыруы кезінде іске асырылады, атап айтқанда: - ... ... ала ... ... және ... ... ... мен іс-әрекеттерінде заңдылықты бақылау;
- азаматтардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін ... ... ... сондай-ақ бұзылған құқықтарға және бостандықтарын бұзған іс-әрекеттер мен шешімдерге шағымдарды қарау;
- ... ... мен өзге де ... ... ... қолдану
17
тәжірибесін зерделеу және жинақтау;
- жеке қаулылылармен мемлекеттік органдар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... мен ... жою ... шараларды келтіру;
- республика Жоғарғы Сотының жалпы отырысында сот тәжірибесі мәселелері ... ... ... ... жоғары тұрған соттардың төменгі тұрған соттардың іс жүргізу әрекеттеріне сот қадағалауын жүзеге асыруы және т.б.
Мәселен, В.И.Швецов сот билігінің мынадай белгілерін ... оны ... ... органдардың жүзеге асыруы;
* оның біртұтас сот жүйесін құрайтын соттарға тиесілігі;
* ... ... ... ... ... ... оны түрлі құқықтық нысандармен жүзеге асыру;
* оны іс жүргізу заңдарының негізінде және қатаң жүзеге асыру;
* құқық қорғау органы болып ... ... ... ... және ... айрықшалығы;
* сот өкілеттігінің биліктік сипаты;
Сот талаптарының орындалуын қамтамасыз ету және оның шешімдерін мемлекетің күшімен орындау. Қазақстан ... сот ... ... ... Бұл ... ... ... басты жетістіктердің бірі. Бүгінде сот билігі мемлекеттік биліктің барлық ... ... ие. Сот ... ... ... сәйкессіздіктің салдарынан бүкіл заң жүйесінде дағдарыс дертінің белгілері байқала бастады. Енді міне , ... ... ... Сот қана ... ... әкімшілік және өзге де істер жөніндегі жоғары сот органы болып табылады.
Сот билігінің негізгі мақсаты - қоғамның ... кез ... ... ... яғни басқа азаматтардың бассыздығынан, мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды тұлғалардың теріс әрекеттерінен қорғау болып табылады. Мұндай қызметті жүргізбей ... ... деп ... ... пайда болатын даулардың құқық негізінде шешілуін қаматамасыз ете отырып, қоғамдық өмірдің барлық субьектілерінің заңға бағынуы, сот билігінің заң ... мен ... ... ... және ... қызметіне құқықтық қадағалауды жүзеге асыруында маңызды роль атқарады. Егер де сот ... ... ... заң ... мен ... ... қызметтерін бағалау мүмкіндігі болса, бұл функция нәтиже береді.
Қазақстанның мемлекеттік құрылысының жаңаша қалыптасуы, дамуы ... ... ... ... ... ... ... - мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызмет атқару жүйесін ... ... ... ... ... Сондықтан, заң ғылымының кезек күттірмес мәселелерінің бір бөлігі - сот құрылысы, сотта іс жүргізу, мемлекеттегі сот ... ... ... ... ... ... ... және олардың мән - мағынасын
18
зерттеу болып табылады. Сот билігінің заң шығару және ... ... бір ... тұру ... ... ... Сот билігін басқа мемлекеттік биліктік құрылымдардан бөлу, мемлекеттің құқықтық жоғарлығы принципін, соның ішінде бостандық пен әділдік идеясын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ СОТ БИЛІГІНІҢ ЖҮЙЕСІ, БЕЛГІЛЕРІ
2.1. Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің жүйесі
Әлеуметтік тәжірибенің салалық жағынан жаңа жағдайларына біршама бейімделе ... сот ... ... адам мен ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, қоғам мен жеке ... ... ... ... қорғау міндетін жүзеге асыру жөніндегі қызметінде барған ... ... ... ие болады.
Қарастырылудағы мәселе шеңберінде, ең алдымен, мына жайт ... ... ... ... кезде Қазақстан Республикасының сот құрылысы республиканың бұрынғы сот жүйесінің оңды жақтарын сақтай отырып, елеулі өзгерістер жасады. Бұған қысқа мерзім ... ... сот ... мен сот ... ... ... бағытталған жоғары мемлекеттік деңгейде бірқатар шаралар қабылданғанын қосу керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Республиканың Жоғарғы Соты және Республиканың жергілікті соттары ... ... ... ... Сот Қазақстан Республикасында со төрелігін жүзеге асыратын бірден-бір орган.
Жоғарыда келтірілген бұл ереже, ең алдымен, сот төрелігін жүзеге асыруға ... сот ... ... бір істі ... қабылдай отырып, Қазақстан Республикасының Конституциясы баянды еткен адам мен азаматтың құқықтарының, бостандықтарының, міндеттерінің нақтылығын қамтамасыз ететінін айқын көрсетеді.
Мемлекеттік сипаттағы заңды ... ... ең ... мемлекет белгілейді деп санаймыз. Бұған "Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы" 2000 жылғы 25 желтоқсандағы ... ... ... заңы айғақ бола алады. Заң жергілікті соттардың қарауына жататын азаматтық, қылмыстық және өзге де ... ... және ... ... іс ... нысанында жергілікті соттардың қызметін қадағалайтын Республикадағы Жоғарғы сот органы Жоғарғы Сот болып табылады деп көрсетті. Осы заң ... ... ... соттардың болуына жол берілетін көрсетілген. Соттар жүйесін ... ... ... ... ... құрайды, яғни:
- облыстық және оларға теңестірілген соттар ... ... ... ... ... ... бар ... қалалық соттар, мамандырылған сот - Қазақстан Республикасы Әскерлерінің Әскери соты және басқалар);
- аудандық және ... ... ... ауданаралық, мамандырылған сот - гарнизонның ... соты және ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі және басқа) соттар қызмет етеді.
20
Қандай да ... ... ... және ... ... ... жол ... соттардың бәрі заңмен құрылады және ешбір өзге органның, лауазымды адамның нмесе өзге тұлғаның сот ... ... ... хақы ... республикасының " Сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы" Конституциялық заңы 2000 жылы 25 желтоқсанда қабылданды. Заң қабылдағаннан бері 6 жыл ... ал ... ... ... ... ... ... болды?
Көптеген теориктер Қазақстандағы сот реформасы аяқталды деп есептейді, ал практиктер 5-6 жыл ... ... ... ... ... ... құру қиын деп ... 1994 жылы ҚР Президентінің қаулысымен құқықтық реформаның мемлекеттік программасы бекітілген болатын. Бұл программа бойынша заң шығару, сот жүйесі, ... ... ... ішкі ... ... ... қауіпсіздік саласында түбегейлі өзгерістер көзделген болатын. Егемендік алған жылы мемлекетке демократияландыруға бағытты жария ету ... ол үшін ... ... база ... Сол ... заң ... ... жақсы дамыды (бір жыл ішінде 140 заң ... ... осы ... ... ... ... ... судьялардың көбісі бұрынғы кеңестік қатаңдықты ұстанған болатын.
Қазақстанда сот ... ... ... ... ... ... жеделту мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2000 жылғы 1 ... ... ... ... ... Сотының жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитеті құрылды. Қазіргі кезде Комитет Қр Президентінің 2000 жылғы 12 ... №471 ... ... ... ... ... аудандық, және оларға теңестірілген соттардың қызметін материалдық-техникалық және өзге де қамтамасыз ету, сондай-ақ атқарушылық ... ... ... ... ету ... ... ... болып табылады.
Сот жүйесіндегі өзекті мәселелердің бірі - кадрларды дайындау болып табылады. Қазіргі уақытта кез келген коммерциялық ... ... ... ... ... ... нәтижесінде білімсіз, кәсіпқойлық деңгейі төмен жас кадрлардың саны көбейіп келеді. Сондықтан мұндай жағдай болмас үшін, заңгерлер дайындайтын 2-3 ... ... ... оқу ... ... қажет.
Батыс елдерінде судья мәртебесі өте жоғары, себебі азаматтар ғасырлар бойы судьяны үлкен құзыретке ие тұлға ... ... ... ... ... кәсіпқойлығын арттыру мақсатында судьяларға екі жыл бойы жаңа заңнаманы толығымен ... ... ... ... ... ... ... балл жинай алмаған судьяларды қызметтен босатты, осылайша жаңадан судьялық корпус тек кәсіпқой судьялардан тұратын болды. ... ... де ... ... өтеді, олардың
21
біліктілігін арттыратын институт құрылды, осылайша біздің мемлекеттегі кәсіпқой судьялардың саны артуда. Өкінішке орай, сот жүйесінің теріс жақтары да бар. ... 2001 жылы ҚР ... Сот ... ... ... 212 ... іс қаралып, 80 судья қызметтен босатылды. Себептері:заңдылықты бұзу, немқұрайлық және т.б. Бірақ ... ... сот ... ... ... ... ... жағдайлар болашақта болмайды деп сенеміз.
Реформаның көзделген мақсаттарының бірі - мамандырылған соттарды, яғни экономикалық, ... ... ... құру ... ... ... уақытта экономикалық және әкімшілік соттар қызмет етуде және олар елеулі жетістіктерге ... ал ... сот ... ... жүзеге асырылып жатыр.
Астанада өткен " Әкімшілік сот өндірісі" атты халықаралық ғылыми- практикалық конференцияда Конституциялық кеңестің төрағасы Рогов И. ... ... ... ... ... ... ... шешімдері мен әрекеттеріне шағымдану істерін әкімшілік соттардың қарауына беру. Себебі мұндай құзыретке көптеген елдердің әкімшілік соттары ие. 2004 жылы 9 ... ҚР ... ... 29 ... ... ... соттар құрылды. Олардың құзыретінде - 400 әкімшілік бұзушылық туралы істер.
Қазақстан судьяларының IV съезінде мемлекет басшысы Алматы ... ... ... компанияларының қатысуымен инвестициялық дауларлы қарайтын мамандырылған коллегия құруды ұсынған болатын. Алматы қаласын Орталық-азиялық аймақта қаржылық орталық ретінде даму көзделген. ... ... ... ... ... белгілі қаржылық институттардың офистары ашылады. Сондықтан олар ... ... ... ... ... ... етуі тиіс. Мемлекет басшысы бұл жағдай бойыншамынадай пікір білдерген болатын: "Шетел инвесторлары дауларды шешу үшін шетел соттарына жүгінеді. ... сол ... ... ... қаралмайды?"
Қазақстан Республикасының судьяларыдың моральдық-этикалық келбетін жақсарту мақсатында барлық облыстық ... ... ... ... ... ... ... Олар соттардың заң шегінен шығатын, жұмыстан тыс уақытта әдепсіз мінез-құлық ... ... ... Егер сот ... ... ... ... мінез-құлқы сот этикасы шегінен шықса, төраға тиісті судьяның ісін коллегия қарауына ... ... ... ... ... анықталса сот төрағасы судьяға қарсы қылмыстық іс ... ... ... қызметтен босату туралы мәселені қарастырады.
Жоғарғы Сотпен қылмыс жасағандағы сезіктілерді қамауға алуға ... беру ... ... беру туралы заң жобасы дайындалып жатыр. Бұл жобаны дайындауда негізгі проблема: сот пен прокуратура құзыреті мен ... ... ... ... ... ... 3 нұсқасы қарастырылады:
`22
1-нұсқа парламент депутаттарымен ұсынылды. Олардың пікірі бойынша бұл функцияны толықтай судьяларға беру қажет. Бұл жағдайда прокуратура ... ... ... ... бұл ... Конституцияға сәйкес келмейді, себебі Конституцияда жазылған: " Заңда көзделген реттерде ғана және тек соттың немесе прокурордың ... ... және ... ... ... бойынша, прокурор азаматты қамауға алуға санкцияны 2-3 айға бере ... Бұл ... ... ... егерде қамаудың мерзімін ұзарту қажет болса, бұл ... ... ... ... ... ... ... санкцияны сот береді. Егер сот санкция беруден бас тартса, прокурор ... ... ... оның ... шағымдауға және санкцияны 10-15 күнге беруге сұрауға құқылы. Мұндай шешімді прокурор, егерде сезікті қоғамға қауіпті болғанда ... ... ... бұл функцияны соттарға беруде ештеңе жоқ. Ресейдің тәжірибесінде ... ... ... ... кейін мемлекетте сот пен құқық қорғау органдары қираған жоқ, ... 2-3 рет ... беру ... да, ... ... саны азайды.
Менің ойымша тиімді 2-нұсқа сияқты. Себебі, бұл ұсыныстың басымдығы прокуратураның ... ... - ... болады және конституцияға қайшы емес.
23
2.2.Биліктің бөліну теориясындағы сот билігінің ... ... ҚР ... ... ... ... ету өкілеттіктеріне байланысты тепе-теңдік пен ара салмақтар жүйесі ... ... ... іс ... жасай отырып, заң шығарушылық және атқарушы биліктің шешімдеріне әсерін тигізеді. Осындай мәртебемен сотқа құқық мәселелері мен фактілерді ... ... ... ...
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясының ережелеріне сүйене отырып, Қ.Ә.Мәми сот билігінің мынадай ... ... ... көрсетеді:
Бірінші белгі - бұл билік ... ... ... ... ... тармағы болып табылады. Осыған байланысты оны мемлекеттік қызметтің түрі деп толық айқындауға ... не ... ... ... ... ... ... келе бермейтін қызметтерді орындайды.
Екінші белгі - сот билігінің тек ... ... ... - Конституцияда белгіленген тәртіппен құрылған соттарға тиесілі.
Үшінші белгі - оны өз ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарда құруда; сот алдында жеке міндеттері мен мақсаттарын қоюда және оларды жеке құзыреттерімен ... ... ... ... жеке ... көрінетін ұйымдастырушылық, функционалдық және қаржылық дербестікке ұсынатын сот билігінің тәуелсіздігі.
Осы биліктің тәуелсіздігі оның басқа мемлекеттік органдарға: ... ... ... ... ... Парламентіне, Қазақстан Республикасының Үкіметіне бағынбайтындығын білдіреді. Сонымен бірге абсалюттік, толық тәуелсіз соттар да болмайды, өйткені олар ... ... ... мен ... да заң актілерінің талаптарына бағынуға тиіс. Соттардың заңсыз шешімдерін тек сот күшін жоя алады, ал басқа құрылымдар ... ... ... ... - бұл ... ... сот билігін жүзеге асыруы: Қазақстан Республикасының атынан ... мен ... өзге де ... ... ... белгі - сот төрелігің, яғни құқықтық ... мен ... ... ... ... асыру.
Алтыншы белгі - осы билікті Конституция, заңдар, өзге де нормативтік ... ... ... ... ... ... ... дауларға ғана қолдану. Сот мораль, діни, қызметтік әдеп нормаларын бұзуға байланысты жанжалдарда қарамайды және ... ... - осы ... оның ... тән іс ... (талап арыз ісін жүргізу, процеске айыптауға және қорғауға қатысу).
Сегізінші белгі - осы биліктің құқық қорғау сипаты, қызметінде осыған ... екі қыры ... ... ... пен заңның үстемдігін қамтамасыз ету, сондай-ақ азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, ... ... мен ... ... ... белгі - оның шешімдерін мемлекеттің мәжбүрлеу ... ... ... ... "сот ... институты туралы ғылыми зерттеулерді, тәжірибелік тоқтамдар мен ұсыныстарды аяқталды деп есептеуге әлі тым ... ... ... ... мен ... мазмұнына жүгінсек, аталған тақырыптың кең ауқымын, өміршеңдігін байқауға болады.
Сот жүйесін ... ... ... жетістіктер: алқа заседательдері институтын енгізу мәселесінің нақты түрде қаралуы, ... және ... ... ... Сот ... ... ... судьялар өздеріне берілген құзырет шегінде үлкен мөлшердегі жұмысты атқаруға мүмкіндіктері жоқ. Сонымен бірге ... мен ... ... ... ... ... ... негізгі қызметінен оқшауландырады.
Соттарды реформалау жүргізілген жылдарда ... база ... сот ... қол жетімділік артты. Бүгін сотта өз құқықтарын талап ету ... ... ... ... сот ... қол ... нанымды шындығы - соттардың орындайтын жұмыс көлемінің ... ... ... ... 10 жыл ішінде соттарға келіп түскен азаматтық істер 97710-нан 188860-қа дейін, яғни есеге өсті. Соттар азаматтардың шағымдары мен арыздарының 90% ... ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежесі туралы куәландырады.
Сонымен қатар қазақстандық заңгерлер басқа мемлекеттердің заңгерлерімен халықаралық қатынастары жақсы дамып келеді. ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың Жоғарғы Сотының судьясымен Сандрой О'Коннормен, Түрік ... ... ... ... Чичекамен және т.б. кездесулерді айтуға болады. Бұл кездесулер нәтижесінде екіжақты ынтымақтастық мәселелері ... ... ... ... ... ... ие. "Халықаралық соттық реформа" ұйымының төрағасы баронесса ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдеріне үлгі бола алады деп пікір білдірген болатын. Көптеген шетелдің жоғары лауазымға ие ... ... ... ... ... және ... құқықтық реформаларды жүзеге асыруда лидер ретінде таниды.
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесі, соның ішінде сот ... ... ... сай ... ... ... және басқа да салаларында жетістікке жетуге қиынға соғады.
Қазақстанда демократиялық бағыттағы дамыған сот жүйесін құруда айтылып ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру арқылы осы жылы Президенттің халыққа жолдауында көзделгендей Қазақстан 50 дамыған ... ... ... сенемін. "Сот билігі" ұғымының құқық ғылымында жаңа санат болып табылуына және
26
жақында - 80-жылдардың ... ... ... зерттеле басталуына байланысты. Сот билігі 1995 жылғы ҚР Конституциясы бойынша заң шығару және атқарушылық биліктен бөлінген және мемлекеттік биліктің ... ... ... Республикасындағы сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы" ҚР конституциялық Заңының 1-бабының 2-тармағына сәйкес сот билігі Қазақстан Республикасының атынан ... ... және ... мен ... ... бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, Республика Конституциясының, заңдарының, өзге де нориативтік ... ... ... шарттарының орындалуын қамтамасыз етуге қызмет етеді. Сот билігі барлық өркениетті ... ... сот ... ... ... ... ... жүйедегі орнына қарамастан нақты істерді дербес шешеді.
Қазақстанда сот жүйесінің тәуелсіздігін күшейту, сот-құқықтық реформасының қарқынын жеделту мақсатында Қазақстан Республикасы Президентінің 2000 ... 1 ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитеті құрылды. Қазіргі кезде Комитет Қр ... 2000 ... 12 ... №471 Жарлығымен бекітілген ережеге сәйкес облыстық, аудандық, және оларға теңестірілген соттардың қызметін ... және өзге де ... ету, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі уәкілетті орган болып табылады.
Сонау 1994 жылы ҚР Президентінің қаулысымен құқықтық реформаның мемлекеттік ... ... ... Бұл ... ... заң ... сот жүйесі, әділет органдары, прокуратура, ішкі істер органдары, ұлттық қауіпсіздік саласында түбегейлі өзгерістер көзделген болатын. Егемендік алған жылы мемлекетке демократияландыруға ... ... ету ... ол үшін ... құқықтық база қажет. Сол жылдары заң шығару саласы жақсы дамыды (бір жыл ішінде 140 заң ... ... осы ... ... ... болды, себебі судьялардың көбісі бұрынғы кеңестік қатаңдықты ұстанған болатын.
Сот билігі ҚР Конституциясында соттарға берілген билік ету ... ... ... пен ара ... ... арқылы олармен өзара іс қимыл жасай отырып, заң ... және ... ... шешімдеріне әсерін тигізеді. Осындай мәртебемен сотқа құқық мәселелері мен фактілерді шешуде көлемді құзырет берілген.
1995 жылғы ... ... ... ... ... ... Қ.Ә.Мәми сот билігінің мынадай негізгі белгілерін бөліп көрсеткен. ... ... К.Х. ... сот ... ... биліктің ең маңызды тармақтарының бірі деп көрсетті. Оның қоғамның саяси және ... ... ... орны мен рөлі ... ... ең ... ... адам, оның құқықтары мен бостандықтары және заңдылық болып
27
табылатын ... ... ... мен ... ... мемлекет орнату міндеттерімен айқындалады. Сот билігі адамдар тағдырындағы ең ... ... ... тәріздес. Ондағы нақ осы қасиет мемлекеттік билік тармақтарының ешқайсысында жоқ. Осылардың бәрі сот билігі мәселесінің жалпы теориялық ... ... ... ... ... Ал ... кеңестік тәртіптен демократияға өтудің күрделі де қиын кезеңдерін бастан кешіп отырған бүгінгі ... ... ... сот ... ... әрекет етеді, сот билігінің өзінің қалыптасу процесі қалай өтуде және ол қандай қиындықтарға кезігіп отыр - міне ... бәрі ... ... да тәжірибелік тұрғыдан да өзекті мәселелер болып табылады.
Әлемдегі барлық елдердің ... ... сот ... ... ... ... белгілейді, қандай арнайы соттар жалпы заң құзырындағы соттармен қатар құрыла алатыны көрсетеді.
Сот билігі басшылыққа алатын басты ұйымдастыру қағидаты барлық ... ... тек ... ... ... ... оның ... ажырамас тұтастығында; қызмет атқарған уақытында ауыстырылмайтындығы, иммунитеті, көтермелеудің азаймайтындығы болып табылады.
28
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Халиков К.Х. Некоторые ... ... с ... в ... ССР. Развитие демократических начал в организации и деятельности ... ... ... Алиев Мирбашир Мирахмед Оғлы. . Астана, 2004
* Мақұлбеков Б.Д. Қазақстан Республикасының сот билігі: оқу құралы - ... ... 2003. - 146 ... ... М.С. ... ... ... и дальнейшие пути ее совершенствования // Жинақта: Проблемы реализации судебно-правовой реформы в постсоветских государствах: опыт и ... ... 1998, ... 5. ... М. Ұлы ... ... ... дейін. Алматы, 1999 ж.
6. Сапаргалиев М. ... ... суда в ... ... 1954 ... ... В. ... система суда РФ. 1994 г.
8. Шаламов М. ... ... ... ... 1941 г.
9. Халиков К.Х. Проблемы судебной власти в РК. Алматы, 1998 г. С. ... ... Г.Ж. Суд и ... ... в РК. - ... 1994. - 236 бет.
11. Комментарий к Федеральному конституционному закону >/ В.И. ... ... 1998. ... Баглай М.В. Конституционное право Российской федерации. - М., ... ... ... Е.И., ... О.Е. Конституционное право Росии. М. 1995. С.33
14. Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в РК. - ... ... ... В.М. ... ... ... в РФ. - М., 1997. - ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Бүгінгі экономикалық басылымдар және олардың проблемалары61 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Көшпелілер серіктестігінің шығу тарихы16 бет
М.мағауин шығармашылығы4 бет
Малайсары тархан17 бет
Нашақорлық – тұңғиық түбі13 бет
Отырар қаласының пайда болуы19 бет
Сүйінбай аронұлы өмірі1 бет
ТЖ тұрғындарды қорғау формалары. Ұжымдық және жеке қорғану құралдары. Санитарлы өңдеу. Алкогализм, шылым шегу, нашақорлық және адам денсаулығы мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь