Ақыл-ой тәрбиесі және оны қалыптастыру жолдары

Ақыл.ой тәрбиесі және оны қалыптастыру жолдары.

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Теориялық бөлім
1. Ақыл.ой тәрбиесінің мәні,мақсаты менміндеттері
2. Ақыл.ой тәрбиесінің түрлері
3. Ақыл.ой тәрбиесінің құралдары
4. Ақыл ой тәрбиесінің дамуы жәнедамытудың халықтық жүйесі
5. Оқушының ақыл.ой тәрбиесін қалыптастыру ерекшеліктері. Әдіс.тәсілдер
ІІІ. Практикалық бөлім

Қорытынды

VI. Қолданылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Қазіргі Қазақстан мектептеріне білім бері беру және тәрбиелеу теориясы жөнінде бағыт нұсқаушы материалдармен қатар өткен мұраларға барынша мұқият қарап, бүгінгі күн талабына сай талдап,оның ішінен пайдалы ілімдерін ала білу ұлттық педагогика үшін аса қажет шарттардың бірі. Бүгінгі таңда республикамыздың білім беру жүйесі ақыл-ой тәрбиесі мәселесіне жете көңіл бөліп, педагогикалық-психологиялық зерттеулер арқылы жас ерекшелігіне байланысты ақыл-ойдың қалыптасуы мен дамуына жол салуда.
Ақыл-ой тәрбиесі әр заманда жастарға білім берудің негізгі құралы болып келді. Білім алуға және ғылымға ұмтылыс халық санасының тереңінен әрдайым орын алды. Халық табиғат пен қоғам дамуының заңдылықтары бейнеленген ғылымның деректерін ,түсініктерін және заңдарын мақсатты игерудің нәтижесі деп білді. Тек ақылды адам ғана терең білімдерді меңгере алатынын түсінді. Білімнің мәнін "Ақылдан қымбат байлық жоқ","Ақылды сатып ала алмайсың","Ақыл - тозбас киім,білім - сарқылмас бұлақ" деген халқтың даналық сөздерінен-ақ байқауға болады.
Орнымен, жүйелі түрде, уақытында пайдаланылған халықтық педагогикалық ескерткіштер үлкен білімділік және тәрбиелік тиімділікке ие екендігін қазіргі оқыту тәжірибесі көрсетуде.
Халықтық білімдердің көпқорлылығы, олардың ақыл-ой тәрбиесі мазмұнындағы орны мәселелерінің тиісті оқу пәндерінде ашып көрсетілуі болашақ мамандар , тәрбиешілер мен ата-аналарды теориялық және практикалық білімдермен қаруландыруға көмегін тигізері сөзсіз.
"Мәдени мұра" бағдарламасы осыған айғақ. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына жолдауында :"Мәдени мұра" бағдарламасын іске асыруды жалғастыра беру,сөйтіп өткенді пайымдау арқылы қазіргі заман мәдениетін жан-жақты дамыту қажет.
Жалпы айтқанда, ойлау дегеніміз не? Ойлаудың түрлері?Ақыл-ой тәрбиесінің мектеп бағдарламаларындағы алатын орны қандай?
"Ақыл-ой тәрбиесін қалыптастырудың" күрделілігі сонда, ол - тек қана педагогиканы ғана қамтып қоймай, психологияны, басқа жаратылыстану, логика ғылымдарының қатыстылығымен сипатталады.
Әрине, "Ақыл-ой тәрбиесін қалыптастыру" туралы жан-жақты білу мақсатындағы ізденісімді қазақ халқының ірі тұлғалары Әл-Фараби,М.Қашғари,А.Құнанбаевтан бастадым. Себебі, дәл осы ірі ғалым-ойшылдардың мұралары ұлттық тәрбие беруде сіңірген еңбектерінің зор екендігін дәлелдей алады. Әсіресе, А.Құнанбаевтың педагогикалық мұраларының ықпалымен қазақ халқынада тәуелсіздік үшін күресушілердің жаңа легі:М.Дулатов, М.Жұмабаев,Ж.Аймауытов,М.Әуезов т.б. көші басталды.
Ұлтымыздың аяулы азаматтар ұлт келешегі үшін қызмет еткен, бойындағы барын берген зиялы қауым өкілдерінің қазақ мектептері үшін пайдалануға тұратын көзқарастары мен тәжірибелері бүгінгі күнде өзектілігін көрсетіп отыр.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 11 маусым.
2. Сабыров Т. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. – Алматы: Рауан, 1989.
3. Жәнібекова С. Оқушылардың ойлау белсенділігін дамыту.// Бастауыш мектеп. 1999, - №7. - 13-15 б.
4. Әбілова З. Ә. Этнопедагогика. – Алматы, 1997. – 232 б
5. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы, 1995.– 352 б.
6. Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы, 2003.
7. Ізғұттынова Р. Қазақ халық ауыз әдебиеті – тәрбие бастауы // Бастауыш мектеп, - 2003, - №7, -3-6 б.
8. Р.Қоянбаев. Тәрбие теориясы. - Алматы, 1991.
9. А.О.Пинт. Ата-аналар сіздер үшін. - Алматы, 1990.
10. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. -Алматы, 1994.
11. Қ.Жарыңбаев, С.Қалиев. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. -Алматы, 1995.
12. Қ.Жарыңбаев, Ж.Базарбаевт.б. Инабат. - Алматы, 1995.
13. С.Қалиев, т.б. Қазақтың салт-дәстүрлері. - Алматы, 1994.
14. Наурыз. Жаңарған салт-дәстүрлер. - Алматы, 1991
15. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері А., 1991.
16. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. Алматы 1973.
17. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы Алматы, Мектеп 1976.
18. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика Астана 1998.
19. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы. 1991.
20. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы 1958.
21. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. Алматы.
22. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы. 1986.
23. Ұзақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы 1990.
        
        Ақыл-ой тәрбиесі және оны қалыптастыру жолдары.
Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Теориялық ... ... ... ... менміндеттері
* Ақыл-ой тәрбиесінің түрлері
* Ақыл-ой тәрбиесінің құралдары
* Ақыл ой тәрбиесінің дамуы жәнедамытудың халықтық жүйесі
* Оқушының ақыл-ой тәрбиесін қалыптастыру ... ... ... бөлім
Қорытынды
VI. Қолданылған әдебиеттер.
Курстық жұмыстың тақырыбы:
Курстық жұмыстың өзектілігі: Бастауыш мектептің ... ... ... ... - ... білім бере отырып ойлау қабілетін дамыту, қызығушылығын арттыру, оқуға ынтасын ояту. Бастауыш мектеп кезеңінде алған ... бала өз ... ... ... және ой қорытынды жасай алу, себеп-салдарды анықтау, түсінік беру, ойлау қабілетінің дамуы анық ... ... және осы ... ... ... нақты-бейнеліден абстрактылы ойлауға қарай дамиды, заттарды тиісті ұғымдарға жатқызып, өзінің ойын дәлелдеуге үйрене бастайды. Ал ... ... ... ... ... сүйенеді.Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін зерттеуәдістері арқылы біріншіден - ... ... ... ... ... ... - баланың тапсырмаларды шешуге деген өзіндік талаптардың күшеюі, үшіншіден - ... ... ... әсер ... жұмыстың мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларының ақыл-ой тәрбиесін қалыптастыру жолдарын анықтау.
Курстық жұмыстық міндеттері:
1. Ойлау ... ... ... ... ... сынып оқушылары ойлау процесінің ерекшеліктерінің ғылыми-теориялық негіздерімен танысу.
2. Бастауыш сынып оқушылары ойлау процесінің дамытуға халық педагогикасы мен психологиясы элементтерін ... ... ... ... ... ... ... тигізетін әсерін көрсету.
Кіріспе.
Қазіргі Қазақстан мектептеріне білім бері беру және ... ... ... ... ... материалдармен қатар өткен мұраларға барынша мұқият қарап, бүгінгі күн талабына сай талдап,оның ішінен пайдалы ілімдерін ала білу ... ... үшін аса ... шарттардың бірі. Бүгінгі таңда республикамыздың білім беру жүйесі ... ... ... жете ... бөліп, педагогикалық-психологиялық зерттеулер арқылы жас ерекшелігіне байланысты ақыл-ойдың қалыптасуы мен дамуына жол салуда.
Ақыл-ой тәрбиесі әр ... ... ... ... ... ... ... келді. Білім алуға және ғылымға ұмтылыс халық санасының ... ... орын ... ... ... пен ... дамуының заңдылықтары бейнеленген ғылымның деректерін ,түсініктерін және заңдарын мақсатты игерудің нәтижесі деп білді. Тек ақылды адам ғана ... ... ... ... ... ... мәнін "Ақылдан қымбат байлық жоқ","Ақылды сатып ала алмайсың","Ақыл - тозбас киім,білім - ... ... ... ... ... ... ... болады.
Орнымен, жүйелі түрде, уақытында пайдаланылған халықтық педагогикалық ескерткіштер ... ... және ... ... ие ... ... оқыту тәжірибесі көрсетуде.
Халықтық білімдердің көпқорлылығы, олардың ақыл-ой тәрбиесі мазмұнындағы орны мәселелерінің ... оқу ... ашып ... ... ... , ... мен ата-аналарды теориялық және практикалық білімдермен қаруландыруға көмегін тигізері сөзсіз.
"Мәдени мұра" бағдарламасы осыған айғақ. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің ... ... ... ... мұра" бағдарламасын іске асыруды жалғастыра беру,сөйтіп өткенді пайымдау ... ... ... ... ... ... қажет.
Жалпы айтқанда, ойлау дегеніміз не? Ойлаудың түрлері?Ақыл-ой тәрбиесінің мектеп ... ... орны ... ... қалыптастырудың" күрделілігі сонда, ол - тек қана педагогиканы ғана қамтып қоймай, ... ... ... логика ғылымдарының қатыстылығымен сипатталады.
Әрине, "Ақыл-ой тәрбиесін қалыптастыру" туралы жан-жақты білу ... ... ... ... ірі ... ... ... Себебі, дәл осы ірі ғалым-ойшылдардың мұралары ұлттық ... ... ... еңбектерінің зор екендігін дәлелдей алады. Әсіресе, А.Құнанбаевтың педагогикалық мұраларының ықпалымен қазақ халқынада тәуелсіздік үшін күресушілердің жаңа ... ... т.б. көші ... ... аяулы азаматтар ұлт келешегі үшін қызмет еткен, бойындағы барын берген зиялы қауым өкілдерінің қазақ мектептері үшін пайдалануға тұратын көзқарастары мен ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Егеменді еліміздің пердесі ашылмай, шіркеуленіп ... ... ... ... ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап , еркін қолға алынды да, көптеген оқыту бағдарламалары мен оқу ... , ... ... ... Мен осы ... тәрбиесі қалыптастыру" тақырыбы бойынаша ақыл-ой тәрбиесі мәселесі жөнінде оқытушылардың балалармен жұмысы туралы практикалық , әдіс-тәсілдер мәліметтерін педагог мамандарына арналған тамаша ... ... ... Мен ... басылымдардың бірінен сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы мазмұнымен таныстым.Бұл бағдарлама әлемнің түпкір-түкпірінен ... ... ... бірлескен еңбегі.Сонымен қатар, қазіргі заманғы білім беру бағдарламалары бойынша сын тұрғысынан ойлау мәселесіне байланысты "Сорос-Қазақстан" қоры көмегімен құрастырған бұл ... ... жете ... ... , мен осы жұмыста 4-сынып оқушыларына арналған бір ашық сабақ ... ... "Оқу мен жазу ... ... ... ... ... логикасын қалыптастыру" Қ.Хатапұлы, "Ой белсенділігін дамыту" З.Базылова мақалалары оқыту іс-тәжірибелері үшін , ... ... ... үшін балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып ақыл-ой ... ... ... ... ... ... қателеспеспін.
* Ақыл-ой тәрбиесінің мәні, мақсаты мен міндеттері
Ақыл-ой дегеніміз -- адам бойындағы ... ... ... ... ... оның ... ... тәрбиесі дегеніміз - оқушылардың ақыл-ой күшін, ойлауын дамыту және ... ... ... ... үшін ... ... ... іс-қызметі. Ақыл-ой тәрбиесі білім қорының жинақталуына, оқу-танымдық операцияларды меңгеруге ... ... ... ... ақыл-ойы -барлық адамдарға тән адам миы қызметінің өнімі. Педагогтар және психологтар ойды және оның жеке түрлерін ... ... ... ... - оқушылардың ақыл-ой күшін дамыту: ақыл-ойдың даму деңгейі, адамның ... ... білу ... ... ... ... меңгеруі, ақыл-ой іскерлігі. Ақылдың белгілі бір даму дәрежесін ақыл-ой күштері деп атайды. Ақыл-ой күштері адамды білім қорын ... ... ... ... ... асыруға, зиялылық білік-тілікті меңгеруге қабілетті етеді. Ақыл-ой тәрбиесінің міндеттері де осыдан ... ... деп ... ... ... ... және ... дамытуға, оны ақыл-ой еңбегінің мәдениетіне баулуға бағытталған мақсатты түрде жүргізетін іс - әрекетін түсінуге ... ... деп ... мен ... балалардың ақылын, ойлауын, ақыл-ой күш-қуаты мен қабілетін дамытуға, оларды ғылыми негіздерінен білімдер ... ... ... ... ... ... бағытталған өзара бірлескен іс - әрекетін немесе ... ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның сана - сезімі мен рухани жан дүниесін дамыту;
* Адам жасаған заттық және рухани байлықтарды ... ... ... ... ... үйрету, дағдыландыру;
* Баланы логикалық тұрғыда дұрыс ойлай білуге үйрету. Абайдыңтұжырымдауынша .
Ақыл-ой тәрбиесінің ... ... ... ... талаптарына сай ғылыми негіздеріментерең және берік қаруландыру;
* Балалардың таным қабілеттерін дамыту, олардың ойлай білуін,қиялы мен түйсігін дамыту.
* Оқушыларды ғылымның кейбір ... ... ... ... ... ... меңгеруге үйрету;
* Балалардың білімге қызығуын арттырып, олардың бойындаөздігінен білім алуын молайтуды, қажетсінуді қалыптастыру;
* Ақыл -- ой ... ... ... арттыру.
* ойлау іс-әрекетінің шарты болатын білім қорын жинақтау;
* ақыл- ой түрлерін дамыту;
* негізгі ойлау тәсілдерін меңгеру;
* ... ... ... ... ... ... ... түрлері.Оқушы нақты оқу материалын - фактілерді, оқиғаларды, символдарды, терминдерді, есімдерді, заңдарды, теоремаларды меңгеріп, білім қорын жинақтайды. ... оны ... ... қолдану әдістемесімен байланысты. Білім қорын меңгеруде баланың мақсатқа жетуге ұмтылуы, білімді ала білуі, ақыл-ой еңбегінің мәдениеті ... рөл ... ... ... және оның жеке ... дамытуға міндетті.Ақыл-ойдың түрлері: диалектикалық, логикалық, абстрактылық, категориялық, теориялық, индуктивтік, дедуктивтік, алгоритмдік, техникалық, өнімдік және ... ... ... - ... ... бірлігін көру, даму бағыттарын анықтау, жаңаның пайда болуын көру, құбылыстардың өзара ... ... болу ... ... ... - ... ... логикалық тәсілдерімен байланысты. Талқылау, дәлелдеу, теріскешығару, қорытынды, болжам жасау тәсілдері байланыстарды табуға, жаңа ... ... ... ... жүйеге келтіреді.Абстрактылы ойлау- адамға мәнсіз белгілерді көріп, жалпы және мәндіні бөлуге, абстрактылы ұғым ... ... ... - ... мен ұқсастықтары негізінде ұғымдарды топтарға біріктіру іскерлігі.Теориялық ойлау - ... ... ... даму ... ... ... көріп, құбылыстар арасындағы мәнді байланыстарды түсіну іскерлігі.Индуктивтік ... - ... ... - жалпыға, фактілерден - корытындыға қарай қозғалысы.Дедуктивтік ойлау - ойдың жалпыдан - жекеге, қорытындыдан - фактілерге қарай қозғалысы.Алгоритмдік ойлау - ... ... ... ... ... ... іс-әрекет стратегияларын анықтау.Ақыл-ойдың дамуы талдау (тұтасты жеке бөліктерге ойша бөлу), синтез (бөліктерді тұтасқа ойша ... ... ... және ... табу), жүйелеу (заттарды, құбылыстарды топтарға бөлу) сияқты негізгі ойлау тәсілдерін меңгеруге ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Оқу іскерліктері жалпы барлық оқу пәндерінде қолданылатын және арнайы белгілі бір ... ... ... ... ... іскерліктерге бөлінеді. Бұл іскерліктер оқу бағдарламасында жазылады.Жалпы (жалпы педагогикалық) іскерліктер - оқи білу, тыңдау, өз ойын ... ... ... ... ... істей білу. Қазіргі уақытта оқушының өз жұмысының қорытындысын шығара білу ... ... ... берілуде.Арнайы іскерліктер - ноталарды тез оқу, техникалық сызбалар, тарихи және ... ... оқу, ... шығармаларды тыңдау, сөздіктерді және анықтама әдебиеттерін қолдану. Бұл ... ... ... ... ... "Мәтіндібаянда", "Жоспаржаса", "Дәлелде" деген тапсырмаларды орындату үшін мұғалім оқушы іс-әрекетінің стратегиясын белгілейді. Осы іскерліктер оқушының ақыл-ой ... ... ... Бұл: уақытты тиімді пайдалану, оңтайлы жұмыс ырғағы, ... ... ... орнын тәртіппен ұстау, ақыл-ой іс-әрекетінің ережелерін білу, жұмысқа кірісе білу, жұмысты зейін ... ... ... ... жеңе ... ... маңызды міндеті - оқушыларға табиғат пен қоғам дамуының заңдарын меңгертетін ғылыми дүниетануды қалыптастыру.
3.Ақыл-ой тәрбиесінің ... ... ең ... ... - оқыту. "Дамыта оқыту" ережелеріне сүйеніп жасалған оқу бағдарламалары оқушыларды ақыл-ой жұмысына үйретеді.Ақыл-ой тәрбиесін беру ... ... Л ... т.б. ... ... Л.В.Занков оқушының ақыл-ойын өсіру үшін өнімді бере берудің жеткіліксіздігін, ақыл-ой жұмысының тәсілдеріне үйрету керектігін дәлелдеді.Д.Б.Эльконин ақыл-ойды білімнің мазмұны дамытатынын дәлелдеп, оған ... ... ... ... ... өзі білім алатын таным қызметін ұйымдастыру үшін сабақты мәселелі пікірталас әдісімен өткізуді ұсынды.Л.В.Занков және оның ізбасарлары ұсынған ... ... ... ... тез ... ... оқушыларға жаңа білімдерді бере беру. Ең бастысы - танымның үздіксіздігі және жүйелілігі.:: бастауыш ... ... ... жетекші рөлі. Оқушылар таным, ақыл-ой жұмысымен айналысып, бақылаулары арқылы ұғым, анықтама шығарып, білімдерін тәжірибеде ... ... ... ... операциялар тәжірибелік жұмыстар үшін қолданылады.Зиялылық іскерліктерді қалыптастыруға көмектесетін тапсырмалардың негізгі түрлері::: оқушының дербестігін, индуктивтік ойлауын дамытатын ... ... ... ... ... ... ... экспедициялар, ауылшаруашылық тәжірибелік жұмыстар, приборларды құрастыру, сурет бойынша сөйлем құрастыру, шығарма, рефераттар жазу, сурет салу, т.б.:: ... және ... ... ... ... ... ... тапсырмалар: шығарма кейіпкерлерін, симметриялық фигураларды, оқиғаларды салыстыру.:: ойлау ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалар: оқиғаны жоспар бойынша баяндау, суретті үлгіге қарап сипаттау, есепті ... ... ... алгоритмдік нұсқамаларды пайдалану, оларды өз бетімен құрастыру, т.б.:: ... ... ... ... құбылыстарды топқа бөлу.Ақыл-ой тәрбиесін беру үшін мұғалімдер, ғалымдар ғылыми тақырыпта лекциялар оқиды, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады, физика, химия, математика, т.б. пәндерден апталықтар, ... ... ... ... шеберханаларда көрнекі құралдар жасайды. Үйірмеде қиын есептерді шығарып, оқушылар сөзжұмбақ, ребус, ... ... ... ... ... ... оқиды, техника жасайды, үлгілер құрастырады, шығармашылықты талап ететін тапсырмалар ... ... ... ... ... оқиды.Ақыл-ой тәрбиесі мен ақыл ойды дамытуға арналған тапсырмаларды түрлендіріп, ... ... ... зор. ... осы талап тұрғысынан оқушы тұлғасын қалыптастырғысы келсе, өзі бұл ... ... ... ... ... ... шешу мұғалімнің біліміне, жалпы және әдістемелік мәдениетіне, өзінің танымдық күшінің дамуына байланысты екендігі сөзсіз. Оқушыларды белсенді танымдық іс-әрекетке ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру, олардың жалпы дамуын және рухани қажеттерінің өсуін қамтамасыз етеді.
4.Ақыл ой тәрбиесінің дамуы және дамытудың халықтық жүйесі
Ақыл-ой ... ... ... беру ... ... танымдық қабілеттері артады (байқағыштық, зейінділік, шығармашылық, қиялы, сөйлеуі, ойлауы, есте сақтауы).Білім мен ақыл егіз. Білім - ақылдың ажары ... ... - ... мақалынан көруге болады. Ұлы ғұлама ғалым Әл-Фараби; , - десе, - деп түсіндірген.Көне грек ... ... , - ... оның ... ... - ... жерде , ұғымына келсек бұл өте күрделі, қайшылыққа толы, сан қырлы ұғым. Философиялық еңбектерде бұған ... ... ... ... ... - деп халқымыз бекер айтпаған. Олай болса, жастарды ойлай білуге, ... ... ерте ... жасынан машықтандырған абзал. Ол үшін, баланың ой өрісін дамытуда, ең алдымен ... ... ... ... ... қоғамды, сонымен қатар өзінің ойлау қабілетін тани бастағаны ... Бұл ... ... мен тығыз байланыста жүргізіледі.Бұл бағытта отбасы, балабақша, мектеп, тіпті жоғары оқу орындарының атқаратын қызметі ерекше. Өкінішке орай, ... ... ... оқу ... ... ... ... студенттерді кездестіруге болады. Оқытудағы негізгі міндеттің бірі-адамзат ғасырлар бойы жасап келген ұшаң теңіз материалдық және рухани байлықтарды игеру. Ол диалектикалық ... ... ... ... Ал психология саласындағы еңбектерге келсек, ,-деген анықтама беріледі. Барлық танымдық процестердің арасында ой ең күрделісі болып ... ... ... оны ... мен ... айқын көрінеді. Ойлау ми қыртысында жүзеге асатын психикалық ... ... мен ол ... ... ... ... ..Ми жануарларда да бар. Одан адам миынан ерекшелігі, өмір сүрген ... ... ... - ... бар. ... ... қарым - қатынас нәтижесі. Ол үшін, ата-аналар мен мектеп мұғалімдері балаларды дұрыс ... ... ... ... ... Ой танымның жоғары сатысы бола отырып ,сезімдік әсерлену мен және практикалық ажырамастай байланысқа түседі.Жекелеген фактілерді немесе дүниедегі құбылыстарды ... ... адам ... ойша өңдейді және сөйтіп олардың әрқайсысымен мінісімен өзара байланысы танып біледі. Шындықта болатын байланыстардың себептік, ... ... ... т.б. ... категориясы адам тәрбиесіне танылып, белгілі тілдік формалармен аталып отырады.Қорыта айтқанда .
Ақыл-ойды дамытудың халықтық ... ... бала ... ... және оның ... дамытудың бастау көз ретінде - ең алдымен оның қоғамға , қоршаған дүниеге және ... ... ... ... ... еткен дүниетанымды алға шығарады. "Арманы жоқ жас - қанатсыз қарлыағаш" - дейді халық. Халық ұрпақты ақыл-ойды өздігінен жетілдіруге ... ... және ... ... ... ... ... сезім мен қабылдаудан ойлау мен қиялға дейінгі танымдық процестер жиынтығы ... ... ... ... ... және ... өміріндегі білімнің саналуан мәніне "Білімдіге дүние ... , ... күні ... ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесі жүйесі оның өндірістік қызметімен тығыз астасып жатыр.
Халықтың педагогикалық ... ... ... ... мен мазмұнына кең мағына берілгенін көрсетеді.Ақыл-ойдың даму деңгейі адам көп біле ме?Оның ... ... ... және кең, ол ... ... өмірде қолданылатынымен анықталады.
Адамның ақылы ,оның сөйлеуінен көрінеді. "Көп сөйлеген білімді емес, дөп ... ... сөзі ... айта ... ... - ... ... ақылын тәрбиелеу - оның танымдық қабілеттерін жан-жақты дамыту, әртүрлі ... ... мен ... ... ... ... ... ойдың елестетуін ынталандыруды талап етеді. ... ... ... педагогикасында осы талапты жүзеге ... аса ... ... ... болып табылады. Олар баланың ойлауын дамытуға ықпал жасайды, оларды қоршаған ортаның түрлі салаларынан ... мен ... ... алуға үйретеді. Және де сол зат (құбылыс) туралы материалдардың молдығы (мәселен, ... адам ... ... жекеленген дене мүшелері:бас миы, көздер, тістер) затқа соғұрлым кеңірек сипаттама беруге мүмкіндік береді.
Ақыл-ой тәрбиесіндегі жұмбақ шешу ойындарының ... ... ... ... шешу ойындарын әр бір құбылыстың өзіндік дербес қасиетін дәл ... мен ... ... бір ... не ... ұқсастығын салыстыра отырып, баланың өзін қоршаған табиғат әлеміне: аспан, ... ... от пен ... тұрмысқа қажетті бұйымдар мен жабдықтар, өмірде кездесетін құбылыстар мен заттарға зейін қойып, бақылау, байқау ... ояту ... ... ... ... ... метафора" дейді. Яғни затты бейнелеп, баламалап сипаттау ... ... ... ... мен ... , ... ... зер салып, жұмбақты шешуші жұмбақты шешеді, әрі заттарды салыстыра отырып, ақыл-ой қабілетін дамытады.
Бұл ... ... ... ... ... "777 ... атты еңбегі өткеніміз бен бүгінгі техника ғылым жаңалықтарын ... ... ... жұмбақтары кішкене сәбиден бастап ер жеткен ұл мен қыздарымыздың ойлау қасиеттерін дамытуға септігін тигізеріне күмән жоқ. ... ... ... әрбір тақырыпқа байланысты пайдаланып отырса, ұтпаса, ұтылмайды. Әрі сабағы қызықты болумен қатар, мұғалімнің әрбір тақырыпта жаңа ... ... ... ... өз ... жұмбақ ойлап келуге тапсырса, нұр үстіне нұр жауады демекпін.
Мысалы:
Аспан әлемі мен табиғат құбылыстары жайында:
Күмбез сынды кең ... ... жоқ тең ... ) ... ... тым ... )
Тіршілік аусар тек,
Ұстасаң қауқар жоқ,
Айналам қоршар көк,
Одан ... ... ... ... екі ару,
Бір-бірін көруге зәру.
(Күн мен Ай)
Үлкен алтын табақтан
Әлемге нұр тартқа.
(Күн)
Жан-жануар жайлы:
Иір-иір денесі
Сахараның кемесі,
Ащы шөптер ... ... ... ... үйі бар
Көшіп жүрер асықпай
Қыста ұйықтап бұйығар,
Тамақ іздеп, ашықпай.
(Тасбақа)
Адам және оның дене мүшелері жайлы:
Маған да, ... ... туыс - бес ... ... ... ... оқы, ... оқы,
Өзгермейді еш одан
Бәріде өз жұратың
Айтады кәне:кім аты?
(Ата;Ана;Апа;Аға;Іні)
Обыс екі батыр,
Екіге бөлініп,
Қамалып жатыр.
(Тіс)
Отбасында балаларға жаңа жұмбақтар үйретіп, жұмбақ айтысуды ұйымдастырып, олардың ... ... ... ... ... шыққан балаларды мадақтап отыру - бұрыннан қалыптасқан ... ... ... ... ауыз әдебиетінің бір бөлімі ретінде жұмбақтар бірінші кластан бастап оқулықтарға ендірілген. Әдеби кештерде, мерекелік ... ... мен ой ... ... ... айту, айтысу ерекше орын алады. Пәндік кештерде сол пәндік кештердің ... ... жаңа ... ... ... ... ... шығарады, әділ қазылар алқасы жаңадан шығарылған жұмбақтардың сәнін, маңызын, көркемдік сапасын жан-жақты бағалай білуі тиіс.
"Білекті ... ... ... ... ... - білім бұлағы", "Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні кәріп" деп, халық ... ... ... ... ... ақыл-ойдың негізі пайымдауда екендігі ұрпаққа ұғындырып отырады.
Санамақтың тәрбиелік мәні.
Санамақтарды халық, негізінен, жас балаға сан үйрету мақсатымен ... ... әрі ... ... әрі ... ... ... мен математикалық ойлау қабілетін дамытады. Санамақтардың түрлері көп.
1.Атау ұйқастырып санау арқылы бала әрі сан ... оның ... ... аты ... ... танып біледі:
Бір дегенің - білеу,
Екі дегенің - егеу,
Үш дегенің - ... ... - ... ... - ... дегенің - асық,
Жеті дегенің - желке,
Сегіз дегенің - серке,
Тоғыз дегенің - ... ... - ... бір қара жұмбақ.
2.Саусақ санау ойыны баланы сан үйренуге ынталандырады, көңілдендіреді.
Түйе, бота маң басқан,
Төрт аяғын тең басқан.
Шұнақ құлын бес ешкі,
Қос-қос лақты қос ... ... екі ... ... ойлап қой.
3.Санамақ айтыста бала санға ұйқас сөз табу арқылы , ақындық қабілетін байқайды. Егер ол ұйқас таба алмаса,айтыста ... ... ... ... ... айту ... бала әрі сан үйренеді, әрі жұмбақтың шешуін тауып,ойын дамытады, тілін ширатады:
Сырық-қырық.
Құрық - ... ... ... , сырық?
Отбасында санамақтың әрбір түрін балаға жаттатып, олармен бірге ойнай ... ойын ... - ... ... ... ... ... күрделі санамақтарды айтқызып, ол санамақтардың шешімін мүмкіндігінше, өлең ұйқасымдарымен айтуды талап ету ... ... ... айтып, олардың шешімдерін тез тапқан оқушыларға ұпай қою, баға беру ісі ... ... ... "Өнерпаздар мен тапқыштар" клубының жарысына қатысушылар да өнер сайысының бір кезеңінде орынды пайдалана білуі тиіс.Ойын кезінде оқушының ойлануға ... ... да ... ... ... тәрбиелік мәні.
Шешендік сөздер - ел құралып, халық қалыптаса бастағаннан бері ... ... өмір ... пайдаланып келе жатқан, билер мен хандардың , ақындар мен шешендердің, ел ағасы болған данышпандардың , ... ... ... ... ... ... ... дуалы, өнегелі , қасиетті сөздер .
Қазақ әдебиетіндегі ... ... ... қарай шешендік арнау,шешендік толғау,шешендік дау деп үш топқа ... ... ... бала ... үлгі етіп шешендік сөздерден мысал келтіріп,баланы әңгімеге тартып, ойын оятып ... ... ... сөздерді таңдап отбасында оқуды әдетке айналдырып, әдеттен дағды, дағдыдан дәстүрлі қалыптастыру ләзім.
Өсиет - ата-бабаның соңғы ұрпаққа қалдырған даналық мұралары. Ата ... ... ... ... ... ... болмай,тірлік болмас" дейді.
Қазақтың халық педагогикасында ақыл-ой тәрбиесі термелер, ертегілер мен аңыздар арқылы да іске ... ... ... ... аңыз ... жер ... ... болған соң, құдай тағала енді соның бәріне енші үлестіріп, енші алуға ... ... бәрі ... ... ну ... ... ағаштың басы, тышқанға жердің асты, бүркітке көк аспан, өзі ... ... ... ... іші тиіпті. Содан қайтып келе жатқан бүркіттің ... ... ... ... ... еншіңе не тиді?"-деп сұрапты."Жаратқан ием, сені де жарылқады, мені де жарылқады. Саған ... ... ... ... еркі ... енді ... ойнақ салып жүзесің, мен бұлтпен бірге қалыптан дәурен сүремін," - дейді шаттанып.
"Ал ақыл кімнің еншісіне тиді?"-дейді балық. Оны ... ... ақыл ... ... болды,"-депті.
-Ақылды адам алды дегенше, аспандағы сені де, судағы мені де алды десеңші..."
Сонымен, күллі адамзаттың жаратқан ... ең ... ... - ақыл. Сондықтан, оның байлығын, ерлігі мен өнерін, жүріс-тұрысын, көзі мен қолын, аяғы мен басын - бәрін де ақыл билеуі ... ... ... ... ... үшін санамақтар мен жұмбақтарды пайдаланады, түрлі аңыз-әңгімелер мен ертегілерді үлгі-өнеге етеді, өсиет ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесіндегі халық шығармашылықтарының мәні ойлауды дамытумен ғана шектелмейді, олар сондай-ақ ақылды, табиғат жайлы ... және адам ... ... ... ... байытады. Оларды пайдаланудың құндылығы баланың табиғат және азамат жайлы мағлұматтар жиынтығын ... ... ... ... ... дүниені тануды кеңейтудің аса мәнді құралы ретінде халық шығармашылығының өзге туындыларымен қатар жаңылтпаштар мен ертегілер, ... мен ... ... мен ... алға шығады.
Мақалдар мен мәтелдер ақыл парасат көзі, еліктеу ... ... ... ... ... өнегелі мұрасы және бейнелі ойлау мен шешендік сөйлеудің үлгісі ретінде , ... ... ... ... атқарады, атқарып та келеді.
Осынадай мол деректерге сүйенсек, ақыл-ой ... ... ... ... ... аңғару қиын емес. Олар: білімді саналылықпен және белсенділікпен меңгеру; ақыл-ой тапсырмаларының ұғынықтылығы және шамаға лайықтылығы; ақыл-ой ... ... және ... ... ... ... ... ақын-жазушыларының ақыл-ой тәрбиесіне байланысты қозғаған көптеген ой-толғаныстары баршылық. Солардың кейбіреуін мен осы ... ... ... ... ... ... ... қалдырған асыл мұрасы - нақыл сөздері қазіргі күнде де өз күшін ... ... ата ... ... жоқ "," ... атын ... ақылсыз баланың әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында ... ... ... ... VII-VIII ғ.ғ. ... ата" жазған кітабында жырлар құрылымы жағынан қазақ эпостары ... ... ... ... ата ... ... ... , ана обыройы қастерлене баяндалады."Анасыз қыз ақылға жарымас" дейді Қорқыт ата.
Әл-Фараби ақыл-ой тәрбиесі ... ... ... ... Оның мына бір сөзін алып қаралық: Әлемдегі ... мен ... ... ... ғана ... ... болу үшін ... меңгеру , өнерге жетілу қажет.Осы жолда өмір бойы ... ... ... өзі адамға зор бақыт.
Тағы да "Нағыз ғылым принципшіл , қулық сұмдықпен ұсақ-түйекпен, өсек-аяңмен ісі ... ... ... ... ... ... ілтипатпен қарайтын, ерекше кішіпейіл болуы керек, білімділік оның өнегелі мінез-құлқымен ерекше безендіріліп тұрмаса болмайды" ... ... ... ... ... ... мағынасы жайында:
Интеллект - парасатты адам (ойшыл) парасатшыл, оны құптаушы ойшыл жанның қабілеттілігі оның ... ... ... ... ... 1-ойы мәнді,2-ойы нақты,3-біліктілік жүре келе дарыған,4-әрекетшіл адам.
Қала берді шығыс әдебиетін еркін меңгерген жас ақын АбайҚұнанбаев осы елдердің ... ... ... ісін өз ... ... ... етті. Мысалы, Абай шығыс халқының "Масғұт" атты ертегісін поэманың мазмұнына желі етеді. Онда иесіз тамда қарақшылар ... ... ... ... ... ... ... (Мұхаммед Пайғамбар) ерлігін суреттейді. Жігіттің осы ерлігіне дән риза болған әулие шал оған 3 түрлі жемісі бар ... ... ... ... ... ... судай тасар,
Егер де қызыл гүлді алсаң таңдап,
Ұрғашыда жан болмас сеннен қашар,-
деп, ақыл,байлық,әйелдің ... ... ... ...
Жігіт байлық бір жұталса жоқ болады, көре алмас күндестер де көп болады, бір кісілік ақыл өзімде де бар, көп ... ... ... ... ақылды болып не бітірем. Қой,одан да сұлуды жолдас етейін деген тоқтамға келеді. Әулие шал: ... ... ... ... неге қаладың?" - дегенде, - "Қан да, қара да анадан шықты, әйел сөзіне ... ... жан ... ... ... қайтаратын , ердің ашуына арашашы , ақылшы болатын үйдің де, түздің де , татулық ,береке, бірлігінің ұйытқысы - әйел ... дос ... ... ... ... ... та, ... та ақылға табынған. "Ақыл азбайды , білім тозбайды", "Тіршіліктің ... ақыл - ... ... ... ... жастарға соны үлгі етіп ұсынады.
Ал "Ескендір" поэмасынада көп елді қырып, ... ... ... ... ... ... ... дария суындай шашқан, қанішер, жауыз Ескендір патшаның шапқыншылық әрекетін суреттей келе, ақыры темір қақпаға тепсініп келіп, ... ... ... ала ... ... патшаға біреу орамалға түйген адамның бас сүйегін сыйға тартады. Оның мәнісін ... ... ... ... ... ... жұмбақтың мәнісін сұрайды. Аристотель адам көзі тіршілікте ешнәрсеге тоймайтынын, тек өлгенде бір уыс ... ғана ... ... Ақын ... даңқ үшін ... ... ақыл-парасат, ізгілік жеңеді дегенді қорытындылады.
Күллі адамзаттың жаратқан иесінің ең негізгі еншісі - ақыл. Абай ... бір суық мұз - ақыл ... тұла ... ... ... ... ... қайраттан шығады,білсең керек
Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста
Сонда толық боласың елден ерек...
Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті:
Ыстық қайрат, ... ақыл , жылы ... ... ... тәрбиесі туралы:Әр түрлі құбылыстардың, сан алуан көріністердің себептерін, мәнісін дұрыс түсіну үшін , оларды ақыл таразысына салып, ... ... ... ... ... ... іске көз келсеңіз...
Ақыл - мизам, өлшем қыл",-дейді.
Ақыл адамға тән жоғарғы қасиет деп сипаттайды Абай.
Данышпан ақын ... ... ... мәселесінде ғылымға мән берген. Толық адам болу үшін "ақыл, қайрат, жүректі бірдей ... ... - ... ... бір суық мұз - ақыл ... ... өлеңінде ақылға , қайратқа, жүрекке сипаттама бере келіп:
"Біреуінің күні жоқ біреуінсіз,
Ғылым сол үшеуінің тілін білмек" -дейді.
Абай ... ... ... де оның жануарлар дүниесімен ерекшелігін, яғни жаратылысының артықшылығын көрсететін үш түрлі қасиетін айтқан. Ол:ерік,сезім,ақыл.Абайдың түсіндіруінше, ерік ... ісі, ... - ... ісі, ақыл - ... ... үш қасиетті өз бойына сіңірген кісіні "толық адам" деп санаған.
Абай өзінің 38-қара сөзінде осы ... ... бір бала ... ... махаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады", - деп ... ... Адам ... ... шарты ретінде Абай бес нәрсені көрсетеді. Олар:талап, еңбек, терең ой, қанағат, рахым.
Міржақып Дулатов (1885-1935) ұстазы Ы.Алтынсаринның оқу-ағарту ... ... ... ... ... ... келіп,ол да А.Байтұрсынов сияқты оқу-тәрбие істерін ... ... ... Атап ... ... жаңа ... ... жаңа бағдарламалар бойынша білім алуына, ғылыми дидактикалық қағидаларға сәйкес баланың ақыл-ойын дамытуды негізге ала ... ... ... ... мән берді. Бұл айтылғандары оның "Мұғалімдерге" атты мақаласынан (1915) "Қирағат" кітабына ... алғы ... ... байқауға болады:"Жас балаларды оқытқан нәрсесі ... ... , оның ... ... ... ... үйретпек керек?Баланы оқыған нәрсесін бір-бірімен ұйқастырып ойлануынан,оқып шыққанын жадында рет-ретімен һәм толық мағынасымен сақтауға әрекеттендіру керек".
Мағжан Жұмабаев (1893-1938) ... ... ісін ... біліп, педагогика ғылымын терең зерттеген, Абайдан кейін асыл сөздің аспанын биіктенуімен ... ... ... ұлттық педагогикасының ғылыми іргетасын қалап,1922 жылы "Педагогика" оқулығын жазған ағартушылардың бірі.
Педагог Мағжан тәрбиені дене тәрбиесі және жан тәрбиесі деп екі ... ... ... жан тәрбиесіне (сезу,әсерлену,ой қорыту, сөйлеу) жан-жақты терең талдау жасалынып, ... ... ... Жан тұрмысын жарыққа шығаратын, жан мен дене арасындағы тіл - хатшы болатын құрал, жан мен денені бір-біріне байлайтын ... ... деп ... бет.) ... ... үшін Мағжан жан көріністерін үш топқа бөледі: сезу, ... ... "жан ... бұл үш ... ... берік байлам бар" деп көрсетеді. "Сол ақыл, ішкі сезім, қайрат үшеуін ... , тең ... қылу - ... ... Бір адамның осы үш тап көріністері тең болмай, біреуі таразыны ... ... ол адам ... ... ... пікірін Абайдың өлең жолдарымен айқындайды:
Ақыл,қайрат, жүректі бірдей ұста,
Сонда толық боласың елден бөлек.
Жеке-жеке біреуі жарытпайды,
Жол да жоқ жарыместі ... ... ... ... ... ақын :"жан ... ең қымбаты - ой.Ой тілі - сөз...." деген болатын.
Педагог ақын ақыл көріністері әсерленуден пайда ... ... ... ... ... ... ұғымның дұрыс болуның кепілі деп көрсетеді. Әсердің ... түрі ... - еске ... және ... (бұрынғы әсерді еске түсіру) иллюзия (елестік жаңылыс) сияқты түрлері болатынын тәрбиеші жақсы біліп,баланы оқыту, тәрбиелеу кезінде ... ... та ... ... ... ... отыруы керек деп түйеді.
5. Оқушының ақыл-ой тәрбиесін қалыптастыру ерекшеліктері, әдіс-тәсілдер.
Бастауыш мектеп оқушысының бірте-бірте ой-өрісі ... және ол ... ... ... ... ... жатқызып, өзінің ойын құрбылары арасында дәлелдеуге үйренеді. Ол не болса соған ... ... ... ... талап етеді. Дәлелдеу үшін бала тиісті ... ... ... ... ... қатар өзінің пікіріне, не берген жауабына сынмен қарап, пікіріне не ісіне ... ... ... қарауға үйренеді. Мұндай сынмен қарауды рефлексиясының қарапайым түрі деп ... ... ... ... тапсырма балаларға мынандай екі түрлі жолмен беріледі, біріншіден, берілген тапсырманы орындау үшін жауапты бала ... ... ... ... ... іздестіру ретінде берілмейді. Оны орындау үшін ... ... ... ... осы ... тексте өзгеріс енгізуге рұқсат етілмейді.
Тапсырманың бірінші түрі - мәселе жаттығуларды орындай білу ... ... ... әсер ... Осы ... ... екі ... пікірді басшылыққа аламыз.Оның бірі : "топты оқыту жағдайында бірлескен ... ... ... ... үшін ең ... ... мағыналы - мотивациялық білімін қалыптастырып алу қажет" - деген пікір, екіншісі: "адамның жалпы іс-әрекет ... ... , оның ... ... ... ... ... нәтижесі " - деген пікір.
Сонымен, оқыту іс-әрекетіндегі ішкі мотивтердің қайнар көзі оқушының қажеттілік ... ... Ал осы ... өзі ... ... іс ... ... әсер етеді. Бастауыш мектептегі балаларды оқыту үрдісіндегі интеллектуалдық ... ... , ... ... олардың танымдық іс-әрекеті, оның ішінде ойлау мен есте сақтау алады. ... ... ... ... ойлау іс-әрекеті мынадай ойлау іс-әрекеті мынадай ойлау үрдісінен ... ... мен ... ... ,жаңа материалдың ережесі мен негіздерін ашудың заңдылықтарын анықтаудан тұрады. Сонымен, зерттеуші ... ... ... ... ал зерттелуші үшін ол іс-әрекет ретінде қолданылады.
Теориялық ойлауды талдауға байланысты С.Л.Рубинштейн былай деп бекітті: ойлау жоспарлау ... ... ... ... ... отырып,ойлауға маңызды мінездеме берген В.С.Библер болды:"Ойлау бұл дегеніміз "ақылда", шындықтағы заттың жобасын құрастыру жән ойлап ... ... ... ... іс-әрекеті оқыту үрдісінде бірнеше зерттеу мақсатын қояды.Оны мынадай негізгі түрге бөліп қарастырамыз.
Оқыту үрдісінде есте сақтау мен ойлау әрқашанда ... ... ... ... ... ең ... мәселесі - оқушыларға жүйелі және күрделі оқытудың ... ... ... ... ... ... құрылымынан негізгі орынды алады,бұл айтып отырғанымыз оқытуды ... ... және есте ... ... ... іс-әрекеттің жоғарғы деңгейінде құрылады. Мектептегі ... ... ... ... оның ... мен ... ... тығыз байланысты. Оқу мазмұнының ... құру және ... ... ... ... алу ... ... толық меңгеруіне негіз болады. Оқушылар оларды орындау тәсілдерін оқытудың әрбір сатысында меңгереді. Оқыту ... ... ... ... танымдық міндеттерді шешуге негіз болады. Оқушылар әрекетінің ... және ... ... ... нәтижелері ақыл-ой әрекетінің жалпыланған тәсілдерін жасауды жеделдетеді, жаңа танымдық міндеттерді шешу ... ... ... ... ... екі міндет қояды: балаларға білім беру, оларды ... ... ... ... ... ... ... жеке адамның гармониялық дамуының құрамдас бөлігін ... ... ... ... ... ... көрсететін белгілерді анықтау педагогикалық психологияның тағы бір ... ... бірі ... ...
1. ... мен ... өзара қатынас мәселелері ақыл-ой даму белгілерін нақты анықтау негізінде тұжырымдалады. Ол ... ... ... ... мен ... ... қалай әсер етеді, оның негізінде дамудағы қозғалысты қалай көруге болады ... ... ... ... Осы ... көрсететін ойлау ерекшеліктері мәселелі тапсырмаларды шешуде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі ақыл-ой дамуының мәнді көрсеткішін береді.
Сонымен,бастауыш мектептегі ... ... ... ... рөл атқарады. Ойлау арқылы оқушы тиісті мәселенің тиісті мәселенің шындығын не қате екенін ... ... ... ... тәсілдері кездеседі. Солардың бірін формальдық операция деп атайды. ... ... осы ең ... ... - ... ... деп атайды. Ж.Пияже ойлаудың осы ең күрделі тәсілі - формальдық операцияға ... 10-12 ... ... оған дейінгілерде кездеспейді деген болатын , бұлай деуі оқушының ақыл-ойға орай ... ... ... деп бағалау болып есептеледі. Жалпы іс-әрекет негізінің шеңберіне , мынадай мәселелерді бірінші орынға қоюға ... ... ... ... ... және ... ... айтқанда, бастауыш мектеп оқушыларының оқыту үрдісіндегі ойлау іс-әрекетінің маңыздылығын арттыру, дамыту олардан үнемі ... ... және ... ... ... жоғары деңгейін талап етеді. Мектеп жасындағы балалардың оқу ... ой ... ... ... ... логикасын қалыптастыру мақсатымен қазіргі таңда педагогтар, психологтар түрлі әдіс-тәсілдерді педагогика ғылымы қорына енгізуде.
Бастауыш ... ... ... ... кезінде оқушылардың есептерді талдай білу іскерліктерін қалыптастыру оқушылардың ойлау әрекетін дамытуға ықпал ... ... ... не ... ... да ... құмар, қызыққыш, қолымен ұстап , көзбен көргенді жақсы көреді, сөйтіп, барлық зейіні соған аударылады. Алайда, бұл аталған ... ... ... ... талмай ыждағаттылықпен жүйелі жүргізетін жұмыстарға , оның мазмұны мен түрлеріне байланысты. ... ... 3 ... ... ашық ... ... ... Сабақ басталысымен оқушылар таным, ойлау ... ... ... ... ... Мысалы: №307 есеп бойынша алдын ала дайындалған бұғы мен аюдың суреті ... ... ... ... түсіндірілді. Бұғының массасы 2ц., аюдікі 152 кг. ... ... көп және ... ... ... ... үшін центнерді кг.-ға айналдыру керектігін оқушылар қиналмай тапты да, есепті тез орындап ... ... ... ... ... ... өмірімізде жиі қолданылатынын атап өтілді, жоғары сыныптарда физика пәнінде , орыс тілі пәнінде қолданылатынын, ... ... ... ... мұғалім түсіндірді. Сондай-ақ орманда тіршілік ететін аю мен бұғының пайдасы туралы айтып, сабақты табиғаттану пәнімен байланыстырды. Келесі есептер ... әрі ... әрі ... ... ... ... деген өлеңді пайдалана отырып, мұғалім сергіту сәтін өткізді.
"Біздің ... ... ... ... тең ... зерек боламыз".
Ноталардың ұзақтығына байланысты өлең темпінің әр түрлі ... ... ... ... музыка пәнімен байланыстырды. Келесі бір есепті "Кітап дүкенінде" диафильмін көрсетуден басталды. Диафильм көрсете отырып, мұғалім ... ... ... құрастыртты. Шолпанның - 85 тиыны, ал Сәуленің - 73 ... бар. ... 1 ... ... ... ... алу үшін, олардың қанша тиыны жетпейді? Тақтаға үлкен етіп салынған екі қыздың , кітаптың суреті , оның ... ... ... Оқушылардың көбісі есептің шартын да, шешуін де тез ... ... ... Мен ... мұғалім қиналған оқушыларды тақтаға шығартып,ойын арқылы түсіндіруге тырысты. Біреуінің қолына 85 тиын,екіншісінің қолына 73 тиын ... ... ... 1 ... ... алуыңа бола ма?" - деп мұғалім сұрады.
- Жоқ.
-Неге?
-Себебі, ол кітапты сатып алу үшін 100 тиын , яғни 1 ... ... ... 85 ... Әлі 15 тиын қосу ... ... ... Бұл тапсырманы оқушыларға өзін-өзі басқару үшін және ... ... ... дәптерлеріне жазғыздыртты. Содан кейін сабаққа қу түлкі қонаққа келіпті. Өзінің қулығын асырғысы келіп, сыныпқа бірнеше ... ала ... ... ... шешуге қуана кірісті. Ребустың шешуі:қосу, азайту,көбейту, бөлу, яғни төрт амалға байланысты ... ... ... ... ... ... ... оқушылармен "Кім жылдам?" деген ойынын жүргізді. (№317)
Осы ашық ... ... ... ... ... жұмбақ есептер, ойын сұрақтар, әзіл есептер ... ... ... ... ... ... ... математика пәніне ынталандырып , оқушылардың сабаққа белсенділігін арттырды. Жақсы оқуға ... ... ... айта ... ... ... ... тәсілмен шығару дағдыларын қалыптастыруға көп ... бөлу ... ... ... тәсілдерін іздеу барысында оқушылар белгілі бір логикалық талқылауларлар жүйесін орындауды үйренеді, есеп ... ... ... тағайындайды. Мұның бәрі оқушылардың ақыл-ойын дамытады, танымдық қабілетін арттырады.
Мұғалім шәкірттерінің өздігінен тапқан ... ... ... атап ... дұрыс. Ерекше қабілетті балаларды тез танып, оларға бағыт сілтеу, көмектесу ... ... ... ... ... білуін дамыту, жетілдіру - мұғалімнің міндеті.
Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... орны ... өйткені математика сабағының әрбір жұмысы ... ... ... ... жас ... , ... ... ескере отырып сабақ барысында оқушылардың ойлау қабілетін жетілдіретін жаттығу ... ... көп ... бөлу ... Олар ... ойын есептер,сөзжұмбақтар, математикалық ребустар, схемалар, математикалық ... ... әрі ... ... ... көрнекіліктерді қолданып отыру тиіс. Енді соның кейбір түрлеріне тоқталып өтсем:
Ойлау қабілетін дамыту 1-сыныпта алғашқы сандарды ... өту ... ... ... 2,3,4,5 ... т.б. ... ... ажырату немесе қандай санды қанша бірліктен құрастыру керектігі әңгіме болған кезде ... ... ... ... ... ... , оның құрамын меңгертуге арналған көрнекіліктер жасап, сол құралдар арқылы (төртбұрыш, ... ... ... ... ... 4 ... құрамын анықтауда мысалдар құрастырып жазады:
4=1+1+1+1 4=0 0 0 ... 0 0 0
4 =2+1+1 4=0 0 0 ... 4=0 0 0 0 ... мысалдардың нәтижесінде қандай сан ... ?-деп ... 4 саны ... ... ... ... оқушыларға төрт санын және басқа сандарды да осылай алуға болатынын түсіндіріп, сол сандар құрамын меңгеру үшін ... ... ... ... ... ... алып көрсет, енді осылардан 4 санының құрамын құраймыз.(иллюстрациялап көрсету).
2.4 қаламды 2 қорапқа түрліше бөліп сал.
Мұндай жаттығулардан балалар ... ... ... ... ... ... бірнеше тәсілмен қосу арқылы шығарып алуға болатынын түсінеді. Осындай жұмыстарды ... ... ... ... ... ... , ... сабақта белсенділігі артып, сыныптағы оқушылар түгелдей 1-10 көлеміндегі сандар ... есте ... ол ... қосу және ... ... ... толық меңгереді.
Бастауыш сынып оқушыларының ойын дамытуда салыстыруға берілген есептердің де ... зор. ... ... ... ... ... өз бетінше өзгерісті, айырмашылықтарды ойланып, мән бере зерттейді.
1-10 көлеміндегі сандарды қосу және азайту амалдарын өткен соң, ... ... ... ... ... >,< таңбаларын қой".
4+2 4+3 7+1 7+3
6-1 6+1 8+2 8-1
5+3 6+3 1+2 1+6
Тапсырманы оқушылар есептемей-ақ өрнектерді салыстыру арқылы орындады.
Кейде мұғалімдер оқушылардың ой-өрісін дамытатын , шығармашылықпен жұмыс ... ... деп, ... ... ... ... соң бірін қойып, қабылдау, ойлау үрдісін күрделендіріп алады. Сондықтан сұрақтардың сыныпта орташа оқитын ... ... ... ... тиіс.
Қарапайым пайымдау арқылы оқушылар ой алғырлығын, ойлау қабілетін дамытып, тез шешімге келеді.
Орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі Зифа ... ... "Ой ... дамыту" атты мақаласында:1-сыныптағы "Қосылғыштардың орнын ауыстырғаннан қосындының өзгермеуі" тақырыбын өткенде, оқушылар күндегі дағды бойынша мысалдарды не ... ... ... ... ... бастағанын байқағаннан кейін сабақтың барысын мүлде өзгертіп жіберіп , 2 оқушының гүлге су құюын сұрадым. Оларға тағы бір ... ... ... Енді ... деп ... неше қыз су құйып тұр?
-Оларға неше оқушы ... ... ... ... ... бір ... 2+1=3 деп ... Оқушыларды орындарына отырғызып 1 оқушыға тақта сүрткіздім, оған 2 оқушыны көмекке жібердім. Жоғарыдағыдай сұрақтарды қойдым. 1+2=3 ... да ... ... ... осы екі мысалдың бір-бірінен қандай айырмашылығы бар екенін ... ... ... ... ... ... ауысып тұрғаны анықталды.
-Қосынды неге бірдей?-деген сұраққа оқушылар: - 1-ге 2-ні қосқанда 3 шығады, 2-ге 1-ді ... 3 ... - деп ... ... ... оқушылар қосылғыштардың ауысқаннан, қосынды өзгермейді деген ұғымға келіп, ережені өздері ... ... ... ... ... мысал арқылы да ойлау,есте сақтау қабілетін дамытуға болатыны.
2.Сабақтың бір сарынады өтпеуі оқушының білім дағдысын қалыптастыруда рөлінің зор ... ... ... ... тез ... ... жұмыстың бір түрі - математикалық диктант. Математикалық диктантты сабақтың басында немесе соңында өткізген дұрыс, оған 5-10 ... ... ... ... өзі оқушының сабаққа ынтасын арттырып, шапшаң ойлауға дағдыландырады. Сондай-ақ , оқушыларды ... ... де ... ... текстін тыныш отырып тыңдап, әр оқушы өз бетінше ... , ... ... ... текст бойынша кесте құрастырып шығар(текст оқылады).
а)Азайғыш белгісіз, азайтқыш 1,айырма 6
ә)Азайғыш 9, айырма 2, азайтқышты тап.
б)Азайтқыш 5 , ... ... ... ... 4-ті ... 4 ...
Азайғыш 9
Азайтқыш 1 5 9 ... 6 2 3 ... ... ... ... жұмыстардың тағы бір түрі - ойын.Ойын - оқушыларды сергітіп, ойланғыштық, ... ... ... Сондықтан да күнделікті өткізген ... ойын ... жиі ... ... ... өту ... ... бастауыш сынып мұғалімі Зифа Базылова "Айтпаймын" ойынын былай ойнатыпты: Оқушылар мұғалімнің нұсқауымен 40-тан 70-ке дейінгі сандарды санап отырады. ... 7-ге ... сан ... ... ... ... Бұл санды мұғалім тақтаға жазып қояды. Артынан осы сандармен бөлу амалына ... ... ... ... ... көбейту кестесін өту кезінде ойнауға болады. Балалардың кестені есте жақсы саналы меңгеруіне көмектеседі.
Оқушылар шаршап кеткенде, оларды ... ... ... тез тапқыштыққа үйрететін қызықты әзіл-есептер қолдануға да болады.
а)4 жұмыртқа 4 минутта піседі. Бір ... пісу үшін неше ... ... ... ... 4 ұлы , ... ... туған қарындасы бар. Бахтиярдың неше баласы бар? (5 ... 4 ұл,1 ... кг. ... мен 1 кг. ... ... ... ... жауап бере алмаған балалар ... ... ... ... әрі ... әрі ... ... Келесі сабақтарда дұрыс жауап беруге тырысады, ол үшін жауапты дұрыс ойлау керек ... ... ... ... ... ... ... мен сөзжұмбақтарды тиімді пайдалану оқушылардың қиялын , ақыл-ойын, белсенділігін дамытудың бірден-бір ұтымды тәсілі.
Математикалық фокустар:
а)Туған айдың реттік нөмірін 21-ге ... ... ... 5-ке ... Нәтижесі бойынша туған айды айтуға болады. Мысалы, туған ай қыркүйек болса, онда реті 9-ды 21- ... ... оны 16-ға ... ... ... ... нәтижені 5-ке кемітіп,(14-5=9), яғни қыркүйек айы екенін айтып беру.
ә)Туған күнге 20-ны қосып, шыққан саннан 17-ні ... ... ... ... 3-ке ... ... күн шығады. Мысалы,27 наурыз +20=47. 47-17-30. 30-3-27
б)Бір таңбалы сан ... Оған 15-ті ... ... ... 13-ке ... ... айтқызып, оны 2-ге кеміт.Шыққан сан - ойлаған сан ... ... ... ... ... ... ... дамытуда осынадай жұмыстарды әр сыныпта, әрбір ... ... ... дұрыс әдіс-тәсіл деп ойлаймын. Өйткені, әр сабақта бір оқушымен немесе тұтас сыныппен ... ... ... ... белсенділігін туғызып отыруға міндеттіміз. Осылайша, түрлендіре жүргізілген жұмыс нәтижелі ... ... ... ... ... әлемнің түпкір-түкпірінен жиылған білім берушілердің бірлескен еңбегі.
Мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез келген мазмұны сыни тұрғыдан қарап, екі ... бір ... ... ... ... ... ... сабақтарда үйрету. Біздің елімізге Джордж Соростың ашық қоғам институты , "Сорос-Қазақстан" қоры арқылы ... бұл ... ... ... ... ... ойлау - сынау емес, шындалған ойлау. Бұл деңгейдегі ойлау тек ересек адамдарға, жоғары сынып оқушыларына ғана тән деп ... аса ... ... ... Жас ... да бұл ... дұрыс ұйымдастырған жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы ... ... бір ... ... сөзсіз.
Аталмыш бағдарламаның ішкі құрылымында ерекшелік бар . Бұл құрылым 3 деңгейден тұратын оқыту мен үйретудің ... ... ... ... ... қажетке жарауын қалыптастырады. Көп ақпаратты талдай, жинақтай отырып, ішінен ... ... ... ... ... ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой толғаныс кезеңдерінен түзеледі.
"Оқу мен жазу ... сын ... ... ... ... жасауды бастаған мұғалімдер бұл сабақтар баланың танымдық ... ... өз ... ... ... , ... қалыптастыруға ықпал ететіндігін атап өтсе, ... - ... ... ... өтетіндігін, ұжымды бірлесіп жұмыс жасауға үйрететіндігін, білімнің тереңдігі әрі тиянақтылығы артатындығын баяндайды.
Мектеп өмірінің ... ... ... дейінгі және кейінгі кезеңін салыстыру оқушылардың оқуға ... ... ... ... ... ... қалыптасқандығын, мұғалімнің шыдамдылық,төзімділік сияқты сапалармен қатар оқушылардың басқаны қабылдау, түсіну, ... ... ...
"Оқу мен жазу арқылы ойлауды дамыту".Ана тілі (4-сынып).
Тақырыбы:Р.Киплинг.Маугли
Жалпы мақсаты:Оқушылар мәтіннің мағынасын талдай отырып, Джунгли туралы ... ... ... ... міндеттер:
Әңгімені оқып танысады.Мазмұнын ашады. Кейіпкерлерді салыстыра отырып, айырмашылықатары мен ұқсастықтарын сипаттай алады.
Сын тұрғысынан ойлауды ... ... оқу мен жазу ... сыни ... ... ... ... шарықтау және сезімін ояту.
Топтық жұмыс үрдісіне байланысты міндеттер:
1.Оқушылар бір-бірімен ... ... ... ... ... ... түсініксіз жерлерін айқындайды.
3.Топтастарының сұрақтарына ... ... ... ... өз ... ... мәні:өзара құрмет сезімін тудыру. Басқанын пікірін сыйлауға, сөзін бөлмеуге тәрбиелеу.
Бағалау:эссе, мұғалімнің бақылауы.
Қажетті құралдар:бейнефильм,үн таспа.
Көрнекіліктер:Кестелер,үлестірмелік карточкалар, төс белгілер.
Стратегиялары:Әлемді шарлау, Топтастыру, Венн ... ... Бес ... өлең. Автордың орындығы.
Түрі:панорамалық сабақ.
Тұрпаты:Жаңа материалды меңгерту сабағы.
1.Қызығушылықты ояту.
Үнтаспадан үнді әуені тыңдалады. Балаларды ... ... ... ...
Стратегия:Әлемді шарлау.
Үй тапсырмасы: Оқушылар топ бойынша тапсырмаларды қабырғаға іледі. (Суреттер, өлеңдер,жұмбақтар)
Топтардың аты:
Акела Табаки
Багира Шер-хан
Бөрлер қарсақтар
сілеусін жолбарыс
Үй тапсырмасы бойынша ... өз ... ... салады. Әр топтың спикері жұмыстарын қорғайды.
Стратегия:Топтастыру
Жап-жасыл ... ... Ж У Н Г Л ... ... ... ... ... топта талқыланады. Лидер айтады.
2.Мағынаны ажырату.
Жаңа сабақ. Мақсат қою.
-Ендеше , бүгінгі сабақта Джунгли аңдар ... ... үнді ... ... ... оқып үйренеміз .
Кіріспе.
Стратегия:Ой қозғау.Осы оқиға не туралы деп ойлайсындар?
Жеке ,жұпта, топта талқыланады. Лидерге сөз ... өз ... ... ... үзінді көру.Мауглидің ұрлануы.Осы сабақта Мауглидің 10-12 жастағы ... ... ... ... ... түртіп алу әдісі бойынша жұмыс жасайды. ... алу ...
"V" - ... - ... - ... мазмұнымен жұмыс.
Стратегия.Джиксо - 1.
Мәтін 4 логикалық бөлікке бөлінеді. Топтағы адамадар 1,2,3,4-ке санау арқылы өзара бөлінеді. Мәтіннің 1-бөлігін ... ... 2 ... ... 3, 4-нөмірлі топтарға оқуға тапсырылады. Оқушылар тиісті бөлігімен оқып ... 1-лер ... ... ... ... құрайды. Келесі кезекте ұжым мүшелері бастапқы топтарымен қайта табысып өздерінің үйреніп ... ... ... ортаға салады.
Мәтінді бөліктерге бөлу:
1.Мауглидің Джунгдлида өсуі.
2.Джунглидың көсем сайлау заңы.
3.Мауглидың Шер-ханнан өш алуы.
4.Мауглидың барлық аңдардпн ... бола ... ... ... ... ... ... ше?
3.Шер-хан Мауглиге неге өшікті деп ойлайсың?
4.Джунглидің көсем сайлау заңы қандай?
5.Маугли Шер-ханнан өшін алуға қай ... ... ... ... барлық аңнан күшті бола білді?
7.Маугли аңдарға қайтып оралады деп ойлайсың ба?
Стратегия:Венн диаграммасы.
Мауглидің жаулары мен жақтастары ... ... ... ... ... ... ... көру. Мауглидің Шер-ханмен жекпе-жегі. Мәтіннің толық мазмұнымен жұмыс.Әр топтан спикерлер шығады.
Сергіту ... Қай аң ... ... ... ... ... өлең
Зат есім -
Сын есім - -
Етістік - - -
Сезімді білдіретін сөздер - - - ... есім ... ... аң ... дыбыстайды?
Страгия:Автордың орындығы Оқушы жазғанын автордың орындығында отырып оқиды. Бағалау (мазмұндап). Үйге тапсырма. Маугли туралы түсірілген мультфильмді әңгімелеу.
Әңгiмені бөліктер ... ... ... ... ... ... ма?
Оқушылараға қандай да бір тиянақты білім беріп , оны олардың қажеттілігіне жарату үшін ... ... ... ... түрде логикалық байланыс болуы шарт . Егер жеке ... ... ... ... ... ... жаңа ... мұғалім күшпен таңып берсе, оны оқушы жете түсіне алмайды. Ол оны ойлау ... ары ... ... ... , ... ... ... ойларын шашыратуға себеп болуы ықтимал. Сондықтан да балаларға берілетін жаңа ... мен ... ... ... ... ерекше ескерту қажет.
ІІІ. Практикалық болім
Сабақтың тақырыбы: " Кітап-сарқылмас қазына".
Мақсаты:Оқушыларға білімнің кітап арқылы
берілетінін ұғындыру.
Зейінін шоғырландыру, ... ... ... ...
Оқулықты құрметтей білуге, ұқыптылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.
Көрнекілік: Интерактивті тақта, тақтадағы суреттер ... ... ... та алма ... ... ... теретін.
Тәтті алмаға балашы,
Кітабыңның әр бетін.
Жұмбақ шешу.
Көп әңгімем өлеңім,
Күнде ақыл ... ... ... мені кім, ... де оны ... ... ( ...
Не білеміз?.
Кітап - араб сөзі, "жазба", ал түрікше "дәптер","мерзімді баспасөз басылымы"деген сөз. ... өмір ... ... сыры, тарих шежіресі, оқу, тәрбие құралы.
Түркі халықтарының көне жазба ескерткіші.( слайд)
"Папирус" кітабы.( слайд)
Мысырда жазуға папирус қолданыла бастады.Кітап "Папирус"деп аталатын су ... ... ... ... ... таяқшаларға шиыршықтап оралды.
" Пергамент" кітабы.( слайд)
Кітап басу ... ... ... ... ... ... баспасы ағаштан жасалды.
Қазақ кітап баспасы Ресейге қосылған соң қалыптасты.
Тұңғыш қазақ кітаптары 1800 жылы шығарыла бастады.
Есіңе сақта!
1.Кітапты ұқыпты,таза ... ... ... оны ... ... ... ... шығарма.
2.Кітапты төсекте жатып, ас ішіп отырып оқыма, ... ... ... ой ... оқу ... ... қалай болса солай оқыма.
4.Кітапты жыртуға,сызуға болмайды. ... ... ... өйткені басқаларға кедергі келтіресің.
Кітап көрмесі.
Даналық сөз
Артық ғылым кітапта,
Ерінбе оқып ... ... ... да ... ... ұлы ... бірі.
Горький
"Жалғастыр".
1.Білім - ... (таусылмайтын байлық).
2.Кітап - білім бұлағы, ... (білім - өмір шырағы). ... - ... ... ...
4.Өнерліге ... (нұр жауар).
5.Өнер - ағып жатқан ... ... ... - ... ... ...
Ребус шешу.
Жұмбақтар.
1.Ілулі тұр кең алаң, ... мен ... алам ... ... ... өшіріп.
(Тақта).
2.Төрт қырлы, өзі аппақ,
Тақтадағы ізі аппақ.
(Бор)
3.Сансыз ойлар бетінде, ... ... бар ... ... мен әр ... ... бір әрпім де.
(Кітап). ... жоқ ... ... бар ... бір ... де. ... ... неден, қалай жасалады?
Кітапсыз өмірді елестету мүмкін бе?
Кітапты қалай ұстау керекпіз?
Кітапханаларға барып кітаптар алып ... ба? ... ... ... жақсы көресің?
Қорытынды:
Кітабың сенің, құралың,
Жағар білім шырағын.
Баса алмайсың ешқашан,
Онсыз алға бір қадам.
Кітабыңды құрметте, ... ұста ... ... ... ет, ...
The aims of the brain game
1 ... - ... алғанбілімдерінеркінқолдануға, кеңейтугедағдыландыру.2 Ойлау, еркінсөйлеу, тапқырлық, шапшаңдыққабілеттеріндамыту.3 Ағылшынтілінеқызығушылықтарынарттыру, отанына, елдетұратынбарлықұлттарғадегенқұрмет, достыққарым - қатынасқатәрбиелеу.The equipment: мақалмәтелдер, ойынтақырыбы, ... ... day dear guests and pupils. You are welcome to our English party.! Today we are going to have a brain Game I am a Leader between pupils 8th - 11th forms. The ... will show their ... about our country ... Our brain game consists of 7 rounds. At first we must choose the juries. Now let us beging our game. The rounds of the brain game I am a ... round. Warm up2nd round. Baige3rd ... round. 7 wonders5th round. Who is quickly?6th round.Lexical7th round. SpeakerAt first all participants ... ... We call all our ... to the stage. There are 5 playersHello my friends. I am.... I am a schoolgirl of 10th form. I like to...My favorite ... My hobby is.. My aim of the life is ... I want to win this game and I wish my partner a good luck or ... ... Warm up Match ... Peace a) easy2 Famous b) expensive3 Difficult c) lazy4 Return d) unknown5 Open e) war6 ... f) ... Cheap j) close8 ... h) came back -II Baige Who answers faster or first gets a score1 What country is ... When was taken the ... of Kazakhstan?3 Who is the head of KZ?4 Where lies our ... How many ... has ... How many ... does KZ border on?6 The coldest part of KZ is ...7 When was adopted the first ... How many regions has KZ?9 The colour of flag of KZ. is...10 What can you see in the flag?11 What is the symbol of peace?12 When did Astana became as capital of our ... What religion dominate in ... When was flown the first ... to the space?15 What is the symbol of ... When is celebrated the Kazakh national holiday?17 How many nationalities live in our ... Who is the author of emblem of KZ?19 Where and when was born the ... What river is Astana on?21 The author of the novel "Abai zholy" is ...22 What is the official language of our ... Polyglot Say words in 3 ... guess riddles ... speak louder than words ( ... .... are better than one ... or west ...... is best (home)There is no ...... like home ... is .... ( power )So many ... so many ... is ... .... ... is silver .... is gold ( ... can be your sister's mother for you? ... can be always yellow? (sun)RiddlesIt runs, runs, but it will never run outIt flows, who knows. (a river)This animal can go long time without food and water (a camel)It is, it is cold. We can skate on it. What is this? (ice)A blue sheet cover whole world (the sky)What goes up when the rain comes. (an ... place where you get books and must return it ... day don't you go to school? (on ... this round two of players who has fewer scores must leave the game).IV 7 ... this round ... are given in ... theme and scores are from 10 to 50. The ... must choose the box where is written the tasksCulture (10 score)1 Who was the winner of contest Saz alemy? (K. ... whom is called the film studie of KZ? (ZH. ... is the Fine Art Museum of A. Kasteev? (in ... ... composer in 19 th century ... film "Nomad" ... in Kazakh ...Tradition (20score)What was Kazakh traditional home? (kuiz yu)When is celebrated Shildehana? (on baby's birthday)What are Kazakh national women's ... the ... of Nauryz ... salt, raisn, wheat, water, kurt, meat)30 score ... popular kazakh novel and its author (Abai ... the famous modern kazakh poets (M. Zhahanov, F. Ongarcynova)By whom was written a dram Hamlet? (W ... the poem which ... in three language and the ... was the the official name of Abai?40 score ... where was the Zheltoksan story? Name victims of this storyWhat action was organized against Semey polygon? Who was the leader of this action? When was it closed? (1991. Nevada - Semey, O. ... was adopted the ... - 2030 ... How many parts does it consist of? (1997, ... is celebrated the Independence Day?50 scores Sport. World(After this round one of the players goes out of the game)V. Who is ... up more new words from the given ... - in, depend, pen, ten, end, nine, deep, pet, die, dead, net need, ... - friend, end, fried, free, ship hip, pine, red, fish, dish, she, rife, nine, he, pen, ....VI ... ----------------------------- KazakhIndependenceFriendshipDevelopmentFreedomPeaceMotherlandVII SpeakerThis is the last round. Two participants have to speak need show their speech. The theme is My ... We give them two minute time. One of them must be a Leader of the game.The Result of game ... ... ... дегеніміз не? Ақыл-ой тәрбиесі және оның міндеттері қандай?Осы сауалдарға жауап іздеу барысында мен мына ... ... - ... ... ... ... Ақыл-ой тәрбиесінсіз дүниеге адамгершілікті көзқарас пен саналы тәртіп, орынды мінез-құлық, еңбек нәтижесі,дағдылар және т.б. да адамаға қажетті тіршілік ... ... ... шешу ... ... ... В.В.Родлов:"Қазақтың ақыл-ой қабілетінің зор екенділігі соншалық, айтқысы келгеннің бәрін дәл ... ... ... да ... ... тойтарыс бере біледі. Балаларының ақыл-есі де адам таңданарлық өте тез жетіледі"- деп баға берген.
Жалпы, ақыл-ой тәрбиесіне қазақ халқы өте ... ... ... ... ... ... ... : "Ақылдылар шымыр келер, ақымақтар қыңыр келер","Ақымақтың ... ... ... ақылы жүрегінде","Ақылды адам батпан - ақ, ақылсыз адам - сасқалақ".Ақыл ерен ... ... адам болу үшін көп ... ... ... Білім мен ақыл егіз. "Алтын шірімейді, ақыл арымайды", "Ақыл азбайды, білім тозбайды" деп ... есті ... ... үлгі етіп ... ... ... дәстүлі мол деректеріне сүйенсек, ақыл-ой тәрбиесі тәжірибесіне төмендегідей талаптардың ... ... қиын ... Олар ... ... және белсенділікпен меңгеру; ақыл-ой тапсырмаларының ұғынықтылығы және шамаға лайықтылығы; ... ... ... және ... ... ... тәрбиесінің халықтық жүйесінің мәнділігі олардың кешенді міндеттерді шешуге қызмет ететіндігінде.
Жалпы, білім беру ... ... ... жөнінде әдістемелік материалдарды дұрыс және орынды пайдалану да мұғалімдерге жүктелген күрделі әрекеттердің бірі. Сонымен қатар, бұл ірі ... ... орын ... ... ... ... ... бастауыш сыныптан бастап ақыл-ой тәрбиесін дамытуға, қабілетілігін танып білуге мұғалім ұмтылмаса, келешекте адам ... ... ... ... ... ... балаға қалыптасу болашақта қиынға соғатыны хақ.Отбасы да баланың ақыл-ой және басқа адами қасиеттердің дамуы мен ... өз ... ... ... ... ... ... жақсы оқитын оқушылар қатарына қосу үшін де ерінбей еңбек ету ... үшін ... ... ... сенімін нығайтып , ненің болса да қолынан келетіндігіне көз жеткізу қажет. Кішкентай ... өзін ... атап ... жөн. Бұл оның ... ... ... ... оқуына ықпалын тигізеді. Бастауыш сынып оқушылары сабақта ойын элементтерін көп ... ... Және бұл ... ... ... ... жұмыстарының қорытындысын тез білгісі келеді. Міне, дәл осы ... ... ... жөн.Сондықтан қай сабақты болмасын талапқа сай дайындалған көрнекілікпен, жұмбақ, ребус, математикалық фокустар, санамақтар, ... ... ... байланысты қазіргі техниканың құрылғыларын пайдалана отырып т.б. араластыра отырып,ойын элементтерін кеңінен пайдаланған дұрыс.Бұл оқушылардың сабаққа қызығушылығын ... ... ... жан-жақты дамуының негізі. Ақыл-ой тәрбиесі еңбек өнімділігін арттыруға, еңбектің шығармашылығына зор ықпал жасайды. Ең ... ... мен ... ... ... ... ... бұлағы екендігін үнемі есте ұстағанымыз жөн. Сондықтан, баланың ақыл-ойын ... ... ... ... кезінен бастауымыз керек. Егер біз, болашақ педагогтар , оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыра алсақ, ... ... ... ... ... ... ықпал жасағандығымыз.
Қорыта айтқанда, ақыл-ой тәрбиесі - адам зиялылығының негізі.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан ... ... ... заңы // ... ... 1999, 11 ... Сабыров Т. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы: Рауан, 1989.
3. ... С. ... ... ... ... ... мектеп. 1999, - №7. - 13-15 б.
4. Әбілова З. Ә. ... - ... 1997. - 232 ... ... Қ., ... С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. - Алматы, 1995. - 352 б.
6. Табылдиев Ә. ... ... - ... ... ... Р. Қазақ халық ауыз әдебиеті - тәрбие бастауы // Бастауыш мектеп, - 2003, - №7, -3-6 ... ... ... ... - ... 1991.
9. А.О.Пинт. Ата-аналар сіздер үшін. - Алматы, 1990.
10. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. -Алматы, 1994.
11. Қ.Жарыңбаев, С.Қалиев. Қазақтың тәлім-тәрбиесі. -Алматы, ... ... ... ... - ... ... ... т.б. Қазақтың салт-дәстүрлері. - Алматы, 1994.
14. Наурыз. Жаңарған салт-дәстүрлер. - Алматы, 1991
15. ... Б. ... ... ... мен ... А., 1991.
16. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. Алматы 1973.
17. Көшекпаев Н. ... ... ... ... ... ... Ж., Қоянбаев Р. Педагогика Астана 1998.
19. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы. 1991.
20. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы 1958.
21. ... Т. ... ... ... ... жетілдіру. Алматы.
22. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. ... ... ... С. ... ... тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы 1990.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сыныптан тыс тәрбие жұмыстары негізінде оқушылардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру27 бет
Ақыл ойы бұзылған балаларға білім беру6 бет
Ақыл-есі кем балаларды оқуға үйрету10 бет
Ақыл-ой және танымдық ойындар30 бет
Ақыл-ой тәрбиесі4 бет
Ақыл-ой тәрбиесі және оның міндеттері30 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің мазмұны және оның қасиеттері34 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің негіздері20 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің теориялық негіздері18 бет
Ақыл-ой әрекеттерін калыптастыру теориясының мәні36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь