Бастауыш сынып оқушыларын жазуға үйретудің жаңа әдіс-тәсілдері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Бастауыш сынып оқушыларын жазуға үйретудің жаңа
әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1. Жазуға үйретудің тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2. Жазуға үйрету жүйесінде жаңа әдіс.тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3. Жазудың мақсаты, міндеті, принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2. Жазуға үйретудің әдістемелік жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.1.Жазудың сапасы және оны қалыптастыру жұмыстары ... .18
2.4. Психо.физиологиялық ерекшеліктерді ескере отырып көркем жазу дағдысын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
3. Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
Кіріспе

«Жалпы баланың коллиграфиялық дағдысын қалыптастыруда көркем жазу пәні тек жазуға үйретумен ғана шектелмейді, жалпы педагогикалық – саяси тәжірибелік маңызы, мағынасы бар пән болып табылады»
К.Д.Ушинский
Білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Балабақшадан бастап сауат ашу, есептей білу темптілік, үйретуге сияқты бетбұрыс, бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Бастауыш метепте оқу, жазуды үйретудің әдістемесі басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Жазуды қай кезде оқыту керек? деген сұрақ ерте кезден пікір-талас туғызып келеді.
Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20-жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан жазуды үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Оқу, жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай оқу, жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
1. Өзінің зерттеулер немесе басқа мұғалімдердің тәжірибиесі негізінде жасалынған қорытындылар немесе әдістемелік нұсқаулар. Бұл жазуды байытуға әсерін тигізеді. Мәселен, ХХ ғасырдың басында Е.Евсеев оқу, жазудың әдістемесін жасаса, Е.В.Гурьянова, Е.Н.Соколова методикалық нұсқаулар жазды.
2. Оқу, жазудың тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс-тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс-тәжірибиелер негізінде жазуға оқытудың алғашқы әдістерін Гурьянов енгізді. Жеке мектепте және сыныпта жүргізілген эксперимент негізінде графикалық дағдыларын үйретудің әдістемесін жасады.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Г.Граник, С.М. Бондаренко,А.Консевая. Секреты орфографии. Москва,1991
2. Л.Я.Желтовская, Е.Н.Соколова. Формеравания каллиграфических
навыков у младших школьников. Москва, 1987.
3. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
4. В.Г.Горецкий, В.А.Кирюшкин, А.Ф.Шанько. Уроки обучение грамоте. Москва, 1988.
5. Я.А.Коменский. Великая дидактика. Москва, 1955.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
7. И.Н.Садовникова Нарушение письменной речи у младших школьников. Москва, 1983.
8. Д.Н.Богоявленский. Психология усвоение орфографии. Москва, 1966.
9. Н.Әміриев. Ойдың көрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
10. Матюшонок. Жас ерекшелік физиология. Алматы, 1986.
11. Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.
12. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .
13. Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
14. И.М.Дьяконов. О письменности. Москва, 1963
15. Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.
16. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
17. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
18. В.Т.Ветвицкий, В.Ф.Иванова, А.С.Молсеев. Современное русское письмо. Москва, 1974.
19. Қ.Бозжанова. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру. Алматы, 1998.
20. Л.П.Федоренко, Г.А.Фомичева., В.К.Лотарев. Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы. Алматы,1982.
21. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.
22. С.Құлбаева.Ойын әдісімен. // Бастауыш мектеп, 2004, № 3.
23. Н.Ұлықбаев. Тіл мәдениетінің кейбір мәселелері. Алматы, 1969.
24. К.Д.Ушинский. Избронные педогогические произведение. Москва, 1939.
25. С.Рахметова. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 1975.
26. А.Сембаев. Қазақ совет мектебінің тарихы. Алматы, 1967.
27. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кйбір мәселелері. Алматы, 1973.
        
        Жоспар 
Кіріспе......................................................................................................................3
1. Бастауыш сынып оқушыларын жазуға үйретудің жаңа
әдіс-тәсілдері..........................................................................................................7
1.1. Жазуға үйретудің тарихы.............................................................................7
1.2. ... ... ... жаңа әдіс-тәсілдер..............................................11
1.3. Жазудың мақсаты, міндеті, принциптері.....................................................13
2. Жазуға үйретудің әдістемелік жолдары.....................................................18
2.1.Жазудың ... және оны ... ... ... ... ескере отырып көркем жазу дағдысын қалыптастыру.......................................................................................22
3. Тәжірибелік бөлім............................................................................................30
Қорытынды..........................................................................................................34
Пайдаланылған әдебиеттер...............................................................................37
Кіріспе

К.Д.Ушинский
Білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кездегі дағдарыстан шығаратын ... ... жол ... ... сауат ашу, есептей білу темптілік, үйретуге сияқты бетбұрыс, бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, ... ... жазу ... ... ... ... ... оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Бастауыш метепте оқу, ... ... ... басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Жазуды қай кезде оқыту керек? деген сұрақ ерте кезден ... ... ... ... ... ХХ ... басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20-жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан жазуды ... ... ... ... ... көрсетті.
Оқу, жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз ... ... ХIХ ... ... ... елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен ... кері ... ... ... ... тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай оқу, жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
1. Өзінің ... ... ... ... ... ... ... қорытындылар немесе әдістемелік нұсқаулар. Бұл жазуды байытуға ... ... ... ХХ ғасырдың басында Е.Евсеев оқу, жазудың әдістемесін жасаса, Е.В.Гурьянова, ... ... ... ...
2. Оқу, ... тәжірибесінің басқа елдермен ауысуы.
3. Жасалған іс-тәжірибиелер арқылы әдістердің өзгеруі.
Осындай іс-тәжірибиелер негізінде жазуға оқытудың алғашқы әдістерін Гурьянов енгізді. Жеке мектепте және ... ... ... ... ... ... ... әдістемесін жасады.
Англия, Америка, Германия, Швеция т.б. елдерде жазуға үйретудің алғашқы кезінде курсивті жазу емес, құрамында көптеген ... бар ... ... Бұл ... монускрипт деп атады.Бірақ бұл проблемены шеше алмады. Жазудың жылдамдығы мен сапасы ... ... ... жазу оңай болу үшін ең ... ... үлкен, кейін кіші етіп жазуды үйретті.
АҚШ елінің кей мектептерінде жазудың алғашқы кезінде машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу ... ... ... ... ... ... үйренуден осы кезде элементті, қолдың қозғалысын жазуға даярлайды. ... ... ... ... ... үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричардсон айналасты.
Оның ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза ... ... ... ... деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
Жазу дағдыларын қалыптастыру және оны ... ... ... ... бірі әрі ... ... жазба жұмыстарын орындау кезіндегі психологиялық ерекшеліктерін айқындау болып ... ... ... ... ... ... жеке оқушда жазба жұмыстарын орындау барысында әр түрлі психикалық өзгерістер болып отыруы мүмкін. Ондай психологиялық өзгерістерді байқамаудың салдарынан орындалған ... ... ... де әр ... болады.
Жазба жұмыстарын орындау, жазу дағдыларын қалыптастыру, дамыту мақатында психологиялық анализ жасауды көпшілік ... ... ... да, ... да, ... де жазу жұмыстарына арналған шын мәніндегі методологиякалық сипаттаманы бере алмай ... ... ... ... ... әрі ... ... кемшіліктері мен жазу жылдамыдығын арттыру барысында жазу айқындығының төмендеуінің себептері ... ... ... ... мен одан әрі ... үшін ... және ... жеке оқушының жеке басына қойылатын гигиеналық талаптарды орындаудың да маңызы зор. Сынып жһазыдарының дұрыс орналасуы, тақта мен ... ... ... сәйкес болуы және оның жазу кезіндегі ыңғайлылығы, оқушының партаға ... ... ... ... мен көру арақашықтығын сақтауы, жазу құралдарын тиімді пайдалануы - оқушылардың жазу дағдыларын жақсы меңгеруіне қойылатын негізгі ... ... ... ... ... және ... жұмыстардың түрлерін ескере отырып, мұғалім өз сабағын жоспарлауда бұл талаптарға баса назар аударған жөн. Көлемді жаттығу жұмыстарын ... ... ... ... әрі көзі де талады. Сондақтан сабақ үстінде минуттік демалысты ... дене ... ... ... ... жазу ... ... гигиеналық талаптарды орындауы оның мектепте оқыған барлық кезіңінде де сақталынып отыру қажет.
1. Бастауыш сынып оқушыларын жазуға ... жаңа ... ... ... ... ... шығу ... тоқталсақ Қазан төңкерісіне дейінгі оқулықтарды екі түрге бөліп ... ... ... келеді.
1. Ы.Алтынсарин құрастырған орыс алфавитіне негізделген оқулықтар.
2. Араб алфавитіне негізделген оқулықтар.
Ы.Алтынсарин жаңа ... ... ... ... ... ... 1879 жылы басылып шыққан негізін К.Д.Ушинский сияқты озық ... ... ... ... мақсат етіп қойды және қазақ дыбыстарын орыс әріптермен таңбадау мүмкіншілігін қарастырып, сол ойын осы ... ... ... ... ... ... ... қазақтың өз тілінде, олардың өздеріне таныс әріппен шығаруды ұсынды.
Ал А.Е. ... А.В. ... ... орыс ... қазақ қауымына ұсыну, соның негізінде жұртшылықтың сауатын ашу ... ... ... ... ... атты ... ... әліппелерде қазақ дыбыстарының орыс дыбыстарына ұқсастарын береді де, тек қазақ тіліне ғана тән ң, і, ұ, ү, ... ... ... ... ... Екі ... ... кездесетін, ашық естілетін жуан дауыстылар мен созып ... ... с, ш ... ... ... ... ... дауыссыздар кейінге қалдырылады. Осыдан кейін араб алфавитіне негізделген әліппелер де шыға бастады. Соның бірі - ... > ... ... автор талдау жинақтауда негізделген дыбыстың ұсынғанымен араб, әліпбиі қазақ тілінің дыбыстық ерекшеліктеріне сәйкес келмейтіні анық ... ... ... ... ... татар әдістерімен берілді.
А.Байтұрсынов ағарту, сауат ашу төңірегінде атқарған қызыметі айрықша. 1912 жылы Орынборда басылған А.Байтұрсынов қазақ тіліндегі дауысты, ... ... ... негізделген әріптермен меңгертуді көздеген. Әлипбиді қазақтың төл ... ... дәл ... ... ... ... еткен. Әліппеде бірті-бірте жеңілден күрделіге қарай меңгерту принципін ұстанған.
Мысалы: алғашқы сабақта а, р, з, ... ... ... да ... ... ... үш әріпті бірден көрсетуді қолдамайды. Әуелі жеке дыбыстарды ... ... ... соң ... ... ғана ... ... сабақта бір-екі буынды сөздерденаспайды.Екінші сабақта л-таңбасы да осы ... ... ... ... көрнекілік, жүйелілік, ғылымилық, түсінуде қолайлылық қағидаларын ұсынған. Бұл принциптер әлі күнге маңызын жойған жоқ.
З.Ерғалиұлының 1910 жылы шыққан > - ... ... ... ... ... ... құрылым ерекшелігі, автор әріпті белгілі жоспармен жеке- жеке сабақтарға бөлген. Бір ... 4 ... ... ... ... ... әліппені дыбыстық жүйеде бағытталған алғашқы оқулық - Қ.Серғалиннің кітабы болды. Мұнда дыбыс әріпті, буынды, ... ... ... ... ... ... тағы бір ... А.Байділдиннің туралы еңбегі. Мұнда алдымен а, т, н, әріптері, одан соң тиісінше р,о, қ ... ... тиіс ... Бұл ... де тән ... - оқу - ... үйрету, оқушыларға таныс, жеңіл сөздерден басталған. Мысалы: ат, ата, ана, ... ... ... т.б. 1929 жылы латын әліпбиін қабылданғаннан кейін ана тілінде оқулықтар шығару ісі біршама ілгеріледі. Соның бірі Ғ. ... пен ... 1929 жылы ... . Мұнда алдымен а және ш әріптері таныстырылып, содан кейін осы әріптерден құралған ат, ата,атта, тат буындары өтіледі. Бір ерекшелігі - ... ... жеке бір ... ... ғана ... белгі бір үйретілетін сөздерді құрайтын екі немесе бірнеше дыбыс таңбалары бар мезгілде өтіледі. Жоғарыда аталған ... ... ... - буын ... ... ... және ... орын тәртібі түбегейлі шешілмегендігі болды. Мысалы: А. Байділдиннің > әріптердің реті а, т, н, р, о, қ, д, ж, л, м ... ... Ғ. ... пен ... а, т, б, л, с, н, ж, у, д, о, г ... ... Мұнда үйретілетін күнделікті сөздерге қатысты әріптерге көңіл ... ... ... ... (1930), Ө.Тұрманжанов пен Ш.Сарыбаевтың (1931), Б.Майлиннің (1931),А.Әлібаевтың (1934)т.б. әліппелерінде дыбыстық әдістің қайтадан күш ала бастағаны байқалады. Бұл ... ... орын ... түбегейлі шешілмегенмен, авторлардың бірқатары дидактикалық қағидаларды ескеріп отырғаны ... ... ... ... ... ... ... да ғалымдар арасында талас-тартыс болды. XIX ғасырдың басында пайда ... ... ... тек XIX ... ... ... мектепке қолданысқа түсті.XIX ғасырдың аяғында үйректің қанатынан ... ... ... ... деп ... кезде жазуға үйрету көптеген қиындықтар туғызды. Көркем жазуға үйрету барысында көшіру әдісі, механикалық жаттығулар арқылы үйретілді. Бірнеше айлар бойы оқушылар ... ... ... ... ... көшірді. Бірақ бұл әдістің еш нәтижесі болмады.Яғни, ... ... ... ... өз жазғандарын оқи алмайтын жағдайлар да болды. Тек Петр I жазудың шрифтіне назар аударды.Орыс халқы Европалық шрифпен, яғни ... ... ... жаза бастады. Жазу оңайырақ болғанымен, көркем жазуға үйрету ұзаққа созылды.
Уақыт өте келе көркем жазу пән ретінде ... ... ... XIX ... көркем жазу өнер пәндерінің циклінде оқытылды. Бұл пәннен дәріс ... ... сызу ... ... еді. Бұл ... әдемі және тез жазу маңызды болды.XIX ғасырдың ортасында көркем жазуға байланысты бірнеше әдістемелер шыға ... ... >, ... , П.Е. ... ... ... әдемі жазудың үлгісін шығарды.Осыған қарамастан, XIX ғасырдың ортасына дейін жазу мен оқудың арасында байланыс болмады.Яғни, алфавиттік ретпен оқытылды. К.Д.Ушинский оқи ... ... ... ... ... ... оқу ... жазып үйренді. Оқи отырып жазу нәтиже берді және оқушылардың қызығушылығын арттырды. Бұл әдіс қазіргі кезде де ... ... ... жазу пәні ... ... ... т.б. ... байланысты. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында көркем жазу пәні бойынша түрлі ... ... ... ... ішінде И.Е.Евсеевтің еңбегінің маңызы зор.Оның атты еңбегінде: көркем жазудың тарихы, әр әдістің қолдану реті т.б. жазылған.Сонымен ... ... және ... ... де ... ... ... жазуды тек әдіскерлер ғана емес, гигиенистер - А.С.Вирениус, В.И.Бывалкевич те ... ... жүз ... ... ... ... мектеп партасын жасады.
Көркем жазуға үйретуде: тік жазу керек пе, әлде көлбеу жазу керек пе? Деген ... ... ... ... ... елдерде соның қатарында Ресей елінде де тіке жазу енгізілді. Алайда ... жазу ... ... жоқ. ... тіке жазу ... ... (қабырғаның қисық болуы т.б.)әсер ететіндігі дәлелденді.Көлбеу жазу тез әрі қолайлы болғандықтан енгізілді.
1969 жылдан бастап республика мектептері ... жаңа жазу ... ... ... ... басым көпшілігі өзінің сызылуы жағынан байланыстырып жазуға ыңғайластырылған.
Байланыстырып жазуды қалыптастыру үшін ... мына ... ... ... ... әріптерінің биіктігі мен ені 2:1 қатысына сай болу керек (үш негізгі элементтентұратын ж, м, т,ф, ш, щ, ы, ю ... ... жазу оң ... ... 65° ... ... ... әріптер мен әріп элементтерінің көлбеулігі бірдей болу керек.
б) дөңгелек ... ... ... ... бар әріптерді сөз ішінде басқа әріптермен байланыстырудың негізгі екі әдісі бар: ... және ... ... ... ... ... жаңа әдіс-тәсілдер
Жазуға үйрету жүйесінде әр түрлі әдістер: көшіре жазу әдісі, сызықтық әдіс,ритмикалық әдіс, генетикалық әдіс, ... ... ... ... жазу ... ... мұғалім дәптерге қарындашпен жазады немесе әріп таңбаларын нүктемен белгілейді.Ал, оқушылар оның үстінен басып жазады.XIX ... бұл әдіс ... ... бұл ... ... ұзаққа созылған жоқ.XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында алдынғы қатарлы И.Е.Евсеев, Ф.В.Греков т.б. ... сын ... ... ... бойынша бұл әдіс түсіне отырып жазуға емес, механикалық жазуға әкеп соғады деді. Бұған қарамастан ... ... ... ... ... ... ... алғашқы кезінде немесе оқушылармен жеке жұмыс жасағанда пайдалы екендігінмойындады.Д.А.Писаревский бұл әдістің жазуды қайта ... ... ... пайдалану керектігін айтты. Көшіру әдісінің кемшіліктерін ескере отырып, оны әрқашан қолдануға шек ... әдіс ... ... әріптің көлемін, пішінін, арақашықтығын, көлбеулігін дұрыс жазуды үйренеді.Әріптің біркелкілігін сақтау үшін арнай торкөздер пайдаланылды.
1857 жылы Германияда ... ... ... ... XIX ... аяғында Германияда бұл торкөзді пайдалануды алып тастады.Себебі, бұл көздің жанарына және оқушылардың өздігінен жұмыс істей алмауына әкеліп ... ... ... көркем жазу пәнінен дәріс бергендіктен олар жазуды сурет пәніндегідей көмекші торкөздер арқылы қалыптастыруға тырысты.Революцияға дейінгі Е.В.Гурьянов, Ф.Г.Голованов,Е.Н.Соколова бұл әдістің тек ... ... ... Мұндай торкөздерге әріпті жазу дәптерді тік қою арқылы жүзеге асады. Ал, бұл қолдың дұрыс емес ... әкеп ... әдіс ... ... әріп элементтерін жазып үйренуді талап етеді. Балалар әріп ... ... ... ... үйренбейді, алдымен оңай әріптерді жазып үйренеді, соңынан біртіндеп жазылуы күрделі әріптерді таңбалауға үйретеді.Генетикалық әдіс өте ерте ... ... ... бұл ... XVI ... неміс суретшісі Дюрер қолданғанын жазды. Көркем жазуға үйретуде Песталоцци ... XIX ... бұл әдіс ... ... ... ... түсті.Бұл әдісті орыс елінің мектептерінде пайдаланудың нәтижесі зор болды. И.Е.Евсеев, Ф.В.Греков т.б. бұл ... ... ... әлде ... ... екенін айтты. Алайда, әдіскерлер әріпті оқудан бөліп жазуға болмайтындығын түсінді.Сондықтан генетикалық әдіс оқудың ретімен әріпті жазып ... ... ... кездері бұл әдісті әдістемелерде әліппе кезеңінен кейін және әріпті қалыпқа келтіруде пайдалануды ұсынған.
Тактикалық ... ... ... Ритм - ... жазу ... лайықты үйлесімін табуға көмектесетін амал. Тактылау (санау) - қозғалысты бір қалыпты жетілдіріп, оқушылардың жазу ... ... әсер ... жазу ... жасалатын қол қимылдарының дұрыс та айқын болуын дамытады, сыныптың бір ... ... ... ... ... бұл әдістің бірнеше кемшіліктері бар екендігі дәлелденді.Үнемі қолдану арқылы оқушыларды жалықтыратындығы, жұмысқақызығушылығын ... ... ... қолдың қозғалысын дамыту үшін дамыту үшін жасалынатын жаттығулар жатады.XIX ғасырдың басында ағылшын Карстер енгізген. Бұл әдіс ... ең ... 19 ... одан ... ... қиын ... бар ... сөздерді жазуға үйретеді.Бұл әдісті ересектерге ( каллиграфиясын түзеу үшін) пайданылған тиімді.
Міне, бұл көркем жазудың дәстүрлі ... ... ... Бұл ... ... ... ... бермейтіндігін байқап отырмыз. Нәтиже барлық әдісті қолдану ретімен ... ғана ... ... ... міндеті,принциптері
Мектептегі оқыту үрдісі сауат ашудан басталатыны белгілі. Сауат ашу жұмыстың негізгі мақсаты - ... хат ... оқу мен ... ... ашу - аса жауапты да күрделі жұмыс. Өйткені сауат ашу кезеңінде ... ... ... ... ... үйретіліп қоймайды, сонымен бірге каллиграфиялық талапқа сай жазуға дағдылануы тиіс.Демек, сауат ашудың міндеті әріпті жаза білуге үйрету емес, оның ... ... ... ... дәптерге қалай болса, солай жазбай, оңға қарай біркелкі көлбеу жаза,оның ... ... ... де ... ... ... негізінде оқушының көркем жазу дағдысы қалыптасады.
Көркем жазу пәнінде әріп таңбаларын әдемі, көркем етіп салуға жаттықтыру мақсатында жүргізілетін ... ... ... ... қасиеттердің қалыптасуына ықпалы болуға тиіс. Мектепке алғашқы келген ... ... ... ... жете ... бөлмеу көп жағдайда оның өз ісіне салдыр-салақ қарауына, жауапкершілікті сезінбеуіне әкеп соғады. Таза, әдемі жазуды ... ету ... ... ... ... мінез-құлқын тәрбиелеп, жауапкершілікке, тыңғылыққа, ұқыптылыққа үйретеді. Бірақ бұл үрдіс баяу қалыптасады.Мұндай мақсатқа жету көптеген талаптарды орындаумен ... ... жазу ... ... ... ... жеке ... және мектепке қойылатын гигиеналық талаптар мен сынып жиһаздарының дұрыс орналасуы, тақта мен парта ... ... ... ... дұрыс түсуі, партаның оқушы бойына сәйкес болуы немесе оның жазу кезіндегі ыңғайлылығы, оқушының ... ... ... ... дәптер мен көру арақашықтығын сақтауы, жазу құралдарын тиімді пайдалануын ескеруі шарт.
Осыдан кейін осы талаптардың сабақта орындалуы, әріп формалары мен ... ... ... ... ... ... болуы I, II сыныптарда аса назар аударылады Мәселен, 1 сыныпта кіші әріптің биіктігі 4 мм, жұмыс жолының көлемі және ... ... ... керек. Бос әріптің биіктігі 8 мм, жоғарғы жағы---- ... ... ... ... ... сыныптарға арналған дәптерлер арақашықтығы 9 мм болатын бір түзу ... ... ... ... - 3 мм, бас ... биіктігі 7 мм.
Көркем жазуға үйренудің принциптері жалпы дидактикалық принциптерге сүйенеді.
Көрнекілік принципі жазуға, ... ... ... ... Яғни, сабақта түрлі таблицалар тақтаға, оқушылардың дәптерлеріне т.б. ... ... ... ... ... ... оған ... үлес қосқан Я.А. Коменский, К.Д.Ушинский т.б.
Осы принцип негізінде Я.А.Коменский алғашқы ... ... ... ... жайындағы ілімді дамыта келіп, көрнекілік балалардың психологиялық ерекшеліктеріне жауап ... ... ... ... ... бояуы арқылы ойлайды деді.
Оқыту мен тәрбие процесінде сөз бен іс, теория мен практика өзара байланысты болады. Әр түрлі көрнекілік қолданудың ... ... және ... тыс тәрбие жұмыстары әрі түсінікті, әрі қызықты болып өтеді. Мысалы, жоғары сыныпта сабақты демонстрациялап өткізу өте ... және ... ... ... ... ұғымды игеру әсер етеді. Мысалы, электрон теориясын сабақта кинофильмді пайдаланып түсіндіру жақсы нәтиже береді. Көрнекіліктің ... ... де ... өте зор. ... ... ... ... мұғалімнің, ата-ананың, ересек адамдардың мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, іс-әрекеттері балалар үшін үлкен өнеге. Олардың өнегесін, әдет - ғұрпын балалар тікелей ... ... ... ... ... салыстырып, үлгі алуға тырысады; екіншіден, тәрбие жұмыстарының барысында ғылым, мәдениет, халық шаруашылығы салдасындағы белгілі жаңашыл адамдармен, Ұлы Отан ... ... ... ... ... адамгершілік, патриоттық, интернационалдық істерімен оқушылардың экранды-динамикалық, дыбысты техникалық құралдар арқылы таныстыру жеңіл де және түсінікті де болады.
Сонымен, көрнекілік ... ... мен ... материалдарын, әсіресе теориялық ережелерді терең оқуда, берік есте сақтауда алатын орны ерекше.
Көркем ... ... ғана ... ... беру көп ... тудырады. Бұған қоса мұғалімнің жазу үлгілеріне жазып көрсетуі қолтаңбаның дұрыс қалыптасуына ... ... ... отырып жазуының маңызы зор.Мәселен, оқушылар көлбеу жазудың не үшін керектігін түсіне отырып жазу керек. ... ... ... ... ... ... ... кейбіріне ереже ретінде қарау керек. Мысалға, оқушылар гигиеналық талаптарды, әріп элементтеріне қойылатын талаптарды білу керек. Ережелерді ... ... ... Ең бірінші ереже - гигиеналық және әріптің ... оңға ... ... ... - ... ... сөз арасындағы қашықтықтың сақталуы. I, II сыныпта оқушылар бұл ережелерді қайталап, өз айтқандарын көрсете ... ... ... жазу ... өзінің немесе өзгенің қатесін түзетуге үлесі зор.
Қайталау принципі бойынша жаттығулар жазу ... жазу ... ... ... ... ... жасау барысында жалдам орындалады немесе беки түседі.
Бірақ барлық жаттығуларды орындау барысында дағдылар қалыптаса бермейді.Орындалатын жаттығуда көзделген мақсатқа сай іс - ... ... ... ... ... - ... қалыптастырудың ең ескі түрі жаттығуды қайталап орындату нәтиже бермейді. Ол үшін жасалған жаттығуға анализ жасау, салыстыру ... ... ... ... ... ... демалыстан келген кезде қолданған пайдалы. Ол арқылы оқушылар ұмытып қалған дағдыларын қалыпқа келтіреді.
Көркем жазу дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... қимылы, нерв жүйесі т.б. 6 жасар баланың жазу дағдыларын игеру ... ... олар баяу ... ... ... жүру ... немесе бірте-бірте күрделену.Мәселен, 6 жасар бала әріп элементтерін әріпті, ... ... сөз жаза ... ... біз олардан бір сөзді үзіліссіз жазуын талап ете алмаймыз.Бұл 6 жасар балаға қиындықтуындайды.
II сыныпта оқушының ... ... ... ... қарай жүру әріптің формасымен жұмыс істеу барысында қалыптасады. Әріптерді бірнеше топқа бөліп ... ... ... - ... оңай ... ... екінші топқа қиын әріптер жатады.Әріптерді бұлай топтау арқылы жазу гигиеналық принцип болып ... ... ... ... ... ... жеке дара ... ескеру керек: оқушылардың жазу қабілеттерін білу, көзінің көру қабілетін ескеру, ... - ... ... қажет.
Мұғалім оқушының дұрыс отыруын, дәптерді орналастыруын, қаламсапты ұстауын, әріптің формасын , тез немесе баяу жазуын байқап отыру керек. Мұның бәрі ... ... жеке ... істеріне, ата - анасына кеңес беруге,үйге тапсырманы дұрыс беруге көмектеседі.
Көркем жазуда оқу мен ... ... алу ... К.Д. ... оқу мен жазуды байланыстыра жүргізу принципі мектеп тәжірибесінде өз нәтижесін көрсете білуі.
2. Жазуға үйретудің әдістемелік жолдары
2.1. Жазудың сапасы және оны ... ... жазу ... ... ... ... ... көркем, анық жазғаның байқаймыз. Ал, кейбірінің жазуы қисық, біркелкі емес, қалай болса солай жазылғанын көреміз.
Мұндай қателіктер кетпес үшін ... ... жазу ... ... тілі сабағында жазу сапасымен үнемі жұмыс жасау керек.
Жазу сапасына оның айқындылығын, біркелкілігі, дұрыс байланысуы, жұмыс жолында дұрыс жазылуы ... ... ... ... үшін ... ... бағытта жұмыс жасайды:
1. Ең алдымен бірінші сабақтан бастап әріптің формасымен жұмыс жасау керек;
2. Әріптердің дұрыс байланысуы ж.ж.к.
3. Біркелкі көлбеу ... ... ... ... ... болуын ж.ж.к.
5. Әріп арасына, әріп элементтері, сөз, сөйлем арасындағы қашықтықтың бірдей болуы керек.
6. Сыныпта оқушылардың жазу ... ... ... ... Жазу ... ... ... керек.
Әріптің формасымен жұмыс - көркем жазу негізгі міндетінің бірі, себебі жазудың айқындылығы әріптің дұрыс жазылуына байланысты.
I ... ... ... ... ... ... бірақ кейбірін ұмыта бастайды.
Оқушылардың әріп формасын түсіне отырып жазу маңызы орын ... ... 1, 2 ... ... жазуы автомат - н кезде ... зор. Бұл ... ... ... ... ... ... таза жазу дағдыға қалыптасады.
Әріпті түсіне отырып шеру үшін мынаны білу керек:
1. Әріптің ... ... ... ... ... Әрі ... элемент ерекшеліктеріне назар аудару ( шиек, дөңгелек, жарты доға )
3. Әріптің жазылу ерекшеліктеріне назар аудару.
4. Дұрыс ... ... ... емес ... ... ... білу, оның себебін айта білу керек: Әріптің формасымен дұрыс жұмыс істеуге мысал келтірейік.Балалар дәптердің керекті жерін ашады. ... щ ... ... қарауды тапсырады. Соның негізінде, щ әріпінде негізгі 4 ... ... ... үш, төртінші шиекше болып табылады.
Бұл элемент бағыты бірдей, түзу штрихпен жазылу керек.Әріпте қанша қосатын элемент бар ... ... ... ... ... ... ... қарағанда қатты көлбеулікпен жазылады. Ал, шиек санылатың элементтің шиекшесі төменге жолдан сәл жоғары болады.
Щ әріпті қай әріпке ұқсайтынын ... ( ш,ц ) ... ... щ ... жаза ... оның ... ... Осыдан кейін тағы екі әріпті жазады. Бұл әріптердің арақашықтығы бірдей. Балалар өз ... 3 - 5 әріп ... ... осы ... ... ... ... Оқушылардың жазуларынан кеткен қателерді көреді. Мұғалім тағы да тақтаға щ әріпін жазады, бірақ қателікпен жазады. Егер ... ... қате ... ... ... олар күледі немесе қатесін айтып, түсіндіреді. Мысалға, ... екі қате бар: ... ... ... ... емес немесе шиек дұрыс салынбаған. Мұғалім жетекшелігімен кеткен қатені түзету жолдарын айтылады. Осыдан кейін, дұрыс емес әріп ... ... ... әрі ... ... тек ... ... өзінің жазуынан да кеткен қатені көргені дұрыс. Мәселен, мұғалім ... ... ... оқушының кеткен қателерді не себептен кеткенін және оны қалай түзетуге болатынын сұрайды. Осыдан ... тағы да ... ... да, біршама дұрыс жазғанын көреміз. Кейбір оқушылар өзінен кеткен қатені көрмейді. Бұд ... ... бір - ... ... ... оқушылар әріптің жазылу жолын жеке көрсектсе ғана дұрыс жазады.Мұғалім оқушы дәптеріне жазып көрсетеді, ал оқушы сол бойынша жазады.Ал, ... оның ... ... ... ... ғана жаза ... ... бағытта қозғала отырып жазу үшін мұғалім түсіндіргеннен кейін оқушылар ... оның ... ... көзін жұмып ауада жазады.Осыдан кейін ғана олар жаза ... ... ... көркенде ерекше назар аудару керек және ортаға салғанда оқушылар атын айтпау керек. Ал,жақсы орындаған сыныптың алуында айтуға ... ... ашу ... ... кейін, оқуңшылар кейбір әріптің таңбалануын ұмытып қалады. Сондықтан, көркем жазу сабағында таңбалануы қиын әріпті ... еске ... ... ... ... ... ... формасымен жұмыс жасағанда оның сөзде, сөйлемде жазылуы, байланысуына назар аудару керек.Бұл ... ... жазу ... ... үрдісіне немесе әріп элементтеріне талдау. Графикалық дағдыларды үйрету барысында жазу үрдісінің ... ... ... талдау жасау да осы заң бағынышты болады.
Ерте кезде, әріп элемнттін талдау жазу шрифтінің ерекшеліктерімен байланысты болатын. Бұлай ... ... ... ... ... де элементке бөліп қарастырады. Мысалға, б әрібі.
Кіші әріп элемнеттері:
- түзу сызық;
- ... ... ... ... асатын сызық;
- имегі бар сызық;
- ... ... ... бар сызық;
- л, м, я әріптерінің ... ...
- ... және ... жағы ... сызық;
- ж әрібінің ортаңғы элементі;
- ... ... ... ... имек;
- жоғары жағынан шығатын имек ...
- ... ...
- к ... ...
- ... ...
- дөңгелек;
- и әрібінің жоғарғы элементі; ... ... ...
- түзу ...
- оң жағына қарай имегі бар ...
- сол ... ... ... бар ...
- жоғары және төменгі жағы дөңгелекшесі бар сызық;
- Л, М, Я, А ... ... ...
- ...
- сол жағынан жартылай дөңгелекше;
- Ж әрібінің ортаңғы элементі;
- оң ... ... ...
- Б,Г, П, Т, Р ... жоғарғы элементі.
Әріпті бұлай бөлшекке бөлуді, мұғалім әріп элементіне талдау ... ... ... ... ... ... балаға әріпті бейнелеуге көмектеседі. Бірақ, бұл кезде де әріпті жеке элементкебөлудің қажеті жоқ. Жазуды ... ... үшін жазу ... ... ... жасау керек. Сонымен, әріпті элементтен талдау жасаудың ерекшеліктеріне неде ... ... Ең ... ... негізгі элементін бөліп ашу керек. Кез келген әріпті жазғанда бірінші өзімізге қарай жазу негізгі екенін айтамыз.
Осы ... ... ... - түзу сызық салынады.Келесі элементі жазу үшін жоғарыға ... оңға ... етіп ... Бұл ... ... оның ... - екі элементті немесе екі әріпті қосу. Бұл қозғалысты жазу ... ... ... ... Бұл ... жазу ... ... Бұл элементтерді и, ш ,п, т, р әріптерін көруге болады.
Негізгі элемент - өзіне қарай қозғалу - өз көлбеулікпен жазылады, ... ... - ... ... өте ... ... ... негізгі немесе көмекшіэлементке бөлу де өзінен бастап жазу кейбір әріптерде ... ... ... - ... ... ... э, з ) Бұл ... бөлу тек әріп формасын дұрыс жазу үшін емес, сонымен қатар біркелкі ... ... ... ... ... көмектеседі.
Әріптің жазбаша түрінің кейбірі жазу заңдылығына сәйкес ... ... ... ... тік, ал ... жоғары қарай сызуды - оңға қарай көлбеу етіп саламыз. Мәселен, б әріпті жазу заңдылықтарына сәйкес келмейтіндіктен, оны оған ... - ... ... ... көп қате ... ... ... кезінен бастап - ақ мұғалім негізгі элементті - өзіне қарай көлбеу тік сызықты ажырата білуге үйрету ... Бұл ... ... тек ... элементі ретінде беріп әріптерде ғана емес ( п, и, т ), басқа кез - келген әріптен көре білуі ... ( ш, я, в, р ). ... ... ... ... жазуды түсіне отырып игеруіне алып келеді.
2.2. Психо-физиологиялық ерекшеліктерді ескере отырып көркем жазу дағдысын қалыптастыру
Оқушыларды дұрыс әрі көркем жазуға ... үшін оның ... ... білу ... ... психологиялық ерекшеліктерін ескеру қажет. Жазу дағдыларын қалыптастыру және оны дамытып ... ... ... бірі әрі ... ... жазба жұмыстарын орындау кездегі психологиялық ерекшеліктерін айқындау болып табылады. Сынып оқушылары - ның біреуінде ... ... ... ... ... ... ... әр тірлі психологиялық өзгерістер болып отыруы мүмкін. Ондай психологиялық өзгерістерді байқамау салдарынан орындалған жазба жұмыстарының нәтижесі де әр деңгейде ... ... ... жазу ... қалыптастыру, дамыту мақсатында психологиялық анализ жасауды көпшілік педагогтар қолдап отырса да, ... да, ... де жазу ... ... шын ... ... ... бере алмай отыр.Осыдан келіп оқушылардың көркем әрі сауатты жазудағы ... мен жазу ... ... ... жазу айқындығының төмендеуінің себебтері ашылмай отыр.
Жазу өте күрделі процесс. Ол адамның ми іс - әрекетімен және ... - ... ... байланысты. Мәселен, Р.Е.Ленвиной, Ж.И.Шиф, С.М.Блинкова, А.Р. Лурия т.б. еңбектерінде ... ми ... ... оның жазу және ... ... кері ... ... дәлелденген.
Көркем жазуға үйрету кезінде саусақтың қазғалысының маңызы зор. Яғни, ... ... ... білу ... ... мектепке дейінгі кезеңде қалыптасады. Баланың шар, төртбұрыш т.б. ... ... білу ... 15 ... ... ... ... білу қабілеті кешірек қалыптасады. Т.С.Коморова >. Бұл ... ... ... ... сурет салу, жабыстыру т.б. негізінде қалыптастыруға болады. Е.Н.Соколованың ... ... 4 - 7 ... ... ... ... онша ... олар жазған кезде ерні қоса қимылдайтыны байқалған. Яғгни, сөйлеу және қол ... бір - ... ... ... - 5 жасар баланың салған түзу ... ... және ... ... ... 6 ... ... жазуы бір шама түзеледі. Алайда, тік сызықты элементтерден дөңгелек ... ... ... ... болуы мүмкін.
Д.Б.Эльконина, Л.Ф.Ткачевой, Л.В.Журовой т.б. зерттеулері бойынша 6 жасар баланың ... мен ... ... оқу ... дамыған. Сондықтан бұл екеуін бірге алып жүрудің маңызы зор.
Жазудың графикалық дағдысы мектепке дейін ... ... ... ... ( 3 ... ... қолына қаламсап алып сурет және сызықтар сыза басьайды. Кешірек мектепке дейінгі салған суреттерін көзбен бақылап, жеке әріптер сала бастайды.Баланың ... сала ... ... саусақтарын, көзін дамытып жазуға дайындайды.Осылайша бала біршама жазуға дайындықпен мектепке келеді.Бірақ, мұндай дайындықтың кері әсері бар. Мәселен, сурет салу кезіндегі ... ... ... қалады да, ал бұл жазу кезіндегі қаламсап ұстау гигиенасымен сәйкес келе бермейді. Мысалға, үй, ағаш, шарбақ салғандағы тік сызық ... ... кері ... ... ... ... ... орнына тік жазады.Мұндай дағдыларды жою үшін жазу дағдыларын дұрыс орындау керек.
Жазуға үйренудің басында 6 жасар баланың жазу жылдамдығы баяу қар - ... ... аяқ ... 7 ... ... жазу ... тең ... Әрине алғашқы кезеңін 7 жасар баламен теңестіре алмаймыз. ... ... ... әлі ... және кішірек келеді. Жазуға үйрету барлық әріпті салып біткенде аяқталады деуге болмайды. Келесі ... ... ... ... ... әдістерімен танысады.
Жазу үрдісін жүзеге асыру үшін жазу құралдарының (қаламсап, қарындаш, бор) көмегі керек. Бұл заттардың ... ... білу ... ... ... ... пайдалана білу;
2. Дәптердің дұрыс орналасуы;
3. Дұрыс отыра білу;
4. Қолдың дұрыс қозғалысы;
Дұрыс жазу үшін:
1. Үлгі мен жазудың нәтижесін ... ... ... ... ... ... жаза ... Әріптің дұрыс жазылуын білу;
4. Әріпті байланыстыра білу ( үзіліссіз, жоғарғы жағынан, төменгі жағынан );
5. Әріптің біркелкілігін сақтау;
6. Сызықтар арасында және бір ... жаза ... ... ... және бір жолды дұрыс толтыра білу;
8. Жазудың бағытының дұрыстығы;
Бұл ережелерді оқушылар ... емес 2 - 3 ... ... Жазу ... оқушы көптеген талаптарды орындау қажет. Көп жағдайда ... ... ... ... ... ... ... дұрыс отыру, қаламсапты дұрыс ұстау сияқты ережелерді ұмытып кетеді: қаламсапты бар күшімен ... ... түзу болу үшін ... ... тік ... тырысады, бірақ көлбеу жазу керек екендігін ұмытып кетеді. Мұндай қателіктерден қашу мүмкін ... ... ... ... әр ... ... ұзақ уақытқа созылады. Тек берілген жаттығуларды орындау оқушыға жеңіл болға кезде ғана түзетеді. Оқушылардан орфаграфиялық ... ... ете ... оқушылар тақтадан немесе мұғалім айтуы бойынша жазады да, жазудың графикалық сауаттылығын бақылау баяулайды. Тіпті мұғалім айтқан ... ... ... ... ... ... ... болмау себебін көбінесе, оның жазуға жете мән бермеуіне, дыбыс таңбаларының нақты формасын ұмытуынан немесе жазу ... өт ... ... ... деп жүрміз. Сондықтан аталған кемшілікті қайталамауға, айқын, көркем жаза алмаған жағдайда баяу, асықпай жазуға кеңес берумен шектеліп келеміз. Бірақ ... ... мен ... ... жазу ... дамытуға аздық етеді.Оқушының жазу жұмыстарына жете мән ... ... ... жазылу формасын ұмытып қалуы ғана жазу айқындығы мен көркемдігін төмендетпейді.Сонымен ... оның ... ... ... деген шамадан тыс ұмтылысы да жазу айқындығының төмендеуіне әсерін тигізеді. Яғни, оқушының жазу жылдамдығын бірден емес бірте - ... ... ... ... ... ... таңбаларыныың дұрыс жазылуын ұмытып қалады ду де бір жақты пікір. Өйткені оқушы баяу жазу кезінде ... ... ... жаза ... де, тек жазу ... ... ... ғана асығыстыққа жол беріп, кемшілікке ұрынады. Әсірсе, оқушылардың жылдам жазу кезіндегі н, п, и, к ... мен м, ш, т ... бір - ... ... көп ... ... себебі оқушылар бұл дыбыс таңбаларын үзіліссіз, бір бағыттағы қозғалыспен ... да, ... ... ... ... сақтамайды. Әйтсе де жазу айқындығын сақтап жаза алады.
Жазу дағдыларын игеру үшін ... ... ... ... ... ... ... бір - бірімен қалай жалғанатынын, жазу кезіндегі гигиеналық талаптарды, әсіресе, жазу ... ... ... де жазу ... ... ... шарт. Бұл шарттардың барлығы да балалар бойында жазу кезінде нақты, тұрақты дағдыларды қалыптастыру және оны ... ... ... ... ... ... кезеңінде көптеген артық қозғалыс жаасалып,энергия көп кетеді. Бала қаламсапты қатты ұстайды,беттің бұлшық еттері мен бүкіл дененің бұлшықеттеріне күш ... ... жазу ... ... ... жай қимылдайды, дегенмен мектепке дйігі баланың қозғалысынан әлде қайда жоғары болады. Т.С.Коморова мен ... ... ... 4 және 6 ... баланың қимылының жылдамдығы бірнеше айлар бойы арнай жаттығулар барысында бақыланады. 7 - 8 жасар балаға ... ... өзі оның ... арттыруға әсерін тигізетін күрделірек болып келеді. Алайда 6 жасар балаға мұндай жаттығуларды ... ... ... ... жас ... ... ...
Жазуға үйренудің алғашқы кезеңінде қолдың қозғалысы көздің бақылауымен жазылып отырады.Яғни, қолын жазу барысында қайда бағыттайды, ... де ... жазу ... ... ... ... қарамастан оқушылар көптеген кемшіліктер жібереді. Олардың жазған әріптер формасын үлгімен салыстырсақ ... ... бар. ... ... мен ... өзі жазған әріптерді салыстыра алмаудың негізгі себептері:
* Үлгімен салыстыра келе қате жазғаның көре тұра оқушы қайта түзеп жаза алмайды. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... отырып жазу қабілеті дамымаған. Оқушыға дұрыс жазуға көмектесу үшін мұғалім қолын ұстап бағыттап отыру керек.
* ... ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктеріе назр аудармайды.
Жазу дағдыларын игеру үшін оқушы әрбір дыбыс таңбаларын жазылу формасын, бір - бірімен ... ... ... ... ... жазу жылдамдығы артқан кезде жазу айқындылығын сақтауды меңгруі шарт. Бұл шарттардың барлығы да балалар бойында жазу ... ... ... ... және ... барысында қалыптастырылады.
Жазу жұмысының гигиенасы. Жазу сабағында ми ғана емес, сондай - ақ көптеген ... де ... ... ... ... оған ... ... талаптар қойылады: партада дұрыс отыру(бұл бұлшық еттердің ... ... ... ... ... ... қағаздың сапалы болуы, қарама - қарсы түсті сияны пайдалану, жазц құраларының баланың жасына сәйкестігі, жетілдірілген жазу ... ( ... ... немесе түзу кескіні).
Жазу жұмысы, әсіресе үздіксіз жазу жұмысы (диктант) барынша қажытатын жұмыс деп есептелінеді. Қолдың басын бүгілдіретін және ... ... ... ... білек, желке және бастың ауырлығын көтеріп, дұрыс отыруы қамтамасыз ететін арқа бұлшық ... ... ... ... басқа да сабақтағыдай, жазба сабағы үстінде дұрыс отыруы талап етіледі, ұзақ уақыт жазу ... ... ... ... салдарынан оқушының отыруы бұзылады. Мұнда организм рефлекторлы жолмен қосымша тірек нүктесін іздеп, кеуде қуысын ... ... ... бұл ... алу мен қан ... ... ... кезінде көзге көп күш түседі, өйткені әріптерді дәптер парағындағы сызықтардың арасына ... - дәл ... жазу ... ... ... ... ... және қол басы бұлшық еттерінің дәл жұмыс ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге тұтас алғанда бүкіл организмді қажытады. Жазу ... тез ... үшін ... мен оның ұшын тисінше тандай білу қажет. Сонымен қатар, қолдың, қол басы мен саусақтардың дұрыс қалпын ... ... ... керек.
Парта оқушының бюойы сай келмейінше, оның бетінің керекті көлбеулігі ( 12 - 150 ) ... жазу ... ... мүмкін емес.
Қиғаш жазу кезінде дәптер денеге қарама - қарсы, оның ... ... ... ... ... 30 - 400 ... ... тиіс. Сонда қиғаш сызықтар мен штрихтар стол жиегімен тік бұрыш түзеді. Оқушы әріп сызықтарын бір - ... ... ... ... ... қиғаш сызықтарының үстіне жүргізеді. Оқушы денесінің екі иық буынын байланыс- ... ... осі және ... ... ... ... ... - ақ партаның оқушы жақ жиегіне параллель болуы тиіс. Бұл талапты сақтамау дұрыс отыру қалпын, келе - келе ... ... ... ... бір ... ... ... - сколиозға және алыстан көрмеушілікке әкеп соғады.
Кейбір мектеп ... ... ... ... түзу жазуды неғұрлым деп есептейді; өйткені балаға түзу отыру оңай, себебі дәптер дәл дененің ... ... және әр ... жазған сайын жоғары қарай жылжып отырады; жазу үлгісі ммен көшіріп алатын материал дәптерден жоғарырақ ... әріп ... ... ... ... ... сызығы мен партаның жиегіне перпендикуляр болады; дәптер оқушы көзінен 35 - 40 см қашықтықта жатады. Оның ... I - II ... ... жақсы жазу дағдысын әлі меңгермегендіктен, мұндай мүсіннің бұзылуы туады.
Оқушылардың оның ... ... жазу ... ... мектеп табалдырығын аттаған күннен ақ басталады.
Бастауыш сынып оқушыларынла белгілі - бір жазу жүйесі қалыптаспаған, бірақ ... ... ... ... жазу ... ... ... тыс уақытта ата - ананың ықпалымен жазудың ... ... ... ... ... немесе оны дамытып отыруды негізгі шарттардың бірі әрі бастысы оқушының жазба жұмыстарын орындау кезіндегі психологиялық ... ... ... ... ... ... ... немесе әрбір жеке оқушыда жазба жұмыстарын орындау барысында әр түрлі психологиялық физиологиялық өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... салдарынан орындалған жазба жұмыстардың нәтижесі де әр деңгейде болады.
Жазу жұмыстарын ... жазу ... ... ... мақсатында психофизиологиялық анализ жасау, сонымен қатар жалпы жазу үрдісіне қойылатын талаптар мен принциптеріне сүйену. Олай ... ... ... көркем әрі сауатты жазудан кемшіліктері мен жазудың ... ... ... жазу ... ... ... біз көркем жазуды қалыптастыру теориялық негіздерін қарастыру. Келесі тақырыптартарынныңда әрбір ... ... жазу ... ... бір - ... ... ... сапасын, қателерді жоюдың жолдарын көрсетуіміз керек.Оқушылардың жазу көркемдігі сауаттылықты және жазу жылдамдығын арттыру барысында да жазу ... ... білу ... ... - барлық пән мұғаліміне басты міндет. Себебі, қазіргі қоғамға өз ойын жаза алмайтын, сауатты азамат қажеттілігі ... ... .
3. ... бөлім
Сабақтың тақырыбы: Аа әріпі мен дыбысы.
Сабақтың мақсаты:
* оқушыларға жаңа дыбысты таныту, таңбалы жазуды меңгерту;
* Сөйлеуін, ойлауын, ... іс - ... ... ... ... ... ... талдау жасауға тәрбиелеу.
Көрнекілік: Әліппе, суреттер, кеспе әріптер, дидактикалық материалдар.
Оқытудың әдісі: Әңгімелеу, сұрақ - ... ... ... бойынша оқыту.
Оқыту түрі: Ұжымдық саяхат.
Оқыт технологиясы: Дамыта оқыту.
Пәнаралық байланыс: Дүниетану, математика, сурет.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... Дидактикалық ойындар, бекіту. Қорытынды.
Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
Балалар, бүгін біздің сыныпқа қонақтар келіп отыр. ... ... ... ... көрсетейік. Қазір қандай сабақ, балалар?
- Әліппе.
Сергіту сәті.
Балалар, ұйқымызды ашып алайық. Бәріміз орнымыздан тұрады.1, 2, 3,4
Жақсы. Отырамыз.
- ... ... ... неше әріп бар? ( 42 әріп )
- Неше ... бар? ( 40 ... ... ... )
- Балалар, дыбыс дегеніміз не? Дыбысты танимыз, айтамыз. Әріпті ше? ... ... ... біз ... ... ... ... бастаймыз. Қане, бәріміз көзімізді жұмамыз. өздеріңді орманда жүрміз деп есептеңдер. Ал, енді ашыңдар. Не көрдіңдер? ... ... мен ... ... ... ... ... шырша, емен, терек т.б. Ал, құстардыңатын атаңдаршы? Аққу, торғай, сауысқан т.б. Балалар, орман қандай жерді атаймыз. Орман деп ... көп ... ... ... ... Енді ... барамыз. Ал бақта не көрдіңдер? ( Ағаштар ) Қандай ағаштар? ( Алма ағашы, алмұрт ағашы, алхоры т.б. ) Олай болса, осы ... ... бәрі ... ... ... ( Аа )
- Балалар! Біз бүгін дыбыстармен танысудан бастиаймыз. Аа әрпі мен дыбысымен танысамыз. Қане, бәріміз айтып көрейікші. А - А - А - А. ... ... тұр. ... ... ... екен. Дауысты.
- Жақсы.
- Балалар, дыбыстар нешеге бөлінеді? ( Екіге )
Сонымен Аа дыбысы дауысты екен. Қандай түспен бояу керек? ( ... ... ) ... енді ... қызыл түсті көрсетейікші? ( Көрсетеді).
- Балалар, міне мынау Аа әріпінің баспа түрі. Аа әріптің ... ... А бас ... а кіші ... деген ойын ойнаймыз. А әріпі бар сөздерді кім көп ... Ол үшін 3 ... ... ... ... көкөніс
Астана Алма Картоп
Алматы Алмұрт Асқабақ
Ақтау Ананас Қызанақ
Атырау Апельсин Орамжапырақ
Қарағанда Банан Жуа
Павлодар Анар Баклажан
Қауын
Қарбыз
Көп сөз айтқан топты мадақтау. Ойынымызды жалғастырамыз.
>, > ( Жемістер безендірілген балалар шығады. 1. ... 2. ... 3. ... 4. ... 5. Апельсин ).
Сонымен Аа әріпі сөздің соңында, басында, ортасында кездеседі екен.
Кітаппен жұмыс. Суретпен жұмыс істеу.
Дыбыстық талдау - Ал - ма. Алма ... кім өлең ... Ал тағы өлең ... бар ... ... керемет өлең біледі екенсіңдер! Қане, айтыңдаршы? Сыныпта кімнің аты А ... ... ( ... ... ... ... Ерлан.)
- Жақсы.
Сергіту сағаты.
Ормандағы аюдың
Құлпынай көп екен
Теріп - теріп алайық
Қалтамызға салайық.
- Қане, кім ... ... аюға ... Мына ... өсіп тұр, оны теру үшін шартын орындау керек. Құлпынайдың ішінде жасырылған сөздер бар. Егер кімде - кім сол ... оқып ... сол ... ... ... екі ... ... тегі
Бірі - тіл, бірі - ділің жүректегі.
Жәмилә: Ақыл - ойын дананың
Ана тілден аламын
Ана тілім ... ... ... Ана ... - арын ... боп тұр бетте
Өзге тілдің бәрін біл
Өз тіліңді құрметте
Ерлан: Асыл сөзді іздесең
Абайды оқы ерінбе
Адамдықты іздесең Жаттап тоқы ... ... ... ... сіздерге ұнады ма? Біз қандай әріппен -таныстық? ( Аа ... ... Ол ... ... ... Ол ... қай жерінде кездеседі екен? ( Басында , ортасында, соңында. )-- - ... ... ... ... ... белсенділікпен және жақсы қатыстыңдар. Жақсы.
Бағалау.
Қорытынды.
Қорытынды
Сауатты көркем жазудың негізі - әліппенің сауат ашу кезеңінде ... Бұл ... ... ... ғана ... ... ... жазуға төселеді.Осы мақсатта оқу белсенділігін арттыратын әріптік, буындық үлестірмелі материалдар пайдаланып, берілген сөздерді талдап, өзінің кассаларынан сөз құратып, ... ... жат жазу ... ... ... ... құралған сөзді тақтаға жазып, қатесіз көркем етіп дәптерге жазғызып, оны оқытып тақтамен салыстыру керек. Үйрету жат жазулары жеңілден басталып, біртіндеп ... Бір - екі ... ... сабақ сайын үйрету диктантын жатқа жазуда оқушы сауатын ашып, естуін дамытады. Осыдан жұмыстың біріне әріпті жат жазуды ұсынамыз. Мұнда ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Ол үшін әріп жазуын мынадай мазмұнда өткізген жөн:
* Естілу бойынша ... Кіші ... ... ... ... Іздеген әріпін жазу
* Дауыстыны жазу
* Дауыссызды жазу
* Суреттегі затты атап, бас әрпін жазу
* Алфавиттік жұмбақты шешу
Әріп диктанттынан ... ... ... ... Ол ... ... дыбысты есту бойынша жаза алмаса, суретші дидактикалық материал, жетекші сурет көрсетіп, алфавиттен таңбалануын ... жазу ... әр ... зат ... ... сол дыбыстан басталатын затты табу, әріпті жазу, білмесе оқушылар көмегімен ... ... ... ... ... ... ... жалғастыру - алфавиттін берілген әріпті іздеп табу, жеке ... ... Бұл үшін >, >, > ... ... ұйымдастыру нәтижесін көрсетті. - Бас әріппен кіші әріпті аралас ... ... жазу ... сызу ... >, >, > ... ... ... жұмыс істеу қолайлы.
Әріп жат жазуын жазуға үйренген оқушылар да сол ... ... буын ... ... ... ... буын кестесімен жұмыс жасап оқушы дағдысын жетілдіреміз.
Буын жат жазуда мынадай үлгіні ұсынады:
* берілген әріптен буын құрау.
* Жоқ буынды табу.
* Буын ... ... ( ... )
* ... құрау, буындап сөз жазу.
Бастауыш сыныпта жазуға үйретуді машықтандыруда әріп буын жат жазуларын дұрыс жазып ... ... ... ... ... сөз ... жат жазуларын өз дүниесінде сауатты жазу мүмкін емес.
Жат жазу жиі ... ... ... артады. Жат жазудың мақсаты - оқыған ережені ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу керек екенін анықтау. Баланың жазу дағдыларын жүргізуде жат жазу жүргізу жұмысына қоса қатені түзету жолдарын да ... ... ... жат ... және ... жазу жат ... үшін:
- Жекелеген жұмыс беріп, жіберген қатесін қайталап пысықтау;
- Ауызша ... қате ... ... ... Қиын ... сынып болып орындау;
- Бірін - бірі тексеру;
- өзін - өзі тексеру;
- қате ... ... ... ... ... құралдармен жұмыс;
- диогностикалық картамен есеп алу;
- ойын түрлерін қолдану;
Оқушы жазуының айқын болмау себебін біз көбінее, оның жазуға жете мән ... ... ... нақты формасын ұмытуынан немесе жазу жылдамыдығының өте жоғары деңгейде болуынан деп жүрміз. Сондықтан аталған кемшілікті қайталамауға, ... ... жаза ... ... ... ... жазуға кеңес берумен шектеліп елеміз. Бірақ бұндай түсініктемелер мен кеңестер оқушының жазу дағдыларын дамытуға аздық етеді. ... жазу ... жете мән ... ... ... ... ... ұмытып қалуы ғана жазу айқындығы мен көркемдігін төмендетпейді. Сонымен қатар, оның әдемі, ... ... ... шамадан тыс ұмтылысы да жазу айқындығының төмендеуне әсер тигізді. Яғни, оқушының жазу ... ... емес ... - ... ... отыруы тиімді. Оқушы дыбыс таңбаларының дұрыс жазылуын ... ... деу де бір ... ... ... ... баяу жазу ... дыбыс таңбаларын дұрыс жаза біледі де, тек жазу жылдамдығы артқан кезде ғана асығыстыққа жол беріп, кемшілікке ұрынады. Әсіресе, ... ... жазу ... н, п, и, к әріптері мен м, ш, т әріптерін бір - ... ... көп ... келтіреді.Оның себебі оқушылдар бұл дыбыс таңбаларын үзіліссіз, бір бағыттағы қозғалыспен ... да, ... ... ... ... ... ... де, жазу айқындығын сақтап жаза алады.
Қорыта келе бастауыш мектепте жазуға үйретудің жалпы негіздері:
* Жазуға үйретудің психологиялық физиологиялық ерекшеліктерін;
* Жазу ... ... ... ... ... ... ... Жазуға үйретудің әдіс - тәсілдерін қолдану жолдарының тиімділіктері;
* Оқушы жазуына қойылатын талаптарды білу;
* Графикалық, ... ... ... ... ... ... бағалауды білуден басталады демекпіз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Г.Граник, С.М. Бондаренко,А.Консевая. Секреты орфографии. Москва,1991
- ... ... ... ... ... у ... ... Москва, 1987.
3. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
4. В.Г.Горецкий, В.А.Кирюшкин, А.Ф.Шанько. Уроки обучение грамоте. ... ... ... ... ... ... 1955.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
* И.Н.Садовникова Нарушение письменной речи у младших школьников. Москва, 1983.
* Д.Н.Богоявленский. Психология усвоение орфографии. Москва, ... ... ... ... ... тілі мен ... 1999, № 5 - 6.
* ... Жас ерекшелік физиология. Алматы, 1986.
* Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // ... ... 2005, ... ... ... ... үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту,2005,№2 .
* Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // ... ... 2004, № ... ... О письменности. Москва, 1963
* Ә. Хасенов. Қазақ тілі оқулығына методикалық нұсқау. Алматы, 1986.
* Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // ... ... ... ... Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
* В.Т.Ветвицкий, В.Ф.Иванова, А.С.Молсеев. Современное ... ... ... ... Қ.Бозжанова. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру. Алматы, 1998.
* ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы. Алматы,1982.
* М.Балақаев. ... ... ... Алматы, 1971.
* С.Құлбаева.Ойын әдісімен. // Бастауыш ... 2004, № 3.
* ... Тіл ... ... ... ... ... К.Д.Ушинский. Избронные педогогические произведение. Москва, 1939.
* С.Рахметова. ... ... ... ... ... ... А.Сембаев. Қазақ совет мектебінің тарихы. Алматы, ... ... ... ... тілі орфоэпиясының кйбір мәселелері. Алматы, 1973.
* Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы,1989.
* Л.Н. Горбушина., А.П.Никаланчева. Вырозительное ... ... ... Ә. ... ... ... Алматы, 1998.
* Р.Ибекова. Ашық сабақ. // Бастауыш мектеп, 2005, № 8.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диктант жүргізуге қойылатын талаптар мен бағалау нормалары26 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын арттыру жолдары44 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Қазақ мақал-мәтелдерінің бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын дамытудағы ролі41 бет
Дене тәрбиесі қасиеттерін дамытуға арналған қимыл-қозғалыс ойындары20 бет
Тірек қимыл аппаратының биомеханикасы11 бет
Қимыл – қозғалыстарға үйретудің физиологиялық заңдылықтары8 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
Бастауыш сынып оқушыларын сауатты жазуға үйрету7 бет
Бастауыш сыныптарда үндестік заңдылығын үйретудің жолдары63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь