Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарының маңызы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарының маңызы ... ... .4
1.1. Грамматика сабақтарының міндеті мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. Грамматика мен тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс.тәсілдері..5
1.3. Грамматикалық материалдарды пайдаланужайында ... ... ... ... ... ... ... ..9
2. Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарда синтаксистік ұғымдарды меңгерту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.1. Сөз тіркесі синтаксисі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.2. Синтаксистің құрылымы, құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
3. Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Кіріспе

Қазақ тілі сабағында орындалатын практикалық жұмыстар негізінде оқушылар грамматиканың, оның ішінде синтаксистік құбылыстарды игере отырып, оны сөйлеуде, әр түрлі сөйлеу жағдаяттарында қолдана білуге дағдыланады. Оқушы алдымен тілдік жаттығулар орындау арқылы синтаксистік ұғымдар менережелерді, олардың тілде дұрыс қолдану ерекшеліктерін меңгереді.
Мектепке алғаш оқуға келген кезде балалар заттар мен құбылыстарды әлде де болса, тұтас күйінде қабылдайды, оларды талдап, ішкі заңдылықтарын, себептерін, байланыстарын ажырата қабылдауға әлі машықтанбағандықтан, нысанды қабылдау қиындау болып бара жатса, ол дереу екіншісіне ауыса қояды.
Бастауыш сынып балалары сөздердің тек нақты лексикалық мағынасын қабылдап үйреніп қалады да, грам¬матикалық мағынасын мүлде елемейді. Ал грамматикада сөздердің ең әуелі грамматикалық мағынасы ескеріледі.
Грамматикалық мағына грамматикалық формалар арқылы беріледі. Сөздің грамматикалық мағынасы мен грамматикалық формасы бір-бірімен тығыз байланыста, бірлікте болады. Мысалы, жақсылық, адамгершілік де-ген сөздер заттың сапасын, соған тән белгіні білдіреді. Грамматикалық жағынан алып талдағанда бұл сөздер дерексіз ұғымдарды білдіреді де, зат есімге жатады. Осы сияқты сөздердің өз мағынасы мен грамматикалық мағыналарының арасында кездесетін қайшылықтарды оқыту барысында жойып, бір-бірін нақтылай, саралап айқындай түсетіндей, әдіс-тәсілдер тауып қолдану қажет. Мұндай әдіс-тәсілдерді және оны қандай жағдайларда, қалайша қолдану жолдарын грамматиканың әдістемесі белгілейді. Мұнда грамматиканың әдістемесі пси¬хология ғылымының деректеріне сүйенеді.
Пайдаланылғанәдебиеттер:

1. Г.Граник, С.М. Бондаренко,А.Консевая. Секреты орфографии. Москва,1991
2. Л.Я.Желтовская, Е.Н.Соколова. Формеравания каллиграфических
навыков у младших школьников. Москва, 1987.
3. Ш.Әуелбаева. Бастауышмектептеқазақтіліноқытудыңәдістемесі. Алматы, 1987.
4. В.Г.Горецкий, В.А.Кирюшкин, А.Ф.Шанько. Уроки обучение грамоте. Москва, 1988.
5. Я.А.Коменский. Великая дидактика. Москва, 1955.
6. Ж.Б.Қоянбаев. Педагогика. Алматы, 1992.
7. И.Н.Садовникова Нарушение письменной речи у младших школьников. Москва, 1983.
8. Д.Н.Богоявленский. Психология усвоение орфографии. Москва, 1966.
9. Н.Әміриев. Ойдыңкөрінісі.// Қазақтілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
10. Н.Кенжебекова. Оқушылардыңкөркемжазудағдыларынқалыптастыру. // Бастауышмектеп, 2005, №8.
11. Ұ.Бейсенбиева. Сауаттыжазуғаүйрету.// Бастауышсыныпта оқыту,2005,№2 .
12. Ғ.Абашыкова. Сауаташу. // Бастауышмектеп, 2004, № 11.
13. Д.Бірімжанова. Сауаташу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
14. Ғ.Тұрманбекова. Әліппесабағы. // Бастауышмектеп, 2004, № 7.
15. С.Құлбаева.Ойынәдісімен. // Бастауышмектеп, 2004, № 3.
16. Р.Ибекова. Ашықсабақ. // Бастауышмектеп, 2005, № 8.
        
        Жоспар
Кіріспе......................................................................................................................3
* Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарының маңызы .........4
1.1. Грамматика сабақтарының міндеті мен мақсаты...................................4
1.2. Грамматика мен тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері..5
1.3. ... ... ... ... ... грамматика сабақтарда синтаксистік ұғымдарды меңгерту жолдары.........................................................................13
2.1. Сөз тіркесі синтаксисі туралы түсінік..........................................................13
2.2. Синтаксистің құрылымы, ... ... ... ... ... тілі ... ... практикалық жұмыстар негізінде оқушылар грамматиканың, оның ішінде синтаксистік құбылыстарды игере отырып, оны ... әр ... ... ... ... ... ... Оқушы алдымен тілдік жаттығулар орындау арқылы синтаксистік ұғымдар менережелерді, олардың тілде дұрыс қолдану ерекшеліктерін меңгереді.
Мектепке алғаш оқуға келген ... ... ... мен ... әлде де ... ... ... қабылдайды, оларды талдап, ішкі заңдылықтарын, себептерін, байланыстарын ажырата қабылдауға әлі ... ... ... ... ... бара жатса, ол дереу екіншісіне ауыса қояды.
Бастауыш сынып балалары сөздердің тек нақты лексикалық мағынасын қабылдап үйреніп қалады да, грам - ... ... ... ... Ал грамматикада сөздердің ең әуелі грамматикалық мағынасы ескеріледі.
Грамматикалық мағына грамматикалық формалар арқылы беріледі. Сөздің грамматикалық мағынасы мен грамматикалық формасы бір-бірімен ... ... ... ... ... жақсылық, адамгершілік де-ген сөздер заттың сапасын, соған тән белгіні білдіреді. Грамматикалық жағынан алып ... бұл ... ... ... ... де, зат ... жатады. Осы сияқты сөздердің өз мағынасы мен грамматикалық мағыналарының арасында кездесетін қайшылықтарды оқыту барысында жойып, бір-бірін нақтылай, ... ... ... ... тауып қолдану қажет. Мұндай әдіс-тәсілдерді және оны қандай жағдайларда, ... ... ... грамматиканың әдістемесі белгілейді. Мұнда грамматиканың әдістемесі пси - ... ... ... ... ... ... грамматика сабақтарының маңызы
1.1. Грамматика сабақтарының міндеті мен мақсаты
Бастауыш мектепттерде ... ана тілі ... ... ... бірі - грамматика. Грамматика сабақтары оқушыларға тілдің грамматикалық құрылысын меңгерту, грамматикалық заңдарды білгізу мүддесіне ... ... ... ... білімін, ой-өрісін, сауаттылығын тіл мәдениетін арттыруда грамматиканы жүйелі оқытудың маңызы ерекше болып табылады.
Жалпы ... ... ... ... грам - ... ... алға қоятын ең басты мақсаты -- ... ана ... ... ... ... ... білгізу, оның байланыстарын меңгерту болып табылады. Әрине, бұл мақсат толығымен бастау - ыш мектепте орындала қалмайды, өйткені грамматика ... ... ғана ... ... Оның өрісі кең, жоғары сыныптарда да, жоғары оқу орындарында арнаулы факультеттерде де ... Ал бас - ... ... дайындық курсы іспеттес, жүйелі курсты өтуге дайындық болып есептеледі. Бірақ бастауыш мек - ... ... ... ... өзінің қарапайымдығына қарамастан ғылыми негізде құрылады.
Балалар бастауыш сыныптарда ана ... ... ... меңгереді. Грамматика курсы балаларды тілдік құбылыстарды бақылай ... ... ... топтауға, жүйелеуге, қорытынды жасауға, дәлелдеуге дағдыландырады.
Оқушылар бұл курсты оқу барысында бірқатар грамматикалық мағлұмат алады: фонетика саласынан дыбыс пен ... ... ... ... жіңішке дауыстыларды, қатаң, ұяң, үнді дауыссыздарды, буынды, тасымалды ажыратады және дұрыс жаза алады. Морфология саласынан ... ... ... сөз ... мен ... ... ... айыра алады. Синтаксистен сөздердің арасындағы байланыстарды, жай сөйлемдерді ажыратып, өздері де сөйлем құрастырады.
Грамматика ойлаудың, ұзақ абстракциялық жүмыстың нәтижесі болғандықтан, онда ... ... ... ... ... ... ... үғымдар оқушы - лар санасына бірден қона қоймайды. ... ... ... ... дерексіз ұғымдарға, дерексіз категорияларға деректілік, нақтылық беру мәселесін ойластыру грамматика сабақтарының басты міндеті болып саналады.
Бағдарламаның грамматика мен жазу сабақтарының ... мен ... ... ... белгіленген. Бағдарламаны талдап қарағанда бастауыш сыныптардағы қазақ тілінің ... ... ... ... қарапайымдылығына қарамастан, келесі сыныптарда грамматиканың жүйелі курсын меңгеруге қажетті грамматикалық мағлұматтар мен сөйлеу ... ... және ... ... ... ... ... байқалады.
1.2. Грамматика мен тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері
Партиямыздың Орталық ... 1932 ... 25 ... ... ... оқытудың негізгі мына әдістері атап көрсетіледі:
* Мұғалімнің оқу материалдарын ауызша мазмұндау ... ... және ... ... ... білу әдісі.
* Оқушыларға өздіктерінен жазба жұмыстарын орындату ... Оқу ... ... пен ... ... ... кезде мектептерде негізінен мынандай әдістер қолданылады:
+ мұғалімнің хабарлауы,
+ оқушылармен әңгімелесі,
+ оқушылардың ... ... ... ... грамматика сабақтарында керекті мәліметтерді мұғалімнің өзі баяндап айтып береді. Мұнда оқушылардың зейінін ... ... ... ... ... ... ... құралдар қолданылады.
Материалдарды түсіндіруде мұғалім өтіліп отырған құбылыстың мәнді белгілерін анық, жүйелі ашып көрсетуге ... ... ... сөздің белгілері, т.б. Дайын материалдар (мысалы, жеке ... ... ... ... ... әрекеттерінебасшылық ете отырып, бірте-бірте қорытындыны балалардың, өздері шығаруға жағдай жасайды. Мұнда ... ... ... ... қайта жаңғыртады, сұрақтар қояды т. с. с. ... ... ... жаңа ... белсенді араластырып отырады.
Мұғалімнің материалды баяндау ұзақтығы 3 -- 5 минуттан артық болмауға тиіс, өйткені бастауыш сынып ... ... ... болғандықтан, олар тақырыпты түсіндіргенде ұзақ тыңдап отыра алмайды. Осыныңсалдарынан бұл әдіс таза ... ... ... өте ... қолданылады. Бастауыш сыныптарда оқушыларды грамматикамен жазуға үйретуде кеңінен қолданылатын әдіс әңгіме әдісі болып табылады.
Әңгіме әдісі немесе сұрақ-жауап әдісі, ал ... ... ... сөзі -- -- ... әдіс деп те ... ... сұрақ қояды, оқушылар оқулықтарданоқып немесе өз білгендері бойынша жауап қайтарады. Бұл әдіс балаларды ойландырады, өздіктерінен пікір ... ... ... белсенділіктерін күшейтеді, зейіндерін сабаққа аударуды қамтамасыз етеді.
Эвристикалық әдіскейдепроблемалықәдіспенұштасады. Әңгімекезінде оқушылардың ... ... бір ... немесе проблема қойылады, оны оқушылар өздері шешуге тиіс. Мысалы, оларға бақылауға бірнеше сөз ... ... ... ... ... ... ... бір сұраққа (мысалы, қайда сұрағына жауап беретін, әр түрлі жалғауда тұрған зат есімдерді (мысалы, қалаға, қалада т. б.) табу ... сол зат ... қай ... ... шешу және өз ... ... ... бастауыш мектептерде мұндай проблемалық жағдаяттар мүмкіндік болған жағдайларда ғана ... ... ... дайындығы, бағдарламалық талаптар, уақыттың болуы) қойылады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін ... -- ... ... ... ... ... көмегінсіз орындаулары. Мысалы, мұғалім грамматикалық талдау жасауға сөз, сөйлем немесе мәтін ... ... ... ... ... соң ... ... жасатады). Мұндай жаттығуларды балалар өздіктерінен орындалғанымен, оның қалай орындалатыны көрсетіліп, алдын ала ... ... ... Балалар бір тапсырмадан кейін екіншісін орындайды, ол жұмыстарын өздіктерінен тексереді, қалай орындағандарын ... ... ... ... ... бастауыш сыныптарда ұзақ болмауы керек және көлемі шағын, мазмұны оңай болуға тиіс. IIсыныпта 5 -- 10 минут, III ... -- 10 -- 15 ... ... 15 -- 20 ... ... ... ... сонансоңсептікжалғауларыанықталады т. б.
Оқушыларға өздіктерінен жұмыс істету тек білімді бекіту үшін ғана емес, жаңа ... ... де ... ... ... ... тиісті мате - риалды оқытады, онда не айтылғанын, қалай қорытылуға болатынын ойлануды тапсырады немесе белгілі бір ережені оқытып, мысалдарды ... осы ... ... ... ... тілі ... жаттығулардың барлығы да оқушыларға өздіктерінен жұмыс жасатуды көздейді. Алайда жаттығудың ... ... ... - ... ... ... кеңірек. Жаттығу -- мұғалімнің басшылығымен орындалатын, оқушылардың алған білімдерін бекітуді көздейтін тұтас практикалық жұмыс. Жаттығуда уақытқа шек қойылмайды. Ал ... - дың ... ... ... ... мөлшерде уақыт беріледі.
Көрсетілген әдістердің қайсысы болмасын, балалар - дың ақыл-ойын дамыту мақсатын ... Бір ... ... ... ... екіншіде оны жинақтайды. Мысалы, грамматикалық талдауда фонетикалық немесе ... ... ... ... орфографиялық, пунктуациялық талдау жасайды. Сонымен қатар берілген әріптерден сөз, сөздерден сөйлем, сөйлемдерден мәтін ... ... ... алған білімдерін байланыстырып, жинақтауда да іске асады. Мысалы, зат есімнің белгілерінің қандай екенін (заттың атын білдіреді, кім? не? сұрақтарына ... ... ... ... ... ... айтып шыққаннан кейін, зат есім дегеннің не екені жөнінде анықтама ... ... ... ... ... қолданылмайды. Мысалы, оқушызат есімді талдайды, тұлғаларын көрсетеді, анықтамасынайтып, мысалдар келтіріп, айтқандарын дәлелдейді, сөздерден сөйлем құрастырады, бір сөзді ... ... (зат ... сын ... ... немесе керісінше т.с.с.). Міне, мұнда талдау да, жинақтау да қолданылады. Жұмыстың мұндай ... ... ... әдісі деп аталады.
Талдау мен жинақтауда әсіресе оқылып отырған құбылыстың ұқсастығы мен ерекшеліктерін табу, оларды ... ... ... жұмыстардың маңызы зор.
Грамматика сабақтарында өтіліп отырған материалға оқушылардың ой ... ... ... ... ... ... дедуктивтік әдістер қолданылады. Мұғалім бірде (индуктивтік жағдайда), тіл құбылыстарын жеке-жеке түсіндіріп, сонан жалпы қорытынды шығартады; бұл ... ... әдіс ... деп ... ал ... ... (де - дуктивтік әдісте) анықтаманы немесе ережені хабарлап, сонан соң оны ... ... ... ... ... ... ... мәтінді талдауды) ұсынады, өздеріне мысал келтіртеді. Мұндай жолмен ұйым-дастырылған жұмыста қолданылатын әдіс дедуктивтіәдіс деп ... ... ... ... ... ... ішінде үстеу бар сөйлемді талдайды, үстеу сөзді өзгертуге тырысады, оның өзгермейтініне көздері жетеді. Сонан соң үстеу сөз ... ... түрі ... ... шығарады. Онан әрі үстеудің сөйлемде негізінен сын есіммен, етістікпен байланысып келетінін айтады. Ал осы ... ... ... ... ... ... белгілері немесе анықтамасы айтылады. Сонан соң дайын мәтіннен үстеуді табу немесе ... ... ... ... ... мен жазуға үйретуде индукция мен дедукция әдістері де қолданылады.
Қандай әдіс болмасын әр ... ... ... іскс ... Мұндай құралдар: оқулық, сөздік, схема, кар - тина, таблица,, кинофильм, диафильм, радио, магнитофон т. б. Бұл ... ... ... ... ... кез келген әдісте қолданыла береді. Мысалы, сөз ... ... ... сөз табы мен ... ... ... ... т. с. с.
1.3. Грамматикалық материалдарды пайдаланужайында
Грамматикалық материалдармен оқушыларды таныстыру барысында балалар әрбір жаңа материалдың негізгі, ... ой ... ... ... ... керек. Ол үшін алдымен тақырыпқа көңіл аударылады. Мысалы, ... , т. б. с. с. ... ал зат ... өзі , және ... ... т. б. болып бөлінеді. Бұл тақырып, тақырыпшалардың әрқайсысының неліктен бұлай аталуының мәні, себебі бар. Оқушылар ... ... ... ... ... әрбір абзацтың мәнін аңғарып, сол әрбір абзацтағы айтылған мәселелердің негізгі ойы тақырыпшаны, әр тақырыпшаның барлығына ортақ негізгі ойдың тақырыпты ... ... ... ... - дай болу ... Олай ... ... материалды пайдалануда соның басты белгілерін, яғни беріліп отырған ұғымның мазмұнын қандай белгілер құрастырып тұр, сол ... ... ... ... ... басқа құбылыстардан қалай ерекшеленеді -- осылар ашып көрсетілуге тиіс.
Мысалы, ұғымының мазмұнын ашу үшін ... ... ... ... ал зат есім деген затқа қойылған ат, яғни заттың атын білдіретін сөздер екені айтып түсіндіріледі. , , деп ... ... ... ... ... ... олардың өзара ұқсас, ортақ белгілері, басқа сөз таптарынан айырмашылығы т. б. ... ... ... ... ... ... ... беріледі (, т. б.). Оқушыларға осы сияқты ... ... ... ... ... ... ... Әрбір анықтаманың міндетті түрде термині болады (Мысалы, жоғарыдағы анықтамаларда сын есім, түбір терминдері).
2. Әрбір ... сол ... ... тән ... ... ... Бұл ... негізгі белгі арқылы ол ұғым басқа ұғымдардан ерекшеленеді (мысалы, сынын, ... ... ... т. ... ... анықтамаларда түсіндірілетін ұғымның қандай топқа жататыны көрсетіледі (мысалы, сынын білдіретін сөз табын сын есім, жұмсалатьш қосымшаны жалғау дейміз т. с. ... ... ... ... ... ... ... формалық белгілері де көрсетіледі (мысалы, зат есімнің көпше түрін ... үшін оның ... -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер ... ... т. б.). ... ... ... көрсететін түсіндірмелер анықтамалардан кейін беріледі. Әсіресе бастауыш сыныптарға арналған оқулықтарда ... ... ... мен ... ... ... ретінде көрсетіледі.
Формалық белгілерді жинақтап, топтап (синтездеп) сол категорияның басқалардан семантикалық, морфоло - ... және ... ... ... үшін ... керек. Кейде тіпті анықтамаларда айтылмаған белгілердің өзін жаттығу барысында байқатуға ту - ра келеді. Мысалы, кітапта: ... ... ... Бұл -- ... ... қана ... Ал бас - қа белгілері (сөйлемдегі сөздер бір-бірімен байланысты болады. Әр сөйлемнің аяқталғанын ... ... ... ... т. с. с.) ... көрсетілмейді. Бірақ оқушылар сөйлемдермен танысу, оларды талдау барысында сөйлемнің қалған (айтылмаған) белгілерін де меңгереді. Олар сөйлемдегі ... ... пен ... маңына топталатынын, сондай-ақ сұраулы, хабарлы, лепті сөйлемдерде белгілі бір дауыс ... ... ... ... ... ... ... ба - рысында оқушылардың көңілін тек анықтамада көрсетілген белгіге ғана ... қою ... ... ... ... ... ... алған мағлұматтарын толық жинақтап нақтылау бала ұғымынын, ... ... ... ... ... ... саналы меңгеру үшін мұғалім:
1. Оқушының грамматика оқулықтарынан ғана мысал келтіріп қоюымен қанағаттанбай, өз ... ... , ... ... ... мысал айтуын талап етеді.
* Анықтама өтілгеннен кейін дайын мәтін береді де, соның ішінде анықтама ... ... ... ... ... ... Кей балалардың өздері ойлап тапқан мысалдарын талдату арқылы пікірлерін дәлелдеуді талап етуге де болады.
* Анықтама ... ... ... негізгі белгілерін санап көруді ұсынады.
* Анықтамалар мен ... дәл, ... ... ... ... ... III сыныпта деп, зат есімнің сөз табы екендігіне назар аудартады). Сонымен, ... ... ... терминдерді (бастауыш, баяндауыш, зат есім т. б.) дұрыс айтып, анықтамаларды дәл, анық, ... ... ... ... тұжырым-дауларымен де қанағаттанып қоюға болмайды. Әрбір анықтама бойынша, олар өз беттерімен мысал келтіре алумен ... ... ... мен ... мазмұндама, шығарма жаза алатындай мүмкіндікке жете алғанда ғана оны ... деп ... ... ... сөз жоқ, бұл ... барлығы бірді-екілі сабақта орындалуы тиіс деген ұғым тумауы тиіс. Бұл ұзақ ... ... ... ... ... жүйелі жұмыстардың нәтижесінде ғана қалыптасады.
2. Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарда синтаксистік ұғымдарды меңгерту жолдары
2.1. Сөз тіркесі синтаксисі туралы түсінік
Синтаксистің ... сөз ... жай ... ... сөйлем және күрделі синтаксистік тұтастық жатады. Соңғыны В.В.Виноградов деп ... ... ... синтаксистік категориялардың барлық жиынтығын шоғырланған тобы деп берген болатын.
Кейде осы күнге дейінгі синтаксистік категорияларды осы ретпен ... ... ... ... ... ... ... сөйлем, жай сөйлем және сөз тіркесінің синтаксисі деп беру де ... осы ... ... ... ... ... жан-жақты қолға алына бастаған синтаксистік объектінің бірі - сөз ... ... ... ... ... ... сөз тіркесі синтаксисі жөнінде қазақ тілі және ... тілі мен ... ... салыстыру жайында 400-дей монография, оқулық және мақала жарық көріпті. Ол еңбектерде сөз тіркесінің теориялық ... сөз ... орыс ... ... ... ... салыстырыла берілуі, тарихы сияқты мәселелер қамтылады. Бұл зерттеулерге қарағанда сөз тіркестерінің ... ... ... ... объектісі бола бастағанымен, сөз тіркестерін мектептерде оқу, яғни оны оқытудың ... ... ... ... ғана сөз ... отыр. Сондықтан да сөз тіркесіне қатысты методикалық мәселелер жан-жақты қарауды күтіп отырған күрделі мәселе. Сөз тіркесінің теориясында, Түркология еңбектерде бір ізге ... ... ... айтқанда, сөз тіркесі сөйлемде қолданыла ма, жоқ одан тыс категория ма, сөз тіркесінің номинативті, не ... ... сөз ... ... не ... ... ... олардың құрылысы, сөз тіркесінің сөйлемнен айырмашылығы сияқты мәселелері әлі де болса ... ... ... ... Енді осылардың кейбіріне аздап тоқталуды жөн көрдік.
Сөз тіркесі сөйлемде немесе ... тыс ... ма? ... ... ... де ... пікірлер кездеседі. Бұл мәселенің өзі тек Түркологияда ғана ... орыс тіл ... де онша ... таба ... жоқ. ... орыс тіл ... В.Виноградов, В.Н.Ярцева, Д.Ю.Корбин, К.Н.Абервух, Түркологияда М.Балақаев, М.З.Закиев сөз тіркесі негізінде тек ... яғни ... ... ... ретінде қолданылады деп дәлелдейді.
Шынында да, сөз тіркесі де сөз тәрізді қолданылады. Жалпы сөз лексиканың, семансиологияның, морфология мен синтаксистің объектісі ... ... Егер сөз сол ... ... ... да ... десек, сөз тіркесін құраудың да басты тірегі. ... ... ... ... ғана ... ... тұрақты тіркестер, (ТТ) күрделі терминдер (КТ) де сол сияқты өмір сүреді. Сондықтан да сөз де, ТТ, КТ де ... ... ... Олай ... бұл ... ... материал. Әрбір сөз сөйлемде өзара мағыналас сөздермен өзара сөз ... ... сол ... жиынтығы сөйлем құраудың негізгі материалы болып табылады. Сөз тіркесінің сөйлемде құрылыс ... өзі, оның ... бір ... ... ... ... ойды білдірудегі алғы шарты сөз тіркестері арқылы жүзегеасатынын көрсетсе керек. Мұның өзі сөз тіркесінің тексөйлемде жұмсалатындығының негізі шарты. Әрине мына ... де еске ... жөн. ... ... ... сөз тіркесінен құрала бермейді. Сөйлем жеке сөзді де, екі сөзді де бола береді. Әрине, ол сөйлемнің негізгі құрылымдық ерекшелігінен туады, ... сөз де, сөз ... де ... ... ... байланыста келіп, тек сөйлем ішінде сөйлем құрауға материал болады. Сонымен, сөйлемдегі сөз тіркесінің қалыптасуының өзі сол ... ... ... ... ... бір сөздермен қарым-қатынасының, мағыналық бірлігінің айқындалса керек.
Сөйлемдегі сөздер дара-дара, дара сөз бен ... сөз ... ... сөз бен ... сөз ... ... КТ мен ТТ де ... сөздермен мағыналық байланысқа түсіп, сол тобымен бір ырғақты топ құрай келіп, сөз тіркесінің де, сөйлемның де аясын ... ... ... ... - сөйлем үнемі тек сөз тіркестерінен құрала бермейтін де жайттар бола береді.
Сөз тіркесі - синтаксистік ... ... ... ... ... ... ... өзі синтаксистің бір саласы ретінде жұмсалатынының белгісі. Орыс тіл білімінде сол ... ... ... ... қалыптасу кезінде де сөз тіркесі айтылып келеді. Бірақ сөз тіркесі бірде жай ... ... ... ... жай сөйлемнің сөз тіркесінің бір нұсқасы ретінде ... ... ... ... сөз ... ... ... негізгі бір жеке объектісі ретінде қарала бастады да, сол ... осы ... ... орыс тілі ... ... барлығында синтаксистің басты объектісі ретінде сөз тіркесі және сөйлем деп берілу негізгі бағыт болып отыр. Осы сияқты бағыт Түркологиялық әдебиеттерде де орын ... ... ... сөз тіркестерінің сөйлем мүшелерінің ыңғайында қарастырды, осы пікірді С.Аманжолов та қолдағанды. Ал қазіргі ... сөз ... ... ... де ... ... ретінде арнайы қарастырылып келді. Солай бола береді. Дегенмен, сөз тіркесінің синтаксистік единица екені туралы соңғы кезде талас пікірлер де орын ала ... ... ... ... ... ... ... деген арнайы мақала жазып, онда сөз тіркесі жалпы жеке қаралуға тиіс емес деген қорытындыға келді. Осы ... ... де ... мақалаларжарияланды. Сол жарияланған мақалалардың негізгі сөз тіркесінің единица екеніне баса назар аударды.
Негізгі сөз ... ... ... ... бір ... Ол дау ... ... Өйткені, біріншіден, осы уақытқа дейінгі грамматикада орын алып ... ... ... де сөз жасалу жігі өзіндік тобы болатыны еске алынуы керек. Ондай топ негізінен тек сөз тіркесі арқылы көріне алады. Қалаға ... ... ... ... тұрғанда сөйлемде емес. Бірақ сол сөздер бір-бірімен ... ... ... аясын кеңейту, соны дамыту үшін жұмсалады. Соған материал болады. Сол материалдық топты өз алдына жеке объекті ретінде ... тура ... Бұл оның ... ... ... ... ... керек.
Номинативті мән.Сөз тіркесінің сөйлемдегі атқаратын қызметі туралы де бірнеше ... ... ... Жалпы сөз тіркесімен сөйлемнің әрқайсысының өз қызметі бар. Сол қызметті сөз тіркесінде номинативті сөйлем коммунативті екені туралы пікір алғаш рет ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері түрлі бағытта айтылып жүр.
В.В.Виноградов, А.С.Смирницкий, В.В.Бабайцева, А.Н.Баскаков сөз ... ... ... ... ... сөз ... номинативті мәнімен бірге коммуникативті мәні туралы да айтады. Ю.В.Фоменко сөз тіркесінің номинативті екенің жоққа шығарса, А.Моисеев, М.Балақаев сөз ... ... ... ... ... Жалпы номинативті мән сөзге тән, сондықтанда сөз заттың, қимылдың, санның, сынның атауы болатыны дау ... ... Ал сөз ... ... мән ... ойға қона ... ... жайттардан байқауға болады. Сөз заттың, құбылыстың, сапаның атауы болса, сөз тіркесі сондай ... ... ... синтаксистік топ. Сөз тіркесіндегі сөздер номинативтікте (атауышты) білдіру үшін ... ... ... ... сияқты жаңа грамматикалық мағыналарды білдіру үшін тіркеседі. Олай болса, жақсы студент, екі бала, баланың ... сөз ... ... ... сөздердің әрқайсысының өзіндік номинативті мәні бар екені мәлім. Енді сол ... мәні бар ... ... ... тағы бір номинативті мән пайда болады деуге келе бермейді. Демек ... мән тек жеке ... тән, ... ондай мән сөз тіркестеріне формалық жағынан ұқсас келетін күрделі сөзді терминдер мен күрделі атау, газет.
Д.В.Фоменко номинативті мән ... айта ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда грамматиканы оқыту әдістемесі21 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқытудың міндеттері.24 бет
Драмалық шығармалар7 бет
Оқушылардың мемлекеттік рәміздерге деген құрмет сезімін тәрбиелеу- патриоттық тәрбие берудің бастапқы қадамы6 бет
3-сыныптарда оқушылардың тілін дамыту48 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь