Оқушыларды шығарма жазуға үйрету, өнер-туындыларын үйрету әдіс-тәсілдері

Жоспар

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
ІІ. Оқушыларды шығарма жазуға үйрету, өнер.туындыларын үйрету әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1. Оқушыларды шығарма жазуға дайындау жолдары мен әдістері ... ... ... ..10
2.2. Шығарма жазудың талаптары мен тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
ІІІ. Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
3.1. Сын есім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
3.2.Жалғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
IV. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
V. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
І. Кіріспе

Қазақстан Республикасының Білім беру туралы Заңы — республика азаматтарының білім алуға конституциялық құқын қамтамасыз етуге арналған заң. 1999 жылы маусымның 7-нде қабылданды. Бұл Заңда мемлекеттік саясаттың негізгі принциптері, орталық және түрлі деңгейдегі жергілікті атқарушы органдар арасының білім беру саласындағы құзыретін шектеу белгіленген. Заңда білім беру саласындағықоғамдық қарым-қатынастарды реттейтін, білім процесі субъектілерінің құқылары мен міндеттері, өкілеттілігі мен жауапкершілігі белгіленген. Білім беру жүйесінің міндеттері көрсетіліп, осы сала ұйымдарының ережелері, бағдарламалары мен білім деңгейлері айқындалған. Сондай-ақ, білім беру жүйесін басқару мен оның экономикасы, білім беру саласындағы халықар. қызмет көрсетілген. ҚР-ның білім беру саласында мұнан басқа да жекелеген нормативті актілері бар.
«Білім туралы Заңның» негізгі ережелері
Бұл заңға сәйкес ҚР-сы Үкіметінің білімді дамыту туралы ұсыныстарын жүзеге асырудың жолдары белгіленген.
Заңдағы ережелер білімнің дамуына жағдай жасайды.
Білім жүйесінің орталық білігі – жалпы орта білім. Оны жалпы білім беретін орта мектептер, жекелеген түрдегі тереңдетіп оқытатын мектептер, гимназия, лицейлер, кешкі мектептер, интернаттар, денесі мен психикасында кемшілігі бар балаларды тәрбиелеп, оқытатын мектептер береді.
V. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Ақбаева К. Дидактикалық материалдар. – А., 1995.
2. Ақбаева К. Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде қазақ тілін оқытудың кейбір мәселелері. – А., 1997.
3. Байсақалова Ұ.С. Қазақ тілі – А., 2007.
4. Білімдегі жаңалықтар. Баспасөз журналы. 1, 2,3. 2004.
5. Бектұров А.Ш., Бектурова Ш.К. Казахский язык для всех. – А., 2004.
6. Балақаев М., Сайрамбаев Т. Қазіргі қазақ тілі. – А., 2003.
7. Кәтенбаев Б.Ш. Тіл ұстарту жұмыстары бойынша методикалық нұсқаулар. – А. 1991.
8. Қалықова Ә. Қазақ тілі сабақтарында тіл дамыту – А. 2004.
9. Қалиев Ж.С. Жалпы білім беретін мектептерінің мұғалімдеріне арналған оқу - әдістемелік құрал. –Қ 2005.
10. Қазақ тілі мен әдебиеті. Баспасөз журналы. 8,10. 2007
11. Открытая школа. 10. 2007
12. Исмагулова Б.Х., Абдыжапарова Г.К., Ережепова Э.К. Қазақ тілінен қосымша оқу құралы. – А., 2003
        
        Жоспар
І.
Кіріспе……………................................................................
.............………….3
ІІ. Оқушыларды шығарма жазуға үйрету, өнер-туындыларын үйрету әдіс-
тәсілдері...................................................................
......................................10
2.1. Оқушыларды шығарма жазуға дайындау жолдары мен
әдістері..............10
2.2. Шығарма жазудың талаптары мен
тәртібі...................................................23
ІІІ. ... ... ... ... ... ... ... беру туралы Заңы — республика
азаматтарының білім алуға конституциялық құқын ... ... ... 1999 жылы ... 7-нде ... Бұл ... мемлекеттік саясаттың
негізгі принциптері, орталық және түрлі деңгейдегі жергілікті атқарушы
органдар арасының ... беру ... ... ... ... ... беру саласындағықоғамдық қарым-қатынастарды реттейтін, білім
процесі субъектілерінің құқылары мен міндеттері, ... ... ... ... беру ... міндеттері көрсетіліп, осы
сала ұйымдарының ережелері, бағдарламалары мен ... ... ... білім беру жүйесін басқару мен оның экономикасы,
білім беру саласындағы халықар. қызмет ... ... ... ... мұнан басқа да жекелеген нормативті актілері бар.
«Білім туралы Заңның» негізгі ережелері
Бұл заңға сәйкес ҚР-сы ... ... ... туралы ұсыныстарын
жүзеге асырудың жолдары белгіленген.
Заңдағы ережелер білімнің дамуына ... ... ... ... ... – жалпы орта білім. Оны жалпы білім
беретін орта ... ... ... ... ... ... лицейлер, кешкі мектептер, интернаттар, денесі мен психикасында
кемшілігі бар балаларды тәрбиелеп, оқытатын мектептер береді.
Жалпы ... ... оқу ... ... ... басты міндеттер
«Білім туралы» Заңның 8-бабында ... ... Жеке ... ... қалыптастыруға жағдай жасау.
2) Оқушының білім беру бағдарламаларын меңгеруіне жағдай жасау.
3) Оқушының шығармашылығын дамыту.
4) Адамгершілік тәрбиесін ... ... өмір ... ... ... ... ... жағдай жасап, оған ақыл-ой тәрбиесін беру.
7) Елжандылыққа ... ... ... ... Саналы тәртіпке тәрбиелеу.
10) Қазақ халқы мен республиканың басқа ... ... ... ... ... орыс және ... ... оқыту.
11) Оқытудың жаңа технологияларын енгізу.
12) Білім беруді ақпараттандыру.
13) ... ... ... ... ... ... ... және орта арнаулы
оқу орындары ... атау ... оның ... ... ... ... т.б. атаулар алынды.
«Білім туралы Заң» жас ұрпаққа ... ... ... ... ... ... Онда оқушы меңгеруі тиіс негізгі білімдер,
іскерлік дағдылар көрсетіледі.
1989 жыл, 22 ... «ҚР ... ... Заңы ... ... ... ... мемлекеттік тілі» мәртебесі (статусы)
берілді.
1997 жыл, 11 шілде: «ҚР ... ... Заңы ... ... ол ҚР ... ... бекітілді. Бұл Заң бойынша,
қазақ тілі Қазақстан Республикасының ... ... ... халқының
ұлттық тілі болып есептеледі.
«ҚР Тілдер туралы» Заңында 6 тарау ... ... ... (1-7 баптар).
2-тарау. Тіл – мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... (8-15 баптар).
3-тарау. Тіл – білім беру, ғылым, мәдениет және ... ... ... (16-18 ... Тіл – елді мекен атауларында, жалқы есімдерде, көрнекті
ақпаратта (19-22 баптар).
5-тарау. Тілдік құқықтық қорғау (23-26 ... ... ... және халықаралық ұйымдармен қатынастарда
пайдалану (27 бап).
Қолдану саласы
Бұл стандарт ҚР БМЖМС 2.003-2002 негізінде ... және ... пәні ... білім мазмұнының мемлекеттік міндетті минимумына, оқу
пәнінен оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптарды тағайындайды.
Стандарт ережелері:
- Қазақстан ... ... ... ... ... асыратын барлық
ұйымдарында, олардың білім беруді ұйымдастыруының меншіктік формасына,
типіне және түріне ... ... ... пәні ... оқушылардың
жалпыбілімдік дайындығын жүзеге асыру кезінде,
- орта кәсіптік және ... оқу ... ... пән ... мамандарды даярлауға арналған оқу бағдарламаларын жасау кезінде,
- білім беру саласындағы ғылыми-зерттеу институттарында пән ... ... ... мен ... ... ... ... беру жүйесі қызметкерлерінің кәсіптік біліктілігін жетілдіру
және қайта даярлау институттарында «Қазақ тілі» пәні ... ... ... ... және ... даярлау бағдарламаларын жасау
барысында,
- білім саласындағы орталық және жергілікті атқару органдарында ... пәні ... ... сапасына мемлекеттік бақылауды ... ... және ... ... бірге стандарт республиканың мемлекеттік басқару органдары мен
ұйымдарында білім қызметін лицензиялау, білім беру ұйымдарын аттестациялау,
жұмыстық оқу жоспарлары мен оқу ... ... ... ... бақылау кезінде пайдалануы мүмкін.
«Қазақ тілі» пәні бойынша осы стандарт ... ... ... оқу ... білім беру ұйымдарының типтік оқу жоспарымен ... оқу ... оқу ... ... ... ... Нормативтік сілтемелер
Осы стандартта:
- ҚР БМЖМС 2.003-2002 «Жалпы орта білім. ... ... ҚР ЕР. ... ҚР МЖС-нің «Білім берудің жалпыға міндетті
стандарттарын құруға, мазмұндауға, ... ... және ... ... ... ... ... Анықтамалар мен қысқартулар
Осы стандартта Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңына және ҚР
БМЖМС ... ... ... ... және ... ... қосымша осы стандартта келесі ... ... ... ... пәні ... ... беру ... – Қазақстан
Республикасындағы жалпы білім беретін мектептің бастауыш ... ... ... ... ... ... алатын міндетті (минимум) білім
деңгейін тағайындайтын құжат.
«Қазақ тілі» пәнінің ... ...... ... ... тиіс және үздіксіз білім берудің келесі сатылары мен деңгейлерінде
оқуды жалғастыру үшін жеткілікті болатын оқу пәні ... ... ... ... – Білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
БОЖ – базистік оқу жоспары.
4 Жалпы ережелер
4.1. «Қазақ тілі» пәнін оқытудың басты мақсаты
Бастауыш ... ... ... ... ... ...... сауатты жазуға үйрету, негізгі тілдік ұғымдармен таныстыру, өз ойы
мен ... ... ... алатын жеке тұлғаны тәрбиелеу.
4.2. «Қазақ тілі» пәнін оқытудың басты міндеттері
«Қазақ тілі» пәнін ... ... ... ... ... ... туралы қарапайым ұғым беру, ауызекі және жазба тілде ... ... ... сөйлеу дағдыларын қалыптастыру;
- тілдік құбылыстарды талдап, олардың мәнін ажырата білу дағдыларын
қалыптастыру, оларды өзара салыстыра, ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру және пунктуациялық ережелерді
практикалық түрде меңгерту;
- оқушылардың сауатты, көркем жазу дағдыларын жетілдіру;
- ... және ... ... ... сөйлеу мәдениетін дамыту;
Оқушылардың адамгершілік, эстетикалық сезімдерін тәрбиелеу.
4.3 «Қазақ тілі» пәнін зерттеу объектілері
«Қазақ тілі» пәнінің мазмұны ... тіл ... ... ... ... ... ... пәнінің басты оқыту объектісі –
тілдік дыбыстық, мағыналық жүйесі; сөз және сөйлем жүйесі.
4.4 ... ... пәні ... даму ... ... ... тілі» пәнінің мазмұны негізгі мектептегі
«Қазақ тілі» пәнінің мазмұнында дамытылады.
4.5 «Қазақ тілі» пәнінің ... оқу ... ... «Қазақ тілі» пәні «Филология» білім саласына кіретін, бастауыш
мектепте міндетті түрде оқытылатын пән ... ... ... ... бөлінетін сағат бастауыш сатының БОЖ-дағы мектеп
компонентіне ... ... ... ... ... ... ... жылдық жалпы орта білім берудің мақсаты: ... ... мен ... ... ... ... ... қоршаған ортадағы
жағдайға бейімделгіш, өз бетімен шешім қабылдай алатын, іскер, ой-өрісі
дамыған интеллектуалды, зиялы, мәдениетті, ... ... жеке ... ... ... жылдық мектептің басты ерекшелігі – ұлттық құндылықтардың баланың
бойына сіңіру арқылы оның жан-жақты дамуына, өз ойы мен ... ... ... ... ... толық іске асыруына ықпал ету
болып отыр.
Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық ... орта ... ... «12 ... ... берудің басты мақсаты: өзінің және
қоғамның мүддесінде өзін-өзі белсенді етуге дайын, ... даму ... өмір ... ... ... қабілетті және құзыретті, шығармашыл,
білімді тұлғаны дамыту және қалыптастыру», - деп нақты көрсетілген.
Мұғалім оқушы ... ... ... ... дағдыларды
қалыптастыру керек. Менің ... ... ... ... ... үшін ... біліктілік пен икемділікті
меңгерту қажет:
- кез-келген ортада өзіне қойылған және ... ... ... ... ... ... даяр ... қарым-қатынаста сөз байлығын кеңіне қолдана алу, оның ... ... ... ... ... ... ойды ары ... жалғастырып айта білуге төселу;
- кез-келген тұлғааралық қарым-қатынасты сынай білу және бағалау;
- тұлғааралық конфликт орнаған жағдайда ... ... ... ... тіл табыса білу икемділігі т.б.
12 жылдық білім моделіне көшу – ... ... ... ... ... ... және мектептің әдістемелік
бірлестігі отырысында, әр түрлі ... ... ... ... институтындағы курсқа бару, кәсіби ... ... жазу және т.б. ... ... ... ... білім беру жүйесіне көшу ... ... ... ... ... ... мәдениетін жетілдіру, шығармашылықпен
жұмыс істеу;
- 12 жылдық білім беруге көшуді ақпараттық ... ... озық ... ... жаңа ... ... тәжірибелі мұғалімдердің қызметінің негізгі бағыттары:
- қызықтыратын тақырып бойынша педагогикалық және ... ... ең озық ... ... ... ... алмасу және оны
тарату;
- мұғалімдердің озық тәжірибесімен танысу;
- шебер мұғалімдер жұмысымен танысу.
12 жылдық білім беруге ... ... жаңа ... ... ... ... және мұғалімдердің жаңа буын оқулықтарын игеру,
педагогтардың кәсіптік біліктіліктерін ... ... ... ... ... тигізеді.
Бастауыш сынып мұғалімдерінің аудандық әдістемелік ... ... ... ... ... қалыптастыру
арқылы оқушылардың білім деңгейін арттыру мақсатында ... сай ... жылы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 ... ... ... бекітілді. Бұл бағдарламада тұңғыш рет еліміздің
білім беру саласында күрделі реформа ... 11 ... орта ... ... орта білімге көшу қажеттігі айтылған.
Бағдарламада 12 жылдық ... ... ... даму үстіндегі
ортада өмір сүруге бейім, өз мүддесі үшін де, қоғамдық мүдде үшін де өзін-
өзі толық ... ... ... ... құзыретті және бәсекеге
қабілетті тұлға қалыптастыру және дамыту деп атап көрсетілген.
ІІ.Оқушыларды шығарма жазуға үйрету, ... ... ... ... шығарма жазуға дайындау жолдары мен әдістері
Шығарма – оқушының туған халқының әдебиетінен алған білімін өз ... ... ... ... ... ... шығармашылық
төл еңбегі. Оқушының көркем ... ... ... ... ... ... пайымдауы, көркем тілмен әсерлі, жүйелі ... ... ... өзі ... ... ... ойланып, нақты нәтижеге
жетуін қадағалау – мұғалімнің басты міндеті. Жазба жұмысынан оқушының ... ... ... ... отырады. Ауызша жауапта оқушы білімін толық
көрсете алмауы ... ал ... ... ... ең бір толыққанды, оқушы
білімінің нәтижесін толық ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, олар: еркін шығарма, ... ... ... шығарма, өнер саласына байланысты шығарма, ... ... ... ... ... ... естіген әңгімелеріне
байланысты шығармалар.
Оқушылардың шығарма жазуында төмендегідей ... ... ... ... ... ... Ана ... сөйлеп, жаза білуге жаттықтыру;
3. Ақын – жазушылардың шығармаларын білу;
4. Оқыған – ... ... ... ... ... ... ... келген ойды дәл бере білуге үйрету;
6. Оймен жұмыс істей отырып, оны басқара білу;
7. Келген ой толқынын іркіп, ... ойға жол ... ... ... сөз) ... ... Бөлімдердің арасындағы байланысты сақтау.
Шығарма жазуға қойылатын негізгі талаптар:
1. Тақырыпты толық аша білу;
2. ... ... ... мен ... ... Шығармада сөз болған жайды
оқушының басқаларға түсінікті
болатындай орамды ... ... көп ... сыйғыза
баяндауы;
4. Шығарманың бөлімдерінің негізгі
ой арқылы шебер байланысуы;
5. Шығармада жазушының өмірбаянына,
жазылу ... ... ... ... ... керек;
6. Оқушының шығармада сын
мақалалардан, ... ... ... ... оның ... танытады;
7. Барлық айтылған ойды жинақтап,
тұжырымдап, тиісті ... ... ... ... ... ... ... бағалау
мәселесін негізінен 4 салаға бөліп қарайды.
1. Мазмұндылығы мен идеялылығы;
2. Ой – пікірдің ... ... ... ... қай – ... да ... білімін бағалауда маңызды.
1. Шығарманың идеялылығы мен мазмұндылығына оқушының тақырыпты қалай
ашқандығы, ... ... ... – бұрыстығы, дәлелділігі,
негізгі ойды жеткізе алуы ... Ой – ... ... ... ... ... әрбір
бөлімнің мөлшері мен ой жүйесі, пікір ұтымдылығы, т.б. енеді.
3. Стильге тақырыпты ашуға байланысты оқушының ойын қалай жеткізгендігі,
сөйлемдерінің оралымдылығы, сөз ... ... ... ... ... жатады.
4. Грамматикалық сауаттылыққа емле, тыныс белгісіне байланысты жайлар
қаралады.
Шығарма процесі. Оқушыға нақты ... ... ... ... ... істеуі керек, 10 минутқа дейін үнсіздік басып, оқушы алған ... ... мида ... ... басталады. Осы арада мұғалім көмегі қажет.
Ұстаз шығарманың эпиграфын таңдауға көмектесуі мүмкін. ... ... ... ... ...... Эпиграф үшін оқушыға арнайы
папка аштырып, газет, ... ... ... ақындардың өлең –
жолдарын, көсем сөздерін жиғызып, ... ... ... ... керек.
Шығарма жазу мынандай кезеңдерден тұрады: әзірлік кезеңі, жазу, аяқтау
кезеңі, тексеріп бағалау, талдау жасау кезеңдері.
Оқушының теориялық ... ... ... ... ... ... ... баяндай алмаса, сөздік қорының тапшылығы өз бетімен
кітаптыаз оқитыны байқалады.
Шығарманың жазылуында ... ... ... ... мына
жағдайларға байланысты:
Оқушы шығармашылық жұмысқа құлықсыз болған ... ... ... ... ... ... жетпейді;
1. Қате түсініп, көңілсіз ... ... ... ойын ... ... оңайға түспейді. Сондықтан
алдыңғы сәтсіз шыққан шғармадағы кемшілікті жою үшін басқа
тақырыптағы шығарманы ұсынған тиімді.
Оқушылардың жазба жұмыстарына назар аударып, оны зерттеу, ... ... ... ... орыс ... ... ХҮІІІ
ғасырдан басталған. Мектеп шығармасының, теориясы мен әдістемесінің ертеден
келе жатқан тарихы бар.
Қазан төңкерісіне жақын ... ... ... шығармаларындағы
шаблондық мазмұнды аңғара келіп, бұл үшін оқушыларды кінәлауға болмайтынын
ескертіп, міндеттерді орындаудың мүмкін еместігі ... ... ... формализмді алып жүретіндігін айтады және шәкірттерді шығарма жаздыруға
төселдіре ... ... ... ... В.П.Рыбаков мектепте шығарма жаздырту ісінің ... ... ... ең қиын ... бірі ... ... отырып, осы
мәселеге қатысты біршама тың пікірлер білдіреді. Ғалым ... ... ... сәйксс келу керектігін көздей отырып, шығарманы ... ... мен ... ... ... ... ... в старших.
классах. М., Учпедгиз, 1959).
Зерттеуші Н.М.Соколов өзінің «Оқушылардың жазбаша және ... ... ... ... теориясының элементтерін меңгере отырып, оны
жазба жұмыстарында пайдаланудың қажеттілігін ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижелері бойынша ой
түйіндеу мәселесіне ерекше көңіл ... ... и ... слова
учашихся. М., Л., 1927). Әдіскер Соколов жазба ... ... ... ... ... ... жазба жұмысына айтарлықтай рөл
атқаратынына мән бере отырып, оқушының өз жоспарының ... ... ... ... ... өзгерте алатындығы жөнінде ой қозғайды. Демек шығармаға
жоспар құру мәселесі ... ... ... ... ... әдіскерлер пікірлері шығарма жаздыру мәселесінің
маңызын айқындай отырып, келешекте бұл мәселені ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде сыныпта оқушыларды
шығарма жазуға төселдірудің төмендегідей ... ... ... ... ... ... әңгімемен түсіндіріп, оның бас
жағын сыныпта оқыту;
- сұраққа жауап ... ... бар ... ... ... ... басты проблемаларын оқушыларға алдын ала таныту;
- шығарма кейіпкерлерін топтау.
Орыс әдебиетін оқыту әдістемесінде шығарманың тәрбиелік жәнс білімдік
мақсатына ден ... оның ... ... ... ... шығармасын
жан-жақты зерттеген ғалым-әдіскер ... ... ... шығарма жазуға төселдіру тәрбие мен білім берудегі ең белсенді, ең
қуатты әдіс екенін ... ... ... орыс ... ... жұмыстар әдістемесінің алғашқы әліппесін жасап, ... ... ... ... ... ... ... тақырып таңдай
білу, көркем шығарманың мазмұндық ... ... ... ... Ғалым оқушыларды шығарма жазуға үйретудің өзіндік ... ... ... тәрбие, тіл дамыту және адам сезімдерін
қалыптастыру құралы екенін айта ... ... ... ... әңгімелесу, сұраққа жауап, жоспар құру, конспектілеу
тәсілдерін ұсынды. М.А.Рыбникова орыс ... ... ... ... белгілі бір жүйеге салудың жолын көрсете келе шығарма жазу ... ... ... тиімді сабақтастығын анықтап берді.
Шығарма жазудың жүйесі туралы ойын «Жүйені ... ... ... түсінген, оларды белгілі бір қиыншылығына қарай тәртіпке
келтіре білген мұғалім ғана құра ... Әр ... ... мен белгілі
мақсатқа бағытталуы – уақыт жағынан ұту, бұл — оқушы күшін үнемдеу, бұл ... деп ... ... ... ... мен ... алдымен «Осы шығарма жазу неге керек?» «Қалайда жаздыру керек пе?»
деген сұрауларға жауап іздейік.
1.   Шығармадан ... ... ... ... ... теориялық
білімі, әдеби ұғым-түсінігі, жазуға икемі мен ойлау деңгейі байқалады.
2.     Шығарма – ... жеке ... ... өзін көрсете
алуының белгісі, дағдылы жұмыстың көрінісі. Оқушының
ауызша сөз саптауын қалыптастыруды біз қиын дейміз, ал ойын ... ... одан да ... Олай ... бұл — ... ... жүріп
отыратын ұзақ үдерістің түпкі нәтижесі.
Нәтиже қай жұмыста да нәтижелілігімен ... ... ... ақ
қағазға өз ойын, көзқарасын, пікірталасында туған ... ... ... ... ... ... ... мұғалім жұмысының шынымен нәтижесі
болғаны ғой.
Енді осы жұмысқа баланы ... ... ... ... ... оқушы
сабаққа қызығу керек. Әсіресе, қазақ тілі мен әдебиет ... ... ... кезінде оқушы белсенділігі басымырақ болатын жұмыстар
ұйымдастырған жөн. Жұмбақ шешуге үйрету керек, оның да ... ... ... ... Бір ... ... сөздерден тұратын
сөйлемдер жарысын беруге болады. ... ... ... ... ... ойланту. Кейіпкер туралы ой қозғату, өзіндік пікірін
қалыптастыру, өз ... ... ... ... ... ... ... төселдіруге болады.
Шығармашылық жазба жұмыстардың мақсаты — логикалық ойлауды дамыту,
шығармашылык, қиялды, нақты ... ... ... ... ... ұластыру,
әдебиетті іштей түсіне отырып, оның мәні мен құдіретті орнын өз дүниесінде
көркемдеп бере алу.
Шығарманы жаздырудың ... ...... ... Бұл үшін
әуелі жоспар құрып, шығарманың негізгі ойын ұғыну керек. Оқушымен жұмыс
белгілі ... ... ойын ... ... керек. Тақырып сұрақ
бойынша шығарма идеясын қалыптастыруды үйрете отырып меңгертіледі.
Шығарма жазудың өзіндік біліктері: шығарманың негізгі ойын тану ... ... ... жазу үшін материал жинау; жиналған материалды
жүйелеу; әр жанрда ... ... ... ... құру, әдеби-сыни
материалмен жұмыс; тілдік ... ... білу ... ... ... ... ... ұстаздар осы біліктерді оқушыларға меңгерте алса, шығармашылық
жазба жұмыстардың сапасы жоғары деңгейге көтерілер еді.
Шығармашылық жұмыс ... төл ... ... ... ... ... ... дүниені танып білу, ... ... ... ... орай ... ойтолғау түрінде оқушыларға «Мен кіммін?»,
«Робот пен нағыз адамның айырмашылығы» деген тақырыптарды жазуға тапсырма
беру ... Бұл ... ... ...... ... сырын меңгеру
барысында әрдайым дамып-жетіле беретін жекелік қасиеттерді шәкірт бойына
дарыту, дара ... ... ... адам ... мен ... өмірін
жақындастыру, баланың өз шығармасы арқылы өмірмен байланыстыру.
Жоғарыдағы тақырыпқа жазылған жазба жұмыстары бір-біріне ұқсамайтын
ерекшелігімен, шындығымен, өзіндік ... ... ... еді. ... еркін
тақырыпта жазылған шығарма, ойтолғауларда демократияның лебі әбден сезіліп
тұрады, сондықтан бала шығармашылығын дамытқысы ... ... ... ... ... ... жазуға бейімдеп алып, бірте-бірте
көркем туындыға шығаруы керек деп ойлаймыз.
Көркем әдебиеттің мақсаты — ... мен ... ... пен жеке ... ... ... психологиялық байланыстарды табиғи суреттеу,
ал шәкірт шығармадағы кейіпкердің жан дүниесін түсінбесе, олар туралы жақсы
сипаттама, ... ... ... шықпас еді. Сондықтан тәжірибелі ұстаз
туынды кейіпкерінің ішкі әлемін ... ... ... ... ... ... ... міндеттейді. Осы арада Жүсіпбек Аймаутовтың
«Ақбілегіндегі» Ақбілек монологі, Бейімбет Майлиннің «Айранбайындағы» Көкек
әнін ... ... ... «Ой, өзі де Шұға ... Шұға еді-ау»
деген бір ғана сөйлем, «Абай жолындағы» Құнанбай ... ... ... ... терең түсінуге бағыттайтын, кейіпкердің ішкі ... ... ... ... ... ... мол, ішкі ... терең көрсететін
кейіпкерлер көбірек ұнайтын сияқты, себебі олар өз ойтолғауларында ... ... ... ... ... ұнатады. Әр ақын-жазушының
шығармашылығы бойынша өзіне ұнаған кейіпкерлерге ойтолғау жаздырту ... ... ... ... ... ... толғаныс-
сезімдермен жазып шығады себебі әркім өзінің жанына жақын ... оны ... ... ... сол жолда барын салады.
Оқушыларды жазба жұмысына бейімдеудің бір тәсілі ретінде ойдан сюжет
құрау әдісін жатқызуға болады. Кейде қазақ тілі мен ... ... ... ... ... Бұл ... мақсат: шәкірт іштегі ойын сыртқа
шығарса, сезімін, ой-қиялын ... ... ... ... ... еді. Ойтолғау тақырыптары «Хат жаздым қалам алып», «Оңаша сыр
айтамын өзіңізге», «Тек ... ... т.б. ... мазмұнда болып келеді.
Шығармашылық жұмыс адам жанының психологиялық әрекеттеріне байланысты.
Кездейсоқ тақырыптың өзі шәкірттің өзіне беймәлім болған сырларын да ... ... ... сезімтал ұстаз кез келген нәрседен ... ... ... нәр ... қай ... да ... ... Алдындағы оқушысы ақ
қағазға өз ойын, көзқарасын, пікірталасында туған шешімін түсіріп, тіпті
өзіндік стиль айшығын ... ... ... жұмысының шынымен нәтижесі
болғаны ғой. Жас ұрпаққа білім беруде олардың ... ... ... ... рөл атқарады. Шығарма жазу үшін және оған ... ... ... ой - ... арттыра түсетіні белгілі. Әдебиет
сабағынан шығарма жазу - ... ... ... ... ... болып табылады. Мұғалімнің ... ... ... ... әдебиеттік ұғымын, білімін байқайтын, сынайтын
көрсеткіш.
Мектептегі шығарма жұмысы оқушының дүниеге ... ... ... ... ... Олай ... ... негізгі мақсаты – осы.
Мектепте шығарма жазу жұмысының қай түрі болса да өте күрделі ой ... іс. ... ақыл - ой ... дамытып, белсенділігін
арттыруда шығарма жұмысы орасан зор міндет атқарады. Сондықтан ... ақыл - ой ... ... немесе «шығармашылық емес» деп
атау ... өзін ... ... бөлуге болады:
1. Оқушының өз тәжірибесіне, алған әсеріне байланысты.
2. Еркін тақырыпқа жазылған шығарма.
3. Әдеби тақырыпқа жазылған ... ... ... ... ... өз тәжірибесі, өз өміріне
байланысты, осы негізде жазған шығармалары бірыңғай жүйеленеді.
Шығармашылық талапты орындау, ... ... ... ... ... оған
қажетті материалдарды саралап, тақырыпқа тікелей байланысы жоқ жанама
мәселелерден аулақ болу жазу ... ... ... ... ... ... көруге болады. Жоғары сыныптағы шығарма жұмыстарының
шығармашылық толғаныспен жазылуы үшін ең алдымен жазу ... ... білу ... ... ... құрылысына назар аударғаны мына
сызба жүйені есте сақтау керек:
1. Әңгіме түріндегі шығармалардың сызбасы
I. Кіріспе (экспозиция)
II.Негізгі бөлім:а) оқиғаның байланысы
ә) ... ... ... ... шешілуі
III. Қорытынды (эпилог)
2. Талдау түріндегі шығармалардың сызбасы
I. Кіріспе (тақырыпқа жүктелетін міндет)
II. Негізгі бөлім:
а) Тақырып көтерген мәселе
в) Ұсынылған дәлелдер
с) Дәйексөз түріндегі ... ... ... Қорытынды (эпилог)
Әрине, оқушы шығармасында осы схеманы орындау мүмкін емес. Бірақ
шығарманы талдай білу үшін осы ... білу ... деп ... ... үшін ... мынаны білген жөн:
1. Шығарманың тақырыбын әбден ойлап алып жазу керек.
2. Жоспар тақырыпқа сай, нақты жасалынуы тиіс.
3. Эпиграф тақырып пен ... ... ... ... алынуы керек.
4. Тақырыпқа байланысты материалды іріктеген кезде ең негізгісін алу
қажет.
5. Шығарманың реті мен жүйесін ... және ... ... ... ... ... ... шығарманың негізгі бөлімінде болатынын
есте сақтау керек.
7. Келтірілетін мысалдар, салыстырулар негізгі пікірге байланысты ... ... ой ... ... төңірегінде жазылуы және айтылатын
ой айқын, сөйлем орамды, түсінікті болуы қажет.
9. Әр сөйлемді дәптерге жазар алдында ... қате ... ... ... кетпес үшін байқаған емлелік қателер мен ... ... ... сауатты жазуға, дәптердің сыртқы көрінісіне мән беру керек.
Міне, осы талаптарды мұғалім оқушы шығарма жазар алдында ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың шығарма
жұмысын тексерудің екі түрі бар.
1. Оқушы ... ... ... өзі ... ... ... ... өзіне тексерту.
Күнделікті тәжірибеден қарап отырсақ мұғалімдер қазір осы екі жолды
қатар пайдаланады. Шығарма жұмысын тексеру ... ... ... өте жиі ... ... ... тексергенде қателердің түрі
шартты белгілер арқылы көрсету дұрыс деп ойлаймын. Мұның өзіндік ... - Емле ... ...... ... кеткен қате.
Z – Абзац керек деген белгі.
Z – Артық қойылған абзац.
? – күмәнді, екі ... осы ... ... ... ...... ... фактіні бұрмалаудан кеткен кемшілік.
! – Осы жерге ерекше көңіл аудар.
- Сөз қалдырып кетсе, түсініксіз сөйлемдерді белгілейді.
- Стильдік жағынан дұрыс ... ... жаз ... ... ... ... ететін, бірнеше қайталанған сөздер мен сөйлемдер.
Әрине, осы белгілерді қойып, оқушының дәптерін қайтаруға ... осы ... ... ... ... ... бұл ... беретін әсері өте мол. Сондықтан шығармадағы кемшіліктерді жою
үшін, оқушылардың осы ... ... ... ... ... еді. ... ... ойында мәңгі қалады деп ойлаймын. Бұл шартты белгілер де мұғалімге
өте ... ... ол ... уақытын үнемдейді. Шығармадағы
кемшіліктерді жазып көрсеткеннен ... ... қоя салу ... үшін ... Енді осы ... мұғалім тексергенде нені еске алу керектігіне
назар аударайықшы.
1. Дәптердің сыртқы көрінісіне назар аудару керек.
а) тазалығы
ә) ... ... ... ... ... пен ... ... пікірдің молдығын;
б) дәлелдің дұрыстығы;
3. Пікірдің жүйелігі
а) жоспардың жүзеге асуы;
ә) әрбір бөлімнің ... ... ... емлелік жағынан
ә) синтаксистік жағынан
5. Стилі
а) сөйлемдердің дұрыстығы
ә) көркемдігі
Міне, осы қатемен жұмысты да үнемі оқушыларға ескертіп отырған ... ... ... ... шығарма жұмысы ойдағыдай болады.
Жүйелі алынған білім оқушының да, мұғалімнің де үздіксіз еңбегін көрсетеді.
Енді осы жұмысқа баланы ... ... ... керек?
Алдымен оқушы сабаққа қызығу керек. Әсіресе әдебиет сабағының кіріспе
және қорытынды ... ... ... басымырақ болатын жұмыстар
ұйымдастырған жөн.
1. Баланы жұмбақ, ребус шешуге үйрету керек, оның да ... ... бар ... Бір ... ... сөздерден тұратын сөйлемдер жасырын беруге
болады.
3. Шағын әңгімеден мазмұнды, идеяны, тақырыпты таптыру, ойланту.
4. ... ... ой ... ... ... қалыптастыру, өз
көзқарасын айқындауға, қорғай білуге үйрету ... жазу ... ... Дегенмен мынаны да ескерген жөн. Әуелі баланы
мазмұндама жазуға үйрету керек.
- Кей бала ... ... сол ... ... ... ... Кей бала ... тұтас бере алмайды, жекелеген бөлімдерін ... ... ал ... ... ... ... жазуы мүмкін.
- Кей бала тіпті мазмұнды есіне сақтай алмайды, не ... ... не ... ... алмайды.
- Кейбір бала мазмұндаманың өзін түрлендіре, әсерлендіре, тіпті кейде
өз ойын, ... ... та ... ... Міне, бұл – шығарма жаза аларлық
қабілетін танытқан бала. Енді ... ... екі ... бағыт алады.
1) жаза алмайтын баланы жаза білуге жеткізу;
2) жақсы ... ... ... ... мәтін құрастыруға,
шығармаға пікір жазуға баулу;
Мазмұнын білген бала өз ... ... ... ... Әңгіме жазған бала
шығарма жаза алады деген сөз. Енді баланы шығармаға қалай ... ... Сөз ... ... білдіру
*Сөздерді таңдай білу
*Әр шығарманың әр бөліміне лайықты сөздер қолданысын меңгеру
2. Ой тастау
*Сөзден идея тудыру
*Идеяны түсіндіру
*Идея мен тақырып байланысын ... ... ... әр ... тіпті көп болуы мүмкін, бірақ мақсат
– біреу: негізгі тақырып не, соны ... ... ету ... ... ... ғана болу керек.
Жоспар – шығарма айнасы. Тақырыпқа сай жоспар құру, жоспарға сәйкес
шығарма жаза ... ... ... тақырыпшаларды аша білу –
оқушыларға ... сын. ... ... ... ... ... ... еш қатысы жоқ болып шығады. Кей жағдайда ... ... ... ... ... шығады.
Тақырып, жоспар, шығарма – бұл үшеуі бірімен - бірге біріктіріліп
тұратын өзектес мәселелер. Оқушыларға ... гөрі ... ... ... ... еңбек етіп, еркінше талаптануына, өз
пікірін, ойын сарапқа салуына әсерін тигізері сөзсіз. ... нұр ... ... ... ... келген әрбір шәкірттерімізге жол -
жоба, бағыт беру, ұшқыр қиялдарымен биікке самғай ... ... ... әрбір ұстаздың борышы болғандықтан жұмысымызды осы абыройлы міндет
тұрғысынан көрсетуді мақсат ... ... ... бен ... ... шығармашылық байланыстың тұрақтылығы ғана табысты жетістікке жол
салады.
2.2. Шығарма жазудың талаптары мен тәртібі
Шығарма жаздырудың ең басты мақсаттары ... Бала ... ... ... деңгейін тексеру.
2. Жазбаша көркем тілін дамыту, теориялық білімдерін
практикалық жұмыстарда пайдалана білу.
3. Ойлану еңбегіне өз беттерімен іздендіру, өз ... ... ... ... дағдыландыру.
4. Оқушылардың қабілеті, дарынына әсер ету, шығармашылық жұмыстарға
баулу.
«Шығарма» деген сөздің негізінде «шығару» деген ұғым жатады ... ... ... ... ... ... ... шығарма» дейміз.
«М.Әуезовтің шығармаларын оқимыз»,- деп жатады.
Бұдан шығатын қорытынды: шығармаға ... ... аса ... ... ... Бұл ... ... шығармашылық іздендіруге негізделген
жұмыстардың күре тамыры десек те, артық емес. ... ... ... оқу ... бірден-бір жеке-дара орындалатын жұмыстың ... ... ... ... біреу болса да, оқушы оны өзінше
жеткізеді, яғни тілі, ... ... сол ... ... не ... дәрежесіне байланысты. Дегенмен шығармаға қойылатын негізгі
талаптарды мұғалім оқу кабинетіне «Жазба жұмыстарына ... ... ... ... ... алу әр мұғалімнің өз еркі) жазып қоюдың
тиімділігі зор.
Шығарма жазудың талаптары мен ... ... ... ... ... ... дәйексөз ретінде
алынған жағдайда ғана тырнақшаға алынады.
2. Эпиграф оң жақта, тырнақшаға алынбай ... ... бір ... ... ... жазылады. Егер шығарма жазушы эпиграф алынған
туындыны көрсеткісі ... ... аты – ... ... үтір ... атын ... алып ... Жоспар деген сөз эпиграф болса, одан төмен, ал ... ... соң, жол ... жазылады. Жоспар сөзінен кейін нүкте қойылады.
4. Жоспар үш бөлімнен тұрады: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды бөлім.
(рим сандарымен белгіленеді, олардан кейін ... ... ... ... ... ... ашуға бағытталып, араб санымен белгіленген,
кемінде үш пунктен тұруы керек. Араб сандарынан кейін нүкте қойылады. Әр
пункт жан-жақты ... ... ... ... ... ... жағдайда әр
бөлшек әріппен белгіленіп, жақша арқылы жазылады. (екі бөлшектен кем болмау
керек).
5. Шығарма бөлімдерінің аты бір жолға ... ... ... ... ... ... рим, араб ... мен әріптердің асты ашық
көрініп тұратындай тәртіппен ... ... әр ... атынан кейін нүкте қойылады.
7. Келесі бөлімнің аты бас ... ... Әр ... ... қос нүкте қойылып, бөлшек атының соңына нүктелі үтір қойылады. Содан
кейінгісі жаңа жолдан басталып жазылады. Ең ... ... ... ... ... бөлім жаңа жолдан бас әріппен басталады.
8. Шығарманың бөлімдері мен бөлшектерінің аты ... ... ... ... Жоспардың бөлімдері сұраулы сөйлемдермен берілмейді.
10. Егер шығарма авторы жоспарды дәйексөздермен (цитатамен) ... ... ... ... оның ... жақшаға алынып жазылады.
11. Жоспарға сәйкес әр бөлім абзац арқылы жазылуы керек.
12. Шығармада берілетін сандық мәліметтер: ғасырлар – римше, жыл, ... араб ... ал ... сан ... сөздермен берілуі керек. Ғасырды
араб санымен көрсетуге болмайды, дей тұрғанмен кездессе, баға ... ... ... барлық сан есімдер, тіпті күндерді көрсететіндері
де сөзбен жазылады.
13. ... ... ... ... ортасынан, тырнақшаға алынбай
жазылады.
14.Шығарма өте ... ... ... сай ... керек.
15. Дәйексөз жазғанда, қазақ тілі оқулықтарындағы ... ... ... ... ... ... Өлеңнен алынған үзінді жолдың
ортасынан, тырнақшаға алынбай жазылады.
16. Шығарма өте ұқыпты, каллиграфиялық ... сай ... ... ... ... ... ... балаға білім беру
ісінің ең күрделі, маңызды жұмыстарының бірі. ... үйде де, ... ... ... шығарма жаздыру сағаттары берілген. Тақырыптың ауыр-
жеңілдігіне, оқушылардың жас ... ... ... ... ... ... сыныпта – 2-3 сағат, үйде – 1 апта, не 10 ... ... ... ... сабақ өтеді, жекелеген оқушылармен жұмыс жүргізеді,
қосымша ... ... ... алуға көмектеседі. Оқушы шығарманы
үйде жазып жатса, оның алғашқы сұлбасын оқып, ... ... ... ... нұсқау-көмекті естеріне түсіріп, шығармаға қояр ... Егер ... қиын ... ... немесе қосымша сабақта жоспар
құруға көмек жасайды. Кейде оқушылардың пікірі, ... ерік беру ... ... ... ... қай тақырып маңызды- өздері шешсін. Шығарма ... ең ... ... ... сол ... ... ғана емес, сонымен
бірге білгенін ... ... ... ... қабілеті, тіл байлығы,
сауаттылығы, әдеби талдауы, негізгі мәселелерді дөп тауып, соны тұжырымды
бере білуі, ... да ... рөл ... ... ... білу өте ... ... қажет етеді. Сондықтан мұғалім
балаларды шығармаға баулуда көп еңбектенуі, тер төгуі ... ... ... жай, ... түрлері пайдаланылады. Егер
оқушы шығармасының мазмұны, тілі, стилі, ... ... ... ... ... бар ма, жоқ па оны ... ... керек. Эпиграф жайлы да
осыны айтуға болады.
Шығарма – оқушының білім ... ... ... ... ... ... кең ... ойын дәлелдей алуға, өзіндік
көзқарасын нақтылауға үйретеді.
ІІІ. Тәжірибелік бөлім
3.1. Сын есім
Тақырыбы: Сын есім
Мақсаты: сын есім ... ... ... сөйлемнен, мәтіннен сын есімді
табу дағдысын жетілдіру;
Білімділік: сын есімнің зат есіммен байланысын анықтау; сөздік қорын
молайту;
Дамытушылық: лексикалық ... ... ... ... ой - ... ... ұлттық салт - дәстүрді насихаттау және оны құрметтеуге
тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: ... ... ... ... ... - ... сұрақ - жауап, дидактикалық ойындар.
Көрнекілігі: мазмұнды суреттер, слайдтар.
Құрал - жабдықтары: интербелсенді тақта.
Сабақтың барысы:
I .Ұйымдастыру кезеңі
Күннен, жерден нәр ... - ... ... ... ... күніміз.
II. Көркем жазу
Қызыл, жасыл, шөп, ұзын, жуан, дәмді, биік, байырғы.
- Балалар, осы сөздердің арасында қай сөз сендерге ... ... ... - ... ... деген мағынаны білдіреді.
- Осы сөздер қатарында қай сөз артық деп ... ... ... ... сөз ... ... ол - зат ... қалғандары - сын есім.
III. Артығын тап
1. Жылқы, тай, құлын, ат, асау. Себебі, ол - сын ... ... - ... Дәмді, көже, тәтті, көңілді, әдемі.
3. Майлы, майлады, шегеледі, тойлады, жайнады.
IV. Терме диктант
- Наурыз қандай мереке?
- Наурыз қазақша жаңа күн ... ... 22 ... күн мен түн ... ... көже жасалады.
- Наурыз көже 7 түрлі дәмнен жасалады.
- Наурызда ренжіскен адамдар ... - бірі ... сын ... ... ... зат ... ... теріп жазу
Ата - бабам тойлаған,
Наурызым, армысың!
Қызығыңа тоймаған,
Дарқан дала, қарлы ... ... ... ... дастарқан жайылды,
Ошақта от жалындап.
Дарқан дала, қарлы шың, байырғы мереке, ақ дастарқан.
- Осы сөздердің ішінде туынды сын есім бар ма? ... ... ... ... ... ... олар жұрнақ арқылы жасалған.
V. Сурет бойынша жұмыс
Суреттегі заттарды салыстырып, айырмашылығын сөйлем арқылы айт.
1. Қызыл кітап жуан, ал сары ... ... Пияз ащы, ал ... тәтті.
3. Түнде қараңғы, ал күндіз жарық болады.
Берілген сын есімдер заттың сапасын білдіреді деген қорытынды ... «Бір ... ... ... ... ... сөйлем құрау, сөйлемде мүмкіндігінше сын есім болғаны
жөн.
Мысалы, Әәәә - Әйгерім әдемі әңгелек әкелді.
Қққ, Ооо, Ссс, Ддд, Ттт, Еее, ... ... ... ... Бұл сөйлемдегі сын есім қандай? Ашулы деген сөзді
басқаша қалай айтуға болады?
ашулы арыстан - ызалы арыстан
- Мұндай сөздерді қалай атайды? Мәндес ... яғни ... бір - ... ... ... Олай ... оқулықтағы 2 - жаттығуда берілген сын есімдерге мәндес сөздер
тауып, үлгі бойынша жазайық.
Ашулы, ызалы; әдемі, сұлу; күшті, мықты; ақылды, білгір; ... ... ... сын есімдерден туынды сын есімдерді тап, туынды екенін дәлелде.
Ашулы, ызалы, күшті, ақылды.
(Жұрнақ арқылы жасалған.)
VII. Қорытындылау
Сын есім туралы не білеміз?
- Сын есім ... ... - ... ... білдіреді.
- Сын есімдерге қандай, қай деген сұрақтар қойылады.
- Сын есім сөйлемде зат ... ... Сын ... ... ... ... ... Туынды сын есім жұрнақ арқылы жасалады.
VIII. Бағалау, ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
өздеріне анықтау ұсынылады. Оларға қол шапалақтап, қошемет көрсетіледі.
IX. Үйге тапсырма
3.2. Жалғау
Сабақтың тақырыбы: « Жалғау»
Мақсаты: Оқушыларға қосымшалардың қызметтері әр түрлі болатынын байқату .
Сол ... ... ... ... ... ... пен ... ажырата білуге
үйрету.
Білімділік: Оқушыларға жұрнақ пен жалғаудың түбір сөзге  жалғану
заңдылықтарын аңғартып, жалғаудың қызметі туралы білімдерін кеңейту.
Дамытушылық: Сауатты жазу дағдыларын, ... ... ... ... адамгершілікке, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Әдіс – тәсілдері: Сұрақ –жауап, көрнекілік, ойын
Типі: ашық сабақ
Түрі: Қорытынды сабақ
Көрнекілігі: тірек сызбасы мен жұмыс, үлестірмелі карточкалар,
суреттер,кесте, ой ... ... ... кезеңі.
Оқушыларды сабаққа дайындау. Сабаққа қажетті құрал – жабдықтарын түгендеу.
-Балалар, бүгін бізде ашық сабақ ... ... ... ... ... ... келіп отыр.
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.
4-жаттығуды тексеру.Жаңылтпашты оқы.Түбір сөздерді бір бөлек, жалғауы  бар
сөздерді бір бөлек жаз.
Түбір сөздер                              Жалғауы бар сөздер
Көп, көк, ... ... ... ... ... ... жұмыс. 3 топқа тапсырма беру.
|Қосымша |
|Жалғау ... ... ... ... ... түбірге жалғанған бөлігін қосымша дейміз.)       
2-    топ. Жұрнақ дегеніміз не?
(Сөз ... ... ... ... дейміз)
3-    топ. Жалғау дегеніміз не?
(Сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаны жалғау дейміз)
ІІІ. Қорытынды сабақ.
-  Балалар, біз бүгінгі сабақта жаттығуларды ... ... ... пен
жалғау туралы білімімізді әрі қарай жалғастырамыз.
Бүркіт суреті
Бүркіт –ші
Бүркіт-пен
Бүркіт-ті
-Ортада не жазылып тұр? Бүркіт.
Осы  бүркіт сөзіне қосымша қосып ... –ші. Не ... ... ... сөз нені ... аң аулайтын адамды білдіреді.
- Көрдіңдер ме, бір қосымша қосып едік, сөз ... ... ... ... ... жаңа сөз жасалды.Басқа бір қосымша жалғап көрейік:
Бүркіт-пен.Мысалы аңды бүркітпен аулайды..Басқа мағынаны білдіретін жаңа
сөз бе?
Демек, қосымшалардың өзі әр түрлі ... ... ... сөзге кейбір
қосымшалар қосылғанда мүлдем басқа мағыналы жаңа сөз пайда болады да,
кейбір қосымшалар жалғаған кезде жаңа сөз ... ... ... ... сөз ... ... ... , жалғау болып екіге бөлінеді.
Сөз мағынасын өзгертетін қосымшаны жұрнақ дейміз. Жұмыс – жұмысшы,
ойын- ойыншық
Сөз бен сөзді байланыстыратын қосымшаны жалғау ...... ... ... ... ... ... жаз.Жалғаулы сөздерді белгіле.
Жарықта жағалайды,
Қараңғыда жоламайды.
                                 (көлеңке)
Оқулықпен жұмыс.
2-жаттығу Көп нүктенің орнына тиісті жалғауды қойып, сөйлемдерді
көшіріп жаз.
1.     Екі аққу ... ... ... ... келді.
3.     Өзен-нің жағасында қалың қамыс өсіп тұр.
4.     Мектеп басшысы сыйлық-ты Дәуренге табыс етті.
5.     Орман-нан құстардың дауысы естілді.
Сергіту сәті
«Кім жылдам?» салыстыру
Ән                                                                 ... ... ... ... ... ... ... сөздерге жалғау жалғап,сөйлем құрастырып жаз.
1.     Жамбыл қазақ –тың ақын-ы.
2.     Әже-м ауылын-да Айжан тұрады.
3.     Қала-ға Арман ... ... ... ... ... ... ... сөзіне жалғау жалға
Тапсырма:
Бұлттың астында қалған жалғауларды жалғап жаз.
Ағаш  
Гүл
Күшік
Күн
Мысық
Доп
Сабақты бекіту.
Ойын: «Алма жинау»
Ойынның шарты: Алма ағашының суреті, оның бетіне тапсырма ... ... ... ... ... ... ... жұрнақ
жалғанған сөздерді себетке жинайды.Осы сөздердің байланысқан сөз екенін
анықтайды.
Үйге тапсырма.
122 бет ... . ... ... бар ... ... ... қатысуы мен үй тапсырманы орындауына қарай бағалаймын.
 
 
IV. Қорытынды
Қазіргі таңда оқытылатын пәндер ... ... ... қарай бағытталуда, яғни мақсаты білім беру ісіне ерекше назар
аударылуда. Жеке ... ... ... ... ... ... мен
тәрбие берудегі мемлекеттік істің ең маңыздысы болып отыр. ... ... ... беру – жеке ... ... ... асыратын
мәселелер. «Осы шығарма жазу неге керек?» «Қалайда жаздыру ... пе?» ... ... іздеп көрейік.
Шығарма дегеніміз – оқушылардың тілдік және әдебиеттік білімдері мен
өзінің таным, түйсік, көзқарасының тәжірибелеріне сүйене ... өз ... ... тіл ... бере ... ... ... тәжірибелік
жұмыстың бірі. Қазақ әдебиеті пәндерінен ... ... ... ... осы мазмұннан туындамақ.
Шығармадан баланың тілдік мәдениеті, сөздік ... ... ... ұғым - ... ... икемі мен ойлау деңгейі байқалады.
Шығарма – оқушының жеке тұлға ретінде өзін көрсете алуының ... ... ... ... ... сөз ... қалыптастыруды біз
қиын дейміз, ал ойын жазбаша түсіруге қалыптастыру одан да ... ... бұл – ... ... ... ... ұзақ ... түпкі нәтижесі.
Ұстаздар оқушысына жүрек сырын шерте білетін шығарма жаздырғысы келсе,
үлкен туындыдағы негізгі нәрсені — көп ойдың ... ... ... ... ... ... ... штрихтарды-
психологиялық жәйттерді көріп білуге, одан ой ... ... ... ... Осы арада Л.Толстойдың » Көркем шығармадағы басты нәрсе —
автордың жан дүниесі» деген сөзі де еске ... ... ... ... Ақбаева К. Дидактикалық материалдар. – А., 1995.
2. Ақбаева К. Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде ... ... ... ... – А., 1997.
3. Байсақалова Ұ.С. Қазақ тілі – А., 2007.
4. Білімдегі жаңалықтар. ... ... 1, 2,3. ... Бектұров А.Ш., Бектурова Ш.К. Казахский язык для всех. – А., 2004.
6. Балақаев М., Сайрамбаев Т. ... ... ... – А., ... ... Б.Ш. Тіл ... жұмыстары бойынша методикалық нұсқаулар. – А.
1991.
8. Қалықова Ә. Қазақ тілі ... тіл ... – А. ... ... Ж.С. ... ... ... мектептерінің мұғалімдеріне арналған оқу
- әдістемелік құрал. –Қ 2005.
10. Қазақ тілі мен әдебиеті. Баспасөз журналы. 8,10. 2007
11. ... ... 10. ... ... Б.Х., ... Г.К., Ережепова Э.К. Қазақ тілінен
қосымша оқу құралы. – А., 2003

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың теориялық негіздері25 бет
Ілияс Жансүгіров шығармашылығы3 бет
Алкалоидтардың тиомочевина туындыларының синтезі мен биологиялық белсенділігін зерттеу9 бет
Алматы қаласы туралы3 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Adobe photoshop программасын үйрету40 бет
«Грамматика, емле және тіл дамыту жұмыстарына үйретудің әдіс-тәсілдері»29 бет
«Циклопропанкарбон қышқылының биологиялық активті жаңа туындыларын синтездеу»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь