Салауаттылық мәні және қалыптастыру жолдары

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I. САЛАУАТТЫЛЫҚ МӘНІ
1.1.Салауаттылық туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2.Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3. Салауаттанудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

II. САЛАУАТТЫЛЫҚТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ
2.1.Оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2.Салауатты өмір салтын қалыптастыру мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32

ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі: Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясына орай Президентіміздің «Еліміздің болашақта гүлденуі бүгіннен басталады» атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны белгілі.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың бірі. Ол оқушылардың өз денсаулығын сақтауға жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. Академик Н. М. Амосов айтқандай: «Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің болуы қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды». Профессор В. В. Колбановтың айтуы бойынша «Салауаттану білімі денсаулық білім алу үшін, ал білім денсаулықты сақтау үшін сөзіне негізделу керек» дейді. Салауаттану - түрлі жас ерекшеліктері кезеңдерінде денсаулық пен салауатты өмір сүру деген орнықты өмірлік көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен оқыту мәселесін зерттейді. Адамдардың организміндегі физиологиялық өзгерістерді, олардың өзара әрекеттесуін, организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына бейімделу реакцияларын қамтамасыз ететін морфологиялық және функционалдық тұрақтылығын зерттей отырып нозологияға дейінгі күйді анықтау. Адамдардың денсаулық деңгейін жүрек, қан тамырлар жүйесінің қызметтік күйін сипаттайтын қарапайым физиологиялық көрсеткіштер арқылы бағаланды. Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен оларды салауатты өмір салтына үйрету қажет. Салауатты өмір салтын қалыптастыру оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселе тегін көтеріліп отырған жоқ. Себебі, ерлердің 57%-ы, әйелдердің 34%-ы, жастардың 40%-ы, шылым тартса, ересек адамдардың 65%-ы үнемі арақ ішеді екен. Мектеп оқушыларының 17,5%-ы нашакорлыққа ауызданған. Ал экологиялық нашар ахуал бүгінде адам өлімінің 20%-на себеп болып отыр. Сол себептен зерттеуіміздің өзектілігі анықталып отыр.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Білім, 1998.
2. Жанабердиева К.А., Адылханов А.С. Қазақстан Республикасының үздіксіз білім беру жүйесіндегі салауатты өмір салтын қалыптастырудың тұжырымдамасы. //Валеология. Дене тәрбиесі. Биология және салауаттылық негізі.№1-2003.
3. Әлімжанова Г. Салауатты өмір салтын ұстау. //Бастауыш мектеп, №2-2004.
4. «Салауаттану денсаулықты сақтау» бағдарламасы бойынша СӨС-ке қалыптастырудың тұжырымдамасы. К.Н.Сатпаев, А.С. Әділханов, Л.З.Тель. – Алматы, 2002.
5. Сәулебекова М.. Салауатты өмір салты – денсаулық кепілі. //Биология және салауаттылық негізі, №3-2005.
6. Бейсеева Г.Б., Бейсенова Ә.С.. Адам экологиясы. – Алматы, 2001.
7. Ормантаев К.С., Ешмұқамбетов С.Н.. Экология және адам мен бала денсаулығы. – Алматы, 1991.
8. Өмешұлы Ә. Дене шынықтыру – салауатты өмірнегізі. //Биология және салауаттылық негізі. №3-2004.
9. Есімова А.. Салауатты өмір салтын қалыптастырайық.// Денсаулық. №5, 2002 жыл.
10. Икіманова Т.Саулық пен сымбат. – Алматы, «Қайнар» 1991жыл.
11. Турик Г.Г., Крюкова А.А. Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенсы. – Алматы, «Мектеп», 2003.
12. Құрманғалиева Б.Сымбат және денсаулық. //Биология және салауаттылық негізі. №2-2004.
13. Нұридинов Г.Салауатты өмір салтына құрылымдық моделі. //Биология және салауаттылық негізі.№3-2003.
14. Исимова А.Салауатты өмір салтын – қалыптастыру. //Биология және салауаттылық негізі. №5-2003.
15. Өмешұлы Ә.Денсаулық туралы не білесіз?. //Биология және салауаттылық негізі. №1-2004.
16. Досқалиев Ж.А., Ақанов А.А.. Оқушылардың денсаулығын жақсартудың проблемалары. Салауатты өмір салтын қалыптастырудың, аурудың алдын алудың және денсаулықты нығайтудың өзекті мәселелері. //Биология және салауаттылық негізі. №2-2002.
17. Матюшонок М.Т., Турин Г.Г., Крюкова А.А.. Балалар мен жасөспірімдер физиологиясы және гигиенасы. – Алматы. Мектеп. 1986.
18. Сатпаева Х.К., Нілдібаев Ж.Б.. Валеология. – Алматы. Ғылым,1999.
19. Амосов Н.М.. Денсаулық туралы толғаныстар. – Алматы. Қазақстан,1989.
20. Ормантаев К.С., Ешмұқанбетов С.М. Экология және адам мен бала денсаулығы. – Алматы, 1999.
21. Сәтбаева Х.Қ., Нілдібаева Ж.Б «Валеология» Алматы, 1999, №5-14б
22. Жатқанбаев Ж.Ж. «Валеология» Алматы, 2004ж, №7-28 б
23. Тель Л.З., Даленов Е.Д. «Валеология» І,ІІ том Астана 2002ж 6-13б
24. Мустафина Т.К. Спорттық медицина. А., 1997, 317с.
25. Мустафина Т.К. Основы валеологии. А., 1999, 116 с.
26. Торманов Е.Т. Валеология. А. Қаз. Университеті., 2000.
27. Апанасенко Г.Л. Медицинская валеология. М., 2000.
28. Брехман И.И. Валеология – наука о здоровье. М., ФиС.,1990, 207с
29. Билич Г.Л., Назарова Л.В. Основы валеологии. – Санкт-Петербург,1997, 467с.
        
        Салауаттылық мәні және оны қалыптастыру жолдары
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I. САЛАУАТТЫЛЫҚ МӘНІ
1.1.Салауаттылық туралы
түсінік.....................................................................
.............5
1.2.Салауаттану пәнін оқытудың ғылыми
аспектілері................................................15
1.3. Салауаттанудың
түрлері.....................................................................
......................20
II. ... ... ... ... өмір ... өмір салтын қалыптастыру
мүмкіндіктері..........................................32
ПРАКТИКАЛЫҚ
БӨЛІМ.......................................................................
...................33
Қорытынды...................................................................
..........................................45
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі................................................................47
КІРІСПЕ
Зерттеудің өзектілігі: Қазақстанның 2030 жылға ... ... орай ... ... ... ... бүгіннен
басталады» атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір
сүруіне арналғаны белгілі.
Салауатты өмір ... ... ұзақ ... ... бұл ... сақтайтын және нығайтатын жолдардың бірі. Ол оқушылардың өз
денсаулығын сақтауға жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. ... М. ... ... ... ... ... үшін ... күшің болуы
қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды». Профессор В. В. ... ... ... ... ... ... алу ... ал білім
денсаулықты сақтау үшін сөзіне негізделу керек» дейді. ... ... жас ... ... ... пен ... өмір ... орнықты өмірлік көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен оқыту мәселесін
зерттейді. Адамдардың организміндегі физиологиялық ... ... ... ... қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына
бейімделу реакцияларын қамтамасыз ететін морфологиялық және функционалдық
тұрақтылығын зерттей отырып нозологияға ... ... ... ... деңгейін жүрек, қан тамырлар жүйесінің қызметтік күйін
сипаттайтын қарапайым ... ... ... бағаланды.
Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен
оларды ... өмір ... ... ... ... өмір салтын
қалыптастыру оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр.
Бұл мәселе тегін көтеріліп ... жоқ. ... ... ... 34%-ы, жастардың 40%-ы, шылым тартса, ересек адамдардың ... арақ ... ... ... ... 17,5%-ы ... Ал ... нашар ахуал бүгінде адам өлімінің 20%-на себеп
болып отыр. Сол ... ... ... анықталып отыр.
Зерттеудің мақсаты: денсаулықты қалыптастыру, сақтау және ... ... ұзақ және ... өмір ... дені сау ... ... қоршаған ортамен өзара қарым-қатынасын және оған
әр түрлі табиғи процестерді, әлеуметтік, психологиялық ... ... ... ... және ... бағытталған әдістерді жасау.
Зерттеудің міндеттері:
- Оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастырудың теориялық мәселелерін
анықтау.
- Оқыту ... ... ... өмір ... ... анықтау.
- Оқушыларды салауатты өмір салтына ынталандыру және қалыптастыру жолдарын
анықтау.
Зерттеу нысаны: дені сау ... дені сау ... ... және ... ... ... педагогика, гигиена, биология, экология,
психология, анатомия, физиология.
І.ТАРАУ. САЛАУАТТЫЛЫҚ МӘНІ
1.1.Салауаттылық туралы ... ... ... ... ... ... келе жатқан
мәдениетін, өнерін, әдет-ғұрпын, жас ұрпаққа ұғындыру.Бір ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... дегеніміз – био-әлеуметтік категория.
Салауатты өмір сүру ...... ... қалыптасады және адамның іс-
әрекетіне байланысты болады. ... өмір сүру ...... үй тұрмысы, материалдық және рухани формаларын қанағаттандыру
үшін ... ... ... ... ... ... ... санасу,
артық сөз айтпау, орынсыз саясатпен айналыспау, кез-келген адамдарды
жамандамау, ... ... ... өзін ... деп есептеп,
басқаларды ақымақ ретінде көру, ... ... ... қарым-
қатынасы, тазалық гигиенасын сақтау, ұтымды тамақтану, зиянды әдеттерден
аулақ болу, спортпен шұғылдану тағы ... ... ... ... ...... байыпты, ақылды,
ойлы, білімді, зерделі және сабырлы деген ұғымды білдіреді. Қоғамымыздағы
адамзаттың ... ... ... ... мықты болуы қоршаған
ортаның тазалығына байланысты.
Өмір сүру салты дегеніміз - әрбір жеке ... ... ... қалай еңбек етіп, қалай тұрмыс құрып, бос ... ... ... ... өмір тіршілігі, яғни, адамның өмір сүру салты
қандай болса, өзі де сондай, өмір сүру салты ... мен ... ... даму ... ... өмір сүру ... ... және адам деңгейінде болуы
әлеуметтік экономикалық жағдайларға байланысты болады, адамның психикасына,
денсаулығына, ... ... ... де ... ... ... салауатты өмір сүру салты бір келкі
болады.
Әр адам өзіне тән ... өмір ... ... ... ... ген арқылы беріліп отыруы мүмкін. ... ... өмір сүру ... 3 ... ... Салауатты өмір сүру деңгейі;
2. Салауатты өмір сүрудің сапасы;
3. Салауатты өмір сүрудің стилі.
Салауатты өмір сүру ...... ...... және ... қажеттілігін толығымен қамтамасыз ету.
Салауатты өмір сүру сапасы - әлеуметтік категория – үй-іші қызмет
істейтін орындар (оқу ... ... неше ... адам ... ететін комфортты мебельдер мен ... ... ... өмір сүру ... - ... ... ...
адамның қоғамдық орындарда өзін -өзі ұстап және көрсете білу .
Салауатты өмір сүру ... мен ... өмір сүру ... болып келеді. Сондықтанда адам денсаулығының ... ... ... салауатты өмір сүру стиліне байланысты. Ал салауатты өмір сүру
стилі тарихи және ұлттық дағды – ... ... ... ... бейімділігіне байланысты болады.
Салауатты өмір сүру салтының негізгі биологиялық және әлеуметтік
принциптері:
Биологиялық принцип:
- Салауатты өмір сүру салты адамдардың жас ... ... өмір сүру ... ... ... өмір сүру ... эстетикалық қызметке;
- Салауатты өмір сүру салты ритмикалық үрдістерге;
- Салауатты өмір сүру салты денсаулықты арттыруға байланысты ... ... ... ... өмір сүру ... және ... ... Салауатты өмір сүру салты рухани түрде жеткіліктілікті;
- ... өмір сүру ... ... ... Салауатты өмір сүру салтында адамның үшінші жағдайда болмауын қамтамасыз
ету.
Сонымен, еліміздің кез ... ... ... өмір сүру ... ... және білімді болуы керек. Әсіресе денсаулық ... ... ... ... мен психологияда қаншама түсініксіз ... ... ... адам ... ... ... ... 15 миллиард
жүйке жасушалары бар, олардың ... ... ... ... ... байланысқан және жүйелі жұмыс атқарады. Адам ... ... оқу да оңай ... үшін ... сақтап қалу – мақсат. Дәмді тамақтану –
мақсат, әрекет жасау – мақсат. Мақсаттар көп, ал ... пен күш ... тура ... ... ... түседі. Қажеттісі қайсы: өкпе
рагінен өлмеу ме, не болмаса ... ... ... ... ... ... өлмеу екені сөзсіз.
Ертедегі ата-бабаларымыздан бізге шынығуды қажет ететін дене ... ... ... ... ... ... қалды. Олардың
біріншісі – жалқаулық. Адам жануарлар сияқты, ынталандыру болса ғана күш
алады. ... ... да ... Тек ... ғана ... олар ... жүгіреді, ойнайды.
Екінші кемшілік – қомағайлық. Тамақ ішіп-жеуден ... табу – ... ... ... Дәмді тамақ ішіп, оны басқа сезімдер сияқты,
жаттықтыруға болады. Адам әлдеқашан етті қуыруды ... оны ... ... ... бері ... тамақ сіңіру орталығын жаттықтырады.
Үшінші кемшілік – қорқыныш. Хайуандармен салыстырғанда адамда
қорқыныш ... ... ... ол ... жақсы сақтайды, оның кейіннен
болар салдарын да болжай біледі. Сондықтан тек оны өзінің ... ... ... ... көргені, оқығаны немесе көргені үрейлендіреді.
Қорытып айтқанда, адам ... ... ... ... әрі қомағай.
Табиғат оны тоқ және жеңіл өмір үшін жаратқан жоқ. Мол және ... ... ... жылы жайда демалғанының есесін аурумен өтеуіне тура
келеді. Егер ... яғни ... ... ... ... оның ... ... кетуі ықтимал. Дене азабы өркениет игілігінен келген барлық
рахатты жоққа шығаруы мүмкін. ... ... ... режимін барлық адам
қатаң ұстайды деп санауға ... ... оған ... ... ... ... қауіпті ауруларға ұшырамас үшін, өзіне-өзі қажетті шек қоя
білген кім кімге болса да тиімді. Мұны ... ... ... ... ғана іске ... ...... қарама қарсы құбылыс екені әркімге түсінікті
сияқты. Бүкіл медицинаның даму ... оның екі ... ...... ... ... көмегімен қалпына келтіру,
екіншісі – сол ... ... ... ... ... ... ... Әрине, екі тәсілді бірдей қолданған дәрігерлер ... ... ... әдетте, іс жүзінде біреуі ғана ... ... ... ... адамдар, кейбір дәрігерлер де организмнің ауруға
қарсы күресетін табиғи күшін ескере ... Сол ... ... ... ... ... барлық құрылымдардың тікелей қатысуын талап ететін
маңызды мәселенің бірі – салауатты өмір салты. Ол ... ... ... өз ... келетін жұмыс. Ендеше, әр адамзат өз денсаулығына
жауапты болып, оны әрі ... ... ... ... Ал қай ... өз ... ... етуге толық мүмкіндігі бар. Өмір қуанышын
сезініп, мақсаттарға жету үшін ... ... ... ой ... Өз дене ... ... жетілуіне, өзін-өзі сергек сезінуге, ақыл
ойын, сана сезімін тәрбиелеуге жағдайлар туғызуға міндетті.
Денсаулық сақтаудың бүкіл дүниежүзілік ұйымы денсаулықты ... ... 1978 ... ... ... ... ... бірнеше жыл талданды. Ал денсаулық нығайту ... іс ... ... ... рөлі өте үлкен. Сол ... 1994 ... ... ... ... салып, жобасын жасады. Бұл
мектептің жұмысы санитарлық-ағарту бағдарламалары және орта ... іс - ... ... жатуы керек. Алғаш рет жасалған жоба,
Венгрия, Чехия, ... және ... ... ... Одан соң ... ... кеңес және денсаулық сақтау дүниежүзілік ұйымы
Еуропалық аймақтық ... ... ... ... аталған жобаны
дамыту бекітілді және “Денсаулықты нығайту ... ... мүше ... жол ашылды. 1997 жылы оған 37 ел енді. Қазір көптеген
елдер Еуропалық тораптың жобасын іс жүзінде орындауға кіріскен.
“Денсаулықты нығайту ... ... ... 1999-2000
оқу жылынан бастап сынақтан өткізуші ... саны ... ... ... ... ... тигізетін мәселелер жоспарланып,
жүйелі түрде жүргізіле бастады.
Денсаулықты нығайту ... ...... ... ... жағдайлар туғызу арқылы оқушыларда салауатты өмір салтын
қалыптастыру және оған баулу. Сондай-ақ, ... ... ... жауапкершілігін арттыру. Шешетін мәселелер:
- денсаулық бағдарламасы мәселелерін шешуге кірісу;
- мектептегі сынып ... ... ... оқушының бос уақытын өткізуге
арналған алаңдарды жөндеу, қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету және дұрыс
тамақтануды ұйымдастыру арқылы ... ... ... орта ... ... адамдардың отбасында немесе жалпы қоғамда денсаулықты қорғауда
жауапкершілігін туғызу;
- салауатты өмір салтын сүруге ... мен ... ... ... ... ... барлық оқушыларға өз жаратылысының, психикасының, әлеуметтік жағдайының
ең жоғары ... ... ... ... жасау;
- денсаулықты нығайту ... және ... ... ... анық мақсат қоя білу;
- оқушылар мен мектеп мұғалімдерінің және ... өз ... ... ... ... ... ара қатынасын нығайту;
- қолда бар ресурстарды денсаулықты нығайту жолында дұрыс қолдана білу;
- медициналық – санитарлық оқыту бағдарламасының жобасын дайындау;
- білім ... және ... ... дұрыс шешім қабылдауға қажетті
дағдыларды қалыптастыруды қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... өз денсаулықтары туралы мәліметтер деңгейін арттыру және
медициналық-санитарлық оқытуларды дұрыс жолға қою ... ... ... ... жол ... жеткіншектердің денсаулығы күннен - күнге нашарлап, соңғы
кезде ауру – ... саны ... ... ...... ... әрі ... бағыт алуы, адамдардың денсаулық сақтау
білімдерінің төмендігі, әсіресе, ақша табу жолында жанын аямай, демалуды
ұмытып, өзіне - өзі ... ... ... ... осындай
түсінбеушілікті жойып, сана-сезімі жоғары, білікті, тез шешім ... ... ... өзін алып шыға ... ... даярлау мақсатында
мектептерге “валеология – денсаулықты қалай сақтауға болады” бағдарламасы
енгізілді.
Бүгінгі оқушы – ... ... Әр ... ... мектеп
қызметкерлері жылылық нәр беріп, үлкен үмітпен қараса, ... ... ... нығайтуға ұмтылған азамат дайындауға болады. Салауатты өмір
салтын сақтау арқылы ғана дені сау ... ... ... салауаттанудың даму негіздеріне тоқталайық. 1980
жылы орыс ғалымы И.И.Брехман денсаулық жөніндегі жаңа ғылымның ... ... ... ... ... ... терминін енгізді.
“Валеология” (латын тілінен аударғанда valeo – денсаулық, “дені сау ... ... ... салауаттану) – дені сау адамның денсаулығын сақтау
жөніндегі ғылым.
Әдетте адам ... ... сөз ... ол адам
организмінің жай – ... ... оның ... ... және ... жағдай жасайтын, ауруды сауықтыратын, ауру түрлерінің алдын
алуды өз міндеті ретінде дәрігерлердің зерттеу ... ... ... ... валеолог – ғалымдар “салауаттануды адам денсаулығы және ... ... ... деп атап ... ... бұл медициналық емес,
педагогикалық ғылым деп тұжырымдады. Солардың бірі – ... ... ... ... өмір сүру ... деген профилактикалық
сананы қалыптастыруға, әрбір тұлғаның денсаулығын және оның құндылықты
көзқарасын ... ... ... ... ... институт – отбасының беделін қалпына келтіруге жетелейтін
педагогикалық - гуманистік білімнің ... ... бірі ... ... ... ... өз денсаулығын нығайтудағы
өзіндік күш жігері мен жеке ... ... ... ... ғылым
деп есептеді.
1997 жылға дейін ғылым ... ... ... ... жататын, оның жеке ғылым ... ... ... ... ... ... пікірталастар жүріп отырды. Р.Артоманов және
В.В.Колбанов салауаттануды идеология деп қарайтын ғалымдардың пікірлеріне
сын айтады: ... ... ... ... пайда болған жоқ. Кез келген
ғылымның дамуына басқа ғылымдардың тәжірибелері ... ... ... ... ... ғылыми тұжырымдаманың қалыптасуына үлес
қосқан ... ... ... ... ... және ... да ... салаларының алдыңғы
қатарлы ғалымдар мен практиктерінің рөлін ұмытқанымыз жөн болмас”.
Салауаттану мәселесін талқылай ... ... ... ... деп ... И.И.Брехман өзінің еңбегінде, ... ... ... медицинаның, педагогиканың және
басқа да ғылымдардың қосатын үлестерін “синтездеп”, денсаулыққа тіке жол
салуы ... ... ... айтады.
В.Д.Санькин және В.В.Зайцев салауаттануды физиологияға, гигиенаға,
психологияға, педагогикаға, антропологияға, сондай-ақ адамның физикалық
және ... ... ... даму ... ... физикалық, психологиялық және адамгершілік-рухани денсаулығын нығайту
мақсатындағы оларды жетілдірудің тәсілдерін ... ... да ... ... ... адам ... және дені сау ... кешенді ғылым деп түсінеді.
Салауаттану негізінен қазіргі таңда қалыптасу ... ... ... ... ... және ... дамыды деуге болады. Салауаттанудың даму және қалыптасу кезеңдерін
зерттеген еңбектерге сүйене отырып, даму тарихына мына нұсқа ... ... ... даму ... ...... кезең адам денсаулығының маңыздылығы, оны алдын ала
сақтау қажеттілігі жөніндегі ой-пікірлердің дамуы. ... Әбу Әли ... және тағы ... ...... медицина тәжірибелерінің қорытындысы – ... ауру ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің анықталуы.
III кезең – гигиеналық медицина тәжірибелерінің қорытындысы. Ауру
түрлерінің ... алу ... ... ... ... ... ... сақтау және нығайту ... ... ... ... ... дамиды.
IV кезең - саналогия ілімінің дамуы. Организмнің ауру ... ... ... мен ... ... ... ... – салауаттану – дені сау адамның денсаулығын сақтаудың, нығайтудың
заңдылықтарын, тәсілдері мен тетіктерін зерттеу ... ... ... Әли ... ... ... “Дәрігерлік ғылым ережелері”
еңбегінде, ұзақ өмір сүрудің ... ... ... ... жолы ... сақтау мен нығайту екенін атап көрсеткен болатын.
Медицинаның әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... өркениет дәуіріндегі ... ... ... ... ... және ... ... қан тасуы, асқазан жарасы, жүрек ауруларының) алдын алуда
адам организмінің ... ... ... ... ішкі ... ... ... мәселесін алға қояды.
Осы бағытта С.М.Павленконың адам организмінің гоместаздық ... және ... ... ... физиологиялық қызметінің
бір түрінің (қанайналым, тынысалу, температураның қалыптылығы және тағы
басқа) бұзылған жағдайында оны ... ... ... ...... ... дамыды. Бірақ адам денсаулығын сақтауда, оны
нығайтуда, ауру түрлерін ... ... ... ... ... ... бола
алатынын дәлелдей отырып, И.И.Брехман “салауаттану” ғылымының негізін
ұсынған ... Ол ... ... ... аша ... ... жөніндегі ғылым емес, сауықтыру жөніндегі ілім ... ... ол жаңа ... – салауаттанудың маңызды салаларының бірі ретінде
(клиникалық салауаттану) жаңа ... ... ... жөніндегі пікірін
дәлелдеді. Г.А.Апанасенко салауаттанудың жеке қарастырылу құқығын сараптай
отырып, гигиена мен ... ... жеке екі ... ... ерекшеліктерін көрсетеді. Олардың зерттеу ... ... ... әсер ету ... ... ... негіздерінің айырмашылықтарын ажыратып берді.
Салауаттану адам денсаулығын ... ... ... ... ... ... жүйесінің динамикалық мүмкіндіктері және тұтас
организм ... ... ... ... ... адам
организмнің жүйелерінің қызметін, оның жеке физиологиялық ерекшеліктерін
ескере отыру негізінде сақтау және үйлестіру жатады.
А.А.Семенов ... ... ... бір ... ... ... оның өзіндік ... ... ... ... ... ... түйіскен жерінде пайда болуын;
- салауаттанудың денсаулықты сақтау және нығайту ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін жатқызады.
Б. Махамбетованың пікірінше, салауаттану – қоғамның ... ... ... ... ... ... сақталуына және нығаюына қолданбауынан дүниеге келіп отыр.
Е. Е. ... ... ... ғылыми еңбектерді сараптай
отырып, оны медициналық және ... ... Е. И. ... ... даму ... сараптай отырып, оның ... ... жас ... диференциалды, кәсіби, арнайы
отбасылық, экологиялық, әлеуметтік бағыттарын ажыратады.
Е.Е.Лунина ... ... ... өмір ... бағытталған білім беру үрдісінің субъектілерінің біріккен
іс-әрекетінің жүйесі деп анықтайды.
Э.И.Вайнер “педагогикалық салауаттану дамуының ... жас ... ... және ... өмір ... ... өмірлік
мақсат тұрғысынан қарайтын адамды оқыту мен тәрбиелеу мәселесін ... ... ... ... ... оқытудың ғылыми аспектілері.
Адам туралы ғылымның жаңа бағыттарының бірі – салауаттану, ... ... ... ... ... салауаттанудың негізгі
зерттеу нысаны – ... ... ... ... ... ол физиология, психология, биология, медицина, педагогика,
экология және тағы басқа ғылымдармен тығыз байланысты. Бұл ... ... И. И. ... ... ... жаңаша мән берді.
Барлық ғылым сияқты салауаттанудың өзіндік даму жолы ... даму ... ... басталады, әрі ол медицинамен тығыз
байланысты. Денсаулықты сақтау жөніндегі көптеген мәліметтер бізге ... ... ... ... ... философиялық,
діни және көптеген ғылыми мектептердің ізденуі ... ... ... қалыптастыруда үлкен рөл атқарған клиникалық
медицина, физиологтар, гигиенистер және басқа ғылым салаларының мамандары,
олар салауаттанудың ғылыми ... ... өз ... ... ... барлық кезеңдеріндегі адамның аурумен күресуі емдеу
амалдарын ізденумен, халықтық және ғылыми медицинаның дамуымен сипатталады.
Қазіргі клиникалық медицина ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлуде. Егер медицина тек ауруларды емдеу
жолдарымен ғана айналысса, ... ... ...... мен ...... алдын алу, яғни ауруды болдырмайтын
дене ... ... ... ... ... – денсаулықты зерттеу,
әртүрлі ауытқуларды, мүшелердің қызметі бұзылғанын ерте ... ... ... ... арқылы дер кезінде аурудың алдын алу. ...... ... ... мен оны ... ... ... оны сау адамдардың денсаулығы туралы ғылым деп те атайды. ... ... ... ... ... да ... ... үйретуге тиіс.
Салауаттану термині қазір барлығына мәлім, бірақ көп адамдар әлі
оның мақсаты мен ... ... ... ... біле ... қазіргі уақытта салауаттанудың міндеті мен мақсатын көпшілік қауымға
түсіндірудің қажеттілігі туындап отыр.
Профессор Г. К. ... ... ... ...... ... салауатты өмір сүру арқылы сақтап қалу”. Салауаттану –
салауатты өмір сүруді қалыптастырудың ғылыми негізі.
Салауаттану санитарлық және гигиеналық тәрбиеден тұрады, ... ... өз ... ... ... әрі ол ... сақтаудың
құралы.
Зерттеу барысында салауаттану ғылымында әлі де ... ... ... айқындалды. “Баршаның денсаулығы” тақырыбындағы бүкіл ... ... ... ... ... ... туралы сұрақтарға
жауапты тек адамдардың өмір ... ... ... ... ... ... деп ... уақытта мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарының көбінің
жекеменшікке өтуіне байланысты ... жаңа ... ... ... ... ... көпшілікті, әсіресе өскелең ұрпақты
үйретудің жаңа жүйесін қалыптастырудың мәні ... ... ... ... ... ... және әдістемелік қамтудың қазіргі
уақытқа сай болуын қажет етеді.
Қазіргі уақытта мектептерде вариативті оқытудың бір түрі ... ... ... ... ... ... ... бұл пәнді
мамандығы жоқ мұғалімдер беруде. Бұдан денсаулық сақтаудың “зиян келтірме”
деген негізгі қағидасы бұзылады. Сондықтан ... тек ... ... ... пәнінің мұғалімдері ғана сабақ беруі керек. Сонымен
бірге мектептерде байқаудан өтпеген, ... ... ... ... оқу-әдістемелік құралдарды пайдалануға тыйым салынуы
қажет.
Сауалнама жүргізудің нәтижесінде көптеген ... ... ... ... ... ... Олар бұл пән ... өте қажет деп түсінеді. ... ... ... ... ... ... кикілжіңді болдырмау, өзін өзі реттеу
сияқты тақырыптар тек салауаттану ... бір ғана жолы ... Ал ... ... және ... өмір ... қалыптастыру
үшін жаңа критерийлерді, ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ денсаулықты сақтаудың жаңа
критерийлерін ... ... ... дәрігерлер, психологтер,
гигиенистер және физиологтер қатысуы қажет. ... ... ... ... ... әсіресе тіршілікке қажетті
мәселелер бойынша жаңа әдіс-тәсілдерді ... ... яғни ... ... ... шешу керек.
Салауаттануды тек шартты түрде медициналық және педагогикалық деп
бөледі. Салауаттануды оқытуда педагогикалық бағыттың маңызы зор. ... ... ... және ... ... ... керек. Салауаттану
ғылымының дамуы, сонымен бірге салауатты өмір ... ... ... ... ... ... сақтап қалуға, адамгершілік,
дене, психикалық және ұрпақ денсаулығын сақтап қалуға бағытталады.
Салауатты өмір ... ... ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етеді. Мұғалім балаға ... ... ... Ол адамның жеке қажеттілігі және
білімді меңгеруі арқылы жүзеге асады.
Мұғалімдер мен оқушылардың бірлескен еңбегі ... ... ... ... ... болады. Оған ата-аналар, мұғалімдер, ғылым, спорт,
өнер және мәдениет қайраткерлерінің өмірінің үлгісі ... бола ... ... қоғамда көбінесе денсаулық мәдениетінің төмендегені
байқалады, оған ... ... ... жағынан төмен бұқаралық-ақпарат
құралдарының өнімдері әсер етеді. Осыдан мектепке дейінгі ұйымдарда, ... ... ... ... және жоғары оқу орындарында салауаттану
сабақтарын өткізу өзекті ... ... ... ... және ... ... оны қалыптастырудың
әдістері мен жолдары туралы жеке ғылымның қажеттілігі туындап отыр. Бірақ
атам заманнан белгілі болып келе ... ... өмір ... ... ... мәліметтердің ғылыми болжамы жасалмады, ол тек эмпирикалық
сипатта болып келеді.
Салауаттанудың зерттеу нысаны ... ... ... ... Бұл ... ... да, салауаттану да ғылым ретінде
қалыптаса алмайды. Ғалымдардың денсаулыққа берген бірнеше сипаттамалары
бар. ... саны ... 600-ге ... ... ... денсаулық сақтау
ұйымының денсаулыққа берген сипаттамасы қазіргі жағдайда ескіріп қалды,
яғни оны ... аша ... ... ... “денсаулық дегеніміз - бұл
организм күштері мен қоршаған ортаның арасындағы тепе-теңдік ... ... ... денсаулыққа берген сипаттама мынадай: “денсаулық
дегеніміз организмнің табиғи күй, яғни қалыпты, өзін-өзі ... ... ... жүйесі үйлесімді қызмет ... ... ... ... ... күй”.
Ал патофизиологтердің айтуы бойынша “денсаулық дегеніміз әртүрлі
қоғамдық және еңбек әрекетіне толық қатыса алатын ... ... ... ... ... ... ... және адамның өмір сүруіндегі әлеуметтік белсенділігі”
деп таниды.
Профессор А. Г. ... ... ... ... ... ... ... береді: “Денсаулық дегеніміз
бүтін, көп бағытты динамикалық күй, ол әлеуметтік және ... ... ... потенциалды жұмсау нәтижесінде дамиды, адамның
биологиялық және әлеуметтік қызметін қамтамасыз етеді”.
Сонымен, көптеген ... ... ... келе профессор
В.В.Колбанов: “адамның денсаулығы дегеніміз - ... ... ... ... ол ... ... және реттелу
қабілеттілігімен сипатталады. Гомеостазды қамтамасыз ету, ... ... ... ... барысын, мүшелер мен мүшелер жүйесінің
өзара үйлесімдік қызметі нәтижесінде қоршаған ортаға ... ... ... ... ... үшін қосымша және ... ... ... ... ... Осы ... ... болмауы денсаулықтың жартылай немесе толық бұзылғанын білдіреді.
Денсаулықтың толық болмауы өмір сүруге қайшы келеді”, - ... Бұл ... ... сипаттама береді.
Қазіргі жағдайда адамның дамуын оның денсаулығынан тыс қарастыруға
болмайды. ... ... тек ... және ... ... ... денсаулығын сақтауға мүмкіндік бермейді, ол
адамның өз денсаулығына селқос ... ... ... ... өз денсаулығы туралы білімін толықтыра алмайды, себебі ауырғаннан
гөрі ауруды болдырмау жеңілірек.
Егер білімнің мақсаты – ... ... ... онда ... білім
берудің негізгі бағытының бірі – оқушыларды денсаулықты сақтауға, ... ... өмір ... ... ... ... ... мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын қалыптастыру әр
мұғалімнің міндеті болуы қажет. Көптеген мектептерде салауаттануға ... ... онда ... ... денсаулық жөніндегі
әдебиеттер, техникалық құралдар жинақталған. Бұндай сынып кабинеттерінің
болуы оқушылардың ... ... ... өмір ... ... үшін ... көлемінде
әдіскерлер болуы қажет. Олар мұғалімдерге, мектептерге қажетті әдістемелік
кеңес беріп, ... ... ... жаңа ... ... ... ... оқытудың интерактивті тәсілдері, тағы
басқалар).
Бұрын педагогикалық институттарда студенттер ... ... ... Курстан өткен соң медбике атағына ие болатын. Өкінішке ... ... ол ... ... ... ... пәндер қатарына салауаттануды
енгізу қажеттілігі туындап отыр.
Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және ... ... 1998 ... желтоқсанның 24-сіндегі республикалық ... ... ... ... – денсаулықты сақтау” ... ... ... №572 бұйрығы жарық көрді.
Осы бұйрықтардың нәтижесінде “Салауаттану” пәні мектептердің оқу
жоспарларының вариативті бөлімінен орын алады. Мектепке дейінгі және ... ... ... 85 ... ... ... жүргізеді, ал
орта және жоғары оқу ... 55-64 ... ... ... – 2001 жылы ... ... ұлттық зерттеулер бойынша осы
салауаттану сабақтарын өткізу нәтижесінде шылым шегу 11 – 14 ... ... 6 ... 15 – 17 ... ... 10,0 пайызға, 18 – 19
жас арасында – 6 пайызға ... ... ... ... арасында ішектің
жұқпалы ауруларының, суық тию ауруларының азаюы байқалады. Сондай-ақ
оқушылардың зиянды ... ... ... рухани денсаулығының
жоғарылауы байқалады. Сондықтан, салауаттану білімі ... ... өмір ... ... дағдылары мен түрткіні тудыруға
көмектеседі, өз ... ... ... әр ... ... ... және кикілжіңді болдырмауға үйретеді. Салауаттану
сабақтарында оқушылар өз ... ... ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру үрдісі тек кішкене ... ... ... ғана ... оны кең ауқымда қоғамдық құбылыс ретінде
қарастыру керек екенін әр мұғалім ойында сақтауы тиіс.
1.3.Салауаттанудың түрлері
Салауаттану - адамның денсаулығы және оны ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
тұрғыдан қарастырғандықтан, денсаулықты сақтау және ... ... ... ... қорытып шығарады. Салауаттану жеке тұлғалық
және қоғамдық ... ... Жеке ... ...... ... ... адамның гигиеналық білімдері мен ... ... ... ... жеке гигиена – денені, киімді, тұратын үйін, тамақ өнімдерін, суды таза
ұстаудың санитарлық-гигиеналық ... ... ... ... болуын,
желдетіліп тұру режимін, мектептегі температуралық режимді, партада ... ... ... ...... ... ... түрде өткізуді,
физикалық жаттығуларды жүйелі орындауды, спорттық және қимылдық ойындармен
айналыысуды, жүзуді жүгіруді тағы басқаларды ойластырады.
В) шынығу – организмді су, күн, ауа ... ... ... шынықтыру
шараларын, организмнің суыққа, түрлі ауруларға төзімділігін, қарсы тура ... ... ... әдістер мен тәсілдерді орындауын қарастырады.
Г) психо гигиена мен психопрофилактика – бұл ... ... ... ... кешені. Яғни эмоционалдық ширығуды ... ... ... ... ... білуі және
орындай алуы. Құрбылар арасында, ... ... және ... ... ... ... ... ашу-ызаны болдырмау.
Д) дұрыс тамақтану - денсаулық үшін тиімді тамақтану маңызды, яғни тағам
калорялы және әртүрлі болуы ... ... ... ... ... тамақ
өнімдері қамтылуы тиіс: ет ... ... және ... ... ... жемістер, көкөністер, таза су. Тамақтану режимін сақтау, яғни
күніне 4-5 рет ... ... ... қажет. Тамақты мөлшерден артық
ішпеу және тұзды, тәтті ... көп ... ... ... аурулардың алдын алу – санитарлық - гигиеналық ... ... ... Жеке ... ... ... ... егу жұмыстарын
уақытында жүргізу. Жұқпалы ... бар ... ... ... ... ... ... сақтау, ауру жануарлар мен ... ... ... ... ... ала егу ... ... салауаттану – адам денсаулығын қорғау мен ... ... және ...... ... ... ... кіреді.
Қоғамдық салауаттанудың төмендегідей білімдері бар:
Медициналық салауаттану – отбасындағы, үйдегі мектептегі, еңбек
ұжымындағы, қоғамдық орындардағы ... және жеке ... ... ... ... ауа, су, топырақ тағы басқасанитарлық-
гигиеналық ... сай ... ... ... ... уландырғыш
заттардың мөлшерден тыс жіберілмеуін бақылайды. ... ауыз ... ауру ... ... ... ... өнімдерінде пестицидтердің болмауын қадағалайды.
Экономикалық салауаттану – адамдардың материалдық қамтамасыз
етілуін, ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... денсаулығын сақтаудағы құқықтарының ... ...... ... ... ... білім,
мәдениет, өнер, діни ұйымдардың деңгейін және ... ... ... Аам - тек ... ... иесі ... сонымен бірге
әлеуметтік жеке тұлға. Оның денсаулығы ол өсіп-дамитын қоршаған ... ... ... қоршаған ортаны қалайқорғаса, денсаулығын
қалай сақтайтыны, ... ... ... ... Ол ... және ... адамдардың денсаулығын сақтауға жауапты.
II.тарау. ОҚУШЫЛАРДЫ САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫНА ТӘРБИЕЛЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1.Оқушыларды салауатты өмір салтына қалыптастыру
Қазіргі ... ... ... өмір ... ынталандыру мен
денсаулығын қалыптастыру өзекті жалпы педагогикалық проблема болып отыр.
Бәрімізге мәлім, бүгінгі ... кең ... түрі ... ... себебі – авторитарлық - ... ... ... процесі. Осы заманға мектеп жүйесі ... ... мен ... ... негіздері мен гигиена,
валеология талаптарына сай ... ... ... ... үйрену және
негізгі мектепке өтуде көпшілік балалар үшін ауыр және бұл жағдай ... ... ... әкеп ... ... ... таусылуы, үнемі шаршап, қажудың пайда ... ... ... ... сабақ кезінде бір орнында тапжылмай ұзақ
отыруы, оның ... ... ... ... ... ... саулығына
көптеген зиянын тигізеді.
Жас ұрпақтың денсаулығының маңызды көрсеткіші оның дене дамуы
мен денесінің ... ... ... ... Осы саладағы кемшіліктің
басты себептерінің бірі – оқушылардың ... ... ... оқушылар оқу әрекетімен шамадан тыс ... ... ... ... дене ... ... тиісті дәрежеде
өткізілмейді. Үшіншіден, баланың өз бетімен дене жаттығуларын жасауға
мектепте жағдай жасалынбаған. ... атап ... ...... ... ... ... таңда нерв-психикалы қауытқушылық
орта есеппен 15-20 ... ... ... Бұл ... ... ... мектепке үйрену кезінде,
5-сыныптан орта буынға ауысу барысында және жоғарғы сынып оқушыларында оқу
жүктемесінің көлемінің артуына байланысты пайда ... ... ... мен ... арасындағы дұрыс
ұйымдастырылған педагогикалық қарым-қатынас оқушылардың ... ... ... ... ... ... психологиялық көңіл-
күйлерінің тұрақтылығы мұғалімдердің ... ... ... ... Әр мұғалімнің педагогикалық қателігі - жүйке жүйесі
әлсіз, нервтік – психикалық және жүрек ауруларынан зардап ... ... ... қызу темпераментті ұл балаларға негативтік әсер етуі мүмкін.
Сондықтан да ... ... ... ... ... мен ... оқушылар арасындағы алуан түрлі қарым-қатынас тәсілдері мектеп
субьектілері денсаулығына үлкен ... ... ... ... ... ... кешенді қарым-қатынас жасаудың маңызы зор. Ол
мектеп жағдайында дені сау, толық ... ... ... жеке ... ... шарт ... ... кезде салауаттану әр түрлі бағытта дамуда. Мектептерде
валеология немесе салауаттану сабағы әр ... ... Оған ... ... ... ... ... жетіспеуі, әдістемелік оқу-құралдардың
аздығынан деп ойлайды. Қазақ тілінде оқытылатын мектептерде ... ... әлі де ... ... кезде салауаттану пәні жеке
пән болып енгізілуі – бұл ... ... ... ... ... оқытып жатыр, материалдық базалары қандай деген сұрақтар маңында ... ... көп. Бұл пән ... ... ... жасалынуы қолға
алынып, бағдарлама қайта қаралып, ол ... ... ... ету ... да ... алынды. Биылғы оқу жылын
валеология пәнінен жаңа өзгертілген, ... ... ... игі өзгерістер көңіл қуантады.
Салауаттану пәні мектепте ... көп ... ... ... ... ... біршама. Биылғы жылы арнайы білімді валеолог-
мұғалімдердің алғашқылары республика жоғары оқу орындарынан бітіріп ...... ... да ... береді. Ескеретін бір жағдай салауаттану
пәні – басқа биология, ... ... ... ... ... ... ... көпшілігіміздің әлі түсіне алмай келетіндігімізде.
Салауаттану сабағы жеңіл ... оған ... ... ... ... ... ... жасатса, жуынса, су құйса, дұрыс жүрсе
болды, денің сау ... деп айта салу – ... ... ... ... ... төмендетіп алған жоқпыз ба деген ой келеді. Олай
дейтініміз, кез келген ... ... ... беруі, тақырыптардың
әр сыныпта қайталануы, оқу құралдарының ... әр ... ... әр
түрлі өткізуі көпшілік қауымда осындай ой туғызады. Мұғалімдер арнайы ... ... ... әр ... ... ... ... жаздыруға әдеттендірді. Бұл бір жағынан жақсы, ... ... ол ... ... ... медициналық
әдебиеттерден тағы басқа жинақтардан алатындықтан тақырыпты түсіну, меңгеру
қиындайды. Міне, осы ... бәрі жаңа ғана ... ... ... ... күрделі, өмірге қажетті пәнді оқытуда келеңсіз жағдайларға,
оқушылардың пәнге қызығушылығын төмендетуге әкеледі деп ... ... ... бұл ... ... ... ерекшелігін,
тақырыптардың қайталануының себебін түсінбеуден. Бұл заңдылық бала саны
өскен сайын берілетін ... ... ... ... Егер ... қайталанса, онда пәнге деген ... ... ... пән ... ... ... валеология пәнін арнаулы білімді валеолог маман,
тіпті болмаса биолог, психолог мамандар оқыту қажет, олар дене ... ... ... ... ... ... ... үлкен жұмыс атқарғанда ғана бұл пәнді оқыту ... ... ... ... 1-4 ... ... пәнінің
оқытылуына аса назар аударылып, дұрыс жолға қойылса, материалдық база
жасалса, ... ... ... ... ... ... үйренгендігі
сияқты, бұл пәнді де оқи отырып, өз ... ... ... ... ... ... күн ... киіну, жуыну тәртібі, шынығу ережелерін –
автоматты түрде біреудің айтуымен ғана емес, өз ... ... ... Бұл үшін ... ... ... жазу сабағы сияқты,
аса мән беріп, бағдарламада көрсетілген білімдер мен біліктерді, дағдыларды
дұрыс қалыптастыру керек. Ал, мұны арнайы ... ... ... ғана ... ... ... сыныпта балада салауаттанудың негізгі бағыттары дұрыс
қалыптастырылса, оқушы 1-сынаптан ... ... ... төл ... бақылау күнделігі сияқты одан да ... іске ... өз ... үлкен ән беруге үйренеді. Шынықтыру ... оны ... ... ... оған оның ... ... ... маман, ата-ана, өзге мұғалімдер көмегі қажет. Сонда ғана біз бала
тәрбиесінде жетістікке жетеміз.
Төртінші себебі, ... бұл ... аса ... оның ... түсінбейтіндігінен. Бастауыш сынып
оқушыларының ата – анасы жоғары сыныптарға қарағанда ... ... ... Осы ... ... бала ... ... ішіндегі
валеология пәнінің негізгі бағыттары бойынша үйде ... ... ... ... ... мен шынықтыруға бағытталған дағдыларды дұрыс
қалыптастырған жөн. Бұл дағдылар дұрыс қалыптасса, ол әдетке ... ... ... өмір ... ең ... үйлесімді тәртіп;
- иммунитетті және денені шынықтыру;
- дұрыс тамақтану;
- орнықты өмір сүру әдеті;
- зиянды әдеттің болмауы ... ... да, әдет ... ... ... белсенділік – деп түсіндіреді.
Қазақта “Деннің ...... ...... ұғым
қалыптасқан. Олай болса, ... өмір ... және оны ... ... ... бойы күн ... ... келе жатқан
әлеуметтік маңызы бар күрделі мәселе. Себебі жаңа XXI ғасырдың адамы – дені
сау рухы күшті, жан ... таза адам ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру – мемлекеттің қамқорлығы. Дені сау адам
– қоғамның маңызды құндылығы.
Деннің сау болуы – ол, яғни ... ... ... қуаныш
сезіміне бөлену, өмірден ләззат алу, баланың жаңа жыл ... ... ... ... күнді асыға ризашылдық көңіл күймен тосу және
кешкілік қамкөңілсіз, кіршіксіз тәртіп ұйқыға кету, ең ... ... сүю, ... ... ... ... ... көңіл күйі тек
оларды қоршаған қандай да болмасын өмірге ғана ... ... ... ... сол өмір туралы адамның өз ойы қандай
болатындығына да байланыстылығы. Осындай көзқарас ... ... ... ... ... ... көмектесуі мүмкін. Табиғат адам
баласын бақытты және қуанышты өмір сүруге ... ол оны ... ... ... ала ... ... ... кезден бізге мәлім болғанындай: “Қозғалыс – ол өмір”,
“Деннің саулығы – ... ... ... ... ...... ... және деннің саулығының кепілі”, “Күн, ауа және су – ... ең ...... ... осы мәселе қалай қарастырылады? Ал, ... ... ... өзен, көл және дала, оның әр түрлі табиғи өсімдіктері
мен шөптері; аспан – оның ... ... ... ... ... аспан -
өзінің айы мен жарқыраған жұлдыздары – осының бәрі айналып келгенде ... ... ... пе, ... қала ... ол қалай? Міне,
көріп отырғанымыздай “Салауатты өмір сүру” мәселесіне қатысты ... ... ... ... болады. Мәселе, оның санында ... оның ... ... ... өмірінде оның қолданысында!
“Салауатты өмір сүру салтына” 3 идея ... бола ... ... жан ... ... ... Бұл ... тәрбие
жұмысының мақсатын анықтау мен оны ұйымдастырудың негізгі қазығы, діңгегі
және баланың өзін-өзі ... ... ... ... ... Ол ... өзі осы ... маңызды жетекшісіне айналуы тиіс. Ол ... ... ... ... ... ... байланысты
атқаруы және соған сай өзі де өмір сүре ... ... ... ғана ол ... ... ... өмір сүру идеясы және әдістемесі бүкіл ... ... ... ... Ол ... ... ... жоғары
көтереді. Ол үшін тәрбиешілер салауатты өмір сүруді ынталандыру және оның
жүйесін құруы қажет. Ең алдымен, оның ... ... ... әдістемелік ережелерін анықтағаны жөн. ... ... ... ... ... жеке ... ... өмір сүруі мен оны
ынталандыру бағдарламасының ...... өмір ... Ол үшін ... ... ... саласынан жинақтаған білімдердің болуы ... ... ... және ... ... гигиена,
валеология, педагогика, этика-эстетика, экология және тағы ... ... ... ... нығайту үшін балаға өзіне
сенімділікті, өзін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға болады:
- негізгі білімді;
- баланың өз ... сай ... даму ... ету;
- оқушыларды білімді, жан-жақты дамыған, денсаулығы жақсы, рухани ... етіп ... ... ... ... деген жауапкершілік
пен денсаулыққа әсер ететін факторлар туралы білім қалыптастыру;
- таным сферасын дамыту (есте сақтау ... ... ... ... агрессивтіліктің алдын алып өзара қатынас мәдениетін қалыптастыру.
Мектептегі қазіргі оқытылып жатқан имандылық идеялардың діни
бағыты басым. ... ... ... адам ... ... бірі ... ... ескерілген.
Адамның материалдық қажеттіліктерінің бірі — физикалық дене
мүшесінің ... ... күні ең ... ... салауатты өмір салтын
қалыптастыру. Яғни, адамның денесінің саулығы, сақталуы, нығаюы, ширауы,
сергектенуі, ... ... ... ... ... - ... биологиялық процесте тұруы. Ал рухани қажеттілік
деген ұғым — ... ... яғни ... ... адалдығына,
имандылығына байланысты. Осы мәселе ... қай ... ... қалыптасып, сыңаржақ қалып қоймауы қажет.
Аристотельден кейінгі екінші ... ... ... мен ... ... ... болғанымен барлығы бір бакытқа
сенеді, бір мақсатқа жетуге ұмтылады" — деген. Қай ... да ... ... сенім негізінде құрылған адамзат қоғамы адамгершілікті,
имандылық пен мейрімі ... ... де ... ... ... ... өзі дәлелдеп отыр.
Ислам діні қазақ топырағына Арыстан баб арқылы осыдан 13
ғасырдай ... ... ... ... дінімен енген "иман" — ұғымы
"Аллаға сену", "наным", "сенім" ... ... Бір ... сену арқылы
имандылық негізінде адамдар өтірік, өсек, қиянат, қорлық, зорлық,
қайырымсыздық деген ... ... ... ... ... ... адамдардың көңілі тазарып, "Алланың нұрына бөленген" — деген
сенімде болған.
Қазақ ... ... "Дін — ... езгінің құралы
ғана емес, ғылымның, прогрестің де ... ... бойы дін ... ... білу, оның жойқын күштеріне бұғау салып, ... ізгі ... ... ... ... (32 бет/ 4т. ... -
делінген, сөйтіп тоталитарлық кезеңде тіліміз бен ... ... ... ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен
ұлтарақтай жері үшін, ... үшін ... ... ... сонда да, аңсаған
армандары — тәуелсіздікке үміттеніп көз алдында сағымдай ... ... ... ... ... ... төрт тілек бар:
Ғадалат — әділдік, турашылдық, сахауат — ... ... ... барға ризалық және инабат дейді. Осылардың бәрі жақсы ниетпен
туындайды. Бүл ... ... ... Ғ.С. "Әр нәрсе адамның
сөзіне емес, оның істеген ісіне байланысты" — ... ... ... ... ... ... салауатты өмір салтына, ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүрге
тәрбиелеу қажет.
Осыдан мынадай тұжырымға келуге болады:
І.Ойы саудың — жаны сау. Жеке ... ... ... ... ықыласын
арттыру, олардың ақыл-ой қабілетін дамыту, ой парасатын қалыптастыру.
2.Жаны саудың — тәні сау. ... төл ... ... ... ... жеке ... сана-сезімін, имандылық қадір қасиетін
қалыптастыру бағытында жұмыстар ұйымдастыру.
3. Тәні саудың — дені сау. ... бір ...... ... ... дене ... ... мұрасы мол. Осы мұраның негізінде ... ... ... ... ... тән ... жан
сұлулығының, имандылығының қалыптасуына көмектесу, бағыт беру.
4. Ісі ...... сау. ... ... жеке ... бойына
жастайынан сіңіру, адал, үлкен жауапкершілікпен, іскерлікпен еңбек ... ... ... ... ... ... әр түрлі сауықтыру жүйелерін де
пайдаланған дұрыс. Ең бастысы, адам өз ... ... ... ... ... ... ... сену керек. Осыны жүзеге асыра отырып,
әр оқушының денсаулығын қалпына ... оны ... ... ... ... ... өмір ... құруға қатысты дәрігерлердің берген кеңесін
ұсынамыз:
1.Күн сәулесін пайдалану.
2. Таза ауамен демалу.
3.Таза суды ... ... ... Дене ... Жақсы демалыс.
8. Жақсы мүсін.
9. Ақыл-ес.
Салауатты ұрпақты кәмелет жасқа дейін ... ... қол ... қиын шығар. Бұл – тек қана педагогика немесе
психология, ия болмаса, ... ... ... ... ... ... ... өзекті мәселелердің бірі.
Салауатты ұрпақты тәрбиелеуді жүзеге асыру оқушы санасын
салауатты өмір ... ... ... біліммен құралдандыруға
негізделеді. Күні бүгінге ... осы ... ... әдебиеттер
мазмұнына көз тастайтын болсақ, физикалық ... ... ... ... зиянды әдеттерге бой алдырмау ... ... ... ... өмір салтының мазмұнын толық ашып бере
алмайды.
Салауатты өмір салты организмнің тәулік бойы ... ... ... ...... жүйесінің қызметін арттырады,
сыртқы орта мен аурулар секілді жайттарға қарсы ... ... ... ... тамақтану; гигиена талаптарын дұрыс қадағалауға
әрекет жасау; жеке және қоғамдық ... ... ... ... ... ... білуге арналған және жүйкесі тозудан сақтандыруды
қалыптастырудағы психогигиена; жыныстық тәрбие, жыныстық ... ... ... ... ... ... ... мектепте
жарақаттанудың алдын алу; зиянды ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру тақырыбындағы ... деп осы ... ... және діни ... әр ... теледидар-радио бағдарламаларын, басылым бетіндегі
салауаттылыққа ... ... мен ... ... ... кеңестерін атап көрсетуге болады.
2.2. Салауатты өмір салтын ... ... ... салауатты өмір салтына тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... мен
бағдарламалардан алынған мәліметтерге жасалған талдау қорытындысы:
1. Жас ... ... өмір ... ... жеке ... қалыптасуына бағытталған салауатты өмір сүру ... ... ... анықтауға мүмкіндік берді.
2. Халықтың педагогикалық құралдарын пайдалану ... жас ... өмір сүру ... ... ... ерекшеліктері мен
міндеттерін көрсету; оптимальді психологиялық, педагогикалық жағдайын жасау
және жас ... ... өмір сүру ... түсінігін сезіндіру; оларға
өзін тәрбиелеуге көмек көрсету; жас өспірімдердің өз өміріне, денсаулығына
жауапкершілігін ... және ... ... ... ... ... болып табылатын салауатты өмір сүру салты бойынша
сауаттылық және ... жас ... ... өмір сүру ... ... моделін жасауға; осы құрылымдық модель негізінде
сыныптан тыс жұмыстар ... ... ... ... және ... ... өмір салты тәрбиесі деңгейін анықтауға
болады.
3. Сыныптан тыс ... ... ... өмір ... ... ... педагогикалық жағдайын көрсету, мысалы, жас
өспірімдердің дамуының жасына қарай ерекшеліктері, аймақтық, этникалық,
демографиялық және ... ... ... – психологиялық және
жеке іс-әрекеттік жағдайлар жас ... ... ... ... іс-әрекетін анықтауға септігін тигізеді.
4. Жас өспірімді салауатты өмір ... ... ... ... көрсетілген жағдайлар негізінде құруға мүмкіндік береді.
Сыныптан тыс жұмыстарды жүргізу барысында ... өмір ... ... моделін жасау кезінде педагогикалық ұжым ... ... ... ... Эксперимент нәтижесіне талдау
жас өспірімдерге салауатты өмір сүру салтын ... ... және ... ... ... ... салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру бойынша
мектеп мұғалімдерімен жүргізілген ... ... ... ... алынды:
1. Ізгілікке бағытталған тәрбие үрдісі мұғалімнің курстық ... ... ... ... көп нұсқалығы сыныптан тыс жұмыс ... ... ... тыс ... ... ... ... жүйелілігі балалар
дамуы (физиологиялық, психикалық) туралы ... ... ие ... тәжірибемізден мысал келтірейік. Практикада ... ... ... ... ... өмір – денсаулық кепілі.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: салауатты өмір салты ... ... ... ... деген көзқарасын қалыптастыру;
Дамытушылық: оқушылардың жеке басының гигиеналық тазалығы және ... ... ... жасауға, денсаулықты күтіп отыруға бейімдеу,
өз денсаулықтарына жауапкершілікпен қарау сезімдерін дамыту;
Тәрбиелік: ... ... ... ... ... салауатты өмір салтына тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: панорамалық сабақ.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, тірек-сызба, сұрақ-жауап, көрнекілеу,әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: плакаттар, суреттер, ... ... ... ... ... ... түгелдеу; оқушылар назарын сабаққа
аудару.
I.Үй тапсырмасын сұрау.
- үйге берілген тапсырманы сұраймын. ... ... ... ... сабақ.
Бүгінгі біздің өтетін тақырыбымыз: “Салауатты өмір – ... ... ... өмір салты” деген сөзге ассоциация құрғызамын
Оқушыларға жаңа тақырыпты сурет бойынша түсіндіремін.
1. Ауыз қуысы біздің денсаулығымызды сақтайтын жеріміздің ... ... ... ұстауымыз керек. Яғни, тісті күнде екі рет жуу қажет.
2. Тамақты өз уақытында, үш мезгіл ішуіміз керек. Сол ... ... ... ... ішер ... ... ... керек. Тамақ адамға
күш-қуат, жігер, ынта, ниет беріп тұрады.
3. Суға апта ... түсу ... ... Бойымызды таза, ұқыпты ұстау дене
мүшеміздің дамуына көп көмегін тигізеді.
4. ... ... ... таза ... дем ... ... Партаға дұрыс отыру омыртқа жотамыздың жақсы дамуына көмегін тигізеді.
III. ... өмір ... ... басты мақсаты дені сау болу,
білімді, денсаулығы зор ... ... ... ... ... ... ... Кез келген әрбір адам физикалық, ... ... ... ... болу үшін ... өмір ... ... тиіс. Жат
әдеттен аулақ болып, уақытты ... ... ... ... ... мысалы, таза табиғатқа серуенге шығу, жүгіру, суға шомылу ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек – таза ауа, суық су, ара мен бата” деген
қағиданы кім ... ... ... ... балалар, сендер жас кездеріңнен салауатты өмір ... өз ... ... ... ... ... ... өмірдегі мақсаттарыңа еш кедергісіз жетесіңдер, білім алуға
уақыттарың көп болады.
IV. Қызығушылығын ... ... ... ойыны.
1. Дөп-дөңгелек қос шыны,
Бұзылмайды достығы.
Өмір бойы екеуі,
Қол ұстасып өтеді. ... ... ... ... ... оны ... ... ... ... ... су ... ... ... болса да қар емес,
Шешуін кім табады. ... ... ... ... ... ол күн ... өзін де. ... Оң жағымда бес сарбаз
Сол жағымда бес сарбаз. (Он ... ... ... алшақ аяғым,
Кері еді көкірек.
Еркін тыныс аламын
Санаймын:
Бір! Екі! – деп.
Дене шынықтыру жаттығуларын ... ... мен ... соң ... ... тісімді,
Жуынамын күтініп.
Оқушыламен бірге отырып жаттығу жасап, сөзжұмбақ шештіремін.
VI. “Денсаулық” сөзіне мақал-мәтел айту.
Д – Дәрі шөптен, ақыл көптен
Е – Емнің алды ...... ... денсаулық
С – саулық байлық негізі
А – Ас адамның арқауы
У – У ішсең өлерсің
Л – Ластың досы ...... ... ... ...... қолдан жұғады
VII. Шығармашылық жұмыс. Балалардан дені сау адам қандай болу ... ... ... Дені сау адам ол ... ... сау адам:
- шыныққан
- еңбекқор
- білімді
- көңілді
- қоғамға пайдасын тигізеді
- белсенді
- кез келген мәселені шеше алады
- елімізді көркейтеді
- ... ... ... ... ... байлығы не?
2. Дені сау адамның көңілі қандай болады?
3. Біз салауатты өмірдің несін сақтауымыз керек?
4. Деніміз сау ... үшін не ... ... Сау ... салауатты не болады?
6. Асқар тауда қалың орман,
Кейде оны шөпей орам.
7. Жаны саудың несі сау?
IX. Қорытынды.
Оқушыларды үш топқа бөліп “Егер де мен ” ... ... ... ... 1-ші топтағылар мұғалімдер, 2-ші топтағылар спортшылар, 3-
топтағылар дәрігерлер болып, “Салауатты өмір салты – ... ... ... өз ... жазады.
X. Үйге тапсырма: “Салауатты өмір сүрейік” тақырыбына эссе жазу.
Тақырыбы: Салауатты өмір – нұрлы болашақ
Тәрбие ... ... ... азғындатып, адамды кісілік қасиетінен айыратын шылым,
есірткі, ішімдіктің адамзатқа тигізетін зияны жайлы түсіндіру және олардан
сақтану жолдарын ... ... ... ... ... ... ... менен
жаманды айыра біліп, жаман әдеттерден бойларын ... ... ... ... ізденуге, зерттеуге баулу. Жауапкершілігін арттыру.
Тәрбиелік: Қоғамға пайда келтіретін, дені сау, ... жаны ... нық ... қарайтын ұрпақ тәрбиелеу. Өзара сыйластық пен
ұйымшылдыққа ... ... ...... ... ... спорт
жайлы нақыл сөздер жазылған плакаттар, тақырыбы жазылған плакат.
Түрі: Топтық сайыс
Барысы:
Мұғалім:Өмір адамға табиғатпен берілген ең қымбат дүние. Адамның ... ... ұзақ өмір ... ... – оның денсаулығы. Қазіргі таңда бүкіл
әлемді толғандырып отырған ... бірі – ... ...... ең ... де ... ... болмайтын, жоғалса
қайта орнына келуі қиын асыл ... ел ... ... - 2030” бағдарламасындағы
ұзақ мерзімді басымдықтың бірі – ... ... ... мен әл ... ... өз ... аяғына
дейін сау болуы және оларды қоршаған табиғи ортаның таза болуы ... ... өмір ... ... ... ... көрсетеді.
Бүгінгі таңда өз тәуелсіздігін алған егеменді елімізде ... ... ... жан - жақты дамыған, денсаулығы мықты,
салауатты өмір салтын жандарына ... ... ... ... қоя ... тұлғаларды тәрбиелеу - басты талап.
Кейде адамның денсаулығы түрлі ... ... ... ... ... көлік апаты, қыста тайып ... ... ... дене жарақатын алуы.
Ал, ең өкініштісі – адамның өз денсаулығына кері әсер ... ... ... төндіретін зиянды әдеттерге әуес болуы болып отыр. ... ... ... ... ... ... және ... ішу.
Жас жеткіншек талшыбық секілді иілгіш, жел қайда соқса солай ... ... ... оп оңай бой ... ... да ... мүмкін.
Сондықтан да жасөспірімдерді осындай жаман әдеттерден сақтандыру ... ... ... ... зор деп ... Олай ... ... – нұрлы болашақ» атты тәрбие сағатқа қош келдіңіздер!
Тәрбие сағат үш топтың сайысы түрінде жүргізіледі.
1 - топ: «Денсаулық» тобы (Темекіге ... ... - топ: ... тобы ... ... ... - топ: «Салауат» тобы (Ішімдікке қарсы топ)
Сайыстың кезеңдері:
1. Таныстыру (әр топ өз ұраны мен ... ... Жоба ... ... жұмыстарын слайд бойынша түсіндіріп, қорғап шығады)
3. «Уланбасын өмірің» үй тапсырмасы ( эссе жазу ... өлең ... ... тап» ... ... Жарнама (сурет салу)
6. «Жаманнан жирен» (ассосация құру)
7. Проблемалық сұрақ
8. «Есіңде сақта!» (ассосация)
Сайысты бастамас бұрын әділ баға ... ... ... сайлап
алайық.
Қазір көктем мезгілі болғандықтан, санаулы ... ... ... ... өсетін көктемнің алғашқы гүлі - жауқазын жайқала өсіп шығады.
Сендер әр кезең бойынша алған ұпайларыңа жауқазын ... ... ... 10 ұпай, сары жауқазын - 9 ұпай, қызғыш жауқазын - 8 ұпай. Сайыс соңында
қай топ көп ... ... сол топ ... ... Олай болса, сайысты
бастайық.
1. Таныстыру (әр топ өздерінің ұраны мен төсбелгілерін таныстырып ... - ... ... топ: ... ... ... ... сорсаң улайсың,
Өзіңді - өзің жіпсіз байлап шырмайсың»
2 - «Болашақ» тобы
Біздің топ: ... ... ... ... өмір салтын сақтаймыз.
Біз - жасөспірім қауымы,
Жаман жолды баспаймыз.
Ақылды, нық сеніммен,
Болашаққа аттаймыз.»
3 - «Салауат» ... топ: ... ... ... бала ... ... бала ... үйір.»
2. Жоба қорғау (зерттеу жұмыстарын слайд бойынша түсіндіріп, ... ... топ ... берілген тапсырма бойынша жүргізген зерттеу жұмыстарын
қорғау керек.
«Денсаулық» ... ... ... ... ... зияны»
«Болашақ» тобының тақырыбы «Есірткісіз болашақ»
«Салауат» тобының тақырыбы «Ішімдіктің зияны»
3. «Уланбасын өмірің» үй тапсырмасы.
Әр топ зиянды әдеттер ... эссе ... өлең ... ... ... ... ... тап» деп аталатын сайыс кезеңінде әр топ оқушылары өздеріне
берілген сөздерді ... ... ... айту керек. Мақал зиянды әдеттер
мен денсаулыққа қатысты болуы керек.
«Денсаулық» тобына (Тіле, сырқат, дәрі, ауыз, жарлы, нұқсан)
1. ... өлім ... өмір ... ... - тән ... - жан жарасы.
3. Аурудың жақсысы жоқ,
Дәрінің тәттісі жоқ.
4. Ішің ауырса, аузыңды тый.
5. ... ... - ... ... Арақ - ... нұқсан,
Темекі - тегіңе нұқсан.
«Болашақ» тобына (Жирен, жолама, байлық, ем, салауат, шымыр)
1. Жақсыдан үйрен,
Жаманнан жирен.
2. Есірткіге жолама,
Жетелейді молаға.
3. Денсаулық - зор ... ... ем ... ... ... ... өмір - көтеріңкі көңіл
6. Шынықсаң шымыр боларсың
«Салауат» тобына (Шарап, әзәзіл, жеті, күлдіреді, азғын, ас)
1. Кәпір ғұрыпты бұзады,
Шарап шырықты ... ... ... ... Жол жеті ... тал түсте адастырады.
4. Арақ алдымен күлдіреді,
Күлдіріп отырып бүлдіреді.
5. Арақ ішті дегенше
Азғын жолға түсті ... Арақ - ... ... ас ... ... зиянды әдеттерден сақтанып, салауатты өмір ... ... ... ... Топ ... ... қатысуы тиіс.
Әр топ өздеріне берілген тапсырма бойынша жұмыс ... ... ... «Темекіге қарсы»
«Болашақ» тобының тақырыбы «Есірткіге қарсы»
«Салауат» тобының тақырыбы «Ішімдікке ... ... ... деп ... ... ... тобы «Темекі» сөзіне,
«Болашақ» тобы «Есірткі» сөзіне, «Салауат» тобы «Ішімдік» ... ... ... саны мен ... ... ... сұрақ «Жасөспірімдердің зиянды әрекеттерге баруының себебі
не?»
Әр топқа «Жасөспірімдердің зиянды әрекеттерге баруының себебі не?» ... ... ... Әр ... өз ойын ... ... ... (ассосация құру)
Сайыстың соңғы қорытынды кезеңінде барлық топ оқушылары енді ... ... ... құрайды. Мұнда оқушылардың салауатты өмір сүру үшін
қажетті нәрселерді қаншалықты білетіні бағаланады.
Әділқазылар алқасы жеңімпаз топты ... ... ... ... «Салауатты өмір - нұрлы болашақ» тақырыбындағы болып
жатқан сайыс ... ... ... өз ... ... Бұл ... ... зиянды әдеттер жайлы біраз мағлұмат алдыңдар деп ойлаймын.
Сендер қазір 7 - сыныптың оқушысы болғандықтан, ата - ана да, ... да ... ... ... ... ... ... алуына және денсаулығына көңіл бөліп отыр. Кейбір балалар туа бітті
мүгедек болып жатады. Соған қарамастан қоғамға кішкене ... да ... үшін ... ... ... Ал, сендердің дендерің сау, дене
мүшелерің бүтін. Осы ... ... ... ... ... ... ... Осы өтілген «Салауатты өмір – нұрлы болашақ»
тақырыбындағы тәрбие сағаты сендерге мәңгілік сабақ ... ... ... болып, салауатты өмір салтын жандарыңа серік етіңдер.
Сонда ғана сендердің болашақтарың нұрлы болып, еліміздің өркендеуіне
зор үлес қосатын азамат болуларыңа мен ... ... ... ... сау қазақтың,
Ұрпағы көбейсін.
Мәдениет өркендеп,
Табиғат көркейіп,
Қазақтың сымбатты,
Ұл - қызы көбейсін!
ҚОРЫТЫНДЫ
Денсаулықтың қай анықтамасы болсын оны адам ... ... ... өз ... кеңейтуі деген тұжырымға
негізделген. Бірақ денсаулықты организмнің атқаратын ... ... ... емес екені де күмәнсіз. Адам – тірі жүйе, оның негізін
физикалық пен рухан, табиғи мен ... ... ... және ... бастамалар құрады. Денсаулық тіршілік барысында жастық
ерекшеліктеріне, организмнің қоршаған ... ... ... ... ... қалыптасады. Денсаулық организмнің
өзгермелі сыртқы және ішкі ортаға бейімделуін, ағза ... ... ... ... білу және ... қызметтерді сақтап
кеңейтуге бағытталады. Мұндай сау адамға тән ... іске ... ... және ішкі ... ... ішінде әлеуметтік-мәдени-саяси
жүйе, жеке бастың өмір салты, денсаулық потенциалы, ... ... ... орта. Демек, денсаулық әдістемесі адам ағзасын сыртқы
ортамен тығыз байланысты біртұтас жүйе ... ... ... ... ... ... көп ... болуы керек.
Осы негіздерге сүйене отырып жүргізген зерттеу жұмыстарымыздың
негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... ... өмір салтын насихаттау жұмысы жылдан-жылға
толықтырыла түсетін болса дені сау, жаны сау ... ... ... ... сенім білдіреміз.
Үшінші күйді дер кезінде анықтап, ағзаның не оның белгілі бір
мүшесімен жүйесінің ... ... ... ... сол ... ... ... Бұл мәселе ағзаның әр жүйесіне тән ... ... ... немесе компенсаторлық механизмдерді
жұмылдыру. Яғни ағза жүйелерінің қорлары, денсаулық қорын түзеді. Денсаулық
қоры неғұрлым ... ... ... ... саны көп, ал ауру ... ... ... зерттеу жұмысымыздағы адам ... ... ... принципі жүрек ырғағын реттеу қызметінің
қаншалықты орталықтандырылғанын ескеруге негізделген.
Валеологияда қолданылатын пайымдаушылық ... ... ... орта ... ... ... оның өзінше ұйымдастыру, даму және ... ... ... ... ағза ... ... ... физиологиялық, психологиялық, генеративтік қызметтерін тұрақты
деңгейде ... және іс ... ... ... ... ... ... жұмысымызды қортындысын бағалай ... ... ... – ол, жас ... ... ... ... қалыптастыра отырып сақтау, нығайтудың, аурудан
сақтанудың бірден – бір жолы – салауатты өмір салты, денсаулық ... ... ... түрде түсініп, сауықтыру процесіне белсене қатысуы. ... ... бар ... ... ... – “Қазақстан -
2030” ұлттық сауықтыру бағдарламасын іске асырудың басты бір шарты.
Салауатты өмір салтын ... ... ... маңызы
зор.
Қорыта айтқанда, бастауыш сыныптағы бала жақсы ... ... ... ... ең ... ... Дәл осы ... дағдыларды үйретіп отырып, оның аңыздылығын түсініп, ... ... ... өз ... ... және ... ... әр қадамын саналылықпен ойлайтын жастарды қалыптастыраалсақ, пәнді
оқытудағы ... ... деп ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан ... ... ... ... К.А., Адылханов А.С. Қазақстан Республикасының үздіксіз
білім беру ... ... өмір ... ... ... Дене ... ... және салауаттылық
негізі.№1-2003.
3. Әлімжанова Г. Салауатты өмір ... ... ... мектеп, №2-2004.
4. «Салауаттану денсаулықты сақтау» бағдарламасы ... ... ... ... А.С. Әділханов, Л.З.Тель. –
Алматы, 2002.
5. Сәулебекова М.. Салауатты өмір салты – денсаулық ... ... ... ... ... ... Г.Б., ... Ә.С.. Адам экологиясы. – Алматы, 2001.
7. Ормантаев К.С., Ешмұқамбетов С.Н.. Экология және адам мен ...... ... ... Ә. Дене ...... өмірнегізі. //Биология және
салауаттылық негізі. №3-2004.
9. ... А.. ... өмір ... ... Денсаулық. №5, 2002
жыл.
10. Икіманова Т.Саулық пен сымбат. – Алматы, «Қайнар» 1991жыл.
11. ... Г.Г., ... А.А. ... мен ... ... ... – Алматы, «Мектеп», 2003.
12. Құрманғалиева Б.Сымбат және денсаулық. //Биология және ... ... ... ... өмір ... ... ... //Биология және
салауаттылық негізі.№3-2003.
14. Исимова А.Салауатты өмір ...... ... ... ... ... Өмешұлы Ә.Денсаулық туралы не білесіз?. //Биология және ... ... ... Ж.А., ... А.А.. Оқушылардың денсаулығын жақсартудың
проблемалары. Салауатты өмір ... ... ... алдын алудың
және денсаулықты нығайтудың өзекті мәселелері. //Биология ... ... ... ... М.Т., ... Г.Г., ... А.А.. ... мен жасөспірімдер
физиологиясы және гигиенасы. – Алматы. ... ... ... Х.К., ... Ж.Б.. ...... ... Амосов Н.М.. Денсаулық туралы толғаныстар. – Алматы. Қазақстан,1989.
20. Ормантаев К.С., Ешмұқанбетов С.М. Экология және адам мен ...... ... ... Х.Қ., Нілдібаева Ж.Б «Валеология» Алматы, 1999, №5-14б
22. Жатқанбаев Ж.Ж. «Валеология» Алматы, 2004ж, №7-28 б
23. Тель Л.З., ... Е.Д. ... І,ІІ том ... 2002ж ... ... Т.К. Спорттық медицина. А., 1997, 317с.
25. Мустафина Т.К. Основы валеологии. А., 1999, 116 ... ... Е.Т. ... А. Қаз. ... ... ... Г.Л. ... валеология. М., 2000.
28. Брехман И.И. Валеология – наука о ... М., ... ... Билич Г.Л., Назарова Л.В. Основы валеологии. – ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Экологиялық сараптама түрлері »19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь