Сауат ашу кезіңіндегі жаңа технологиялар бойынша сабақ жүргізудің әдіс-тәсілдері

Жоспар

Кіріспе
1. Сауат ашу кезіңіндегі жаңа технологиялар бойынша сабақ жүргізудің әдіс.тәсілдері
1.1. Сауат ашу әдісі туралы ұғым
1.2. Сауат ашу кезеңінде пайдаланылатын көрнекті құралдар
1.3. Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын дамыту
2. Оқу мен тіл дамыту әдістемесі негізінде жаңа технологияларды пайдалану
2.1. Оқудың маңызы мен мақсаты және қағидалары
2.2. Оқулыққа енген материалдар және олардыоқыту туралы
2.3. Оқудың түрлері
2.4. Жаңа технология арқылы баланы оқыта отырып, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру
3. Тәжірибелік бөлім
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

«Ана тілін толық меңгермеген бала тарихты және жаратылыстану ғылымдарын үйренген кезде, теореманы, математикалық бір есепті өз сөзімен айтып бере алмай, дәл осындай күйге ұшырайды. Ана тілі басқа пәндердің бәріне қатысы бар және олардың нәтижелерін өзіне жинақтайтын басты, өзекті пән екені енді түсінікті емес пе?»
К. Д. Ушинский
Ана тілінде оқу-жазуға дағдылану арқылы басқа пәндерді оқып-үйренуге жол ашылады.
Сауат ашу кезеңі негізінен үшке бөлінеді:
1) әліппеге дейінге дайындық кезеңі;
2) әліппе кезеңі;
3) әліппе¬ден кейінгі кезең.
Дайындық кезеңдебөбектерді бір ұжымға ұйымдастыру жұмысына баса назар аударылады.
Өйткені 6-7 жасар баланың мектепке оқуға түсуімен байланысты, жаңа жағдайға, жаңа адамдарға (мұғалімге, балаларға) үйрену, олармен қарым-қатынасқа түсу балаларға басында әжептәуір салмақ түсіреді. Мұнда балалардың барлығы бірігіп, әсіресе бір-бірінен сұрап, анықтау арқылы орындайтын тапсырмалар беру оларды жақындастырады. Сонымен қатар балаларды біріктіруде ойын ерекше роль атқарады (мысалы, шеберхана ойыны).
Дайындық кезеңінде оқуға, жазуға әзірлік жасалады. Мұғалім балалардың, білім дәрежесімен танысады, қалай сөйлей алатындары, қандай өлең, тақпақтар білетіндері анықталады.
Бұл кезеңде мынандай жұмыстарға баса көңіл ауда¬рылады:
Балалардың сөздік қорын анықтау.
Балаларға ауызша қысқа-қысқа сөйлемдер құратып, өз ойларын айтып беруге дағдыларына бастау.
Балалардың, тіліне, сөйлеу мәнеріне көңіл аудару; тіл мүкістіктері, кейбір дыбыстардыанық айта алмаужақтарын жою бағытында жұмыстар ұйымдастыру.
Мұғалімнің және жолдастарының сөзін тыңдай білуге дағдыландыра бастау.Сөйлем, сөз, буын, дыбыс туралы ауызша түсінік беріп, сөйлемді сөзге, сөзді буынға, буынды дыбысқажіктеуге дайындық.Жазуға дайындық жұмыстары жасалады: партаға дұрыс отыру, қарындаш, қаламды дұрыс ұстау, дәптерді партаға дұрыс қою, сия сорғыш, өшіргішті пайдалану сияқты жұмыстармен қатар балалар дәптердің сызығымен таныстырылады: өздері тік, көлбеу, ирек сызықтар сызып дағдыланады. Оқушылардың қолын жазуға жаттықтыру үшін мұғалім әріп элементтеріне ұқсас фигуралар жасап, оны оқушыларға сыздырады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. Аханов К., Ысқақов А., Кәтенбаева Б. Қазақ тілі / 5-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы, 1994. – 173 б.
2. Аханов Қ. «Қазақ тілі» оқулығына нұсқау. – Алматы, 1975. – 52 б.
3. Әміров Р. Қоғам реформасына сай қазақ тілін оқыту концепциясы // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 1992. - №4.
4. Әміров Р., Дәулетбекова Ж. «Қазақ тілі» пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. – Алматы, 1996. – 132-136 б.
5. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. – 1990. – 448 б.
6. Балақаев М. Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту методикасы. – алматы, 1989. – 96 б.
7. Басымов Қ.А. Грамматиканы оқыту жөнінде // Ауыл мұғалімі, 1938. - №4, июль, - 26-27 б.
8. Дүйсебаева М. Фонетиканы оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1988. – 240 б.
9. Жиенбаев С. Сауат мектебінде ауыз бен жазба сөзге үйрету // Ауыл мұғалімі, 1935. - №6.
10. Жолымбетов К. Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1991. – 20 б.
11. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеу. – Алматы, 1990. – 365 б.
12. Исабаев А. Қазақ тілі фонетикасын оқытудың методикалық негіздері. – Алматы, 1984. – 184 б.
13. Кәтенбаева Б. Қазақ тілінен метоликалық нұсқау. – Алматы, 1993.
14. Кәтенбаева Б. Морфологияны оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1988. – 103 б.
15. Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1988. – 240 б.
16. Қазақ тілінің оқу бағдарламалары. – Алматы, 1995. – 25 б.
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Сауат ашу кезіңіндегі жаңа технологиялар бойынша сабақ жүргізудің әдіс-тәсілдері
1.1. ... ашу ... ... ... Сауат ашу кезеңінде пайдаланылатын көрнекті құралдар
1.3. Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын дамыту
2. Оқу мен тіл ... ... ... жаңа технологияларды пайдалану
2.1. Оқудың маңызы мен мақсаты және ... ... ... материалдар және олардыоқыту туралы
2.3. Оқудың түрлері
2.4. Жаңа технология арқылы баланы оқыта отырып, өз бетінше шешім ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе

К. Д. Ушинский
Ана тілінде оқу-жазуға дағдылану арқылы басқа пәндерді оқып-үйренуге жол ашылады.
Сауат ашу кезеңі негізінен үшке ...
1) ... ... ... кезеңі;
2) әліппе кезеңі;
3) әліппе - ден кейінгі кезең.
Дайындық ... бір ... ... ... баса назар аударылады.
Өйткені 6-7 жасар баланың мектепке оқуға түсуімен байланысты, жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсу балаларға басында әжептәуір салмақ түсіреді. Мұнда балалардың барлығы бірігіп, әсіресе бір-бірінен сұрап, анықтау арқылы ... ... беру ... ... Сонымен қатар балаларды біріктіруде ойын ерекше роль атқарады (мысалы, шеберхана ойыны).
Дайындық кезеңінде оқуға, жазуға әзірлік жасалады. ... ... ... дәрежесімен танысады, қалай сөйлей алатындары, қандай өлең, тақпақтар білетіндері ... ... ... ... баса ... ауда - рылады:
Балалардың сөздік қорын анықтау.
Балаларға ауызша қысқа-қысқа сөйлемдер құратып, өз ойларын айтып беруге ... ... ... тіліне, сөйлеу мәнеріне көңіл аудару; тіл мүкістіктері, кейбір дыбыстардыанық айта алмаужақтарын жою ... ... ... және ... ... ... білуге дағдыландыра бастау.Сөйлем, сөз, буын, дыбыс туралы ауызша түсінік беріп, сөйлемді сөзге, ... ... ... ... дайындық.Жазуға дайындық жұмыстары жасалады: партаға дұрыс отыру, қарындаш, қаламды дұрыс ұстау, дәптерді партаға дұрыс қою, сия сорғыш, ... ... ... ... ... балалар дәптердің сызығымен таныстырылады: өздері тік, көлбеу, ирек сызықтар сызып дағдыланады. Оқушылардың қолын жазуға жаттықтыру үшін ... әріп ... ... ... ... оны оқушыларға сыздырады.
Дайындық кезеңінде балалардың зейін, ерік, қиял, т.б. ерекшеліктеріне баса назар аударылады; I класс оқушылары бір ... ... ... ... ... сияқты, өз қиялдарын да бақылай алмайды. Олардың қиялы мен шындықтағы заттардың, құбылыстардың арасында айырмашылық көп ... ... ... ... ... ... атап тұрып, онда жоқ нәрселерді де қосып айтады).
Бұл ... ... ... ... бірі - балалардың мектепке дайындық дәрежесінің әр түрлілігі. ... ... ... ... ... ... ... жолдары мен жұмыс түрлері ойластырылады. , сияқты плакаттарды көрсетіп (егер мектепте жоқ ... ... ... ... ала ... ... ... сай әңгімелер өткізіледі. Өйткені балалар отыру, жазу, қалам ұстау ережелерін бұлжытпай орындауға ... ғана ... ... ... ... ... жетіледі.
Алғашқы сабақтарда балалардың тілі мен ойын дамыту жолында алуан түрлі ... ... ... ... ... оқу, ауыз әдебиет үлгілерін (жұмбақ, мақал, мәтел, жаңылтпаштар т. б.) ... ... ... ... ... экскурсия бойынша әңгіме барысында мұғалім өзі қоятын сұрақтарын мұқият ойластырады.Дайындықкезеңіндегі әңгіменің ерекшелігі оның қысқа (4-6 минут) болуында,әсерлілігінде, мұғалімнің ... ... ... ... ... ... балалардың күнделікті өміріне қабысып келуінде.Дайындық кезеңде мектеп тәртібі, оқу құралдары мен оқу ... ... ... ... ... ... аударылады.
1. Сауат ашу кезіңіндегі жаңа технологиялар бойынша сабақ жүргізудің әдіс-тәсілдері
1.1. Сауат ашу әдісі туралы ұғым
XIX ғасырдың 60 -- 70 ... ... ... ортақ болған өзекті мәселе -- бастауыш халық мектебінің оқу мазмұны еді. Қазақ даласында білім таратушы көрнекті педагог Ыбырай ... К. Д. ... ... ... ... бас - ... мектептеріне оқулықтар жазды.
XIX -- XX ғасырларда сауат ашу жұмысы буын және тұтас сөз әдісі бойынша жүргізілді.
Бұл әдіс түптеп келгенде, ... ... яғни бұл ... ... ... мағынасыз сөздер мен буындар құрғақ жат-татылатын. Осының салдарынан балаларды оқуға бірсыпыра дағдыландыра тұрғанымен, оқушылардың ақыл-ойын дамытып, дүние танымын ... ... іске ... ... ... ... ... болып есептеледі. Бұл әдіс әсіресе 30-жылдардан бері кеңес әдіскерлерінің зерттеу еңбектерімен бірте-бірте толықтырылып, жетіліп келеді.
Сауат ашу ... ... мен ... бір-бірімен тығыз бірлікте, байланыста жүргізіледі: балалар талдау арқылы сөздің қандай буындардан, дыбыстардан тұратынын ... ... ... ... ар - қылы ... буын ... буындардан сөз құрап үйренеді.
Сөйтіп, дыбыстарды жеке-жеке оқымай, бір-бірімен қосып буын етіп, сөз етіп оқитын ... ... ... мына ... ... ... ... дыбысты сөз ішінен бөліп алуға жәнесөз ішіндегі айтылуына жақындатып бөліп ... ... ... да ... ... қашпау керек).
Мұнда сөз құрамындағы ... ... ... бар буын анық ... ал ... өзі ерекшеленіңкіреп созылып айтылғаны дұрыс. Мысалы, дыбыс үйретілуі ... ... ... ... ... ... ерекшеленіп, біраз созылыңқырап айтылады.
2. Дыбыстың артикуляциясын байқату, яғни балаларды сөз құрамындағы үйретілуге тиісті дыбыстың айтылу процесімен таныстыру. ... ... ... ... ... көреді де, ол дыбысты айтуда тілдің қандай ... ... ... ... Осы дыбысты қайта-қайта өздері айтып көру арқылы, олар тілдің ұшының дірілдеп тұратынын байқайды. Сонан кейін оқушылардың назары ... ... ... қай ... жуықтайтынына аударылады.
Балалар тілдің ұшының таңдайға жуықтауынан дыбысы шығатынын аңғарады.
Сөйтіп, балаларға дыбыстың айтылуымен қатар, өзін де ... ... ... есте ... жай тіліміздегі барлық дыбыстың артикуляциясын білу керек деген ұғым ... ... ... ... ... тек ... және тіс пен тіл қатысы арқылы шығатын дыбыстарды ғана үйретуге болады. Ал ш, ж, к, ғ, г, й, и, щ, ц, ... ... ... ... қиынға соғар еді. Сондықтан мұғалім дыбысты оқытуға ... ... оны ... ... ... ... ... аяғындағы немесе басындағы дыбысты түсіріп айтып, балаларға ... ... ... шоттың суретін көрсетіп, дейді, де, -- деп сұрайды. Балалар ... ... ... ... ... ... деп, ... оқушыларға айтқызады. Сөйтіп, суреттегі кімнің аты мен айтылған буын ... сөз) ... ... ... ... ... ... қосу керектігін саналы ұғады.
Айтылуына қарай дыбыстарды, жазылуына қарай әріптерді салыстыру. Мысалы, қол-көл, тор-төр, от-өт сияқты сөздер ... ... мен ... айтылуындағы айырмашылық аңғартылады. Сонымен бірге жазылуындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарға көңіл бөлінеді. Осылайша, қ-к, с-з, ғ-г, а-ә, ы-і дыбыстар да жұпталып, ... ... ... ... үйретіледі.
Үйретіліп отырған дыбыстың сөздің басында, ортасында, аяғында келетіні де сөздерді талдау және жи - ... ... ... Мысалы дыбысын үйрету қерек делік. Мұғалім бұл дыбысты ... ... ... қейін қора, ақ, оқушы сияқты сөздерді өзі айтып, буынға, дыбысқа талданады; ды - бысының қай буында, нешінші ... ... ... ... ... ... ... қай жерде тұрғанына көңіл бөлінеді. Осыдан кейін бұл ды - ... ... ... сөз ... ... ... ... есте сақтау арқылы оқу. Бұған, мысалы қала сөзін алайық. Оқушылар оны дыбысқа, буынға ... ... ... ... ... әліппеден құрастырады; енді оқуға қелгенде іркіліп қи-налады немесе әр әріпті ежіктеп ... деп айта бастайды. Сол кезде мұғалім: -- ... ... ... ... ... ... (оқушылардың құрастырған сөзін) еске түсіртеді. - дейді. Оқушылар кеспе әліппеден құрастырған ... ... оқып ... ... оқу. ... ... ... арқылы сөзін құрастырып, оқыды делік.Енді бірінші буындағы әрпінің орнына мұғалім ... деп ... ... ашу ... ... көрнекті құралдар
Сауат ашу кезеңіндегі ең негізгі басты құрал -- және . ... бас ... ... ... салынған суреттер де оқушылармен жүргізілетін дайындық жұмыстары үшін ең қажетті көрнекі құрал болып ... ... ... жаңа ... ... ... ... заттардың суреттері және тақырыптық суреттер де беріледі. Сонымен қатар онда балалардың ойы мен тілін дамыту үшін сюжетті ... ... ... т. б. бар.
Әліппеге қосымша көрнекі құрал -- кеспе ... ... ... олар ... сөз, ... құрайды және оларды талдап, оқып үйренеді.
Әріптерді естерінде ... ... үшін ... ал - ... қолданылады; онда әрбір әріптің суреті мен атауы және сол әріптен басталатын заттың суреті салынады.
Әріптерді сақтауға арналған әріп ... ... Әріп ... көлемі дәптердің ашып қойғандағы көлеміндей болады.
Қызыл, көк түсті төрт бұрыштар жасалады. Қызылы дауысты дыбысты, көгі дауыссыз дыбыстарды көрсетеді.
Бұл айтылғандардан ... ... да ... ... Мысалы дауысты, дауыссыз дыбыстарды өту барысында таблица қажет-ақ. Мұнда дауысты дыбыстың таңбасын қызыл түспен, ... ... қара ... ... ... Сөз құрастыру үшін буындар беріледі.
Жазу жұмыстарында пайдалану үшін арнаулы ұсынылады. әріптердің ... ... ... ... ... ... ... түзу, дұрыс отыруы бейнеленген және жазу кезінде қаламды дұрыс ... ... ... ... ... болуға тиіс.
Сауат ашу кезеңінде пайдаланылатын дидактикалық материал да бар. Бұлар: сөздердің дыбыстық құрамын талдауға жаттығу үшін ... ... ... ... олар -- ... ... ... картинка - лар, екінші бір жағдайды -- әріптің жартысы мен ... ... ... ... т. б. с. ... ... арналған дидактикалық матери - ал -- оқушыларға сөздің дыбыстық құрамын схемаға ... ... үшін ... ... ... ... ... сөзді іштерінен айтады да, схеманы толтыруға кіріседі. (Дәптерге түсті бояу қарындашпен, тақтаға дөңгелекшемен, сызықшамен т. б. с. с). ... ... - ... тәртібімен талдап, дауысты, дауыссыздарын анықтап, оқушылар әріптерден сөз құрауға кіріседі.
Алдыңғы дидактикалық материал екінші бір жолмен тағы қолданылады: 1) ... ... ... буындар кездесетін сөздер құрастыру үшін; 2) балаларғаанағұрлым ... ... ... қайталап, бекіте түсу үшін (жоғарыда көрсетілген дыбыстар, жіңішкелік, жуандық белгілер т. б.); 3) ... ... ... ... ... жаттығулар орындау үшін; 4) әрбір оқушының жеке ерекшелігін ескеріп, жұмыс ұйымдастыру үшін.
Дағды дегеніміз әрекеттің адам ... ... ... ең алғаш кіріскен кезде адам олақ, басы, артық көптеген қимыл-қозғалыстар жасайды. Мысалы, жоғарыда көрсеткеніміздей, бала ... ... ... кезде қаншама қимыл-қозғалыстар жасайды.
Қандай да болмасын дағдыға бала басқалармен ка - ... ... ... үйренеді. Бала үлкендердіңістеген әрекеттерін көріп бақылап, оған еліктейді, кейіноны өзі істей ... Ал ... ... дағдыландыратын әрекеттерін әдейі көрсетеді, түсіндіреді, балалар оның орындалуын бақылайды. Осы про - цесс, сыртқы ... ... ... ... ішкі ... ... ... деп аталады, яғни сыртқы заттық әрекеттің ақыл-ойға, санаға өтуі. Мұндай ... ... ... ... ... қалыптастыру саласында психолог П. Я. Гальперин және оның ... ... Бұл ... ... ... ақыл-ой әрекетін қалыптастыруға болатыны дәлелдейді. Мұнда дағды мен шеберліктің қалыптасу ұзақтығы да, оның нәтижесі де (беріктігі, саналылығы, ... т. б.) ... ... қалыптастыру процесін ұйымдастыруға байланысты екені көрсетіледі. Ендеше мұнда да басты жауапкершілік мұғалімге жүктеледі. Ал осы ақыл-ой ... ... ... ... ... Олардың негізгілерін атап өтелік:
1) ақыл-ой әрекетін бағыттаудың толық болуы: яғни қандай да болмасын ... ... өзі ... ... ... түсіндіруден басталады. Оқушы осы бағытпен өздігінен орындауға кіріседі;
2) әрекеттің материалдық түрде қалыптасу кезеңі. Оқушы көргенін ... ... бұл әлі ... ... формада (мысалы, оқушының таяқша салуға кірісуі: басын ... ... ... ... кеудесін бір жағына қисайтып, шынтағын көтеріп, саусақтарының барлығын бүгіп, бар күшін жұмсауы);
3) әрекеттің сыртқы ... ... ... (балалар дауыстап сөйлеп отырады). Бұл кезеңде күрделі әрекеттер бөліп-бөліп орындалады ... ... ашу ... бір әріпті жазуға үйрету үшін бірнеше элементтерді бөліп-бөліп жазып жаттығады);
4) әрекетті ішінен сөйлеп отырып орындайды. Яғни дағды мен шеберлікке ... ... ... ... ... не үшін, не мақсатпен орындайтынын біледі. Бұл сатыда бірқатар ... ... ... жинақталады;
5) дағды мен шеберліктің толық, қалыптасып бітуі.
Сауат ашу кезеңінде ... ... ... ... ... осы ... жүйесін сақтауға тиіс.
1.3. Сауат ашу кезеңінде баланың тілі мен ойын ... ... ... қарағанда бастауыш сынып оқушыларының өзін теориялық ойлауға, жалпыдан ... ... ... мен ... ... байланысты аңғаруға үйретуге болатыны анықталды.
Егер мектепке оқуға түскен бала әлі заттар мен құбылыстардың негізгі белгілерін ... ... ... ... өзі ... ... аздығынан, білімінің жсткіліксіздігі мен шашыраңқылығынан деп түсінген жөн.
Осыған орай, I сынып оқушыларының заттар, құбылыстар туралы елестерін анықтап, бір ... ... ... Бұл ... ... әліппеде берілген сөздер арқылы жүргізіледі. Сездік қорды ... ... мен ... және олардьщ арасындағы байланыстар жөніндегі елестерді анықтаумен қатар жүріп отыруға тиіс.
Бірінші ... ... ... ... ... ... жөнінде айтып бере алады. Алайда олардың сөйлемдері нашар, ... ... бел - гілі бір ... айта ... Ойы ... нәрседен басқаға тез ауып кетеді. Мысалы, ойынның түрлері жөнінде әңгімелегенде, ... ... ... ... ... алғанына ауысады т. с. с. Егер мұғалім ... ... ... ... ... тіл дамыту құр мылжың болып кетуі мүмкін. Мұндағы негізгі міндеттің өзі - ... бір ... ... үйрету ғой.
I сынып оқушыларысурет бойынша, сөйлегенде де, ұсақ ... ... ... Мұның өзі де олардың ойының жинақы еместігін көрсетеді. Ал мәтін бойынша сөйлегенде көбіне сөзбе-сөз ... яғни ... ... ... ... Бұл құбылыс олардың көбінесе естіңжұмысына сүйенетінін байқатады. Сондықтанбалаларды ойлауға, сөздерді білуге, оның мағынасын ұғынуға ... ... баса ... ... ... сынып оқушысы дыбыстық талдауды меңгеру барысында дыбыстар тобын еркін ... ... ... ... ... абстракциялайды, осының арқасында жазуға үйренеді.
Оқуды меңгеру барысында да оқушылар әрбір жеке ... оның ... ... ... ... ... ... дыбыстардың негізгі қасиеттеріне үйренеді. Мұнда балалардың көрнекі-бейнелік ойлауы (көрнекі түрде салыстыру, қайта құрастыру) ... ... ... ... ... мен ... арқылы жүргізіледі. Әліппеде бағана-бағанамен берілген сөздер өмірдің әр саласын қамтиды: балалар мен үлкендер өмірі, ... ... ... ... сан ... заттар, өсімдіктер, жануарлар дүниесі т. б.
Оқушылар әр топтағы заттармен, олардың қызметімен, неден жасалғанымен ... ... ... ... негізгі белгілеріне қарай ажыратады. Мысалы, шеті иректелген ... бір ... ... ... ... ... ... т. б.
Байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмысы. I сынып оқушылары сөйлеу сөйлемнен тұратынын біледі. Олар сөйлемді сөзге бөледі. Бір сөйлемде қанша сөз бар ... ... ... ... ... ... құрайды. Ертегіні қайталап айтқанда, әнгімелескенде олар сөйлеммсн сөйлейді. Әрине, бұлар сөйлем туралы тек ... ... бұл ... ... граммати - ка сабақтарында нақтылана түседі.
Әліппе кезеңіндегі ... ... - ... ... ... ... ... картинкалардың, көпшілігі балаларды сөйлем құрауға үйретуді және олардың сөйлеу қателіктерін түзетуді көздейді.
Байланыстырып сөйлеуге ... ... ... ... Ол ... ... ... іспеттес болуы керек.
Логикалық байланыстырып сөйлеуге үйрету үшін ... ... ... ... сөйлеуге үйретуде диафильм, мульт - фильм немесе балалардың ойыны, ... ... ... да ... бір ... ... де ... тиімді нәтиже береді.
Сөйлеуге үйретуде дыбысты дұрыс айтып және оны дәл қабылдаудың маңызы зор. I ... ... ... дыбысты дұрыс айта алмайды (р, л, с, ш, з, ж, щ, ... ... айту ... ... оны дәл ... алмағандықтан болуы мүмкін. Мысалы, ұяң дауыссыздарды қаттылау ... ... ... ... ... ... айту (с-ш, ж-з, ч-щ, т. б.). Мұндай жағдайды ... осы ... қос буын ... ... (па-ба, ба-па, ка-га, га-ка, жа-за, за-жа, жа-ша, ша-жа) оңай білуге болады.
Дыбыстарды бұзып айту сөзді дыбыстық талдау процесінде де ... ... шаш, шана ... ... ... ... т. б.). ... сөйлеу кемшілігін жөндеу әрбір баламен үнемі жеке жұмыс жүргізуді талап етеді.
Егер баланың ... анық ... және ол ... ... ... ... оны ... мұғалімге-логопедке жіберу керек.
1.3. Дайындықтары әр түрлі оқушылармен жүргізілетін сауат ашу жұмысының ерекшеліктері
I сыныпқа оқуға ... әр ... ... ... ... ... кітапты жүгіртіп оқиалады, ал екіншілері ежелеп ... ... ... ... оқи да ... ... ... ең алдымен өз сыныбына түскен оқушылардың құрамымен танысады, олардың қайсысыныңқалай оқитынын ... ... оқи ... ... ... ... ... оқитындарға әріптерді қосып оқу тапсырмалары орындатылады. Дайындығы нашар ... ... ... ... тыс ... үнемі жеке жұмыс жүргізіледі.
Әрбір оқушының дайындығына қарай, ... дәл, тез ... ... түгел қамтиды. Мұнда, әрбір бала бір тапсырманы ... сол ... ... ең бір ... мүшесі сияқты сезінетін жағдай жасалғаны жөн.
Оқуға алынатын материал сабақтың жалпы тақырыбына сәйкес іріктеледі (әдетте беттеріне сай), бірақ әр ... ... ... әр түрлі сөздер, буындар, сөйлемдер таратылады. Осы қағида әліппеден кейінгі кезеңдерде, оқығанда да, дидактикалық материалдар ... да ... ... Бұл ... барлығының көздейтін мақсаты -- сабақ үстінде оқушылардың келісімді қызмет жасауын ... ... әр ... ... - ғына қарай, оқу дағдысын жетілдіру.
Қайсыбір жағдайларда сөздерді тақырыпқа қарай топтатып үйретеді. ... . ... ... ... ... Енді ғана әріп ... оқи бастағандар: айыр, ара, орақ, біз, машина ... ... ... гөрі ... оқитындар: шал-ғы, балға, балта, күрек, егеу, ине алады. Олардан да жақсы оқитындар: тырнауыш, қайшы, тақта, шелек, ше-ге алады. Әрбір ... ... ... ... сөз ... ... ... қателерін жөндейді. Осыдан сон, әр оқушыдан ол сөзді неге құрал-сайманға жатқызғаны, ол құралмен не істелетіні, ... ... неге ... ... болмайтыны айтқызылады.
Сөйтіп, заттардың атын айтып, сөз құрау ... ... ... ... сабақта балалар өздіктерінен орындау үшін тапсырма алады. Жаңа оқи бастағандар ... ... ... ... отырып, жүгіртіп оқи алатындарды көп ұзамай қуып жетеді.
Балалардың өздіктерінен орындайтын ... ... ... Жаңа оқи ... ... мал сөзін құрау, мал мәтінін оқу. Жүгіртіп оқи алатындарға: мал аттарын құрау, оған өздіктерінен мәтін құрастырып айтып беру т. с. ... Оқу мен тіл ... ... ... жаңа ... пайдалану
2.1. Оқудың маңызы мен мақсаты және қағидалары
Бүгінгі бөбек -- ... ... -- ... иесі. Балғын бөбектерге ең алғаш жол көрсетуші, бағыт беруші -- бастауыш мектеп мұғалімдері. Ақ ... ... ... ... мен тәрбие есігін ашу бастауыш мектеп мұғалімдеріне абыройлы да жауапты жұмыс жүктейді. Өйткені білім мен ... ... ... жеке ... ... -- ... қаланады.
Қайта кұру кезеңінде бөбектердің жеке басын қалыптастыру ісін тиянақты ... ... баса ... ... мектепке келген алғашқы күннен бастап, Отанымыздың өмірімен, халықтың тұрмыс-тіршілігімен танысады. Отанымыз кушейе түсу үшін, халықтың тұрмысы ... түсу үшін іске ... ... сан ... ... ... ... адамдардың оларға қандай үміт артып отырғанын аңғарады.
Осы ... ... ... ... ... ... жас балдырған алғаш рет мектеп табалдырығын аттағаннан бастап-ақ, ... ... және даму ... ... ... ... өз ... дүниенің алуан түрлі сырларын ашып береді, оларды білімнің бай ... ... ... қоғамның белсенді азаматы болуға баулиды. Осы тұрғыдан қарағанда бастауыш мектептердегі оқу ... ... ... және эстетикалық тәрбие беру.
Дүниеге дұрыс көзқарас қалыптастыру.
Балаларды жас өспірімдер мен үлкендердің үлгілі, ерлік істерімен еңбектерімен ... ... ... игілігіне адал ниетпен еңбек етуге, адамгершілікке, бір-бірін сыйлаушылыққа, адалдық пен шыншылдыққа,кішіпейіл болуға ... ... ... бай, ... де сұлу ... жайлы материалдармен танысу арқылы табиғатта кездесетінөзгерістер мен құбылыстарды байқай біліп, теңдесі жоқ сұлулық пен ... ... ... елін, жерін қадір тұтып, сүюге тәрбиелеу.
Бағдарлама көлемінде ... ... ең ... ... ... сынып сайын алған білімдері мен оқу дағдыларын, шеберліктерін жетілдіру,тілін одан ... ... ... үшін ... ... ... таныстыра отырып(әдеби шығармалар, кинофильмдер т. б.), ... ... ... ... ... сүю, ... ... тәртіпке, дұрыс міиез-құлық нормаларына үйрету.
Еңбекке қызығу, еңбекқорлыққа, еңбек адамдарын жоғары бағалауға тәрбиелеу.
Бастауыш мектептегі оқудың негізгі қағидалары оны ... ... ... табылады. Оқу сабақтарында балалардың алған мағлұматтарыныңшындық екенін дәлелдеу, тәжірибеден көрсету мақсатыкөзделеді.
Оқу сабақтарының міндеті - ... ... ... ... оқуға үйрету, білімді саналы меңгерту, балалардың белсенділігін арттыру -- оқу ... ең ... ... ... бұл ... ... түсініп, ондағы кейіпкерлердіңмінез-құлқы мен сезім күйін айыра білуге, процестер мен ... ... ... ... үйренеді.
2.2. Оқулыққа енген материалдар және оларды
оқыту туралы
Оқуға арналған материалдар әр сынып үшін кітаптарында беріледі. Бұл оқу кітаптары жаңа ... ... сай ... енген материалдарды тақырыбы мен мазмұны жағынан топтасақ; салт-санамыз, ұлттық дәстүріміз, өнеркәсібіміз бен ауыл ... қа - ла мен ауыл ... ... мектеп пен отбасы, еліміздің алдыңғы қатарлы азаматтары, яғни Кеңес Одағының Батырлары, Социалистік Еңбек Ерлері және олардың ... ... ... ... ... алуан түрлі еңбектері, бейбітшілік пен халықтар-достығы үшін жүріп жатқан күрестер, жолдастық, достық және адамгершілік, ... ... ... адам ... ... іс-әрекетінде кездесетінәсемдік пен сұлулық, балалар өмірінде, пионерлер, комсомолдар өмірінде кездесетін уақиғалар жөнінде мағлұмат беруді көздейтін материалдар.
Жаңа ... ... ... жағынан тақырыптық қағидамен орналастырылған, яғни бірнеше материал бір ... ... ... ... ... мақсат -- белгілі бір тақырып бойынша оқушыларға түрлі уақиғаларды суреттейтін сан алуан материалдарды оқыту ... ... ... кең ... ... ... тақырыптық қағидамен құрылғандықтан, ондағы материалдар сол орналасқан қүйінде бірінен соң ... ... ... ... ... шығармаларды мазмұнының оңайлығына, қиындығына, көлемінің үлкен-кішілігіне, баяндалу стиліне, құрылысы мен жанрына қарай, қай мер-зімдерде өтуге ... ... ... ... ала ... ... да ... оқу сабағына кіріспес бұрын оқулықта берілген материалдармен түгелдей ... ... ... ... ... оқытылу жолын жан-жақты қарастыруға тиіс. Осындай жұмыстардан кейін қай материалды қашан, неше сағат оқытатынын ... ... ... ... Онда әр ... ... бір топ материалды сол оқу-лықта орналастырылған тәртібімен өткен қолайлы ма, әлде түрлі даталарға сай келтіру үшін, ... ... ... тура келе ме -- ... барлығын ойластырады. Мысалы, III класс оқушыларының түгел пионерге өтетіні ескеріліп, пионер деген кім, ... ... ... пионерлердің іс-әрекетімен балаларды нақты таныстыру мақсатында оқулыққа бөлімі берілді де, оған біздің елімізде пионер ұйымының ... ... ... ... - лердің ұранының, пионер галстугінің маңызы мен мәнін түсіндіретін сондай-ақ оның өмірін көрсететін ... ... ... 3 сынып оқулығында: бір бөлімге топталады. Мұнда да берілген ауыз әдебиет үлгілерін тек осы бө - ... ғана ... бес ... ... ... ... өту ... деген мақсат көзделмейді. Бүл материалдар да жыл бойына әр кезеңге бөлініп оқытылғаны дұрыс.
Күнтізбелік жоспар жасағанда әр бөлім бойынша қайталауды ... ... ... ... ... ... үшін ... материалдар, жазу жұмыстарын қай кездерде қалайша жүргізген ұтымды -- ... ... ... ... Тағы бір есте ... жай: ... ... материалдарды, яғни бір бөлімде берілген ... ... ... ... оқу ... мен шеберліктерін қалыптастыруға қажеттілерін, сыныпта оқыту үшін іріктеп алады да, ... ... мате - ... ... өз бетімен түсінулеріне қиындық келтірмейтіндерін) үйден оқып келуге ... ... ... көркем очерктер, ғылыми мақалалар, жазба және ауыз әдебиеті үлгілері. Бұл материалдар арқылы мұғалімдер оқушыларды кеңес ... ... ... ауыз ... тамаша үлгілерімен таныстырады, балалардың ана тіліне деген сүйіспеншілігін ... ... ... тілінен үйрену арқылы сөз байлығын арттыруға көмектеседі. Оқушылар ғылыми мақалаларды оқу арқылы түрлі ... ... ... ... ... материалдарды оқып үйренуге байланысты әр түрлі практикалық жұмыстар да жүргізіледі. Олардың бастылары: оқушыларды әр түрлі құрылыстарға, фабрикалар мен ... ауыл ... ... (егіс даласы, жеміс бағы, мал, құс фермалары т. б.) экскурсияға апару, кинофильмдер, диафильмдер көрсету, еңбек озаттарымен, Ұлы Отан ... ... ... қарт ... ... әдеби-музыкалық кештер, ертегі кештерін ұйымдастыру т. б.
Оқулықтарда әрбір ... ... ... ... ... және сол ... ... олардың өз беттерімен орындайтын жұмыс түрлері көрсетіледі. Онда ... ... ... ... ... жұмыстарорындайды (мәтінді бөлімдерге бөлу, әр бөлімге ат қою, бірнеше бөлімді біріктіріп ат қою, жоспар бойынша баяндау, мәтіннен табиғат көріністерін, ... ... ... ... кейіпкерлерді бейнелейтін үзінділерді тауып оқу, сөздік жүргізу т. б.
Оқулықтарда түрлі түсті суреттер берілген. Мұғалім бұл ... ... ... ... картинаны түсіну әдісін үйретеді.
Сонымен қатар ол картиналардың авторларымен де таныстырған жөн.
Оқулықтардағы өсімдіктер мен ... ... ... ... ... табиғаттану жөнінде оқушыларға ғылыми мағлұмат беруді қатаң талап етпейді, ... жаңа ... ... ... ... ... I ... бастап оқылады. Сондықтан мұндай материалдардың, көркемдік қасиетіне, тіліне ба - са назар аударылады.
2.3.Оқудың түрлері
Оқудың ... ... ... ... оқу, іштен оқу.
Дауыстап оқу көбінесе I -- II ... ... тән ... ... I ... ... оқытуға болмайды деген ұғым тумасқа тиіс. Іштен оқу I сыныптан-ақ басталады. Содан былай қарай, ... бұл ... екі ... ... де ... ... жүргізіледі. Балалардың дауыстап оқуы арқылы алған дағдылары іш - тен оқуға тасымалдана ... (II -- III ... ... ... оқылған материалдар іштен оқуға беріледі), III сыныпта жаңа ... ... ала ... ... ... іштен оқуға тапсырылады. Мұнда мәтіннің мазмұнын оқушылардың түсінуін ... ... ... ... ... ... ... ойластыру, тақырып табу, бөлімдерге бөлу т. б. Ш -- IV сыныптарда іштен оқылған мәтіндерге балалардың түсінген-түсінбегендері түрлі сұраулар қойып, жауап алу арқы - лы ... ... ... ... ... ... кейбір сөздерді тапқызу арқылы т. б. с. с. тексеріледі. Оқудың бұл ... ... де ... оқу, ... оқу және ... оқу талаптары орындалуға тиіс. Дауыс - тап оқуға бұларға қосымша мәнерлеп оқу ... ... Бұл ... ... ... ... іске асады. Өйткені түсінбей, мәнерлеп оқи алмайды, ал дұ - рыс оқымаса, түсінбейді.
Дұрыс оқудың негіздері алғашқы оқу-жазуға үйрету ... ... ... Осы ... ... әрбір жеке сөзді балаларға жеке әріптеп оқытпай, буындап оқуға жаттықтырғаны жөн, бірақ мұнда ... ... ... ... ғана меңгеріп, мағынасын жаңылыс ұғынудан немесе тіпті түсінбей оқудан сақтандыру керек. Егер бала ... ... ... ... ... оған қиын тиген сөздерге талдау жасап отырудың ... ... ... үшін ... зор. ... ... оқушыларының оқу сабақтарында жіберетін қателерін топтап көрсетсек, төмендегідей:
Әріп, буын немесе сөз қалдырып кетіп оқу.
Кейбір ... ... екі рет ... ... оқитындар.
Тілі келмегендіктен немесе әдеттеніп кеткендіктен бір әріпті екінші әріппен ... ... ... т. с. с.) ... ... ... ... ала есепке алып, түзету жолдарын ойластырады. Тәжірибелі мұғалімдер оқушыларды ... ... ... үшін ... ... ... ... оқуға жаттықтырып, дағдыландырады. Мұндай жаттықтыру жұмысының түрлері әр қилы. Бірде оқулықтың өзінен әр ... ... ... ... екінші бір жағдайда карточкалар жа - -сап, соларды әрқайсысына ... ... енді ... дидактикалық материалдар пайдаланады т. б.
Осындай жұмыстарды орындау үйге де ... ... ... ... бөліп оқытады немесе тақтаға буындап жазып көрсетіп, дұрыс ... ... ... ол ... ... ... кеспе әліппеден құрастырады т. б.
Қате оқыған сөздерді қайта оқыттырады.
Қате ... ... ... ... ... оқушыларға түзеттіреді.
Жаңылтпаштар айтқызып жаттықтырады.
Указканы қолданады.Бұл зейіндері тұрақсыз не - месе ... ... ... ... оқып ... ... бетінің қай жерінде екеніне бағыт береді, сөзді дұрыс оқуға көмектеседі.
Орфоэпия заңын басшылыққа алып отырады. Басқа тілдердегі сияқты, ... ... де ... және ... ... бар. Ол ... оқу - шыларды дұрыс сөйлету мен дұрыс оқытуда ... - қа ... Ал ... жаңа ... мағына-сын түсіндіру үшін, сөздерді тақтаға жазып көрсету қажет болғанда, олар тек орфография ... сай ... ... ақ ... ... ... ... ағешкі деп айту керек екенін ескертіп, мұғалім балалар ды солай (ағешкі) ... ... ... оқу ... ... оқыған мәтіннің мазмұнын анық, терең ұғынуы болып табылады. Бұл әр сөздің, ... ... ... әр ... ... ... байланыстырудан келіп шығады. Оқығанын толық түсіну балалардың мәтіндегі басты ойды айыра алуларынан, оның мазмұнына өзінің көзқарасын білдіруінен ... ... ... ... ... идеалық мазмұнына аударылады. Түсініп оқу барысында оқушыларда елес, ұғым, бейне, жоғары сезімдер пайда болады. Түсініп оқуды жүзеге асыруда алғашқы кезде ... ... ... ... алатын, сюжетті мәтіндер оқытылады.
Оқушыларды түсініп оқуға дағдыландырудың бір жолы алдын ала ... ... ... болып табыла - ды. Сондай-ақ мәтін оқылмас бұрын бақылау, экскурсия жасау, тәжірибе жасау жұмыстары да түсініп оқу - ға ... ... ... ... ... әңгіменің де тигізетін пайдасы мол.
Шығарманың идеялық мәні мен мазмұнын оқушыларға ұғындыру үшін сөздік ... ... көп ... бар. ... ... оқу ... игерумен бірге білім, тәрбие беру, олардың жеке басын қалыптастыру, дағдылары мен шеберліктерін жетілдіру мақсаты оқығанды саналы түсінгенде ғана ... ... оқу ... -- ... ... қалай болса солай бастырмалатып немесе сөздердің ара жігін айырмай оқу емес. Бұл -- ... ... ... ... оқу. ... тым баяу ... ... мәтіннің мазмұнына түсінбек түгіл, бір сөйлемнің өзінде не айтылғанын да аңғара ... ... ... ... шапшаң оқу талабы да маңызды болып табылады. Шапшаң оқу барысында әр оқушының оқу қарқыны әр түрлі, осыған орай, ... бір ... ... сөздерінің саны да азды-көпті болып келеді.
Шапшаң оқу, дұрыс оқу, түсініп оқу ... ... ... ... ... ... ... бір қарқынмен оқығанда ғана шапшаң оқу талабы орындалды деуге болады.
Шапшаң оқуға жаттықтыру жұмысы барлық сабақтарда да іскс асырылып ... ... ... оқу дағдыларынбекіту үшін арнаулы уақыт беру қажет. Мұндай арнаулы жұмыстың түрлерінен мыналарды атауға болады:
Көз бен кітаптың арасындағы қашықтықты дұрыс сақтау; ... ... ала ... оқып ... ... қандай жылдамдықпен оқылуы тиіс екенін мұғалімнің өзі оқып ... ... ... ... бір ... беріп, оны командамен бір мезгілде бастап оқытып, бір ... ... ... ... ... ... Әр ... неше сөз оқығанын мұғалім өзі жүріп есептейді).
Шапшаң оқуға дағдыландырудың тағы бір түрі -- ... ... ... ... ... орындатқанда мұғалім оқушыларды тақтаға біртіндеп шығарып, әрқайсысына тапсырма ... де, ... ... ... әрқайсысына әр түрлі мәтін, кейде бір түрлі мәтіннің өзін беруге болады).
Шапшаң оқуға оқушыларды жүйелі түрде күнбе-күноқыту ... ғана ... ... Шап - шаң оқу ... сөйлеу мүшелерінің жетілуіне де байланысты. Мұғалім әр ... ... ... қалай жетілгенін байқау үшін оқушыларға мәтінді хормен де, жеке-жеке де ... ... ... қиын ... ... айтқызып жаттықтыру әрі дұрыс оқуға, әрі шапшаң оқуға септігін тигізеді.
Мәнерлеп оқу дегеніміз -- дауыс интонациясы арқы - лы ... ойын ... ... ой ... дұрыс қоя білу, ақырында оқығанды түсініп, кейіпкердің көңіл-күйін сезіне оқи білу.
Оқушылар сөйлемдегі сөздердің мәнін (әсіресе, омо - ним сөздер), ... ... және оның ... ... оқу ... ... оқу үшін әр ... ойдың ара жігін ескере отырып, дауысты құбылтып, тиісті жағдайда сөздерге реңк беріп оқиды.
Мұғалім қөбінесе өзі ... оқу ... оны оқу - ... үйрете алады. Мәнерлеп оқуды радио мен телевизорды, магнитофонды кең пайдалану арқылы да үйретуге болады.
Мәнерлеп оқуды үйрету үшін әр мұғалім оқу ... ... ... ... ... керек. Ол үшін мұғалім қандай мәселені жете білуге тиіс? Мәнерлеп оқуды дұрыс ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... қалай дем ала білу керек, дауыс қалай шығуға тиіс, дикцияның қандай ... ... -- ... ... ... өзі ... ... жөн. Өйткені мәнерлеп оқу үшін кеуде қуысына ... ... ... ... дұрыс дем ала білудің мәнізор. Өкпедегі ... ... оқу ... ... дем ... ... керегінше жұтып отырған оқушы мәнерлеп дұрыс оқи алуына жағдайы бар.
Мәнерлеп оқу ... ... де ... ... ... ... ... шықса оқу да мәнерлі болады. Ол үшін әр оқушы даусын күте білуі қажет. Дауыс желбезегіне онша күш ... Суық ... ... ... ... ... шалдықпау - дауыс күші мен оның тазалығын, үнін сақтаудың басты шарты.
Дауыстың өзіндік белгілері бар. ... ... ... қарқыны, тембрі. Сөйлегенде адам бірде жылдам, бірде баяу сөйлейді. Бұлар әр ... ... ... ... ... ... арқылы өз даусының орташа қарқынын анықтай алады. Ол жылдам сөйлеуден аулақ болғаны жөн. Егер жай сөйлей ... ... ... қажет.
Дауыстың тыңдаушыға әсерлі болуы тембріне байланысты. Құбылта оқу, дауыс ырғағына келтіре оқу да жаттықтыру арқылы қалыптасады. Мәнерлеп оқуда дикцияның мәні зор. ... ... ... ... ... оның ... ... әсерлі болуына ықпалын тигізеді. Дикциясында ақау болса, оны арнаулы жаттығулар арқылы түзету қажет. Дикциядағы кемшілік - сөйлеу мүшелеріне ... ... ... ... ... ... ... зор роль атқаратын - интонация. Интонация - ... ... Ол ... ритмі мен үнін, дауыстың бірде жоғарылап, бірде төмендеуін білдіреді. Интонация мына элементтерден тұрады: сөз бен ой ... ... ... ... ... ... жайында анығырақ түсінік беру үшін, оның кейбір элементтеріне арнайы тоқталайық.
Сөз екпіні және ой екпіні. Сөз ... - ... ... ал ой ... - ... ... Сөйлемді айтқанда я оқығанда, оның ішіндегі сөздер интонация мен ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Ол топ синтагма деп аталады. Синтагмада бір я одан да көп сөздер болады. Әр синтагмада бір сөз көтеріңкі дауыспен ... ... ... соны ... ... сөз дейміз.
Сөз екпіні түскен сөздер ой екпіні түскен сөздерден көп ... ... ... ... ... ... ... сезілмейтін кездері де болады. Бұдан шығатын қорытынды - ... ... ... ... ... ... айта бермеу керек. Тек ой екпіні түскен сөзді ғана даралай айтуға ... ... ... ... синтагмаға, синтагманы сөзге ажыратып, ара жігін көрсету үшін қолданылады. Сонымен қатар пауза сөздердің ... ... бір ... ... да ... Паузаны сақтамау оқып отырған мәтіннің мазмұнын дұрыс түсінбеуге әкеліп соғады. Мысалы, деген сөйлемді ... ... ... ... ... үй ... ұғымды білдіреді, яғни ол сөзі сөйлемде үй сөзіне анықтауыш ретінде қолданылады. Ал сол сөйлемде ол ... ... ... жасасақ, онда айтып тұрғаным үй емес, қора немесе басқа бірдеме дегенді білдіреді. Мұнда ... ... ... ... ... оқу ... онымен алдын ала танысып, сонан соң оқығанда ғана автордың идеясын ... оқып ... ... ... шығармада адам психологиясы жан-жақты суреттеледі. Оны өз мәнінде тыңдаушысына жеткізу үшін, мұғалім оқитын мәтіндегі қай ... ... ... мағынаны, қандай көңіл күйді білдіретінімен алдын ала таныс болуға тиіс.
Міне, осы сияқты жәйттерге көңіл бөліп, дайындық ... ... ... ғана ... ... оқуға үйрете алады.
Балаларға ана тілін үйретуге көрнекіліктің алатын орны жөнінде К.Д.Ушинский деген болатын. Өйткені көрнекілік байқампаздықты, ойлауды ... және ... ... ... дұрыс айтып беруге, одан логикалық қорытындылар шығаруға дағдыландырады.
Оқу ... ... ... ... орасан мол: айнала қоршаған дүниені бақылау, экскурсияға шыққанда ... ... ... ... жеке және ... түріндегі гербарийлер, жануарлардың, құстардың тұлыбы, модельдер, макеттер және ... ... ... ... ... ... ... картиналар, портреттер, оқулықтағы суреттер.
Жоғарыда біз сабақтың әр бөлімдеріне ... ... ... ... ... ... отырғанбыз. Сондықтан бұл жерде көрнекі құралды қолданудың жалпы тәсілдерін ғана көрсетеміз:
1. Кинофильмдерге бару, театрдан немесе теледидардан ... көру ... ... ... ... жүре ... ... кейде көрнекілік ретінде, мәтінді екінші оқығанда немесе оған ... ... ... пайдаланылады. Мысалы, С.Мұқановтың , әңгімесін оқығанда, қорытындылау кезінде (А.Чехов) диафильмін көрсетуге ... ... ... ... тақырыбы жағынан да, мазмұны жағынан да, тығыз ... ... ... ... ... көбінесе мәтінді оқу алдында көрсетілгені дұрыс. Революционерлер, суретшілер, ғалымдар т.б. портреттері де оқуға дайындық кезінде пайдаланылады.
Дайын гербарий мен ... ... ... ... жинаған заттарды, ғылыми мақалаларды оқуға дайындық кезінде ... ... ... көрсетіледі. Бұл заттарды шығарманың басқа түрлерін оқу кезінде де ... ... ... ... да қолданылатын көрнекіліктің басты түрі көркем суреттер деуге болады. Бұл дайындық кезде де, оқу барысында да, шығарманы талдау кезінде де, ... ... ... де, ... ... да ... құрал есебінде қызмет атқарады. Алайда, мұнда есте болатын жағдай - ... ... тым көп ... ... рөлін төмендетіп алудан сақ болған жөн. Оқушыларда оқу ... ... ... мен ... ... өмір ... қарай, жасы өскен сайын күшейе береді.
Мәнерлеп оқу, сөзбен суреттеу, сондай-ақ басқа да шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... оқу сабақтарында балаларды жан-жақты тәрбиелеу, оларға білім беру т.с.с. міндеттерді іске ... үшін ... ... ... зор маңызы бар.
Мұғалімнің басшылығымен жүргізілетін оку сабақтары оқушылардың өздіктерінен орындайтын жұмыстарымен ұштастырылып отырады. Балаларды өздіктерінен ... ... ... негізінен екі түрлі мақсат көзделеді: 1) кітаппен жұмыс жасауға дағдыландыру, 2) тапсырманы өз беттерімен ... ... өз ... ... ... сезіміне бөленуге жағдай жасау.
Өздігінен орындалатын жұмыстың негізгі мазмұны оқушылардың ой белсенділігін арттыру.
Мұғалім оқу кітабындағы ... ... оқып ... оның ... ... ... ... ал қан - дай бөлігін балалардың өздіктерінен орындауларына беруге болатынын анықтайды. Өздіктерінен орындайтын тапсырманың түрлерін, оның сабақтағы ... ... ... ... ... ... ... ауызша да беруге болады, бірақ егер жұмыс бірнеше кезеңнен тұратын болса, онда ол жұмыстың орындалу тәртібін ... ... ... Жаңа ... ... баланы оқыта отырып, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру
Қызығушылығын ояту - жаңа ... ... ... ... ... Бұл ... білетін білім мен жаңа білімді ұштастырудан тұрады.
Білім беру мен білім ... жаңа ... ... ... ... ... тек ... және көшіріп қана қоймай, белсенді әрекеттер атқарады. Жаңа технология арқылы баланы оқыта отырып, өз бетінше ... ... ... Ол белсенді әрекеттерге ойлау, оқу, сөйлеу, талқылау, жазу, пікірлесу, пікір таластыру ... ... беру мен ... ... жаңа ... арқылы оқытуда білім дайын күйінде берілмейді, ол тек белсенді әрекеттер арқылы ғана ... ... ... қоян - қолтық қарым - қатынаста болып, онымен бірлесе әрекет жасау, ... ... ... сыни ... ... керек. Сабақта оқушылардың тақырып бойынша өз ойларын білдіруі, пікір алмасуы диалогпен жүзеге асты. Топтық әдісті ... ... бір - ... ... оны ... біреуінің шығып айтуы, ал болжау әдісін қолданғанда оқушылардың мәтінде не туралы жазылуы мүмкін екендігі ... өз ... да ... арқылы көрсете білді.
Мағынаны тану - жаңа сабақты бекіту процесі. Бұл кезеңде оқушы жаңа ақпаратпен ... ... ... ... жасайды, тапсырмалар орындайды. Сонымен қатар олар идеяны жеткізіп қана қоймай, шешім табу үшін ... ... ... және ... ... тартады. Әр топтан бір оқушы шығып ұжым алдында мәтін мазмұнын қысқаша баяндап береді.
Ой толғаныс - сабақты қорытындылау ... Осы ... ... не ... ... салмақтап, оны қандай жағдайда қалай қолдану керектігін үйренеді. Мысалы, бұл жерде балалар эссе жазады. Өз ойларын қағаз ... ... ... анықтайды. Бұл модульдің нәтижесі көп. Атап айтар болсам, ой - ... ... ... ... бір - ... сабақ барысында қателіктерін айту, жақсы қасиеттерін үйрену, сабақ - білім естерінде көп ... ... ... ... өзі ... бір - біріне талап, өтініш, тілектерін білдіре алады. Сондықтан ең жақсысы - балалар оқу тәрбие үрдісінде үлгілі ... бір - ... ... ... ... ...
Мұғалім бала бойындағы туа біткен түрлі қасиеттерді дәл байқап, оның сапалық ерекшеліктеріне баға беріп, ары қарай өз бетінше дамыта түсуіне ... ... ... ... ... Бұл ... әрине ұстаздың өзі де өзгеруі, яғни дәстүрлі оқытудың таптаулары сүрлеуінен арылуы тиіс. Осылайша оқытудың жаңа мазмұнын ... ... ... ... ... ... жөн. Мұғалім шәкіртке білім, білік, дағды беріп қана қоймай, ақыл - ойы мен қабілетінің дамуына көңіл бөліп, . Мұғалім ... ... ... ... ... ... білімдерін тексеруі тиіс. Мұғалім әр баланың білім дәрежесі қаншалықты екенін саралап алғаннан кейін, оның алға ... ... ... міндетті.
- деп елбасымыз өз жолдауында айтып қана қоймай, әр мектепті түрлі ақпаратты техногиялармен қамтамасыз етуде. Яғни, ақпараттық технологиялардың ... ... ... зор. ... ол ... ... ақпараттық білім кеңістігіне жол көрсетеді. Бұл баланың ой өрісін кеңейтіп қана қоймайды, білім ... ... ... ... ... Сабақ беруде мұғалім оқушылардың жас ерекшелігін негізге алуы керек.
Тапсырамаларды да меңгере алатындай, ... ... ... ... ... етіп қою ... Сол кезде сабақ күтілген нәтижеге қол жеткізеді.
1. Мұғалім оқыту кезінде билік жүргізу әдісінен арылуы керек.
2. Оқыту үрдісі кезінде ... ... ... ... беретін мұғалім емес, осы білімді қызыға қабылдауға дайын оқушы болуы тиіс.
3. Балалардың оқуға деген ынтасын күшейту ... Өз ... ... ... ... Оқу, ... ... ұтымды жүргізу үшін баланың табиғи талабын, қасиетін дер кезінде айқындау керек.
Осы қағидалар негізінде сабақты жаңа технология ... ... ... жүргізу - оқушының өзін - өзі дамытуына, өз ... ... өзі ... өз ... өзі жауап іздеп жан - жақты білім алуына көмектеседі.
Қорытынды
Ал қоғам ... тап ... ... ... жан - жақты жетілген, рухани бай жаңа заман адамдарын тәрбиелеуді талап етіп отыр. Қазіргі заманауи ұстаздардың алдында өз ... ... ... ... ... тарихын, өнерін сүю арқылы, басқа халықтардың да тілі мен әдебиетіне, салт - дәстүріне құрметпен қарайтын ... ... адам ... ... тұр. ... ... ... беретін мектеп қабырғасында әр оқушының болашақтағы өз бағытын дұрыс белгілеп, саралай білуі үшін оларға берілетін білім өзегінде, өзіндік сана, көзқарас, ... мен ... ... ... - ақ, қай ... болсын тез бейімделіп, жаңа ақпараттарды тез түсініп, қабылдау қабілеттілігін, іскерлік қасиетін дамытып, жеке тұлға етіп тәрбиелеудің орны ерекше.
Қазіргі жаһандану ... ... ... - ана ... құрметтеу, еліміздің тарихын жетік білу, әдет - ғұрпымыздың, салт - дәстүріміздің сан қырлылығын игеру, шешендік өнердің алуан түрлі ... ... ... сөз ... ... тілді әлеуметтік қызметіне сай орынды жұмсай білуге үйрету, интеллектуалдық қабілеттерін арттыру, ұлттық сана - ... ... ... ... ... ... қалыптастыру болып айқындалады. Әр оқушыны жеке тұлға деп танып, оның шығармашылық қабілеттерін шыңдау, ... ... ... ... ... ... ... көркем мәтінді ұлттық құндылықтармен өзектестіре оқыта отырып, оқушының жан - жақты қабілеттерін ... ... - деп ... ... ... ... ... қатарлы отыз мемлекеттің қатарына қосылуға табандылықпен жылжу саясаты қоғамымыздың ... ... ... өзгерістер енгізіп, жаңа талаптар қойылып отыр. Соның ішінде болашақ ұрпаққа әлемдік деңгейде ... беру ... орай ... ... ... ... - басты міндеттердің бірі.
Қазіргі кезде білім берудің жаңа жүйесінің жасалынуы, білім мазмұны мен әдіс - ... ... ... ... мол, ... ... еңбектенетін, ой қабілетімен ерекшеленетін азаматты тәрбиелеуді көздейді. Сапалы ... - ел ... ... ... ... ... табылады. Кез келген оқыту белгілі мөлшерде адамды дамытады. Оқитын пән қаншалықты жаңа, бағалы болса да, мұғалімнің шеберлігі қандай жоғары болсын, ... мен ... өз ... ... ... ... ... күткен нәтиже бермейді. Оқушының адам ретінде қалыптасуы белсенділік арқылы жүзеге асады. Жаңа технологияның басты мақсаттарының бірі - ... ... ... ой ... ... ... қалыптастыру, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
* Аханов К., Ысқақов А., Кәтенбаева Б. Қазақ тілі / ... ... ... - Алматы, 1994. - 173 б.
* Аханов Қ. оқулығына нұсқау. - ... 1975. - 52 ... ... Р. Қоғам реформасына сай қазақ тілін оқыту концепциясы // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 1992. - №4.
* ... Р., ... Ж. пәні ... жаңа ... ... // ... ... оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. - Алматы, 1996. - 132-136 ... ... А. Тіл ... - 1990. - 448 ... ... М. Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту методикасы. - алматы, 1989. - 96 ... ... Қ.А. ... оқыту жөнінде // Ауыл мұғалімі, 1938. - №4, июль, - 26-27 б.
* Дүйсебаева М. Фонетиканы оқыту // ... ... ... методикасы. - Алматы, 1988. - 240 б.
* Жиенбаев С. Сауат мектебінде ауыз бен ... ... ... // Ауыл ... 1935. - ... Жолымбетов К. Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1991. - 20 б.
* ... Қ. ... тілі ... ... - ... 1990. - 365 ... ... А. Қазақ тілі фонетикасын оқытудың методикалық негіздері. - Алматы, 1984. - 184 ... ... Б. ... ... ... ... - ... 1993.
* Кәтенбаева Б. Морфологияны оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1988. - 103 ... ... ... ... ... - Алматы, 1988. - 240 б.
* ... ... оқу ... - ... 1995. - 25 б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмаған қылмыстарды тергеу64 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
Азаматық іс жүргізу құқығы33 бет
Атқару өндірісінің мәні мен маңызы73 бет
Ақпарат жүйесі ретіндегі бухгалтерлік есеп5 бет
Келіссөздер21 бет
Кәсіпорындағы қаржылық шаруашылық жұмысының негіздері27 бет
Мемлекет және құқық теориясы10 бет
Сот сараптамасының жіктелуі7 бет
Түгендеу5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь