Популяция экологиясы және популяция

Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ. Негізгі бөлім
1.1. Популяция экологиясы және популяция құрылымы ... ... ... ...5
1.2. Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер ... ... ... ... ... ... ..6
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Кіріспе

Популяция дегеніміз – белгілі бір географиялық территориясында тіршілік етуге бейімделген, генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтер жиынтығы. Популяция латынның «попилус» - халық, топ» деген мағынаны білдіреді.
Әрбір жеке түрдің өзіне тән таралу аймағы болады. Олардың сол аймақтағы тобы,сан мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Популяцияның сан мөлшерінің аз немесе көп болуы түрдің шығу тегіне, тарихына, арсалдың көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан – жақты зерттеуші экологтар С.С. Шварц, А.М. Гиляров, А.Я. Яблоков, т.б. өздерінің еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама береді. Мәселен, С.С Шварц (1969) популяция дегеніміз – «Орта жағдайларының өзгерісіне ұзақ уақыт бойы өзінің тұрақты санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементарлы топтары» деп анықтама береді. Ал А.В. Яблоков өзінің еңбегінде «... белгілі бір территорияны мекендейтін бір түрге жататын организмдердің эволюциялық даму жолы ұқсас топтары» дейді. А.М. Гиляров өзінің әріптестерінің идеяларын дамыта келіп, популяцияға біршама жаңа көзқарасты анықтама беруге тырысады.
Популяция – белгілі бір территорияны мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік ішінде күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген факторлар тіршілік етеді. Олар бір – бірінен - жергілікті, экологиялық, графикалық популяциялар деп бөлінеді. Популяцияларды осылайша жіктеу Н.П. Наумов жүйесінде негізделеді.
Қолданылған әдебиеттер

1. А. К. Бротский «Жалпы экологияның қысқаша қурсы»
Алматы «Ғылым» 2003ж
2. Г.С. Оспанова, Г.Т. Босшатаева «Экология»
Алматы экономика 2002ж
        
        Мазмұны
І. Кіріспе................................................................................................3
ІІ. Негізгі бөлім
+ Популяция экологиясы және популяция құрылымы...............5
+ Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер..........................6
Қорытынды.........................................................................................13
Қолданылған әдебиеттер....................................................................14
Кіріспе
Популяция дегеніміз - белгілі бір ... ... ... ... ... генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтер жиынтығы. Популяция латынның - халық, топ>> деген мағынаны ... жеке ... ... тән ... ... ... Олардың сол аймақтағы тобы,сан мөлшері әртүрлі болуы ... ... сан ... аз ... көп ... ... шығу тегіне, тарихына, арсалдың көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан - ... ... ... С.С. ... А.М. ... А.Я. ... т.б. ... еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама береді. Мәселен, С.С Шварц (1969) популяция ... - деп ... ... Ал А.В. ... ... ... ... А.М. Гиляров өзінің әріптестерінің идеяларын дамыта келіп, популяцияға біршама жаңа көзқарасты анықтама ... ... - ... бір ... ... шығу тегі бір, ұзақ ... бойы ... санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге ... ... ... Популяция ішінде үнемі тіршілік ішінде күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген факторлар тіршілік етеді. Олар бір - бірінен - ... ... ... ... деп ... ... ... жіктеу Н.П. Наумов жүйесінде негізделеді.
Популяция - биологиялық бірлік ретінде өзініңбелгілі құрылымы, қасиеті және атқаратын функциялары арқылы ... ... ... ... особьтар санымен және кеңістікте таралуымен сипатталады. Ал папуляцияның ... ... ... ... ұқсас келеді. Популяция тән қасиеттерге өсу, даму, еңбек, орта жағдайлардың өзгерісіне бейімділігі, гинетикалық шығу тегі, экологиялық жағдайлары жатады.
Элементарлы (жергілікті) ... - ... ... ... ... ... бір түрге жататын особьтар жиынтығы. Элементарлы популяциялардың табиғаттағы саны, даму эволюциясы мен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Популяция экологиясы және популяция құрылымы
Табиғатта жергілікті популяциялардың араласыпкетуі бір - ... ... ... ... түрлердің ұсақтап кетуіне әкеліп соғады.
Экологиялық популяция - ... ... ... ... қалыптасады. Олар негізінде түр ішіндегі топтары болғандықтан белгілі бір ... ... ... ... Мәселен, кәдімгі ақ тиын көптеген ормандарда кең тараған. Сондықтан олардың , ... т.б. ... ... ... ... Олар бір - ... ... жекеленгендіктен генетикалық алмасулар элементарлы популяцияларға қарағанда сирек ұшырасады.
Географиялық популяция - географиялық жағдайлары бірдей территорияларды қамтитын, особьтар топтарын ... ... ... ... ... популяциялар салыстырмалы түрде бір - бірімен нақты шектелген әрі өсімталдығы, особьтар формасы, ... ... ... ... - ... және ... да қасиеттері арқылы ерекшеленеді. Популяциялардың осылайша ұзақ жылдар бойы жекеленуі бірте - ... ... раса ... жаңа түр ... ... алып ... ... Ондай түрлерді географиялық түр тармағы, раса немесе сол түрдің синонимі ретінде қарастырады. ... ... ақ ... 20 - дан ... географиялық популяциясы бар. Табиғатта популяцияның шекарасы мен дене тұрқы оның қандай территорияны мекендейтіндігіндеемес популяцияның өзінің жеке қасиеттерімен ... Н.П. ... ... ... ... ұзақ территорияларға таралуы олардың көптүрділігін және генфонын байытады деп ... ... ... ... ... ... ... Өйткені әрбір түрөзініңдаму экологиясы барысында уақыт пен кеңістікке қатысты миграция ... ... ... бір - ... ... ... Ал өсімдіктер болса тозаңдарының жел арқылы немесе өсімдіктер арқылы кең таралып жатады. ... түр ... ... әр ... ... қалыптасып отырады. Сондықтан популяцияға экологиялық тұрғыда толық анықтама берілген жоқ. Осы бағытта С.С. Шварцтың көзқарасы қолдауға тұрарлық бағыт. ... - деп ... ... ... сипаттайтын негізгі қасиеттер
Популяцияның табиғаттағы саны мен тығыздығы. ... саны мен ... оның ... сипаттайтын негізіг көрсеткіш болып саналады. Популяцияның саны дегеніміз - белгілі бір көлемдегі немесе территориялардағы особьтардың жалпы саны. ... ... ... ... Оның аз ... көп ... особьтардың өсімталдылығы мен шығынына байланысты.
Популяцияның тығыздығы - белгілі бір көлемдегі ... ... ... саны мен ... ... өлшенеді. Мәселен, 1 гектардағы шыршалардың саны 150 немесе 1 метр көлемдегі су дафниялардың биомассасы 0,5 г.
Популяцияның ... ... ... ... ... ... Тығыздық шексіз өсуі мүмкін емес. Ол үшін особьтардың кең таралуына қолайлы жағдай мен кеңістік болуы ... ... ... таралуы олардың шектеуші факторы кездеспейінше жүре беруі мүмкін. Осыған орай популяцияларды кездейсоқ, біркелкі және ... ... ... ... ... - тек ... ортаға тән құбылыс. Мәселен, егістіктерде жанкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ болғанымен бірте - ... ... ... ... ... шашыранды таралу сипат алады.
Организдердің топтанып таралуы жиі кездеседі, әрі кездейсоқта болуы мүмкін. Мысалы, ... ... ... ... кездессе, бірте - бірте өсе бастайды. ... ... ... ... жеміс арқылы жүзеге асады. Ал, жануарлардың таралуы активті ... ... ... ... ... ... таралутүлкі, бұғы, т.б. тұяқты аңдарда жиі кездеседі. Пассивті таралу көбінесе баяу қозғалатын жануарларға тән. Активті таралатын организмдерде ... ... ... ... ал ... ... ... байқалатын шекарада ареалдар жиі кездеседі.Олардыбіз қос мекенділер, бауырымен жорғалаушылар, мадлюскалар тіршілігінен көреміз.
Популяциялардың ареалының кең немесе тар болуы организмдердің дене ... ... ... ... ... т.б. ... абиотикалық факторларға байланысты болады. Мәселен, кәдімгі шөптесін жерлерде насикомдардың саны мыңдаған особьқа жетуі мүмкін. Ал керісінше, ірі ... мен ... ... ... саны мен ... ... ... адамдардың іс - әрекетіне де тығыз байланысты. Сол сияқты ... ... да рөлі ... Оны біз ақ ... ... т.б. ... табиғаттағы саны қорек аз бөлігін жылдары құрт азайып кетітенен байқаймыз. ... ... ... саны ... тұрақты болмайтыны заңды құбылыс. Бірақ кейбір жағдайларда ... саны бір ... күрт ... немесе азайып кетуі мүмкін. Бұл процестер табиғатта жиі кездеседі. Оның себептері көп. Оларға - тұрын ... шығу ... орта ... өсу жылдамдылығы, бәсекелестік қоректің мол болуы т.б.жатады.
Популяциялардың ... ... өзін - өзі ... ... бар. ... ... ... жоғарғы және төменгі шегі болады. Одан әрі түр ... ... ... кез ... ... өзінің сан мөлшерін оптимальды (қалыпты) жағдайда ұстап тұруға тырысады. Организмдердің табиғаттағы санының ауытқуының тәуліктік және ... ... ... болады. Мәселен, ұзақ сүт қоректілер, кеміргіштер, кейбір құстар мен насекомдардың өсуі, көбею потенциалы өте жоғары болады. Кеміргіштер бір маусым ... 300 - 500 есе, ал ... ... 1300 - 1500 есе ... ғылымға мәлім. Мұндай құбылыстар, әсіресе, шегірткелерде, жұқпалы аурулардың қоздырғыштары, вирустар мен бактериялар өмірінде жиі кездесіп, ауыл шаруашылығына немесе адам өміріне ... ... ... ... табиғаттағы санының күрт азайып кетуі де қалыпты жағдай емес. Кей жағдайда популяциялар сиреп, бірте - ... ... ... мүмкін.
Популяцияларының табиғаттағы санының қайталанбайтын, тұрақты, сирек қайталанатын, ырғақты қайталаанатын, тұрақты қайталанатын жағдайларын кездестіруге ... ... ... ... ... ... ... мысалдар арқылы көрініс берген. Американдық шабақ балықтарды аулау 1900 жылдан бастап жыл сайын 2000 т болған. Одан соң оны ... ... жыл ... 98% ... ... Ал, 1914 ... бастап тағы да жылына 2500 т шабақ аулана бастаған.
Табиғатта кездесетін мұндай құбылыстарға ХІХ ... мен ХХ ... ... ... ... жұпсыз түн көбелегінің, Австралия жеріндегі қоян мен ... ... ... ... ... кең ... колорада қооңызы мен амброзия арамшөбін мысалға келтірге ... ... ... ... мұндай құбылыстар көбінесе олардың жаңа ортаға түсуімен байланысты екені көңіл аударарлық жағдайлар. Оның бірден - бір ... ... жаңа ... ... жолдармен келген организмдердің көбінесе тұқымы, жемісі, жұмыртқасы немесе ересегінің келіп ... ... ... бұрынғы мекенінде оның ғасырлар бойы бейімделген табиғи жаулары, паразиттеті, ауруларын ... ... т.б. ... ... ... ... ... дәлелдеп отыр.
Популяциялардың өсімталдығы, өлім - жітімі (шығымы) және таралуы мен орын ауыстыруы олардың табиғаттағы сан ... ... ... ... келеді.
Организмдердің көбею мүмкіндігі өте жоғары. Оны организмнің биотикалық потенциалы дейді. Ғалымдар кейбір организмдердің теориялық өсімталдылығын ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, бактериялар әрбір 20 минут сайын көбеюге қабілетті болған. Егерде олардың көбеюіне ешбір кедергі болмаған жағдайда 36 сағат ... ... жер ... ... кететіндігі дәлелденген. Сол сияқты кәдімгі бақбақ өсімдігін бір тал тұқымының ... жер ... 10 жыл ... таралып кететін көрінеді. Ал, балықтар уылдырығын он мыңдап шашқанымен оның небері 2 - 3% ғана тірі ... ... көбі ... ... ... салғанымен оның аман қалу мүмкіндігі 0.32% деп есептеледі. ... ... ... шын ... тірі қалу ... өте аз ... ...
Организмдердің табиғаттағы сан мөлшері олардың шығынына да көп байланысты. Популяцияның шығыны (өлім - ... ... - ... бір ... ... өлген особьтарының саны. Организмдердің шығыны орта жағдайларына, қорекке, ауруларға, популяцияның жас ... мен т.б. ... ... ... ... келеді. Кейбір организмдердің шығыны жас кезінде жоғары болса, ал біразы ... ... ... өледі.
Организмдердің жалпы шығынын үш типке жіктеп қарастыруға болады. Яғни, организмдердің тірі қалу мүмкіндігінің 3 типі бар. (1 - ...
1 - ... Тірі қалу ... қалу ... бірінші типі көбінесе шығындарға, тірі сүтқоректілерге, ағаштарға, адамдарға тән. Бұл жағдайда организмдердің өмір ұзақтығы біркелкі дами келе ең ... ... ... ... ... ... аралығында шығын күрт көбейіп кетеді. Әрине, бірінші тип әрбір организмнің шығу тегіне, ... ... ... ... қарай әртүрлі болады.
Екінші типке жататын организмдердің өлім - ... ... ... бойында тұрақты болатын түрлерге тән. Бұларға тұщы суларда тіршілік ететін ішек қуыстылар жатады әрі сирек кездесетін құбылыс.
Үшінші типте көптеген ... ... ... ... тән ... - ... өмірінің бастапқы кезеңінде особьтардың шығынының өте көп болуы. Мәселен, балықтар, құстар, омыртқасыз жануарлар шексіз көп ұрпақ береді. ... өте көп ... мен ... ... ... ... өлім - жетімі керісінше 90- 95% ке ... ... тірі қалу ... білу ... ... немесе зиянды түрлерімен теориялық зерттеулер мен тәжірибелер жүргізгенде маңызы зор.
Организмдердің өсімталдылығы және шығынымен қатар олардың кеңістікте ... ... да ... саны ... ... ... әсер ... Популяция өзінің бар мүмкіндігінше ареалын кеңейтуге тырысады. Ол көбінесе жаңа ұрпақтардың саны мен тығыздығына ... ... та, ... өзінің ареалын шексіз кеңейте алмайды. Өйткені, жаңа жерлерде немесе жаңа орта олардың бұрынғы мекеніндей қолайлы болмайды, әрі шектеуші факторлар кедергі ... ... ... өсімтал және өте сирек кездесетін типтерін ажыратуға болады. Тұрақты популяцияларды организмдердің тууы мен шығыны тепе - ... ... ... ... отырады. Сол сияқты популяциялардың тұрақты болуы генетикалық тарихи, биологиялық жағдайларға да ... ... ... ... ... тууы мен ... және ... мен эмиграция жағдайына да байланысты. Иммиграция кезінде организмдер особьтері популяция құрамына қосылып отырса, ал ... ... ... ... отырады. Аталған факторлар үйлесімді әрі кезектесіп отырған жағдайда популяция өзінің тұрақтылығын ұзақ уақытқа сақтауы мүмкін. Сонда ғана біз популяцияны тұрақты дей ... ... ... ... да ... ... ... өсу немесе өлім - жетімі шектен тыс көбейіп кету жәйі кездеседі. Егер де ... күрт ... ... оны өсімталдылығы жоғары типке жатқызады. Ондай популяцияларды көбінесе ұзақ организмдердің өкілдері құрайды.
Дүниежүзілік тәжірибелерде мұндай фактілер жиі кездеседі. Мәселен, Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... кездейсоқ жолмен Еуропа, Орта Азияға енген короладо ... ... ақ ... ... жерінен енген ала торғай, шегіртке, өсімдіктерден американдық амброзия арам шөбі, жабайы күнбағыс, шырышты арам шөп, т.б. көптеген ... ... ауыл ... ... ... айналып отыр. Кейбір популяциялардың көбею потенциалы тұрақты емес. Кейбәреулері ырғақты қайталану заңдылығына байланысты дүркін - дүркін 10, 20, 35, 40 ... бір рет ... ал ... күрт ... ... ... Бұл жағдайда бірнеше фактор іске қосылады. Осылайшы, популяцияның өзіндік реттеу жүйесі үздіксіз жұмыс істейді.
Популяцияның күрт ... ... ... ... да ... ... соңғы жылдары Қазақстанда ондатыр аңының азайып кету фактісі тіркелді. Оның басты ... ... ... ... мен ... болып отыр. Негізінде популяцияның өлім - жетімі басым болған жағдайда түр аз ... ... - ... ... кетуі мүмкін. Түрлердің құрып кетуіне соңғы ғасырда абиотикалық факторлармен ... ... ... ... ... жанама әсерін тигізуде. Мәселен, Қазақстанның кезі жазиралы тың жерлерінен 1960 - 65 жылдары оны игеру кезінде дала ... ... ... ... ... ... құндыз, сусар, бетпақ дала өңіріндегі құлан, жабайы жылқы, қобыландардың біржола жойылып кетуін ... ... ... та зерттеулер нәтижесі популяциялардың құрып кетуі өте сирек жағдайда ... ... және оның ... - ... ... қалпына көп фактілерін де жоққа шығармайды. Тіптен, мұндай популяциялардың қалпына келіп көбейіп кету тәжірибелері де бар.
Қорытынды
Популяция дегеніміз - ... бір ... ... ... ... ... генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтер жиынтығы. ... ... - ... топ>> ... ... ... - ... бір территорияны мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ... келе ... бір ... ... организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік ішінде күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген факторлар тіршілік етеді. Олар бір - ... - ... ... ... ... деп ... ... осылайша жіктеу Н.П. Наумов жүйесінде негізделеді.
Популяцияларының табиғаттағы санының қайталанбайтын, тұрақты, сирек ... ... ... ... ... ... кездестіруге болады. Мәселен, тұрақты қайталанбайтын ауытқулар тарихта бірнеше мысалдар арқылы көрініс берген. ... ... ... аулау 1900 жылдан бастап жыл сайын 2000 т болған. Одан соң оны аулау бірнеше жыл бірден 98% кеміп ... Ал, 1914 ... ... тағы да ... 2500 т ... аулана бастаған.
Популяциялардың өсімталдығы, өлім - жітімі (шығымы) және таралуы мен орын ауыстыруы олардың табиғаттағы сан ... ... ... ... ... ... А. К. ...
Алматы 2003ж
* Г.С. Оспанова, Г.Т. Босшатаева
Алматы экономика 2002ж

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қорығының сирек және жойылып бара жатқан жануарлар популяциясының экологиясы 44 бет
Демэкология - популяциялар экологиясы8 бет
Популяция экологиясы - Дэмэкология10 бет
Популяциялар экологиясы11 бет
Популяциялар экологиясы - демэкология5 бет
Популяциялар экологиясы туралы11 бет
Жалпы экология175 бет
Экология ( лекциялар )100 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Экологияның даму тарихы және оның қалыптасуына атсалысқан көрнекті ғалымдар118 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь