Популяция экологиясы және популяция


Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ІІ. Негізгі бөлім
1.1. Популяция экологиясы және популяция құрылымы ... ... ... ...5
1.2. Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер ... ... ... ... ... ... ..6
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Кіріспе

Популяция дегеніміз – белгілі бір географиялық территориясында тіршілік етуге бейімделген, генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтер жиынтығы. Популяция латынның «попилус» - халық, топ» деген мағынаны білдіреді.
Әрбір жеке түрдің өзіне тән таралу аймағы болады. Олардың сол аймақтағы тобы,сан мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Популяцияның сан мөлшерінің аз немесе көп болуы түрдің шығу тегіне, тарихына, арсалдың көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан – жақты зерттеуші экологтар С.С. Шварц, А.М. Гиляров, А.Я. Яблоков, т.б. өздерінің еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама береді. Мәселен, С.С Шварц (1969) популяция дегеніміз – «Орта жағдайларының өзгерісіне ұзақ уақыт бойы өзінің тұрақты санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементарлы топтары» деп анықтама береді. Ал А.В. Яблоков өзінің еңбегінде «... белгілі бір территорияны мекендейтін бір түрге жататын организмдердің эволюциялық даму жолы ұқсас топтары» дейді. А.М. Гиляров өзінің әріптестерінің идеяларын дамыта келіп, популяцияға біршама жаңа көзқарасты анықтама беруге тырысады.
Популяция – белгілі бір территорияны мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік ішінде күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген факторлар тіршілік етеді. Олар бір – бірінен - жергілікті, экологиялық, графикалық популяциялар деп бөлінеді. Популяцияларды осылайша жіктеу Н.П. Наумов жүйесінде негізделеді.
Қолданылған әдебиеттер

1. А. К. Бротский «Жалпы экологияның қысқаша қурсы»
Алматы «Ғылым» 2003ж
2. Г.С. Оспанова, Г.Т. Босшатаева «Экология»
Алматы экономика 2002ж

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
ІІ. Негізгі бөлім
0.1. Популяция экологиясы және популяция құрылымы ... ... ... ...5
0.2. Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер ... ... ... ... ... ... .. 6
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

Кіріспе

Популяция дегеніміз - белгілі бір географиялық территориясында тіршілік етуге бейімделген, генетикалық шығу тегі бір, бір түрге жататын особьтер жиынтығы. Популяция латынның попилус - халық, топ деген мағынаны білдіреді.
Әрбір жеке түрдің өзіне тән таралу аймағы болады. Олардың сол аймақтағы тобы,сан мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Популяцияның сан мөлшерінің аз немесе көп болуы түрдің шығу тегіне, тарихына, арсалдың көлеміне т.б. көптеген себептерге байланысты.
Организмдердің популяцияларын жан - жақты зерттеуші экологтар С.С. Шварц, А.М. Гиляров, А.Я. Яблоков, т.б. өздерінің еңбектерінде популяцияға қазіргі тұрғыдан анықтама береді. Мәселен, С.С Шварц (1969) популяция дегеніміз - Орта жағдайларының өзгерісіне ұзақ уақыт бойы өзінің тұрақты санын ұстап тұратын бір түрге жататын организмдердің элементарлы топтары деп анықтама береді. Ал А.В. Яблоков өзінің еңбегінде ... белгілі бір территорияны мекендейтін бір түрге жататын организмдердің эволюциялық даму жолы ұқсас топтары дейді. А.М. Гиляров өзінің әріптестерінің идеяларын дамыта келіп, популяцияға біршама жаңа көзқарасты анықтама беруге тырысады.
Популяция - белгілі бір территорияны мекендейтін шығу тегі бір, ұзақ жылдар бойы табиғаттағы санын тұрақты ұстап келе жатқан бір түрге жататын организмдер жиынтығы. Популяция ішінде үнемі тіршілік ішінде күрес, басқа туыстық топтармен мүмкіндігінше шектелген факторлар тіршілік етеді. Олар бір - бірінен - жергілікті, экологиялық, графикалық популяциялар деп бөлінеді. Популяцияларды осылайша жіктеу Н.П. Наумов жүйесінде негізделеді.
Популяция - биологиялық бірлік ретінде өзініңбелгілі құрылымы, қасиеті және атқаратын функциялары арқылы ерекшеленеді. Папуляция құрылымы ондағы особьтар санымен және кеңістікте таралуымен сипатталады. Ал папуляцияның функциясы басқа биологиялық жүйелермен ұқсас келеді. Популяция тән қасиеттерге өсу, даму, еңбек, орта жағдайлардың өзгерісіне бейімділігі, гинетикалық шығу тегі, экологиялық жағдайлары жатады.
Элементарлы (жергілікті) аскуляция - табиғатта бірегей кішігірім территорияларды мекендейтін бір түрге жататын особьтар жиынтығы. Элементарлы популяциялардың табиғаттағы саны, даму эволюциясы мен ұзақтығы биоценоздың күрделі немесе қарапайымлығына, бірегейлігіне байланысты болады.

Популяция экологиясы және популяция құрылымы

Табиғатта жергілікті популяциялардың араласыпкетуі бір - бірінің арасындағы шекараны жойып, түрлердің ұсақтап кетуіне әкеліп соғады.
Экологиялық популяция - жергілікті популяциялардың жиынтығы негізінде қалыптасады. Олар негізінде түр ішіндегі топтары болғандықтан белгілі бір биоценозда тіршілік етуге бейімделген. Мәселен, кәдімгі ақ тиын көптеген ормандарда кең тараған. Сондықтан олардың қарағайлық, шыршалық немесе т.б. экологиялық популуциялары көптеп кездеседі. Олар бір - бірмен нашар жекеленгендіктен генетикалық алмасулар элементарлы популяцияларға қарағанда сирек ұшырасады.
Географиялық популяция - географиялық жағдайлары бірдей территорияларды қамтитын, особьтар топтарын құрайтын экологиялық популяциялардан тұрады. Географиялық популяциялар салыстырмалы түрде бір - бірімен нақты шектелген әрі өсімталдығы, особьтар формасы, экологиялық қатарлары, физологиялық мінез - құлқы және басқа да қасиеттері арқылы ерекшеленеді. Популяциялардың осылайша ұзақ жылдар бойы жекеленуі бірте - бірте географиялық раса немесе жаңа түр формаларын дүниеге алып келуі мүмкін. Ондай түрлерді географиялық түр тармағы, раса немесе сол түрдің синонимі ретінде қарастырады. Мәселен, кәдімгі ақ тиіннің 20 - дан астам географиялық популяциясы бар. Табиғатта популяцияның шекарасы мен дене тұрқы оның қандай территорияны мекендейтіндігіндеемес популяцияның өзінің жеке қасиеттерімен сипатталады. Н.П. Наумовтың зерттеулері бойынша популяциялардың ұзақ территорияларға таралуы олардың көптүрділігін және генфонын байытады деп тұжырымдайды. Осыған байланысты табиғатта абсолютті популяция болмайды. Өйткені әрбір түрөзініңдаму экологиясы барысында уақыт пен кеңістікке қатысты миграция (орын ауыстыр) кезінде бір - бірімен араласып отырады. Ал өсімдіктер болса тозаңдарының жел арқылы немесе өсімдіктер арқылы кең таралып жатады. Нәтижесінде, түр шегіндегі популяциялардың әр түрлі формалар қалыптасып отырады. Сондықтан популяцияға экологиялық тұрғыда толық анықтама берілген жоқ. Осы бағытта С.С. Шварцтың көзқарасы қолдауға тұрарлық бағыт. Онда: Популяция дегеніміз жеке түрдің сандық және сапалық параметрлерімен сипатталатын түр ішіндегі тіршілік формалары ұқсас особьтардың топтары - деп анықтама беріледі.

Популяцияны сипаттайтын негізгі қасиеттер

Популяцияның табиғаттағы саны мен тығыздығы. Популяцияның саны мен тығыздығы оның қасиеттерін сипаттайтын негізіг көрсеткіш болып саналады. Популяцияның саны дегеніміз - белгілі бір көлемдегі немесе территориялардағы особьтардың жалпы саны. Организмдердің санытабиғатта тұрақты болмайды. Оның аз немесе көп болуы особьтардың өсімталдылығы мен шығынына байланысты.
Популяцияның тығыздығы - белгілі бір көлемдегі немесе кеңістіктегі особьтардың саны мен биомассасының салмағымен өлшенеді. Мәселен, 1 гектардағы шыршалардың саны 150 немесе 1 метр көлемдегі су дафниялардың биомассасы 0,5 г.
Популяцияның тығыздығы олардың санына байланысты өзгеріп отырады. Тығыздық шексіз өсуі мүмкін емес. Ол үшін особьтардың кең таралуына қолайлы жағдай мен кеңістік болуы керек. Организмдерде кеңістікте таралуы олардың шектеуші факторы кездеспейінше жүре беруі мүмкін. Осыған орай популяцияларды кездейсоқ, біркелкі және топтанып таралу жолдары бар.
Кездейсоқ таралу - тек бірегей ортаға тән құбылыс. Мәселен, егістіктерде жанкес жәндіктердің таралуы алғашында кездейсоқ болғанымен бірте - бірте көбейе түсіп, топтану немесе шашыранды таралу сипат алады.
Организдердің топтанып таралуы жиі кездеседі, әрі кездейсоқта болуы мүмкін. Мысалы, ормандарда ағаштар алғашында топтанып кездессе, бірте - бірте өсе бастайды. Өсімдіктердің таралуы спора, тұқым, жеміс арқылы жүзеге асады. Ал, жануарлардың таралуы активті немесе пассивті болуы мүмкін. Мәселен, активті таралутүлкі, бұғы, т.б. тұяқты аңдарда жиі кездеседі. Пассивті таралу көбінесе баяу қозғалатын жануарларға тән. Активті таралатын организмдерде шекаралық шектеу болмай қалады, ал пассивті организмдерде айқын байқалатын шекарада ареалдар жиі кездеседі.Олардыбіз қос мекенділер, бауырымен жорғалаушылар, мадлюскалар тіршілігінен көреміз.
Популяциялардың ареалының кең немесе тар болуы организмдердің дене мөлшері, қозғалу активтілігі, қорек қорына, т.б. көптеген абиотикалық факторларға байланысты болады. Мәселен, кәдімгі шөптесін жерлерде насикомдардың саны мыңдаған особьқа жетуі мүмкін. Ал керісінше, ірі хайуандар мен үлкен ағаштардың популяцияларын саны мен тығыздығының тұрақты болмауы адамдардың іс - әрекетіне де тығыз байланысты. Сол сияқты қоректі факторлардың да рөлі ерекше. Оны біз ақ тиін, қырғауыл, т.б. организмдердің табиғаттағы саны қорек аз бөлігін жылдары құрт азайып кетітенен байқаймыз. Сондықтан табиғатта популяциялардың саны әрқашанда тұрақты болмайтыны заңды құбылыс. Бірақ кейбір жағдайларда популяциялардың саны бір бағытта күрт көбейіп немесе азайып кетуі мүмкін. Бұл процестер табиғатта жиі кездеседі. Оның себептері көп. Оларға - тұрын генетикалық шығу тегі, орта факторлары, өсу жылдамдылығы, бәсекелестік қоректің мол болуы т.б.жатады.
Популяциялардың табиғаттағы санын өзін - өзі реттеу мүмкіндігі бар. әрбір түрдің көбеюінің жоғарғы және төменгі шегі болады. Одан әрі түр көбейе алмайды. Сондықтан кез келген популяция өзінің сан мөлшерін оптимальды (қалыпты) жағдайда ұстап тұруға тырысады. Организмдердің табиғаттағы санының ауытқуының тәуліктік және маусымдық кезеңдерін байқауға болады. Мәселен, ұзақ сүт қоректілер, кеміргіштер, кейбір құстар мен насекомдардың өсуі, көбею потенциалы өте жоғары болады. Кеміргіштер бір маусым ішінде 300 - 500 есе, ал кейбір насекомдар 1300 - 1500 есе көбейетіні ғылымға мәлім. Мұндай құбылыстар, әсіресе, шегірткелерде, жұқпалы аурулардың қоздырғыштары, вирустар мен бактериялар өмірінде жиі кездесіп, ауыл шаруашылығына немесе адам өміріне үлкен қауіп төндіреді.
Популяциялардың табиғаттағы санының күрт азайып кетуі де қалыпты жағдай емес. Кей жағдайда популяциялар сиреп, бірте - бірте құрып кетуі мүмкін.
Популяцияларының табиғаттағы санының қайталанбайтын, тұрақты, сирек қайталанатын, ырғақты қайталаанатын, тұрақты қайталанатын жағдайларын кездестіруге болады. Мәселен, тұрақты қайталанбайтын ауытқулар тарихта бірнеше мысалдар арқылы көрініс берген. Американдық шабақ балықтарды аулау 1900 жылдан бастап жыл сайын 2000 т болған. Одан соң ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Популяция экологиясы - Дэмэкология
Популяция
Популяция туралы
Популяция санының ауытқулары
Популяция жайлы
Популяция түсінігі
Популяция сипаттамалары
Популяция және оның құрылымы
Популяция және оның генетикалық құрылымдары
Популяция және оның генетикалық құрылымы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь