Экологиялық сукцессия

Жоспар:
1. Экологиялық сукцессия ұғымы.
2. Экожүйенің белгілерінің сукцессия барысында өзгеруі.
3. Бастапқы және қайталанған сукцессиялар, климакс ұғымы.
Автогенді өзгерістерді экожүйенің дамуы немесе экологиялық сукцессия деп атайды. Экологиялық сукцессияға анықтама берген кезде мынадай үш жағдай ескерілуі тиіс:
1) Сукцессия қауымдастықтың, яғни жүйенің биотикалық компонентінің ықпалымен жүреді. Өз кезегінде қауымдастық сукцессиясының сипаты мен жылдамдығын анықтап, даму шектерін межелейтін физикалық ортаның өзгерістерін туындатады.
2) Сукцессия дегеніміз – қауымдастықтың түрлік құрамының және оның ішінде өтіп жатқан процестердің өзгеруіне байланысты жүретін экожүйенің реттелген дамуы. Сукцессия белгілі бір бағытта жүреді, демек оны болжауға болады.
3) Сукцессияның шырықтау шегі – энергия ағыны бірлігіне шаққанда максималды биомасса және түраралық әсерлесулердің максималды саны келетін тепе-тең күйдегі экожүйенің қалыптасуы болып табылады.
Өзгерістердің жүру жылдамдығы мен тепе-тең күйге жету үшін қажет уақыт әр түрлі экожүйелер және экожүйенің жекелеген белгілері үшін әр түрлі болады.Жалпы биомассаның өзгеруі қисық сызғыштың пішіні әдетте дөңес болса, жалпы бастапқы өнімнің өзгеру қисық сызығы ойық болады. Орман экожүйесінде де лабароториялық микрокосм жағдайында да бастапқы таза өнім қауымдастықтың дамуының алғашқы кезеңдерінде өскенімен, соңғы кезеңдерінде кемиді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. А.К. Бродский «Жалпы экологияның қысқаша курсы», Алматы «Ғылым» 2003ж, 155-166 беттер;
2. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева «Экология», Алматы, Экономика 2002жыл, 130-131 беттер
        
        Жоспар:
1. Экологиялық сукцессия ұғымы.
2. Экожүйенің белгілерінің сукцессия барысында өзгеруі.
3. Бастапқы және қайталанған сукцессиялар, климакс ұғымы.
Экологиялық сукцессия
Автогенді өзгерістерді ... ... ... ... ... ... ... сукцессияға анықтама берген кезде мынадай үш жағдай
ескерілуі тиіс:
1) Сукцессия қауымдастықтың, яғни жүйенің ... ... ... Өз кезегінде қауымдастық сукцессиясының сипаты мен
жылдамдығын анықтап, даму шектерін ... ... ... ... ... ...... түрлік құрамының және оның ішінде
өтіп жатқан процестердің өзгеруіне байланысты ... ... ... Сукцессия белгілі бір бағытта жүреді, демек оны болжауға болады.
3) Сукцессияның шырықтау шегі – ... ... ... шаққанда максималды
биомасса және түраралық әсерлесулердің максималды саны келетін тепе-тең
күйдегі экожүйенің қалыптасуы болып табылады.
Өзгерістердің жүру ... мен ... ... жету үшін ... әр түрлі экожүйелер және экожүйенің жекелеген белгілері үшін ... ... ... ... қисық сызғыштың пішіні әдетте дөңес
болса, жалпы бастапқы өнімнің өзгеру қисық ... ойық ... ... де ... ... ... да бастапқы таза өнім
қауымдастықтың дамуының алғашқы кезеңдерінде өскенімен, соңғы кезеңдерінде
кемиді.
Экологиялық ... ерте ... ... ... ... ... жұмсалатын шығыннан артық болады, сондықтан Р/R>1. ... яғни орта ... ... ... ... ... ... жұмсалатын шығын жалпы бастапқы өнімділіктен жоғары ... Егер ... ... ... ... ... онда оны кәдімгі
автотрофты сукцессиядан ажыратып гетеротрофты сукцессия деп ... ... ... да экожүйенің дамуы барысында Р/R қатынасы 1-
ге ұмтылады. Ортаның физикалық ... ... әр ... өнімділіктің абсолютті мәндерінің арасында, демек
қауымдастықтардың тыныс алуға ... ... ... ... ... ... ықтималдығына қарамастан, ... ... ... ... ... 45° бұрыш құрайтын ... ... ... ... ... R-дан ... ... жағдай сақталса, жүйе органикалық
заттар мен биомасса ... ... ... ... Р/В қатынасы
кемиді, ал В/Р, В/R немесе В/Е өз кезегінде артады. ... ... ... энергия ағынының сүйемелдеуі арқасында кемелденген
экожүйелерде ... ... ... ... Осының салдары ретінде,
қауымдастықтың таза өнімі – жылдық цикл ... ...... алғашқы кезеңдерінде өте үлкен де, оның кемелденген кезінде өте
шағын немесе 0-ге тең болады.
Экожүйенің дамуы барысында ... ... ... өте
нәзік өзгерістер жүреді деп күтуге болады. Сукцессия ағымы бұзылмаған
жағдайларда өсімдіктер мен ... ... ... ... және өзара бейімделушіліктердің дамуы үшін уақыт жеткілікті
болады, бұл өсімдітердің ... ... ... ... ... болуына әкеліп соғады: қорытылуы қиын тіректік
ұлпалар түзіледі, жыртқыштардың фитофагтарға түсіретін қысымы ұлғаяды және
т.т. Жапырақтардың ... ... ... ... ... жасыл
белдеуден қоңыр белдеуге ауысады.
Экожүйелердің дамуындағы маңызды тенденция – ... ... ... негізгі элементтердің биогеохимиялық айналымдарын тұйықтауға
ұмтылу болып табылады. Дамып келе жатқан жүйелерге қарағанда ... ... ... және ... ... сақтап қалу қабілеті жоғары.
Олар әлі жетілмеген немесе зақымдалған ... ... ... ... ... ғана ... келе жатқан жүйелердегі түрлердің саны да аз, ... де ... ... ... жетілмеген, ал кемелденген
жүйелерде түрлердің саны көп және олардың ... ... ... ... ... Бұл тұрғыдан алғанда ең
бір таңқаларлық құбылыс туыстас емес түрлер, ... ... ... ... ... мен ағаштардың арасындағы тығыз
байланыстар. Гетеротиптік реакциялардың белең алуы ... ... ... ... ... ... ... және 15 белгілерді толығырақ қарстырып өтейік. Сукцессияның бастапқы
кезеңінде әдетте организмдер ұсақ болады, оларға ... ... және ... ... ... тән. ... көлемінің
өзгеруі биогендік заттардың биоорганикалық күйден органикалық күйге
көшуімен байланысты болады. Дене беті ... оның ... ... ... ... бай ... ... көлемінің шағын болуы
бірталай артықшылықтар береді, бұл әсіресі автотроптар үшін тиімді. ... ... ... ... ... ... биомасса
құрамында байлануы ... ... ... ... ... ...... түрдің ірі особьтеріне немесе особьтері ірілеу
түрлерге, немесе осы ... ... де, яғни ... ірі, ... да ... ... ... жоғары және тіршілік циклдері
күрделі организмдерге көшеді.
Ортаның ... ... ... өсу ... ... логистикалық өсуге ... ... ... заң ... өскен жағдайда, популяцияның өсуін шектеу ... кері ... ... ... ... белгілі. Өсімдіктер
жамылғысының желіну деңгейінің (5 белгі), популяция тығыздығының (16 белгі)
және заттар ... (6 ... ... реттелуі көп жағдайларда теріс
кері байланыс ықпалының негізгі механизімі қызметін атқарады. Теріс кері
байланыстың қызмет ету ... ... ... ... ... (17 белгі), оның энтропиясы төмендейді (18 белгі), ақыр ... ... ... ... ... (19 белгі).
Ластану кезінде немесе стрестің өзге түріне байланысты экожүйе
белгілерінің өзгеру ... ... ... ... ... ... ... өзендерінің мұнай өнімдерімен едәуір дәрежеде ластануына
байланысты орын алған ... ... ... ... көз ... Олар ... қоректік тізбектердің барлық буындарының түрлік
құрамының кедейленуі, доминанттық тың ластануға төзімді санаулы ... ... яғни ... ... бойынша
таралуының кемуі, бүкіл биомассаның азаюы, зоопланктонның, жоғарғы сатыдағы
өсімдіктердің арасын мекендеуші ... ... және ... ... ... балықтардың қоректік базасының тарылуы.
Сонымен экономикалық сукцессия барысында жүретін ... білу ... ... ... ... ықпалдың жағымсыз
зардаптарын болжауға мүмкіндік береді.
Қауымдастық ... ... ... – гетеротиптік реакциялардың
нығаюы, минералдық ... ... ... ... және
информацияның көбеюі болып ... Бұл ... ... ... деп
аталады. Экологиялық сукцессияның
Стратегиясы игеріле алатын энергия ағыны мен тіршілік ету ... ... ... ... ... ... ... да әр алуан органикалық құрылымға жетуге бағытталады.
Бастапқы және қайталанған сукцессиялар, климакс ұғымы.
Экологиялық сукцессия бірнеше кезеңдерден ... ... ... ... ... соң бірі ... ... Сукцессия
кезінде түрлердің алмасуының себебі, популяциялар ... ... ... ... өзге популяциялар үшін қолайлы жағдайлар тудырады. Бұндай
жағдайлар ... ... ... мен ... ... ... орнағанша жалғаса береді. Белгілі бір ауданда бірін-
бірі алмастырушы қауымдастықтар тізбегі серия деп аталады және де түрлердің
санаулылары ғана ... ... ... ... экожүйенің
кемелденген шағына дейін сақталады.
Егерде экожүйенің ... ... ... ... өзге қауымдастық
қоныстанбаған танаптан (жуырда ғана жер ... ... ... ... жанартау жыныстарынан) басталса, бұндай процесс бастапқы сукцессия
деп аталады. Егер экожүйенің дамуы бұған дейін ... ... ... ... ... ... жер ... ағашы шауып әкетілген
орман) жүретін болса, онда бұл ... ... ... Ол ... ... ... тезірек жүреді, себебі бурын қоныстанған
территорияда ... ... ... ... ... ушін біршама қолайлы жағдайлары бар ортамен зат алмасу үшін ... ... ... ... сукцессияның мысалы ретінде Мичиган көлінің төңірегіндегі
дюналарды (кұм шағылдарды) шөп басуын ... ... ... ... ... ... астық. тұқымдастардан, талдардан,
шиеден, мақта ағашынан және жүйрік қоңыздар (Cicindeline), ін ... ... және ... ... ... тұрады.
Алғашқы қоныстанушылар қауымдастығының соңынан орман қауымдастықтары
келеді, бұлардың әр- ... ... тән ... ... бар. Дамудың өте
құрғак та кұнарсыз жерде басталғандырына қарамастан, ақыр аяғында бұл жерде
жалаңаш ... ... ... және ... ... ... ... Орманның калың, гумусқа (қарашірікке) бай, ... ... ... лары бар ... өзі ... ... ... мүлде ұқсамайды.
Қайталанған сукцессняның мысалы ретінде шыршалы орманның ... ... Ағаш ... соң немесе өрттен кейін шыршалы орман өскен ... ... ... босаған алаңға шырша қайта қоныстана
алмайды.Өніп шыққан жас шырша ... ашық ... ... ... жазғы ыстықтан зардап шегеді, сейтіп жарық сүйгіш өсімдіктермен
бәсекелесе алмайды. Алғашқы екі жыл бойы ... ... ... мен
өртеңдерде шептесін өсімдіктер - айрауық, күреңот және т. б. қаулап ... ... ... ... ... кайыңның, көк теректің, кейде
қарағайдың толып жатқан жас ... ... ... ... ... ... ... ұсак жапырақты немесе қарағайлы орман
тузеді. Сонда ғaнa шыршаның қайта өсе бастауы үшін ... ... ... ... шырша өскіндері жарық суйгіш жапырақты ағаш түрлерінің
жас шыбықтарымен тайталаса ... ... бойы ... ... (яруска)
жеткенде ол жапырақты ағаштарды толық ығыстырып шығарады. Негізнде ... (Abies ...... (Pinus sibirica) солтүстік калқанды
ормандарының (тайганың) сукцессиясы да ... ... әp6ip ... ... ... ілгері тұpғaн кезеңге қарағанда
ұзағырақ созылады, биомассаның энергия ағыны бірлігіне қатынасыньң ... ... және ... тән ... турлерімен сипатталады.
Ортағa әcipece өсімдіктердің доминант түрлері күшті ықпал көрсетеді.
Өсімдіктердің қауымдастықты калыптастыруға ... ... ... ... ... ... рольімен ғана емес, сондай-ақ
олардың баяу ... де ... ... биомасса ғана емес,
сондай-ақ некромассаның, яғни органикалык заттардын негізгі ... ... мен ... ... ... ... өсімдік қалдықтары қалдықтары жапырақ тесеніші және шымтезек
түрінде жиналып қалады. ... ... ... ... ... де ... олардың өз организмінің құрамында
діңі мен бұтақтарының басым бөлігін құрайтын өлі ... ... ... ... мен ... ... ылғалданған жерлерден шептесін
өсімдіктерді ығыстырып шығару кабілеттілігі едәуір ... ... өлі ... ... ... ... ... ұзын да күрделі
тармақталған «қаңқасының» төңірегінде дамыған бөрікбасының (кронасының)
және тамыр жүйесінің ... ... Өз ... ... ... ... ... формаларының жүйелі формаларының жуйелі
түрде ... ... ... Сукцессияның бастапқы және аяққы кезеңдерінде
кездесетін өсімдіктер үшін өсу мен көбеюдің әр түрл стратегиялары тән.
Жануарлардың денелері әлдеқайда тез ыдырайды, ... ... ... да ... ... ... қауымдастықтың кұрамы мен ондағы
сукцессияның барысын анықтайды. Бұндай ... ... ... ... ... әкті ... жиналып қалған кезде орын алды. Дегенмен,
тұқыммен қоректенетін құстардың өсімдік жамылғысының өзгеруіне ... ... де ... шығаруға болмайды.
Дамып келе жатқан серияның ... ... ... ... ... қауымдастық болып табылады. Климакстык
қауымдастықтың дамып келе ... және ... да ... куйдегі
қауымдастықтардан айырмашылығы — органикалық заттардың жылдық таза өнімнің
өте аз ... ... ... ... Әрбір климаттық аймақ үшін жалғыз ғана
климаттық климакс және кептеген эдафикалық климакстар танылады. ...... ... ... ... дамуы соған ... ... ... ... ... ... ... Теориялық қауымдастық ортаның физикалық жағдайлары осы
аймақтары басым климаттық ыкпалын ... ... ... ... ... ... ... асырылады (орнайды). Жер рельефі,
топырак, су ... ... ... және т. б. факторлар климаттық
климакстың дамуына кедергі келтіретін ... ... ... ... аяқталады. Мысалы, жер рельефне және ... ... ... тау ... ... және ... теңіз терассаларында әр турлі қауымдастықтар дамып ... ... ... ... - ... ... ортаның физикалық жағдайлары неғұрлым экстремалдыболған сайын
экожүйенің дамуыныңжалпы климаттық жағдайлармен тепе-тең куйге ... ... ... да ... арта ... ... ... (немесе циклдык) климакс деген ұғым бар. Апаттық
климакс — экожүйенің өрт, зиянкестер және т.с.с. периодты түрде қайталанып
отыратын апаттарының ... ... ... терминалдық күйі. Табиғи
апаттар климакстық қауымдастықты ... және сол ... ... ... әсеріе көбірек ұшырайтын климакстық күйге дейін созылатын
сукцессияның қайталануына жағдай туғызады. Бұндай ... ... ... ... ... ... үшін ... отыратын табиғи
апаттарды қажет етеді, өзін-өзі суйемелдеуші табиғи жүйе болып калыптасады.
Кейде апаттық климакс ... ... ... 2—3 млн. ... ... ауданды алып жатқан ... ... ... мысалы бола алады. Бұл ретте сукцессияның нәтижесі
өрт тез шалатын ... ... ... ... ... сукцессия циклды процесс деген көзқарас бар. Өзгерістердің
циклдылығы әр турлі және де ... әр ... ... 6ip-6ipiмен
қабаттасып келуіне байланысты кейде өте ... ... ... ... ... ... да 6ip кезеңі (фазасы) өте ұзаққа созылуы
мүмкін, соған байланысты процесс ... ... ... ... ... олай бола бермейді. Көпшілікке танымал 6ip мысал келтірейк. Өртеңге
мүктер мен пионерлік шөптесін өсімдіктер шығады, олардың ... ... ... басады, одан сон кайыңды орман, одан соң өте ұзак
уакытқа қылқанды орман орнығады. Дегенмен де бұл ... ... ... анық ... орман 6ipтe-6ipтe топырақты кұнарсыздандырады, осыған
байланысты топырақтың қоректі минералдық заттарын қажет етпейтін сфагнум
мүктерінің ... ... ақыр ... ... да өте ұзақ ... ... орнығады. Батпақ. тым өсіп кеткен жағдайда мүк жамылғысы
сирейді, жалаңашталған шымтезек (торф) 6eтi ... ... ... ... ... өлі қалдықтары мен шымтезектің ... ... ... ... қалады. Нәтижесінде бәрі басынан
бастап кайталануы мүмкін.
Адам көп жағдайда экожүйенің дамуына ықлал ете отырып, оның климакстық
куйіне жетуінее кедергі ... Егер ... жер үшін ... ... ... ... ... қауымдастық адамның ... ... ... арқасыыда сақталатын болса, ол дисклимакс немесе
антропогендік субклимакс деп аталады. ... ... ... ... аймақтық климат жағдайларына сәйкес дала сақталуы тиіс жерлерде
шөлдік қауымдастық ... ... Бұл ... ... ... дисклимакс, ал дала — климаттық климакс болады.
Сонымен, сукцессия дегеніміз — нәтижесінде биотикалық ... ... орта ... ... ... экожүйенің бағытталған дамуы.
Сукцессия барысында ... ... ... және ... ... байланыстардың түрлері (типтері) бipін-бipi
белгілі заңдылыққа сәйкес ... ... және ... ... Экожүйелер эволюциясының сукцессиядан айырмашылығы — бұл ... ... ... ... даму процесі болып табылады. Эволюциялық
процестердің жоғарыда ... ... ... ...
олар қайталанбайды, демек ациклды. Эволюция барысында әдетте бip мезгілде
экожүйенің макросипаттамалары да, микросипаттамалары да ... ... ... ... ... айтар болсақ бұл шын ... ... ... ол ... ... ... бастап біздің заманымызға
дейінгі даму тарихы.
Қорытынды
Экологиялық сукцессияның ерте ... ... ... өнімділік
тыныс алуға жұмсалатын шығыннан артық болады, сондықтан Р/R>1. ... яғни орта ... ... қатысты ластанған жағдайда
тыныс алуға жұмсалатын шығын жалпы ... ... ... ... Егер ... осындай күйден басталатын болса, онда оны кәдімгі
автотрофты сукцессиядан ... ... ... деп ... ... жағдайларда да экожүйенің дамуы барысында Р/R қатынасы 1-ге
ұмтылады. Ортаның физикалық факторларына байланысты әр түрлі экожүйелердегі
өнімділіктің абсолютті мәндерінің ... ... ... тыныс
алуға жұмсалатын шығындарының арасында да айтарлықтай айырмашылықтары ... ... бұны ... ... ... ... 45° бұрыш құрайтын түзу сызық ретінде бейнелеуге болады.
Экожүйенің дамуы ... ... ... ... өте ... ... деп ... болады. Сукцессия ағымы бұзылмаған жағдайларда
өсімдіктер мен жануарлардың арасында неғұрлым тығыз ... ... ... ... үшін ... жеткілікті болады, бұл
өсімдітердің тауыса желінуден сақтайтын көптеген механизмдердің ... ... ... ... қиын ... ... ... фитофагтарға түсіретін қысымы ұлғаяды және т.т. Жапырақтардың
төгілуіне байланысты органикалық заттарды ұқсату жасыл ... ... ... ... А.К. ... «Жалпы экологияның қысқаша курсы», Алматы «Ғылым»
2003ж, 155-166 беттер;
2. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева «Экология», ... ... 130-131 ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экология175 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Табиғи сукцессиялар барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр әралуандылығының өзгеруі4 бет
Экология және адам,сукцессия5 бет
Биоценоздар құрылымы және экожүйедегі энергия6 бет
Орман экожүйелеріндегі макроэлементтердің биогеохимиялық өрістеуіндегі шағынорганизмдердің рөлі5 бет
Тірі ағзалардың бірлестіктері4 бет
Экожүйелер экологиясы туралы4 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар17 бет
Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар жайлы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь