Қазақтың жыр дүлдүлі Қашаған

ЖОСПАР

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Қазақтың жыр дүлдүлі Қашаған
2.2. Қашаған Күржіманұлы дастандарындағы халықтың көне тарихы мен шежіресі
2.3. Қашаған Күржіманұлының «Адай тегі» дастанын талдау
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қашағанға өз халқының басындағы жағдай, елдегі ауыртпалық жақсы таныс. Сондықтан ол бұқара халықтың ақыны болды, халыққа арқа сүйеді. Қанағатсыз бай мен биді, жебір болыс пен дүмше молданы өткір тілмен өлтіре сынап отырды. Оның ел арасына кең тараған өлеңдерінің бірі «Есқали сұпыға айтқаны». Атақты Құрманғазы күйші мен Қашаған ақын қыстың бір күнінде жолаушылап келе жатып «Елпілдекті» деген аралдағы бір ауылға кез болады. Мал бағып жүрген қойшыдан күннің батып қалғанын, шаршап келе жатқандарын айтып, қондыратын үй болса дейді. Сонда қойшы: – Анау көрініп тұрған Есқали сұпының ауылы. Құдайдың адамы ғой, кет деп айтпас, – дейді. Есқали сұпының үйіне келіп сыртта жүрген келіншекке жөнін айтса, ол «Қаңғып жүргендерге тіккен үйіміз жоқ» деп Қашағанды қарға итеріп жіберіпті. Шамырқанған ақын «Жаз болса мен осы үйге қонбас едім» деп басталатын атақты өлеңін осы жолы айтады.
Қайсар тілді Қашаған бет-жүзің бар демей айтарын тура айтады, сондықтан да байсымақтар мен жандайшаптар одан именеді, ал қара халық ақынды құрметтеп, қадірлейді. Қашағанның айтыс жанрында да қолтаңбасы мол. Бізге белгілісі – оның Ізбаспен, Нұрыммен, Ізім шайырмен айтыстары. Қашекеңнің Нұрыммен айтысы білім сынасу ретіндегі айтыс болса, Ізбаспен айтысы адамгершілік пен ізгілікті дәріптеудің үлгісі. Ақынның «Адай тегі» дастаны аңыз-хикая түрінде жырланса, «Топан» шығармасында халықтың мұңы сөз болады. «Атамекенде» жоңғар басқыншылығы кезіндегі халық өмірінің бір кезеңі жырланады. Қашаған өзі төкпе ақын болғасын ба, өзгелердің де суырып салма ақындығын дәріптеген. Оның сүйікті шәкірттерінің бірі Сәттіғұл жырау жырлар алдында сәл ойланып барып ағытылатын болса керек. Қашаған оған: – Жау сен атады деп күтіп отыра ма? Айтқыш болсаң, оғыңды сол бойда сеуіп жібер. Ақпа ақын табан астында селдете құйып жіберуі керек, – дейді екен.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
2. «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
3. Маңғыстау»энциклопедиясы, Алматы, 1997;
        
        ЖОСПАР
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Қазақтың жыр дүлдүлі Қашаған
2.2. Қашаған Күржіманұлы дастандарындағы халықтың көне ... мен ... ... ... ... ... Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
І. Кіріспе
Қашағанға өз халқының басындағы ... ... ... ... таныс. Сондықтан ол бұқара халықтың ақыны болды, халыққа арқа сүйеді. Қанағатсыз бай мен биді, жебір болыс пен дүмше молданы ... ... ... ... ... Оның ел арасына кең тараған өлеңдерінің бірі . Атақты Құрманғазы күйші мен Қашаған ақын қыстың бір ... ... келе ... ... аралдағы бір ауылға кез болады. Мал бағып жүрген қойшыдан күннің батып қалғанын, шаршап келе жатқандарын айтып, қондыратын үй ... ... ... ... - Анау ... ... Есқали сұпының ауылы. Құдайдың адамы ғой, кет деп айтпас, - дейді. ... ... ... ... сыртта жүрген келіншекке жөнін айтса, ол деп Қашағанды қарға итеріп жіберіпті. ... ақын деп ... ... ... осы жолы ... ... Қашаған бет-жүзің бар демей айтарын тура айтады, сондықтан да байсымақтар мен ... одан ... ал қара ... ақынды құрметтеп, қадірлейді. Қашағанның айтыс жанрында да қолтаңбасы мол. Бізге белгілісі - оның Ізбаспен, Нұрыммен, Ізім ... ... ... ... ... ... сынасу ретіндегі айтыс болса, Ізбаспен айтысы адамгершілік пен ізгілікті дәріптеудің үлгісі. Ақынның дастаны аңыз-хикая түрінде жырланса, шығармасында халықтың мұңы сөз ... ... ... кезіндегі халық өмірінің бір кезеңі жырланады. Қашаған өзі төкпе ақын болғасын ба, өзгелердің де суырып салма ақындығын дәріптеген. Оның сүйікті ... бірі ... ... ... ... сәл ... ... ағытылатын болса керек. Қашаған оған: - Жау сен атады деп ... ... ма? ... ... ... сол ... ... жібер. Ақпа ақын табан астында селдете құйып жіберуі керек, - дейді ... ... ... Қазақтың жыр дүлдүлі Қашаған
Кіші жүз қазақтарының табын, ... ... ... ... ... сауда айырбасы, қоныс жағдайымен ХVIII ғасырдың аяқ шенінен ХIХ ғасырдың 50-жылдарына дейін Хиуа хандығымен байланыс ... ... ... Мал ... айналысқан қыр елі табиғат сұрапылы - алапат жұттан кейін күнкөріс малынан ... ... ... егінді аймаққа үдере көшетін. Маңғыстау қазақтарының біразы осындай себептермен өткен ғасырда Хожелі, Хорезм жеріне ... ... ... бір бөлігі Ташауыз (Түрікмен ССР-і) қаласының маңын мекендеген. Қашаған осы Ташауыз қаласына шектес қазақ ауылында 1841 жылы ... ... ... келген. Әкесі Күржіман кедейлікпен күн кешкен. (, Алматы. баспасы, 1991 ж.).
Әкеден бес ... ... ... ... ... ... ... кедейлік, жетімдік тауқыметін тартады. Кейін сол кезді ақын:
деп еске ... ... ... өлген соң ауыл ақсақалдары ескілікті салт-дәстүр бойынша анасы Ырыстыны қайнағасы Сәрсенбайға атастырады да, Қашаған жастай соның тәрбиесінде болады. Хиуа ... ... ... ... ... ... қиындаған қазақ ауылдарымен бірге Сәрсенбайлар да Жем өзенінің Каспийге құяр саласындағы Қараөзекке көшеді. Бұл ... он ... бес ... ... ... ... - ... қосы) балық аулап талғажау еткен шиеттей бала-шағалы Сәрсенбайдың халі қатты толғандырады. Көп ұзамай анасы дүние салады. Енді әкеге ... ... жөні жоқ ... ... бала ... ... ... барады. Сергей деген саудагерге жалданып, Текеге мал айдайды. Бұғанасы қатпаған жас бала үйсіз, күйсіз көп азап шегеді.
Сөйтіп жадап-жүдеп, көпестің ... ... ... ... жүрген балаға ақындық өнер қонады. Қашағанға ақындықтың қонуы туралы оның немере інісі, жыршы Шәдіман Үсембаев былай дейді: . (, Алматы. ... 1991 ... ... ... ... сапардан табысты оралғанына қуанған Сәрсенбай той жасайды. Қашаған осы
тойда елден кеткен күнінен бастап ... ... ... ... ... айтып шығады. Содан бастап Қашағанның ақындық атағы елге танылады. Ол ... ... ... көп елді ... ... ... аймағы мен Еділ, Жайық, Қобда, Жем, Сағыз, Ойыл, Қиыл өзендерінің бойын ... ... ... ... ... мен ... Ақтан мен Мұрат, Балаораз бен Қоспақ, Қашқынбай мен Ізім шайыр, Нұрпейіс пен ... Өмір мен ... ... ... өнер ... ... атанған Әділ, Шолтаман, Тастемір, Досат, Жылкелді, Өскінбай, Тұрсын сияқты әнші, ... ... ... Күржіманұлын көп зерттеген ғалым Қабиболла Сыдиықов ақынның ел аузындағы мұраларын топтастырып, кітап етіп ... көп ... ... өз ... басындағы жағдай, елдегі ауыртпалық жақсы таныс. Сондықтан ол бұқара халықтың ақыны болды, халыққа арқа ... ... бай мен ... жебір болыс пен дүмше молданы өткір тілмен өлтіре сынап отырды. Оның ел арасына кең тараған өлеңдерінің бірі . ... ... ... мен Қашаған ақын қыстың бір күнінде жолаушылап келе жатып ... ... бір ... кез ... Мал бағып жүрген қойшыдан күннің батып қалғанын, шаршап келе ... ... ... үй ... дейді. Сонда қойшы: - Анау көрініп ... ... ... ... Құдайдың адамы ғой, кет деп айтпас, - дейді. ... ... ... ... ... ... ... жөнін айтса, ол деп Қашағанды қарға итеріп жіберіпті. Шамырқанған ақын деп ... ... ... осы жолы айтады.
Осы өлеңінде: - деген ... ... ... ... ... ішке ... Сәлден кейін сұпының өзі келіп, Қашағанның домбырасымен ойнап жүрген немересінің ... ... ... ... - ... ұрайын, кімнің ағашы ұстап отырғаның? Мынау немене, домбырасын арқалап шұбырып жүрген, қайдағы жын-жыпыр осы үйге ... ... ... ... ғой! - деп лақтырып жібереді. Сәлден кейін атақты ... осы үйде ... ... ауылдың жігіттері сәлем бере келеді. Сонда көптің көзінше деп қойып, ... ... ... ... әбден береді.
Қашағанның:
... Расул пайғамбар қонақпын деп келгенде
Түйесімен арқалап
Құрмет еткен жоқ па еді - ... ... ... ... - деп ... осы ... сұпыға айтқан сөзі өнерге ара түсудің классикалық үлгісі деуге болады. Қашаған осы өлеңінде өзінің діннен де хабары мол ... ... ... ... да ... ... жеткізе айтады:
Хазіреті Мұса пайғамбар
Теңізге жүзіп жүргенде
Пырақ болды бұл ... ... ... бұл ... ... сөйлеші
Боқтағаның қай ағаш?
Қашаған Күржіманұлы өз өлеңдерінде сараңдық, екіжүзділік, сухиттық сияқты жағымсыз мінездерді өлтіре сынап, дүниеқоңыз байлардың жиынтық образын да ... ... , , ... ... ащы кекесін мен астарлы ойға толы. Сондай-ақ ... ... ... ... де жаны қас. Бір ... өзін менсінбегендей қылық көрсеткен Сақып деген жігітті:
Қаршыға аққуды алғанда,
Жапалақ тышқанды басып қалғанда
О да арланбайтын еді ғой
Дәрежесінің кеміне, - деп ... - ... ... ... бет-жүзің бар демей айтарын тура айтады, сондықтан да байсымақтар мен жандайшаптар одан именеді, ал қара халық ақынды ... ... ... айтыс жанрында да қолтаңбасы мол. Бізге белгілісі - оның Ізбаспен, Нұрыммен, Ізім ... ... ... ... айтысы білім сынасу ретіндегі айтыс болса, Ізбаспен айтысы адамгершілік пен ... ... ... ... ... ... ... жырланса, шығармасында халықтың мұңы сөз болады. жоңғар басқыншылығы кезіндегі халық өмірінің бір кезеңі жырланады. Қашаған өзі төкпе ақын ... ба, ... де ... ... ... ... Оның сүйікті шәкірттерінің бірі Сәттіғұл жырау жырлар ... сәл ... ... ... ... ... Қашаған оған: - Жау сен ... деп ... ... ма? ... ... ... сол ... сеуіп жібер. Ақпа ақын табан астында селдете құйып жіберуі ... - ... ... ... жырау Бегендікұлы Хиуа нөкерлерінің шапқыншылығына ұшыраған елдің қасіретіне арнап жыр шығарыпты. Соны тыңдаған Қашаған: - ... жау бір ... сен екі ... ... ... - депті.
- Неге, Қашеке?
- Сен шапқыншылыққа ұшырап тамтығы қалмаған халықты көрсетіпсің. Елдің еңсесін көтеріп, жаудан кегін ... ... ... ... ... оты, ... үміті бар, елдің кегін қуар ұрпағы бар емес пе? - деген екен. Бұл айтылғандардан Қашағанның ақындық, жыраулық өнерде ... ... да бола ... ... ... ақын І. ... деп айтса айтқандай, Қашекең өз заманының ... ... сол ... ... ... Оның ауыз ... ... үлгісі деп айтар едік. Осы өлеңнің бойында жеке адамның қайғы-мұңы жалпының қайғысына ұласқандай әсер етіп, жалқыдан ... көшу ... ақын ... ой ... ... ... ... халықтың көне тарихы мен шежіресі
Қашаған Күржіманұлы 1841 жылы Түрікменстанның Ташауыз қаласының маңында туған. Ол жалшы отбасында ... ... ... ... жоқшылықтың тауқыметін ерте тартқан.
Қашағанның шығармалары тұңғыш рет 1935 жылы журналында (№5) жарияланды.
Қашаған Күржіманұлының дастаны төрт ... ... Бұл ... табиғат сұрапылына ұшыраған Атырау елінің қыруар малы мен жаны, мекен-жайы суға кетіп, баспана, ... ... ... ел көп ... ... ... Ақын ел ... түскен сол ауыр күндердің куәсі болып, халық мұңына ... осы ... ... ... ... сезіне алды, халық келешегіне сенді, әйел-ананың қоғамдағы рөлін түсінді, дүниенің мәңгі дамуда екенін, уақыттың өтпелілігін ұғына білді. Ол ... ... ... ... мол ...
Ақынның құрметіне Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде табылған мұнай мен газдың алып кен ... ... кен орны деп ... Бұл кен орны әлемдегі соңғы 40 жыл ... ... ең ірі кен ... бірі ... ... ... мен ... А.Жұбановтың (1942),Қ.Сыдиықұлының (1974), Х.Сүйіншәлиевтің (1981) деген еңбектерінде және (1988) ... ... ... ... ... - ... поэмасының басты кейіпкерлерінің бірі. Қашаған шығармаларын өз айтуынан естіп, хатқа түсірген - ... ... ... ... ... пен ... ... сияқты жыршылар мен Темірғали Күнтуғанов секілді жинаушылар. Әсіресе ақынның мол мұраларын жинақтауда, қағаз бетіне түсіртуде әрі ҚР ... ... ... өткізуде ақын Сәттіғұл Жанғабылұлы көп еңбек сіңірді.
2.3. Қашаған Күржіманұлының дастанын талдау
Қашаған Күржіманұлы - XIX ғасырдың ... ... мен XX ... бас ... ... естігенін ойына тоқып, түйсігіне түйген, Махамбет сарындас ақпа ақын.
"Адай тегі" - аңыз ... ... ... ... атадан балаға көшкен аңыз-шежіре сүрлеуі. Ақын әуелі Кіші жүзге жататын Жанарысұлы Алаудан, оның ұрпағы Алшыннан бастап, Адай әкесі ... ... ... Қашаған ата-бабалар шежіресін тарата бермей, тек Адай тегі ... ... ғана ... сюжеттік желімен өрбіте жырлаған. Бұл хикаядан ауыз әдебиетіндегі лиро-эпостық жырлардың ... ... ... ... сейілге шығуы, Қанбибінің күтпеген оқиғага кездесуі, баланы далаға тастауы, Бай мен ... оны ... ... ... ... қарауы сияқты оқиғалар шығарма желісін ширата, шиеленістіре түседі. Әспенбетке жорытып, той қылуы - шығарманың шешілу, аяқталу сәттері. ... Бай, ... ... ... өз ... сай ... бейнелер. Мұны әсіресе Төре мен Әспенбет монологтарынан айқын аңғарамыз. Жырда табиғат көркінің тәуір суреттері, Алғи, Нұр, Түркістан, Құндыздың қара теңізі, ... ... ... ... ... Бұған қарағанда; ақынның халық тарихы хақындағы әңгіме-аңыздардан хабары мол. Автор оқиғаны бастан-аяқ өзі ғана ... ... ... де ... ... Бұл ... ... мол біліп, көп жырлаған ауыз әдебиетіндегі этикалык жырлардың сюжет, композициялык құрылыс шеберліктерін меңгергендігін ... ... ... сөз ... ... оқиғаны баянданған автордың тілдік қолданысында шеберлік жатыр. XV-XVIII ғасырдың жырауларынан қалған сарын - 7-8 ... ... ... кейде кезекті ұйқасқа негізделген дастан. Көркемдік әдіс-тәсілдерді пайдалануда асқан шеберлікпен, ұйқасты құрауда ұтымдылықпен ерекшеленген. Дастанның тарихи ... ... ... ... ... ... ... құрылғандығы айқынырақ байқалады. Біз естіп жүрген Кіші Жүз, Он екі Ата Бай Ұлы ... ... ... осы ... ... керек. Автордың тағы бір ерекшелігі - дастандағы ... ... дәл ... ... Жем, ... ... ... дастаннан көруге болады.
Осы бір сөздер көңілімде
Бұрынғы өткен үлкеннен
Қағида болып қалынған,
Шежіре болып ... түзу ... ... ... жақын, алысты,
Болжаған кисық-шалысты.
Бұрынғы қарт атамның сөздерін.
Құлағым естіп, көз ... ... ... келгенде
Шығарып жүрмін жарыққа, - деген жолдарынан ата-бабасынан естіген оқиғаны жыр қып жазып, өткенге ... қып ... ... болады. Поэтикалық фразеологияны қолданғанын деген тармағынан байқаймыз.
ІІІ. Қорытынды
Қашаған өз өлеңдерінде надан, дінбұзар, дүмше молдалар мен сараң байларды аяусыз ... (, ), ... ... ... (, ) ... елдік пен ерлікті, халық мұратын (, ) жырлайды. , , , ... ... көне ... мен ... ... ... ... қасірет әкелген табиғат апатын толғайды. дастанының сюжеті тарихи оқиғаға негізделген. Дастандағы қазақтардың басқыншылыққа ұшырап, батысқа көшуіне, Адайлардың Маңғыстауға бет ... ... ... ... ... өмір ... дәуіріне қарағанда, шығарма, негізінен XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы жоңғар ... ... ... ... елдің ауыр тұрмысын суреттеуге арналған. Сол дәуірдегі батырлар бейнесін ашқан. Жоңғар басқыншылығы көрініс тапқан. Халықтың басынан кешкен ... ... ... ... ... ... де бар.
Қашаған Күржіманұлы - қазақ жырының кәусар бұлағы. Оның жырларынан халқымыздың салт-дәстүрі, тарихы, арман-мұңы бой ... ... мен ... еліктіре түседі. Өлеңдеріндегі өзіндік мінез қайсар ақынның алып ... ... ... ... ... ... Биыл ақын ... 170 жылдық мерейтойы оның өзі көп мекендеген ... ... атап ... Ақын туралы тың деректер мен оның мұралары жайлы келелі әңгімелер осы той үстінде айтылады деген сенімдеміз.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 - 2007.
* Маңғыстау>>энциклопедиясы, ... 1997;

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«ҚазМұнайГаз» мұнай компаниясы8 бет
Ақтан Керейұлы14 бет
Жарақсыз газ бен мұнай қалдықтарын тазалайн фильтр12 бет
Қашаған бидің пәтуәлі сөздері5 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
«Қазақтың дәстүрлі материалдық мәдениеті». Оқу құралы97 бет
«қазақтың спорт комметаторлары»17 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь