Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері

Жоспар

Кіріспе
Ахмет Байтұрсынұлы (1873.1938)
Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері
Шығармашылық мұрасы.
"Әдебиет танытқыш" кітабы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Кіріспе
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тілінің ұлы түрлендіруші-реформаторы, теоретигі әрі қазақ тілі білімі саласына орасан зор еңбек сіңірген көрнекті ғалым болды. Ол араб әріптерінің негізінде төте жазу үлгісін, яғни қазақтың төл әліпбиін жасады. Өзінің "Оқу құралы" (1912), "Тіл құралы" (1914), "Әліпби" (1924), "Жаңа әліпби" (1926) тәрізді кітаптарында қазақ тілінің ғылыми, теориялық және әдістемелік мәселелерін кеңінен талдап берді. Қазақ тіл білімінде терминдер жүйесін қалыптастырды. Қазақ тілі грамматикасындағы ұғымдар мен категорияларға жаңаша әрі дәл анықтамалар берді.
"Әдебиет танытқыш" кітабы. Ахмет Байтұрсынұлы – қазақ ғалымдарының ішінен шыққан тұңғыш әдебиет теоретигі. Оның әдебиетші ғалым-теоретик ретінде тұлғасын айқындаған басты еңбегі – "Әдебиет танытқыш". Еңбек 1926 жылы Ташкент қаласында басылып шыққан. Бұл кітабында ғалым алғаш рет қазақ әдебиетінің теориялық, методологиялық мәселелерін негіздеп берді. Әдебиеттану ғылымындағы басты ұғымдар мен терминдер жүйесін жасады.
"Әдебиет танытқыш" кітабы екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде көркем әдебиеттің бейнелеу құралдары мен әдіс-тәсілдері талданса, екінші бөлімде әдеби жанр түрлері сөз болады. Тұтастай алғанда, Ахмет Байтұрсынов өнер атаулыны екі топқа бөледі. Оның бірі – тірнек өнері, екіншісі – көрнек өнері. Көрнек өнеріне ғалым сәулет (архитектура) өнерін, сымбат (скульптура) өнерін, кескін (живопись) өнерін, әуен (музыка) өнерін және сөз (әдебиет) өнерін жатқызады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
2. «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
Маңғыстау»энциклопедиясы, Ал
        
        Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері
Жоспар
Кіріспе
Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938)
Ахмет Байтұрсынов аудармалары, мысалдары, әдебиеттері
Шығармашылық мұрасы.
"Әдебиет танытқыш" кітабы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Кіріспе
Ахмет ... ... ... ұлы түрлендіруші-реформаторы,
теоретигі әрі қазақ тілі білімі саласына орасан зор еңбек сіңірген ... ... Ол араб ... ... төте жазу ... яғни қазақтың
төл әліпбиін жасады. Өзінің "Оқу ... (1912), "Тіл ... ... (1924), ... ... (1926) ... ... қазақ тілінің
ғылыми, теориялық және әдістемелік мәселелерін кеңінен талдап ... ... ... ... ... қалыптастырды. Қазақ тілі грамматикасындағы
ұғымдар мен категорияларға жаңаша әрі дәл анықтамалар берді.
"Әдебиет танытқыш" кітабы. ... ...... ... ... ... ... теоретигі. Оның әдебиетші ғалым-теоретик
ретінде тұлғасын айқындаған басты еңбегі – "Әдебиет ... ... ... Ташкент қаласында басылып шыққан. Бұл кітабында ғалым алғаш рет қазақ
әдебиетінің теориялық, методологиялық ... ... ... ... ... ... мен ... жүйесін жасады.
"Әдебиет танытқыш" кітабы екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде көркем
әдебиеттің бейнелеу ... мен ... ... ... ... жанр түрлері сөз болады. Тұтастай алғанда, Ахмет ... ... екі ... ... Оның бірі – ... өнері, екіншісі – көрнек
өнері. Көрнек өнеріне ғалым ... ... ... ... өнерін, кескін (живопись) өнерін, әуен (музыка) өнерін және
сөз (әдебиет) өнерін жатқызады.
Ахмет Байтұрсынұлы (1873-1938)
XX ... ... ... ... аса ірі ... өзгерістермен
қатар ауқымды рухани жаңғыруларды да бастан кешті. Ұлттық мәдениет ... ... мен ... туын ... жұртшылықтың санасына
демократиялық ойлар сіңіріп, алға жетелеуге ұмтылған ... топ ... ... сәуле түсіріп, санасын оятқан осы топтың рухани көсемі
Ахмет Байтұрсынұлы еді.
Қазақ әдебиеті мен әдебиеттану ғылымының, тіл ... ... ... ... ол өзінің алдындағы Шоқан, ЬІбырай,
Абайлардың ағартушылық, демократтық бағыттарын жалғастыра ... ... ... бір ... қауымның төлбасы болды.
Өмір жолы. Ахмет Байтұрсынұлы 1873 жылы 18 қаңтарда қазіргі ... ... ... ... ... ... ... келеді. Әкесі
Байтұрсын Шошақұлы намысқой, сергек, еті тірі адам болады. Сол себепті ... мен оның ... ... ... өкілі – уезд бастығын
соққыға жығып, түрмеге қамалады. Бұл оқиға он жасар бала Ахметтің ... әсер ... ... түп негізін толық ұқпағанымен, ол өмірдегі
әділетсіздік пен зорлық-зомбылықты, әлеуметтік теңсіздікті ... ... ой ... ... әрі ... бала ... 1882-1884 жылдары көзі ашық
ауыл адамдарынан сауатын ашып, хат таниды да, кейін жақын ... ... ... ... ... ... ... екі сыныпты орысша-
қазақша училищеде, 1891-1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер даярлайтын
мектепте білім ... Бұл ... ұлы ... ... ... жұмыс істейтін, игі дәстүрлері мол жаңаша мектептер саны ... ... осы ... оқу ... ... ... білім алып шыққан
Ахмет Байтұрсынұлы 1895 жылдын 1 шілдесінен өзінің ... ... ... 1895-1897 жылдары Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездерінде
ауылдық, болыстық мектептерде, екі ... ... ... ... бола ... ол қоғамдағы болып жатқан құбылыстарға, әлеуметтік
өмірге үңіледі. ... ... ... ... ... тілі мен әдебиетінің
мәселелерін зерттеу мүмкіндіктерін қарастырады. Көп кітаптар ... ... ... ... ... ... ... ауыз
әдебиетінің үлгілерін жинайды, оқулықтар мен оқу құралдарын әзірлейді.
Өзінің білімімен, ... ел ... ... ... ... ... үндеген өлеңдер жазады. Соның салдарынан 1910 жылы
Қазақстанда тұру құқығынан айырылып, Орынбор қаласына ... ... өзі ... "Қазақ" газетінің редакторы бола
жүріп, кең ауқымды әлеуметтік істер атқарады. Газет бетінде халық өмірінің
аса күрделі ... ... Елді ... ... ұмтылуға
шақырады.
1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін қоғамдық өмірге белсене араласқан
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ ... ... ... ... ... ... ... көсемдерінің бірі болады. Кейінірек Қазақстанның тұңғыш
халық ағарту министрі, Қазақстан ... ... ... ... ... оқу орындарының профессоры қызметтерін
атқарады.
Кеңес өкіметі ... ... ... ... салдарынан
1929 жылы жазықсыз ұсталып, ұзақ уақыт түрме мен ... ... ... 1936 жылы елге ... оралғанымен, 1937 жылы қайта тұтқындалып, 1938
жылы атылады.
Алаш қозғалысының көсемі ретінде "халық ... деп ... ... де, шығармалары да көпке дейін жұртшылық үшін жабық
болды. Тек тәуелсіз Қазақстан жағдайында ғана ... ... ... ... ... бастады. 1988 жылы ақталғаннан кейін
А.Байтұрсынұлы ... ... (1989), "Ақ жол" ... (1991) ... ... аудармалары, мысалдары, әдебиеттері
Ахмет өзінің бүкіл санаулы өмірін туған ... ... ... ұлы
көсемі. Оның әдебиет танытқыш деген зертеуі (1926) қазақ тіліндегі тұңғыш
қоры өзінен мағынасы ... ... аясы кең ... термин етіп алып
соның негізінде қазақ әдебиеттерінің барлық ... ... ... ... ... ... ... ақындық дарын табиғаты ақын
шығармасының психологиясына ғылыми тұжырым берілді
“Тіл ...... тілі ... ... салаларының құрылымын
жүйелеп ғылыми негізін салған ғылыми зерттеу. Мұнда қазақ ... ... ... ... ... практикалық құрал ретінде
“Тіл жұмсар”, мұғалімдерге әдістемелік құрал ретінде “Баяншы” кітаптарын
жазды. Ол ... ... ... ... ... ... ғалым ағартушы.
Ахмет аудармасы. Ол Пушкиннен, Лермонтовтан, Вальтерден шығармалар
аударған аудармалары «Балықшы мен ... ... ... ... пен ... бен ... ... мен тырна», «Қасқыр мен қозы», «Арыстан, киік, һәм
түлкі» т.б.
Ахмет ... ... ... ... Атап ... алғашқы кітабы «40
мысал» 1909 жылы жарық көрді. Ол бұл еңбегінде Ресей отаршыларының зорлық-
зомбылығын, елдің ауыр халін ... ... ... ... ... ... ... арман мақсаты берілген тағы бір кітабы
«Маса» деп аталады. Ақын бұл кітапты жазу ... ... ... ... халқының құлағына маса болып ызыңдап ұйқыдан оятуды ... ... ... ... өлеңдерде жеке бастың мұң-шері, тұрмыс-салт суреті
емес, негізінен әлеуметтік, қоғамдық ... ... ... айтылады.
Өзін-өзі күйттеген, байлық үшін, мансап үшін ар- абыройын сатқан “жақсылығы
өз ... ... ... ... босаң туған бозбала”, “бір тойғанын ар
қылмаған шалдар”, “қайырсыз кеще ... ... ... ... құр ... оқығандар” сыналады. “Туысыма”, “Досыма хат”, “Қазақ қалпы”,
“Қазақ ... ... ... “Жұртыма”, “Қарқаралы қаласына” өлеңдерінде
ұлы Абай сатирасын еске түсіретін сарындар, ойлар, образдар бар. “Анама
хат”, ... ... жан ...... ... бостандық,
еркіндік жолында бәріне көнген қайратты ерлер тұлғасын мүсіндеген жырлар.
“Масада” Пушкиннен аударылған “Қыздыр дейсің ... жан ... ... ... ... ... мен балық”, “Алтын әтеш”, Крыловтан
аударылған “Сорлы болған мұжық”, ... ... да ... абақтыға жапқаны,
Қиын емес дарға асқаны, атқаны.
Маған ауыр осылардың бәрінен
Өз ауылымның ... үріп ... ... жолдарда өз уақытының сыры айтылса:
Тән көмілер, көмілмес еткен ісім,
Ойлайтындар мен емес бір ... ... ... ... бір ... менікі ертеңгі үшін, —
деген уақытта ақын болашақпен сырласқандай, өлместігіне сенеді.
Екі жинақ – “Қырық мысал”, “Маса” – ... ... жаңа ... ойлармен, өрнектермен байытты; Абайдың ақындық дәстүрі ілгері
жалғасты, заман талабына сай жігерлі ... ... ... ... ... жаңа ... тарам-тарам жүлгелерді тереңдетіп, жалғастырып
әкететін болады.
Әр ... ... ... жағдайға, заң, құқықтану, жер мәселесіне,
отарлауға, ғылым-білімге, педагогикаға арналған “Тағы да народный ... (1911), ... һәм ІҮ ... (1912), ... (1913), ... жалдау
жайынан” (1913), “Көшпелі һәм отырықшы норма” (1913), “Уақ қарыз” (1913),
“Бұ заманның соғысы” (1914), “Жәрдем ... (1915), ... ... (1914) (осы ... үшін ... ... штраф-айып төлеген),
“Қазақ халқын билеу туралы 1868 жылы шыққан уақытша ... ... ... (1914), ... ... (1914), “Қазақ жерін
алу турасындағы низам” (1913), “Қазаққа ашық хат” (1916), “Бастауыш мектеп”
(1914), “Қазақ арасында оқу ... ... ... ... (1923), ... ... ... рушылдық әсері” (1926) сияқты көптеген мақалалар
публицист Ахмет ... ... ... тарихи білігін,
ойшылдық ... ... ... ... ... ... мол хабар береді.
Ал ғалымның тілші, әдебиетші ретінде жазған ... ... том ... ... ... ішінде 1913 жылы жазылған “Қазақтың бас ақыны” еңбегі –
оқшау, дара тұр.
Абайдың тарихи миссиясы, рухани болмысымыздағы орны, ... ... ... ... ... ... рет қазақ оқырманының
алдына тартылды. Өмірдің сан алуан ... ... ... етіп ... ... ... ... “Айқап” журналында, 1913-1918 жылдар
арасында өзі ... ... ... ... ... ... ... саны көп, олар мерзімді басылым бетінде шашылып жатыр, бұларды
жинап, сұрыптап, ой ... ... ... ... ... ... ... зердеміздің қазір ойсырап, үңірейіп
тұрған ... ... ... ... ... бар ... ... қаламгер – оқу-ағарту, оқулықтар жасау, әліппе, ... жер ... ... ... халықаралық қатынастар, тарих,
құқықтану, заң, философия, қоғамдық күрестер, мәдениет, әдебиет, ... ... ... өз ... қоғамдық-әлеуметтік ойға
мұрындық, ұйытқы болған пікірлер ... ... ... 1917-19 ... әр ... ... кездерін автордың өзі де мойындаған. Ал,
революциядан бұрын жазған ... ... ... ... ... ... ... биік нысана, олар біздің азаматтық,
рухани дамуымыздағы маңызды, мәнді ... ... ... ... ... дәл ... ... қызмет ететінін көруге болады.
Автордың “Қазақ өкпесі” мақаласында (“Айқап”, 1911, № 2) тарихи мәселелерге
объективті, ғылыми тұрғыдан қарайтындығы ... ... ... ... өз ... дербес мемлекет болып тұра алмаудың себебі, Ресейге
қосылудың негізгі ... ... ... ... айтылады. “Олжалы
жерде үлестен қағылғанымыз, ордалы жерде орыннан қағылғанымыз, жоралы жерде
жолдан қағылғанымыз – бәрі надандық ... дей ... ел мен ... ... ұлтты теңгеретін ғылым, өнер екенін айтып, оқуға, ағартушылыққа ден
қояды.
Бұл бағытта ... ... ... ... өте көп. ... ... 1913, № 11) ... өз кезіндегі мектептер ісін тиянақтай
отырып, сол тұстағы Қостанай уезіндегі сауаттылық ... ... жүз ... 6 ... қазақша, әрбір мың кісіден 6 еркек орысша, әл
әрбір үш жүз кісіден 1 әйел қазақша, төрт мың ... 1 әйел ... ... ... ... келтіреді. “Қазақша оқу әлі бір белгілі тәртіпке келіп
жеткен жоқ, ... ... көп. ... оқу ... жаңа ғана ... ... оқытарлық мұғалімдер аз, оқу программасы жоқ, белгілі оқу
жолы жоқ, салған мектептер жоқ, ... ... ... жоқ, ... ... ... бірдей жеткілікті ететін жасалған өрнек жоқ, оқыту
ғылымын үйрететін ... ... ... деп күйзеледі. Мұның
үстіне автор қазақша, орысша, екі тілде білім алу ... ... ... жұрттың қолы орысша оқуға түгел жетсін, оқымаған жан қалмасын” деп
дәл қазіргі күндегі тәуелсіздік шарттары алға ... етіп ... ... ... беру ... үндес тұжырым жасайды.
Ахмет Байтұрсыновтың қазақша ... ... араб ... кіргізген
реформасы, қазақ тіл білімінің негізгі терминдерін ... ... ... ... өз ... ... оларға тұңғыш
анықтама бергені, дыбыс жүйесін (грамматика) қалыптастырып шығарған ұлы
еңбегі өз кезінде де айтылған ... ... ... ... ... ... ояту ... көп еңбегі сіңді. Қазақ мектебі, қазақ тілі
сықылды орындарда оның ... ... Әр ... ... жүрген қазақ
балаларына қазақ тілімен кітап жазған, қазақ тілінің негізін жасап, қазақ
мектебінің іргесін қалаған ... адам – ... ... бұл ... ... ... ... Бұны пролетариат та бағалайды”, — деп жазды Сәбит
Мұқанов. ... ... ... де ... сабақтас. “Бір кезде сары маса
боп ызыңдап оятқан Ахметті қазақ еңбекшілері де қадірлей біледі, сөзін оқып
сүйсінеді”.
Өз ... ... ... (1929, 8 ... ... ... былай
дейді: “Орынборға келгеннен кейін, ... ... ... ... және синтаксистік тұрғыдан зерттеумен; ... ... ... ... орфографиясын жеңілдету және реттеу үшін реформа
жасаумен; ... ... ... тілін лексикалық шұбарлықтан, ... ... ... тазартумен; ақыры, ең соңында,
төртіншіден, проза (іс-қағаз, публицистика, ғылыми жазба тіл) ... ... ... ... ... қазақ сөздерінен термин жасау ... жады ... ... ... ... ... ... Бұлар
өзім жасаған оқулықтар және өзім редакциялаған “Қазақ” газеті арқылы ... ... ... өмір бойы ... істері тиянақты, жүйелі түрде
айтылған.
“Тіл – адамның ... ... ... ... ... ... ... адамдар тілінен айрылып, сөйлеуден қалса, қандай қиындық күйге
түсер еді, осы күнгі ... ... ... жаза ... күйге ұшыраса,
ондағы күйі де тілінен айрылғаннан жеңіл ... еді. ... ... ...... сөйлесу ауызбен сөйлесуден артық ... ... – деп ... ... ... жазуға үйрету, хат таныту мәселелері сөз болады. ... ... ... ... ... ... айта келіп, автор
өзінің оқыту әдістерін ұсынады. Жалпы ғылыми мәні бар пікірлерді де ... Мына ... ... ... ой жүгіртіп көріңіз:
“Дүниедегі жұрттардың тілі негізінде үшке ... 1) ... тіл, ... тіл, 3) ... тіл. ... тіл ... ... өзгерілмей
жұмсалады, мәселен: қытай, жапон тілдері. Жалғамалы тіл сөздің аяғына
жалғау қосылып өзгерілетін тіл, ... ... финн ... ... ... ... қопарылып, өзгертілетін тіл, мәселен: орыс тілі, араб тілі”
Дәл бүгін айтылғандай әсер қалдыратын бұл ... ... шара ... ақын ... ... ... мұрасының маңызды саласы ол
жинап, реттеп, өңдеп бастырған – фольклор материалдары. Мұның бірі – ... ... ... ... ... “Ер ... жыры. Кітап Шоқанның
досы, әйгілі орыс ... ... ... ... ... ретінде
шығарылған.
Ахмет Байтұрсынов жинап, реттеп, сұрыптап бастырған екінші фольклорлық мұра
– 1926 жылы ... ... – 23 ... Әдеби тілдің қалай
жасалатынын айта келіп; ... ... ... етіп ... тіл ... ... ... кетпек, енді ғана өсе бастаған қазақ әдебиетін алғанда мұны
естен шығармау керек... Тіл ... ... ... ... айтқан
сөздерін, үгіттерін оқыған не естіген кісі жолымыздың тура ... ...... ... Шәңгерейдің “Сыршы” деген өлеңінің:
Құйрық атып құлия,
Түлкідей қашқан жымия.
Қараңды үзіп барасың,
Бізден ... ... ... жас жетіп,
Замандас құрбы адамдар
Азайып келіп о бітті.
Көрген түстей бәрі де
Көзімнен болды зым-зия, —
деген жолдарымен басталады. ... ... 400 ... ... ... ... трагедиялық жырлар берілген. Бұлардың ішінде Бапай батыр, ... ... би, ... тарихи тұлғалар бар, түсініктемелерде дәлді
деректер бар.
Ахмет ... ... ... ... ... ... толымды, жаңашыл туындысы Ташкентте 1926 жылы ... ... ... деген атпен басылған. Араға екі-үш жыл
салып, авторы ұсталып кеткен соң, бұл ... ... ... мол ... ... ... ... әдебиеттануының ғылыми негізі,
методологиялық арналары, басты-басты терминдері мен категориялары түп-түгел
осы кітапта қалыптастырылған.
“Әдебиет ... ... ... ... тән жанрлық формаларын
топтап, жіктеп берудегі ғалым даналығына таң ... ......... драманы – айтыс деп бір қайтарып алып, сала-салаға
жіктеп әкетеді; шежіре, ... ... ... ... ... шешен сөз, билік шешен сөз, қошемет шешен сөз, білімір шешен сөз,
уағыз, ... ... Ауыз ... ... ... ... аңыз-әңгіме, өтірік өлең, жұмбақ, жаңылтпаш, бас қатырғыш – ... топ. ... ... ... жыр, ... ... үгіт ... толғау, терме –
бұлар екінші топ. Мысал, ... сөз ... ... мақал, мәтел – бұлар
үшінші топ. Тойбастар, жар-жар, неке қияр, беташар, жоқтау, жарапазан, бата
– бұлар төртінші топ. Жын шақыру, құрт ... дерт ... ... жыр –
бұлар бесінші топ. Сан алуан фольклорлық шығармаларды топтап, саралауға
мүмкіндік беретін ... ... ... ... ғұрыптама,
қалыптама деген терминдер қазіргі ұғымымызға өзі сұранып тұр.
Қазақ әдебиетін дәуірлерге бөлуде де толып ... ... бар. ... ... ... мақтау, даттау, шығармаларды діндар дәуір
әдебиетіне жатқызса, ... ... ... ұлы ... ... ... (повесть), әңгіме кірмек. Лирика түрлерін саф ... ... ... ... ... намыс-таныс толғау, сұқтаныс толғау,
(даттау, қаралау, наз) деп ... ... ... ... ... әзіл ... ... түрлерін әлектеніс, әуреленіс, ... деп ... де ... ... “Әдебиет танытқыш” кітабындағы бірқыдыру термин, ... ... ... ... ... ... ... айта отырып, бұл еңбекте
эстетикалық ойлау жүйемізді әлі де байыта түсетін ... ... ... бар ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов қазақ
әдебиеттану ғылымының негізін салған, тұңғыш әдебиет теориясын жазған ғалым
екендігін мойындамау шындық алдындағы қиянат болар еді.
Ахмет ... ... ... ... ең ... ... тиянақталған тұжырымды еңбегі – “Әдебиет танытқыш”.
Шолу ретінде, атүсті айтылғанмен, бұл ... ... ... әділ ... ... ... айту ... “Әдебиет танытқыш” – Ахмет Байтұрсыновтың эстетикалық-
философиялық танымын, әдебиетшілік көзқарасын, сыншылық келбетін ... ... ... ... ... ... зор, айтылған
ойларының тереңдігі мен ... ... ... да ... ететін,
ешқашан маңызын жоймайтын қымбат, асыл еңбек. Ұлттық әдебиеттану ғылымы
қазір ... ... ... ... ... ... қазақша
өте дәл, ықшам, оңтайлы баламаларының ... ... ... рет осы
зерттеуде жасалғанын ашып айтатын уақыт жетті. Бұл ... ... ... тіл ... ... ... ... данышпан болса, әдебиеттану,
өнертану, фольклортану ... ... да ... кемеңгер, данышпан.
Бұл еңбекте Ахмет ... ... ... ... ... ... ат ... анықтама берудің тамаша шебері, әдеби дамудың
болашағын көрсете алатын асқан сыншы, өмір, қоғам, адам ... ... ... ... ұлы ... ... ... Ерекше қуанарлық нәрсе,
жазылғанына 70 жыл өткен еңбектің дәл ... ... ... ... Оның қай ... ашып ... да, ... қона кетеді. Ахмет
Байтұрсынов “Әдебиет танытқыш” еңбегінде зерттеу объектісі етіп, қазақ ауыз
әдебиетін, қазақ жазба әдебиетін, оның сан ... ... ... ... ... еңбектерге сүйенгені туралы мәлімет, дерек келтірмейді. Ең
алдымен ғалымның әдебиет теориясы, ... ... ... ... ... ... ойдың негізгі тұжырым, идеяларымен терең
таныстығы айқын ... ... ... ... мығымдығы үнемі сезіліп отырады.
Өнер тарауларын сәулет (архитектура), сымбат (скульптура), ... әуез ... сөз ... ... деп ... ... ... беруінен, сөз жоқ, неміс ғалымы Лессингтің әйгілі “Лаокон”
трактатымен таныстықты ... ... еді. Сол ... ... ... ішкі ғалам (субъективті әлем), тиіс ғалам, түйіс ғалам
(объективті әлем) ұғымдарын ... ... ... ... ... ... ... концепцияларын еске түсіреді. Ал ... ... ... ... ... ... ... аңғарылады. Бір ерекше жәйт, А.Байтұрсынов ұзақ-ұзақ цитата алып,
өзгелерден бәтуа іздеп, ... ... ... салатын әдеттен мүлде
аулақ. Дәлірек айтқанда, “Әдебиет танытқышта” пәленшекең айтты деген бірде-
бір пікір, тұжырымға сілтеме жоқ.
Өнер туралы ... ... ... сөз өнерінің тарауларын ... ... сөз ... ... ... ... ... көңілге
беретін әсерін анықтап ... ... ... ойлау, ұқсату, бейнелеу,
суреттеу, түю, талғаудың ... ... ... жоспар, түр дегендерді
түсіндіріп, мазмұн алуандығын әуездеу, әліптеу, пайымдау деп үшке бөледі.
Бұларды түсіндіру үшін Абай, ... ... ... ... ... ... аңыз ... мысалға алынған.
“Әдебиет танытқыштың” бірінші бөлімі “Сөз өнерінің ғылымы” деп аталып,
бірнеше ... ... ... ... олардың әрқайсысында нақты
мәселе қаралады.
Ең алдымен тіл, сөз өнері, шығарма дегеніміз не ... ... ... ықшам, толық анықтама беріледі. Автор сөз өнері ... ... ... ... 2) ... ... ғылымы деп екіге бөліп
қарайды. Тіл өңі жағынан тіл я лұғат қисыны деп, мазмұн ... қара ... ... сөз жүйесі деп екіге бөледі.
Автор сөз өнерін үй қалау өнерімен өте қисынды салыстыра көрсетеді де, ... ... ... тілі екі ... ... ... олар –
біріншісі – ақын тілі, екіншісі ... тіл. Сөз ... болу үшін ... ... жалғаулықты жақсы білу, өз орнында тұтыну, дұрыс есептеп,
сөйлемдерді дұрыс орналастыру, ... ... ... алға
қойылады. Тіл тазалығына анықтама беріп, ол үшін ... ... ... талаптарды үлгі етіп алған. Олар:
— Ескірген сөздерге жоламау;
— Жаңадан шыққан сөздерден қашу;
— Өз тілінде бар сөздің ... ... ... сөз ... ... Жергілікті сөздерге, яғни бір жерде айтылып, бір жерде айтылмайтын
сөздерге ... ... ... ... ... ... жаңа аузы тиген жұрт, ... жоқ деп, ... ... ... даяр сөздерді алғыштап, ана
тілі мен жат тілдің сөздерін араластыра-араластыра, ақырында ана ... ... ... ... ... ықтимал. Сондықтан мәдени жұрттардың
тіліндегі әдебиеттерін, ғылым кітаптарын қазақ тіліне аударғанда, ... ... ... ана ... ... сөз ... - ... ұлы талабын өзі нақты іске асырды.
“Әдебиет танытқышта” қойылған күрделі мәселенің бірі – қара сөз бен дарынды
сөз жүйесінің, ғылым мен ... ... ... ... ... ... терминдердің баламасын тауып, не өз жанынан жаңадан сөз жасай
отырып, өте ... ... ... ... көзқарастарды айтады,
қиын проблемаларды ұғынықты түсіндіріп береді.
Ғалым жер жүзі ... ... ... ... ұқсас
болып келу себептерін тұрмыс-салт, өмір-тіршілік ұқсастығынан туатындығын
кеңінен дәлелдейді. ... ... ... ... ... жору, жоққа илану, дәу, пері, жезтырнақ, ... ... ... ... сену ... туған шығармаларға баға
береді. Жазу-сызу жоқ дәуірде туған ... ... ... ... ... ... бір адамның сөз болудан шығып, мың
адамдікі, жұрттыкі, ұлттыкі болу ... ... ... ... ... ... ... мысалға алынады. Ертегі секілді ескі
сөздердің әркім өзгертіп, өң беріп, құбылтуына орай жалпылық сипат ... ... неге ... ... халық әдебиеті есептелетінін
анықтап береді. Осы тұста Ахмет Байтұрсынов ... ... ... шығарманы
(анайы әдебиетті) ауыз сөз деп қана атап, ... ... ... ғана ... бар. Бірақ қалай да асыл сөздің бәрі де тілдегі
әдебиет есебінде жүріледі”
Батырлар жырының азайып бара ... ... ... ... сауықтың
кемігенімен сабақтастырып, олардың бірте-бірте өлең түрінен ... ... ... ... жоғалып, құр сүлдесі қалатынын ... ... ... ... ... жырын жазып алуды ел ішіндегі
азаматтардың халық алдындағы борышы деп ... ... ... ... Шора”, “Алпамыс батыр”, “Ер Тарғын”, “Ер Сайын”, “Едіге”,
“Қамбар” қазақ арасында көп айтылатын ... ... ... ... деп тарихта бар, мағлұм оқиғалар турасында өлеңмен шығарған сөздері
айтылады” деп анықтама ... де, ... ... “Абылай”,
“Кенесары-Наурызбай”, “Ерназар”, “Бекет” жырлары алынады. Айтыс өлеңдердің
ерекшелігін екі палуанның күрескенімен, екі ... ... ... ... тақырып ретінде жұрттың, ұлттың, рудың, елдің
кемшілік-олқылығы, ... ... ... жазу ... ... ... аңғартылады. “Кеншімбай мен Ақсұлу”, “Жанақ пен бала”,
“Есентай мен Балық”, ... мен ... ... ... сипаты
көрсетіледі.
Толғау, терме – қазіргі әдебиеттануда бар терминдер, ал үгіт ... ...... ... ... материалы негізінде дәл де ... ... ... салт ... ғұрып сөзі, қалып сөзі деп үшке ... ... тағы да ... ... ... ... сөзі (афоризм), тақпақ, мақал-мәтел, ғұрып сөзі:
тойбастар, жар-жар, беташар, неке қияр, жоқтау, жарапазан, ... ... жын ... құрт шақыру, дерт көшіру, бесік жыры болып бөлінеді.
Әрқайсысының анықтамасы және нақты мысалы бар.
Ахмет Байтұрсынов жаңа ... ... ... ... пікірлерін дамыта
келіп, әдеби байланыс, ... ... ... ... нақты тұжырымдар
жасайды. Мұсылман дінінің күшімен енген араб, парсы әдебиеттері ... ... ... ... ... жаңа ... ... болуы,
бұрынғы үлгілердің соны тақырыпқа қызмет етуі тұжырымды дәлелденеді.
Ал қазақ жерінің отарлануынан кейінгі орыс әсері, Еуропа ... ... ... көрінгенін, әсіресе көркем әдебиеттегі ... ... жаңа ... жаңа ... ... ... арқылы
айқындап береді.
“Әдебиет танытқыштың” үлкен бір тарауы жазба ... ... ... ... ... “жазу әдебиет” деген терминді қолданады, кейде
“жазба әдебиет” деп айтады. Жазудың ... дін ... ... ... ... осы ... қожалардың, ноғай молдалардың дін шарттарын,
шариғат бұйрықтарын өлең ... ... ... ... ... ... ... қисынымен қызықтырып, тамұқ азабымен қорқытып,
жұмақ рахатымен үміттендіргенін ескертеді. Қожа, молдалар ішінен ... ... ірі ... көрсетеді.
“Зарқұм”, “Сал-сал”, “Сейфұл-Мәлік” секілді қиссалар аталып, Жүсіпбек Шайхы
Ісламұлының “Мұса мен Қарынбай” қиссасы, Шортанбай, Әбубәкір, Молда-Мұса
шығармалары ... ... бір ... ... дәуір, екінші кезеңін әуелде, ділмар
дәуір, артынан сындар дәуір деп алған, ... ... жаңа ... ... ... эстетикалық-теориялық ой-тұжырымдар, пікір-байламдар түйеді.
Сындар дәуір ұғымына автор бір жағынан сын арқылы ... ... ... ... ... толғаулы, классикалық әдебиет деген сипаттарды
сыйдырады. Асыл сөз жасаудағы білімнің, үлгінің қызметін ... да ... ... ... ... ... де, сөздерінің де міндері,
кемшіліктері, жаман әдеттері өнерпаз Еуропа жұртының сындар ... ... ... ... түскен. Сонан кейін ғана Еуропа әдебиетінен
тұқым алып, қазақ әдебиетінің сүйегін асылдандырып, ... ... ... ... ... әсіресе, әсері күшті болған Абай ... ... ... басы Абайдан басталатынын кесіп-пішіп тиянақтайды.
Абайдың сөзге ... ... ... басты-басты сипаттарын
анықтағаны “Өлең сөздің патшасы – сөз сарасы” өлеңін ... ... ... ... ... жаңа әдебиет тудыруда талғамның, өнегенің,
үлгінің, ықпалдың, әсердің рөлін айта ... ... ... ... үлгісімен келе жатыр. Және сол бетімен баратындығы да ... ... сөз ... ... әлі ... ... жоқ. ... болмағанмен, ілгеріде болуға ықтимал”, — деген көрегендік тұжырым
жасайды.
Жазба әдебиеттің сындар ... ... ... ... үш ... ... ... 1. Әуезе. 2. Толғау. 3. Айтыс-тартыс. ... ... ... ... – эпос, лирика, драма. ... ... ... 1) ... жыр; 2) ... жыр; 3) ... жыр; 4) Ұлы ... 5) Ұзақ сөз; 6) Ұзақ әңгіме; 7) Көңілді сөз; 8) Мысал; 9) Ұсақ
әңгімелер.
Бұлардың ішінен ... ... ... яғни ... деп тұрмыс сарынын
түптеп, терең қарап әңгімелеп, түгел түрде суреттеп көрсететін шығармаларды
айтамыз” деген анықтама ... да, ... ... ... ... ... тақырыбы, уақиға және уақыт, ұлы істер мен кіші істер, шиеленістер,
тартыстар, амал-әрекеттер, мінездің іштен ... оның ... ... мектеп, төңіректің ықпалы деген мәселелерді айта келіп, ақырында ... ойын ... ... кейіпкер (герой) проблемасына орайластырып,
ақырында: “Ұлы әңгімеге жан ... ... ісі ... ... ... ... ... тұрмысқа сарын беретін ұлы, кіші
адамдардың ... ... ... ол істері біріне-бірі ұласып,
біріне-бірі оралып, байланысып жатқандықтан, осының бәрін суреттеп шығару
оңай ...... ... ... ... ашатын терең ой қорытады.
Қазақта әлі ұлы әңгіме жоқ деп келіп, ... ... ... өресі
мен өрісі шағын болғандықтан ұзақ әңгімеге жатқызады. Ұсақ ... ... ... ... ... “Қалайша кооперация ашылды”,
“Автономия”, Міржақыптың “Қызыл қашар”, Бейімбеттің “Айт ... ... ... ... жыр ... қатарында Мұхаметжанның
“Топжарған”, Шәкәрімнің “Жолсыз жаза”, “Қалқаман - Мамыр”, ... ... ... “Батыр Баян” деп жаңсақ берілген), ал аңыз ретінде
Мағжанның “Қорқыт”, “Орман патшасы”, Пушкиннің ... ... ... ... ... берілген.
Ахмет Байтұрсынов лириканы – толғау деп алып, осы әдеби тектің қыр-сырын
ерекше тиянақты ... ... ... пікірлер тұжырымдап, сұлулық,
көркемдік, әсемдік, шеберлік табиғатына қатысты ойларын бажайлай жеткізеді.
Ықшамдап, ... ... ... ... ... (толғауға) мынадай
шарттар қояды:
1. ІШКІ ШАРТЫ: а) Толғау жалпы сырлы болуы ... Ақын ... да ... ... айтады. Бірақ ол күй өзгеге ... ... ... Күйі
түсінікті болмаса, өзгеге әсер ете алмайды;
ә) толғау шын сырлы болуы тиіс. ... жай ... де ... ... ... шығармаға өтірік жараспақ түгіл, бүлдіреді. Сондықтан күйлі
толғау көңілде шын болған күйден шығу ... ... ... ақындарының
мақтау, құттықтау өлеңдерінің көбі қадірсіз болып кетуі шын ... ... ... ... ... таза ... тиіс – нас, ... нәжіс әдемі нәрседен шықса,
көңілге қандай әсер етеді? Толғау сөзге ... сөз, ... ... о да сондай әсер етеді;
в) толғау көңілдің тереңдігі күйінен хабар беруі тиіс. Көңілдің бер ... ... ... оқушының көңілінде терең із қалдыра алмайды;
2. ТЫСҚЫ ШАРТЫ: а) Толғау сөзі көңіл күйінің бейне ... ... ... Күй де, би де ... ... ... сұлу болып шығады. Күй
мен бидің үйлесуі;
ә) ... ... ... ... Көңіл күйінің көбі-ақ бір қалыпта ұзақ
тұрмайды. Көңіл күйінен шығатын ... ... ... ... ұзын ... ұзын ... да. ... толғаулардың көбі-ақ 4-5 ауыз өлеңнен
аспайды;
б) толғау ... ... ... ... Адамның көңілінің күйін жақсы
білдіретін – күй мен ән. Әннен соңғы ... ... әсер ... - ... ... ... көбейтетін өлең түрде айтылуы тиіс.
Кейінгі қазақ әдебиетшілері орыс тіліндегі еңбектердің ... ... ... лирикасы деп қана шектеліп келсе, Ахмет Байтұрсынов ұлттық өнердің
өз табиғатынан шығарып, лириканың сап ... ... ... ... намыс толғау, сұқтаныс толғау, ойламалдау, ... ... ... ... ... анықтама береді, мысалға “Интернационал”, Абайдың
“Адамның ... ... ... ... ... ... ... кітаптарындағы кейбір өлеңдер алынған.
Ахмет Байтұрсынов драманы қазақша “Айтыс-тартыс” деп ... оған ... ... ... ... ... ... әңгімесін естиміз,
уақиғаның өзін, уақиғада болған адамдардың ... ... ... ... ... адамдардың тіршілік жүзінде айтысып-тартысып өмір шеккенін
көреміз. Тіршілік майданында адамдардың ақылы ... ... ... қару ... ... арбағаны, қуанғаны, жылағаны, ойнағаны, күлгені,
сүйінгені, күйінгені, жауласқаны, дауласқаны, бітіскені, жарасқаны өмір
жүзіндегідей ... көз ... ... ... ... драма былай бөлінеді: 1) мерт, яки әлектегі
тартыс (трагедия); 2) сергелдең, яки ... ... ... 3) ... ... ... Екінші жерде ықшамдап: 1) әлектеніс; 2) азаптаныс; 3)
әуреленіс деп те бөледі. Осы ... ... ... ... ... ... дәлді де нақты әліптеледі.
Зерттеу барысында ғалым басқа елдер әдебиетін де ескереді: “Орыстың асқан
ақыны Пушкин ... ... ... 13 рет ... ... асқан
ойшысы, сөз өнерпазы Лев Толстой шығарған сөздерін баспаға беріп қойғаннан
кейін де ... ... ... өзгертеді екен. Бұл ойындағы, қиялындағы,
көңіліндегі нәрсені тілмен айтып жеткізу қиын ... ...... ... ... ... басқа Эзоп, Федр, Лафонтен, Крылов есімдері
айтылады, жапон, француз, поляк әдебиеттеріндегі өлең құрылысы сөз ... ... Ақан ... ... ... ... есімдері кездеседі.
“Әдебиет танытқыш” алғаш 1926 жылы шықты, 1989 жылы ... ... ... “Жалын” баспасы шығарды. Соңғы басылымда бұрынғы жариялануда кеткен
бірталай ... ... олар – ... ... ... баспа
кінәсінен кеткен қателіктердің бұрмаланған текстердің түзетілуі. “Әдебиет
танытқыштың” қазір ... ... ... ... беттері
жыртылғандықтан, еңбектің тексті түгел берілмей отыр. Зейін салған ... ... ... ... ... ... шығармалар қайраткердің
түріне қарай үшке бөлінеді: 1) ... 2) ... 3) ... ... - ... пен үшіншісі әуреленіс талданады, ал
екіншісі – азаптаныс жоқ. Сондықтан сақталған ... ... ... ... ... ... табу міндеті тұр. Тағы бір ... ... ... ... талдап болғаннан кейін А.Байтұрсынов әр жерде
бұларды нұсқалықтың пәленше номерлерінен қара деп ... ... ... ... оның ... - ... да болған ғой.
Қазіргі дерек бойынша, ол ... ... Әлде ... ... ... ... ма? “Мәдениет тарихы” деген еңбек бітіргені ... ол да жоқ. ... ... ... ... ұлы еңбегі “Әдебиет
танытқыш” төңірегінде әлі де көп зерттеу жүргізу ... ... ... ... әдебиеттанудың әлемдік
терминологиялық стандарт ... ... шет ... ... ... ... сабақтас, ұйқас, ұялас ... ... ... жүйесін жасап берді. Олардың басым көпшілігі автор
репрессияға ... ... ... ... қарамастан, әдеби тілге
кіріп кетті. Интернационализм дегенді желеу етіп, шет ... ... ... ... ... да шұбарланғаны анық. Әрине, қазір роман,
лирика, драманы ұзақ ... ... ... деп өзгерту мүмкін
болмас, бірақ А.Байтұрсынов жасаған бірталай терминдер, сөздер қолдануға
сұранып ... жылы ... ... саны ... ... ... Ахмет Байтұрсынов
былай деп жазған:
“... Өзіміздің елімізді сақтау үшін бізге ... ... ... ... үшін ең ... әдебиет тілін өркендету керек. Өз алдына ел болуға,
өзінің тілі, ... бар ел ғана ... ... біз ... ... мәселеде біздің халымыз оңды емес. Осы күні орыс школы мен ... оқып ... ... ... елеусіз қылып, хат жазса өзге
тілде жазып, ... ... ... ... Бұл, ... ... әдет. Егер
тілге осы көзбен қарасақ, ... ... ... ... ... ... ол уақытта тілмен де, сол тілге ие болған ... ... ... қоштасқанымыз деп білу керек. Егер оны істегіміз келмесе, осы бастан
тіл, әдебиет жұмысын қолға алып, өркендететін уақытымыз жетті”.
Ахмет Байтұрсыновтың ... ... ... ... ... ... барлық еңбегі, тартқан қорлық, көрген азабы, болашаққа ... ...... осы ұлы ... ... ... халқы үшін қасықтай қаны
қалғанша қалтқысыз қызмет етуге арналған.
Шығармашылық мұрасы.
Ірі ... ... ... Байтұрсынұлының артында аса мол әдеби,
ғылыми еңбектер қалды. Ол өз заманында әрі ақын, әрі ... әрі ... ... ... 1909 жылы Петербург қаласында "Қырық мысал" ... ... ... ... ... ... орыс ... И.Крыловтан
аударған аударма мысалдар жинақталды. Бұрын мысал арқылы ... ... ... 1911 жылы ... ... ... ... атты өлеңдер
жинағында өз сөзімен ашықтан-ашық жария етті. Бұл жылдары ол ... тілі ... әр ... мәселелеріне арнап көптеген мақалалар жазып, баспа
беттерінде жариялады. Әсіресе 1913 жылы ... ... ... "Қазақтың бас ақыны" атты мақаласы Ахметті ... ... ... ... Бұл ... ұлы Абайдың ұлттық
әдебиеттің тарихынан алатын орнын айқындауға, ақын шығармашылығына баға
беруге ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынов мұрасының маңызды бір саласы – оның ел
аузынан жинап, жүйелеп, баспа бетінде жариялаған ауыз ... ... ... ... ... ... ... негізінде Мәскеу қаласында
1923 жылы "Ер Сайын" жыры, 1926 жылы "23 жоқтау" кітаптары жарық көрді.
Ахмет Байтұрсынұлы ... ... ұлы ... әрі ... тілі ... ... орасан зор еңбек сіңірген көрнекті
ғалым болды. Ол араб ... ... төте жазу ... яғни қазақтың
төл әліпбиін жасады. Өзінің "Оқу ... (1912), "Тіл ... ... (1924), ... әліпби" (1926) тәрізді кітаптарында қазақ тілінің
ғылыми, теориялық және әдістемелік мәселелерін кеңінен талдап берді. ... ... ... ... қалыптастырды. Қазақ тілі грамматикасындағы
ұғымдар мен категорияларға жаңаша әрі дәл анықтамалар берді.
"Әдебиет танытқыш" кітабы.
Ахмет Байтұрсынұлы – қазақ ғалымдарының ішінен ... ... ... Оның ... ... ... ... айқындаған басты
еңбегі – "Әдебиет танытқыш". Еңбек 1926 жылы ... ... ... Бұл кітабында ғалым алғаш рет қазақ әдебиетінің ... ... ... ... Әдебиеттану ғылымындағы басты
ұғымдар мен терминдер жүйесін жасады.
"Әдебиет танытқыш" кітабы екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде ... ... ... мен әдіс-тәсілдері талданса, екінші бөлімде
әдеби жанр түрлері сөз болады. Тұтастай алғанда, ... ... ... екі ... ... Оның бірі – тірнек өнері, екіншісі – ... ... ... ... ... ... өнерін, сымбат
(скульптура) өнерін, кескін (живопись) өнерін, әуен ... ... ... (әдебиет) өнерін жатқызады.
"Өнердің ең алды – сөз өнері саналады. "Өнер алды – қызыл тіл" деген
қазақ мақалы бар. Мұны ... сөз ... сөз ... ... ... сөз
қадірін білгендіктен айтқан. Алдыңғы өнердің ... де ... ... сөз ... ... ... қандай сәулетті сарай болсын, қандай
сымбатты әрі кескінді суреттер болсын, қандай ән-күй ... ... ... ... ... болады. Бұл өзге өнердің қолынан
келмейді" деп жазады Ахмет Байтұрсынұлы.
Әдебиеттің көркем бейнелеу құралдары, ... ... ... ... А.Байтұрсынов олардың, әрқайсысына әлемдік әдебиеттану ғылымындағы
атауларға сәйкес дәлме-дәл қазақша балама атаулар ... ... ... ... ... ... ұғымдар мен категориялардың
атауларын термин дәрежесіне көтеріп, қолданысқа ... ... ... ... ... ... тарихи кезеңдерге, бөліп қарастыру
мәселесінде де бұл еңбекте көптеген тұжырымды ойлар айтылады. ... ... да ... ... ғылымындағы жаңалық болатын.
Сонымен қатар, "Әдебиет танытқышта" ... ... аса ... ... ... Теориялық қисындарды қазақ ауыз
әдебиетінен және ... ... ... ... алынған мысалдар арқылы бекітіп отырды.
Қорытынды
Ахмет Байтұрсынов лириканы – толғау деп алып, осы ... ... ... ... ... орасан терең пікірлер ... ... ... шеберлік табиғатына қатысты ойларын бажайлай жеткізеді.
Ықшамдап, жинақтап айтқанда ... ... ... ... ... қояды:
1. ІШКІ ШАРТЫ: а) Толғау жалпы сырлы болуы ... Ақын ... да ... ... ... ... ол күй ... түсінікті болуы тиіс. Күйі
түсінікті болмаса, өзгеге әсер ете алмайды;
ә) толғау шын сырлы болуы тиіс. ... жай ... де ... ... ... ... ... жараспақ түгіл, бүлдіреді. Сондықтан күйлі
толғау көңілде шын болған күйден шығу ... ... ... ... ... өлеңдерінің көбі қадірсіз болып кетуі шын көңілден шын
толғау болып шықпағандықтан;
б) толғау таза болуы тиіс – нас, ... ... ... ... ... ... әсер ... Толғау сөзге былғаныш сөз, былғаныш пікір
қатысса, о да сондай әсер етеді;
в) толғау көңілдің тереңдігі ... ... ... тиіс. Көңілдің бер жағынан
шыққан сөздердің әсері оқушының көңілінде терең із қалдыра алмайды;
2. ТЫСҚЫ ШАРТЫ: а) Толғау сөзі ... ... ... билеуі сияқты болуы
тиіс. Күй де, би де ... ... ... сұлу болып шығады. Күй
мен бидің үйлесуі;
ә) ... ... ... ... ... ... көбі-ақ бір қалыпта ұзақ
тұрмайды. Көңіл күйінен шығатын толғау көңіл табиғатына қарай ұзын ... ұзын ... да. ... ... ... 4-5 ауыз ... толғау әуезді сөзбен айтылуы тиіс. Адамның көңілінің күйін ... – күй мен ән. ... ... ... ... әсер ... - ... әуезді күшін көбейтетін өлең түрде айтылуы тиіс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.  «Қазақ ... ... ... ...  «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
Маңғыстау»энциклопедиясы, Ал

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті және аударма саласының дамуы мен зерттелуі80 бет
Ғ.Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау8 бет
Спандиар көбеев4 бет
Спандияр Көбеев6 бет
А. Байтұрсынов және қазіргі қазақ тілі фонетика саласындағы жаңа бағыттар52 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А. Байтұрсыновтың еңбектері мен ой пікірі8 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары32 бет
А. Байтұрсыновтың педагогикалық көзқарастары жайлы30 бет
А. Байтұрсыновтың шығармашылығы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь