Біржанның өзіне дейінгі ақындардан өзгешелігі

Жоспар

1. Біржанның өзіне дейінгі ақындардан өзгешелігі
2. Біржанның асқақ өнер иесі болуының себебі
3. Біржан өлеңдеріндегі қоғамдық.әлеуметтік мәселелер
4. «Жанбота», «Теміртас» өлеңдеріндегі Біржан өміріне қатысты шындық
5. Біржан әнші.ақын, айтыс ақыны
6. Біржан өмірінің мәні
7. Біржан туралы, өнер туындысы
"Үш жүзді сайран қылған Біржан едім" Біржан қазіргі Көкшетау облысы Еңбекші ауданы Ермол деген жерде туған. Ол жер бұрын Біржанды тәрбиелеген атасының атымен "Қожағұл ауылы" деп аталған: өз әкесі Тұрлыбайдың дәулеті шағын болған. Ол өнерді, Біржанның жан-дүниесін түсініп ұға алмаған, ел аралап ән салған серінің тапқан сый-сиятын азсынып, оған "мал табушы ұл" деп қарайды. Малдан басқаны түсінбейтін әкесін бір өлеңінде:
"Ұсынсам қолым жетпес туған айға,
Айтсам да арыз жетпес бір құдайға.
Жылына без жүз теңге тапсам-дағы
Жақпадым өзім әкем Тұрлыбайға.
деп шындықты ашып айтады. Біржанның әкесінің кедейлілігін айтыс кезінде Сара қыз бетіне басады.
... Жылқының арығындай Арғын керей,
Тойғансып мәз боласың ішпей-жемей.
Құр айқай салғаныңнан кім шошиды,
Жеңермін иттей қылып, адам демей,-
дейді. Біржан аз уақыт ішінде халқына белгілі әнші, ақын, сал болып аты шығады. Ол өзін сүйген халқына өнерін жаюдың жолы ел аралау, жаңа ән үйрену, орындаушылық шеберлігін ұстарту деп түсіне білген.
Табиғи талант иесі Біржан ел аралап, ән салып айтысқа түсіп, жиын-тойдың көркі атанып, әнші, ақын, сал Біржан деген атаққа ие болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
2. «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
Маңғыстау»энциклопедиясы, Ал
        
        Жоспар
1. Біржанның өзіне дейінгі ақындардан өзгешелігі
2. Біржанның асқақ өнер иесі болуының себебі
3. Біржан өлеңдеріндегі ... ... ... ... ... ... өміріне қатысты шындық
5. Біржан әнші-ақын, айтыс ақыны
6. Біржан өмірінің мәні
7. Біржан туралы, өнер туындысы
Біржан сал ... ... ... ... Біржан едім" Біржан қазіргі Көкшетау облысы
Еңбекші ауданы ... ... ... туған. Ол жер бұрын Біржанды тәрбиелеген
атасының атымен "Қожағұл ауылы" деп аталған: өз ... ... ... ... Ол ... ... жан-дүниесін түсініп ұға алмаған, ел
аралап ән салған серінің тапқан сый-сиятын азсынып, оған "мал ... ... ... Малдан басқаны түсінбейтін әкесін бір өлеңінде:
"Ұсынсам қолым жетпес туған айға,
Айтсам да арыз ... бір ... без жүз ... ... өзім әкем ... ... ашып айтады. Біржанның әкесінің кедейлілігін айтыс кезінде
Сара қыз бетіне басады.
... Жылқының арығындай ... ... мәз ... ... айқай
салғаныңнан кім шошиды,
Жеңермін
иттей қылып, адам демей,-
дейді. Біржан аз уақыт ішінде ... ... ... ... сал ... ... Ол өзін ... халқына өнерін жаюдың жолы ел аралау, жаңа ... ... ... ұстарту деп түсіне білген.
Табиғи талант иесі Біржан ел аралап, ән салып ... ... ... ... ... ... ақын, сал Біржан деген атаққа ие болады.
Көкек
Аты жоқ құс болады көкек деген
Алдында терезенің сектеген
Ойымда үш ұйықтасам бар ма ... сені ... ... ... ... жанды, бейкүнә тіршілік иесі көкекті ақын өзінің таза
сезімімен ... ... ... ... ... ... көкек айын,
Бейне жаз, менің сүйген сәулетайым.
Ақ қалқам отырма екен, жатыр ма ... ... ұшып ... ... ... ... ... жазға, шешек жарған гүлге теңейді. Хабар ала ... ... ... ... ... ... ... ішкі жан дүниесін, аяулы таза
махаббатын танытады.
Шекеңе селдіретіп айдар тағып,
"Көк-кек" деп бос ... ... ... ... мен әніме.
Қалқадан хабар әкел, ұшып барып, - ... ... ... ... ... білу, аңсау сағыныш сезімі оны өле-өлгенше ұмытпайтынын паш
етеді. Сүйгеніне қосыла ... ... ... ... Әр ... бір шығу ... дүниеге келуге түрткі болған, себеп жағдайларын
көреміз. "Сол ... өлең ... ... ... ... жиын ... мойын
бұрып", - деп "Біржан-Сараның айтысында айтылғандай Біржан ... ... ... ... атты ... ... ... қадіріне тереңдей ... ... ... ... ... ... алдындағы беделінің түбі ... ... ... ән ... ... үйлеріне шақырмайды;
әншінің әсем әнін, даусын ... ... ... ... ... де
жібермейді. Ертеңінде құдық басын жағалап кеткен атын алып келуге келгенде
жолдасы ... ... ... жоқ ... ... Әсем, сұлу қыз
Ләйлімнің су алып келе жатқанын көрген сері ... ... ... ... де ... ... ... мінездері үшін табан
астында Ләйлімге қарап әндетеді.
...Ләйлім шырақ - асыл тасым!
Көлбай-Жанбай бірге өстік замандасым!
Келген жоқ көктен, пері ... ... ... ... ... Ләйлімді әбден састырады. ... "Бір ... ... ... ұры ... ғой", -- деген сөзіне, ағаларына естірте тағыда
шідерін мақтап екілене түседі. ... ... ... мен бір бұлақ,
Қайыс болсын, жіп болсын неге керек.
Шідерімнің бағасы ... ... ... әнін ... ... ... ... бізді жамандап жүрер деп қорыққан
Көлбай, Жанбай Біржанды конақ етіп сыйлап, риза қылады. Ақырында ... ... ... ... белгісі ретінде жаңа "Ләйлім шырақ" әнін
шығарады. Оқиғаның бұлай аяқталғанына қыз ағалары да қуанады. Осылай Біржан
әндерінің ішіндегі бір ... - ... ... ... ... 1865 ... ... қарсы алуға бүкіл Көкше елі ... ... ... ... ... үйді ... ... Азнабайы да одан қалмай асыра түседі. Екі болыстың бәсекесі
күшейеді, бірінен-бірі асып түсуге тырысады. Осы бір ... ... ... ... бірінен ырғалтып салған әннің үні естіледі. ... ... жері де, шөбі де, суы да, ... да ... ... ... ... даусы үй-үйді аралап өтіп, сонау Көкшенің бауырына карай өрлеп ... ... үн ... де болса әсер етпей қоймайды. Әншінің ... ... ... ... ... себеп болады. Азнабай ... ... ән ... ... ... ... үйге жақындай
түседі. Бұл Азнабай болысқа ұнамай әншіні өз үйіне алдыртуға поштавойын
жібереді; ... ... ... деп уәде береді, бірақ әнші
Азнабайдың тапсырмасы мен ... ... ... ... коймайды,
тіпті елемейді, тағы бір әсем әнін ... ... ... ... ... мол ... ... іздеп жүрмей, тек көпшілік халыққа өз өнерін
көрсетуге ... ... ... ... ... поштавой өзінің
топастығын танытып, сол кезде аңдаусыз ... ... ... ... ... салып жібереді. Отырғандар әзер айырып алады. Ойда ... іске ... ... әнші Жанбота отырған үйге ... ... ... ащы ... ... осы ма еді өлген жерім,
Көкшетау боқтығына көмген жерің.
Кісісін бір болыстың біреу сабап,
Бар ма статьяда көрген жерің?
Жанбота, өзің ... әкең ... ... ... ... артық,
Өзіндегі Азнабайдың поштавайы
Қолымнан домбырамды қалды тартып,
Тартса да домбырамды бергенім жоқ,
Есерді ... ... ... топ ... ұрып еді,
Намыстан, о дариға, өлгенім жоқ, - деп болған істі ... ... ... ... әніне "тасқындаған өршіл үніне,
шын жүректен ғана шыға ... ... ... ... риза болады.
Сүйектен өтетін бұл сөз ... ... ... ... де болса
әсер етпей қалмайды, ... отын ... ... ... ала көз ... ... ... - Жетер! Қақсама!
"Бас жарылса бөрік ішінде" деген емес пе деп ... ... ... ... ... қоңыр қаздай,
Басқаға бір өзіңнен жүрмін жазбай.
Бас қосқан мәжілісіміз болады деп,
Жанбота мазамды алдың ала ... ... өлең ... халқы қойған еркелетіп
Есерге поштавойдай көз алдыңда
Біржанды коймақ па едің желкелетіп –
деп айтарын-айтып өр қалпында үйден тез шығып кетеді. ... - өр ... ... ... ... да, ... де бас имеген. Өзін еркелеткен халқына
арқа сүйеген. Әнші:
Жасым бар ... ... ... ... ... ... сөзі асып кетсе,
Сен түгіл, патшаға да бас ұрмаймын, -
деп асқақ, ... ... әнде кең ... нәзік лирика бар. Ақынның ... мұңы ... ... жоқ ... ... оны мына өлең
жолдарынан анық байқауға болады. Мысалы:
...Бұрынғының жақсысы ... ... ... жаман болды.
Арғымақтың аяғын арқан шалып,
Есек озып, бәйгі алған заман ... әділ ... ... ... Ақын ... ән ... елге тарайды.
Біржанның шығармашылық өміріндегі үлкен бір оқиға оның ... ... ... ... ... бір ... оның ... болуы. Поэзия алыбы Абайдың әсері Біржанға ерекше болды. Біржанның
үлкен талант екені танылып, өнердің шын ... ... ... ... асқан орындаушылығы, композиторлық- ақындығын
қатар ... ... ... еңбек керектігін түсіндіреді. Абайдың
аулында болу, өлең мен әннің ... ... ... Біржан үшін
үлкен табыс еді. "Мен көрдім ұзын қайың ... ... ән ... ... ... ... қалған әнші серіге қартая келе үйде отырып қалу өте
ауыр тигенін көреміз. Ол ... ... еске ... ... ... ашып ән ... ... сипар" әні осы кезеңде
туған. Мәселен,
Ішіне орамалдың түйдім сусар,
Көп жылқы көк алалы көлде жусар.
Кешегі ел ... әсер ... еді ... ... ... ... біз қартайдық, біз қартайдық
Белгілі қартайғанның серттен тайдық.
Қанеки, ... ... ... сұлу ... көп жантайдық, -
дей келе өткен қызықты жас дәуренді көз ... ... оның ... айналып
келмейтінін баяндайды, өз көңілін көтергендегі ... ... ... ... ... де дәл көрсетіп, әніне қосады.
Бергенсін құдай өмір ақбас болдық,
Келін мен балаға да жақбас ... көзі ... ... ... адам ебін саппас болдық, -
деп қынжылады. ... оның ... ... ... аз болуы, өмір бойы серілікпен ат үстінде жүрген әнші үшін, енді
үйде отырып қалу ... ... ... ... ... Кертөбелмен шарықтатып,
Жақсыға сөз сөйледім шалықтатып.
Үш жүздің ортасында Біржан едім,
Қойдың ғой енді міне арықтатып - ... өлең ... әнші ... ауыр ... дәл суреттеп бергенін байқаймыз.
Өнер қадірін түсінбеген топас қауым Біржанның ... ... ... ... ... ... әнді шығарумен бірге тамаша орындаушы болған.
Әніне лайық сөз өрнегін, ... таба ... ... Оның ... өзі әрі ... әрі ... жағынан тамаша үлгі, іші мен
тысы қабысып, аз сөзге көп мағына сыйғыза білген шеберлігін айқындайды.
Біржанның Жетісудың ақын қызы ... ... ... поэзиясының асыл
қазыналарының бірінен саналады.
Халық Біржанның әнін қатты сүйіп, өнерпаз жас ақын, әншілер оның әнін
пір тұтып ... деп ... ... ... ... ... Жаяу Мұса,
Балуан-Шолақ, Естай сияқты өнерпаздар Біржанның әншілік мектебінен шыққан.
Е.Брусиловский өзінің операларында ... ... ... ... ... ... ... шығармаларын толығымен
пайдаланды. ... ... ... ... ... ... ... МЕН ... ... мен Сара" айтысы — өзінің құрылысы жағынан болсын, көркемдігі
жағынан болсын қазақтың ақындар айтысының ішіндегі үздігі.
Біржан мен Сара ... ... да, Сара да — ... ... ... адамдар. Біржан сал Қожағұлұлы қазіргі Көкшетау облысы, Еңбекшілер
ауданында 1834 жылы туып, сол жерде 1887 жылы ... ... ... ... жанында. Біржан жас шағынан әнге, өлеңге әуестенеді. Өнер ... ... ... иесі көп ... ... ... сал ... деген
атаққа ие болады. Ел аралап, ән салып, айтысқа ... ойын ... той ... ... ... әнін қатты сүйіп, өнерпаз жас ақын, әншілер оны
әннің пірі тұтып, ұстаз деп таниды.
Арқаның ардагер ... ... ... Жаяу ... Шолақ, Естай сияқты өнерпаздар Біржанның әншілік мектебінен шыққан.
Біржан көптеген ән шығарды. Оның "Көкшетау", "Жанбота", "Ләйлім шырақ",
"Айтпай", "Адасқақ", ... ... ... ...... ... ... қазынасына қосылған үздік туындылар.
Біржанның басқалардан ерекшелігі — ол жай ақын ғана емес, ... ... де. Оның ... ... ... ... Бірақ, ол тек әнді шығарушы әрі
тамаша орындаушы ғана емес, ол әніне лайық сөз өрнегін, бояуын таба ... да. Оның ән ... ... ... жағынан шебер.
"Біржан мен Сара" айтысындағы асқақ, әр сөздердің тұп-тамыры осы қысқа-
қысқа ән мәтінінде жатыр.
Ләйлім шырақ,
Қыран бүркіт — ... ... ... ... ... ... сөз, ... алсақ, оның Сарамен айтысындағы образ, сөз ... ... ... — өр ақын. Ол сол заманның байына да, болыс-биіне де, әкіміне де
бас имеген. Өнер ... ... ... ... ... соңына түседі.
Бірақ халық еркелеткен, соған арқа сүйеген әнші:
Жасым бар жиырмада жасырмаймын,
Басымнан дұшпан сөзін асырмаймын.
Басымнан дұшпан сөзі асып ... ... ... да бас ...
деп асқақ сөйлейді.
Біржанның "Жанбота", "Ләйлім шырақ" әңдерінен ақын-әншінің ... өр ... ... ... осы ... ащы үні
айқын естіледі.
Біржанның әндерінің бәрі де белгілі бір жағдайға байланысты ... ... ... шығу тарихын алайық.
Бір жолы көп жұрт бас қосқан үлкен жиын ... ... ... ... ... ... ... да келеді. Жиынға
өзінің өнерпаз жігіттерімен ел еркесі Біржан сал да ... ... тобы ... ... ... сұлу ... жұрт назарын өзіне аударады. ... ... ... жұрт оның ... ... оған құрмет көрсетеді.
Болыс-би елеусіз қалады. Бұл менменсіген ... ... ... Олар осы жерде, шаршы топ алдында, әншінің абыройын төгіп, одан
кек алуды ойлайды. ... ... ... ... ... ... есер поштабайы Біржанның басына қамшы ... жан ... ... алады. Ашынған әнші:
Жанбота, осы ма еді өлген ... ... ... ... бір болыстың біреу сабап,
Бар ма еді статьяда көрген жерің?..
Тартса да домбырамды бергенім жоқ,
Есерді поштабайдай көргенім жоқ,
Қамшымен топ ... ұрып ... о ... өлгенім жоқ, —
деп, ызалы үн көтереді.
Міне, "Жанбота" әні ... ... жан ... ... шыққан.
"Ләйлім" әні сол елдегі Ләйлі деген бір ... ... ... ... ел ... ән салып жүрген сал Біржан бір күні ... ... ... ... ... ... Ағаларының ыңғайымен ерке қыз Ләйлі де
салға салқын қарайды. Олардың бұл ... ел ... ... ... ... Біржан аттанбақ болады. Көлбайларға қалай ұрынудың амалын
таппайды- Нақ ... ... ... ... ... ... жоғалады.
Көктен іздегені жерден табылып, Көлбайды масқаралауға ... бола ... ... әнге ... ... ... Көлбайдың қарындасы Ләйлі деп
домбыраға ән қосады. Әнді ... ... ел ... ... ... ... ... айыптымын деп шапан жабады, бұдан кейін бұл ән "Лейлім шырақ"
аталып ...... ... ... ... ақыны. Ол Абаймен ... дос ... ... кешін алға меңзеген, талғамы күшті, ... ... озық ... ... ... да Абайды жас та болса бас көріп, пікір жағынан ... ... ... ... ... Абайды мақтан етуі де содан.
Біржанның әндері де, ... де ... көп ... ... ... Талдықорған облысы Ақсу ауданында туған.
Әкесі ерте қайтыс болып, жастайынан жоқшылық тауқыметін тартады. ... таяқ ... ... Сара сөзі жарлы өскен сол жетімдік ... ... ... ... ... әнші, ақындар қауымы
ортасында өседі. Атақты Молықбай қобызшы, Түбек ақындар сол өңірден шыққан.
Ән мен күй, ... жыр ... жас ... ынтықтырып, оны өз биігіне бастайды.
Он үшінен домбыра алып, әнші қыз шаршы ... ... өз ... ... ... ... өнер иесі ... Сол өнерімен
көпке танылған. Ол талай ақындармен сөз жарысына ... оза ... ... ... атанады. Мұны Сараның мына сөздерінен аңғарамыз.
Белгілі қанша жұртқа атым — Сара,
Ішінен ер ... ... ... ап, он ... сөз сөйледім,
Келемін бір сүрінбей жеке-дара.
Мінеки он сегізге биыл шықтым.
Сан жүйрік ілесе алмас ... мен ... ... негізгі тақырыбы.
Қажыеке, күні құрсын ұрғашының
Билігі болмаған соң бір басының.
Берген соң тері-терсек ит те алады,
Пұлындай берекесіз ... ... Сара сөзі сол ... ... ... ауыр ... ... толық
елестетеді. Әрі сұлу, әрі өнерпаз Сара да өзінің сүйгеніне бара алмай, тері-
терсекке сатылып, еріксіз кете барады.
Сараның: "Жоқ екен ... ... ... ... "Ажал да кісі таңдап
алады екен, сол итті неге ... алып ... ... сау кез ... ...... жолдарынан көз жасын бұлаған қазақ қыздарының зары
елестейді.
Қалың мал — қазақ әйелдерін шырмаған ескіліктің ... ... ... ... ескі ... ... наразылық білдіріледі.
Сара ақыл-парасаты, ақындық-әншілігі жағынан Біржанмен иықтас, пара-
пар, тең, оның ... екі жағы бәрі ... ... кем ... ... ... он ... өң берілген,
Еркек жоқ өз басыма теңгерілген,
Нәп-нәзік көзге олқы көрінсем де,
Сан жүйрік қойдан оңай өңгерілген, ... ... Орта ... ... ерен ... ... ... жүлде алған Біржан да "Қарамды әр-берден соң бір көрмейсің" - ... ... ... ... ... де:
Ел-жұртың қорықпайды екен көз жасыңнан,
Сан жүйрік көріп едім мен ... ... ... қай ... озар емес бір ... ... Сараның ақындығына ден қояды.
Сол өнерімен тең ... ... ... ... ... ... Тұрысбек сияқты феодалдар оны жаны да, тәні де кемтар ... ... ... оны осы осал ... ұстайды.
Майысып, сегіз қырлы жүйрік Сара,
Қай жерден болжамайсың тынарынды,
Мақтаған Есімбегің дәнеме емес,
Басыңнан айыртпаған мұратынды,
Шақыртып күйеуіңді осында алдыр,
Көрейін ... ... ... ... ... оның сағы сынар жерінен жазбайды. "Сөйлесе май ... ... Сара ... ... ... ... ... қадап өнер
тапастырса да, Жиенқұлға келгеңде мүдіре береді. Ақыры, Сара ... ... ... ... топ алдында жеңілгенін мойындап, оның
себебін айтып, өз ... ... ішкі ... жыр ... жол бермеген есіл тілім,
Күн өтпей қор боп ұшқан қызыл гүлім.
Арғынға ұялғаннан үндемеуші ем,
Есекке қосақтаулы өтті-ау ... бұл ... тек өз ... мұнды халін ғана емес, қазақ ... де ... ... ... ұлы ... Абайды оқшау алып, дара, дана
тұлға етіп бейнелейді.
Абайдың әділдігін, халық ... ... ... оны ... ... озықтығын айтса, екінші бір жерінде:
Абайға тамам елің Найман ... ... ... ... ... ... олар ... ғалымдарды,
Алдынан атасының тағлым алды.
Момынға жәбір-жапа қыласың деп,
Жіберген жер аудартып залымдарды, —
деп, бір ... ... өз ... әрі ... әрі өмірді терең
толғаған, кеңінен түсінетін адам екенін ... ... ... ... ... ... жоқшысы, шаруаларға жәбір-жапа көрсетуші
адамдарға, жалпы зұлымдыққа қарсы күресуші екенін ... оны жұрт ... ... Өз ... ұлы ... ... Абайды Біржан аса бағалаған.
Айтыстағы Біржан мен Сараның сипаттары.
Айтыста екі ақын да ... ... ... ... ... да, Сара да — үздік өнер ... ... ... ... бағалайды. Екі ақын да ә дегеннен-ақ бір-біріне
жүйріктік, ірілік ... ... ... ... Орта ... ... сөзі ... жүрген шығар, ауылында Тұрысбектің өлер
жері", "міні жоқ бізден шығар сөз бедері", — деп, ... ... ... ... ... аттап", — деп Сараға үрейлендіре сөйлеп, иықтап
алуды ойлайды. Біржанның сөз саптасынан Сараның қажы атасы да: ... ... ... ... — деп сескеніп қалады. Ол ... ... ... артық,
қарағым-ай", - деп, ата-бабаң аруағы жебесін деп, ... ... Сара ... сөз ... ... екі ... ... кеспек үшін қойған сақтап.
Тозаңың анда-санда бір бұрқ етер,
Саулатсам бейпіл тілді екі жақтап, —
деп, Біржаннан ығыса қоймайды. Сара ... Орта ... ... ... ... салған жерден-ақ байқаса, Біржан да: "Бар екен жаннан
артық сөйлер сөзің", — деп, ... ... ... ... аяқ ... бірден
таныды. Сөзден ұтылмасына көзі жетіп, Сараның өнеріне таңдана, тамсана
қарайды, әділ бағалайды. Сараны майысқан ... ... ... деп ... ақындық, әншілік өнері оның өз сөзінен де айқын ... бізі сала ... ... Сара ... мол. Ол өзін ... алуан сұлу, үздік теңеулерді шебер қолданады. Мысалы, Сара өз ... ... ... ... ... ... ... судың.
Қаққанда төңкерілген қас бітісім,
Ашылған айбатындай жібек тудың...
Тамағым жас ... ... тік ... ... ... ... ... кеудесіндей,
Тал бойым жолбарыстың жүрегіндей...
Сара өз бейнесін осылайша тамаша суреттейді. Бұл сөздер Сараның ақын,
әнші болуымен қатар, ... көз ... сұлу ... де ... өлең ... ... неше ... теңеу, метафоралар, бейнелі
сөздер арқылы шебер береді. Ал оның өнер ... ... ... ... ... "сөз ... он жасымнан меңгерілген", "даусыма аспандағы ... ... тоты ... ... ... жоқ бір ... кем
көрінген", "найманда түлеп ұшқан ақ иықпын, сөйлесе май тамызған бұлбұл
тілім", "елу күн ... ... тоты ... ... ... ... ... бейнелі сөздерден айқын көрінеді.
Өнер саңлағы, айтулы ару Сараның басына төнген қараңғылыққа, есекке
қосақтаулы тағдырына Біржан қатты толғанып, ... Сара да ... ... аға деп қадірлейді, өнерін, ақылдық-әншілігін, адамгершілігін ... ... Орта ... өнер тарланы деп таниды. "Әніңнің ... ... — деп ... ... оның ... ... бас иеді.
Біржан өзінің өнер тарланы екенін жақсы біледі. Ол тарлан ... ... ... ... ... ... кең ... жібек жал
арғымаққа, байпаңдаған жорғаға, қыранға, ақ иық мұз ... ... ... оның ... өнер иесі ... ... дауысындай көмейің бар", - деп
суреттейді.
Айтыстың ... ... ... әрі әнші екі ... шешен сөздері — өзінің көркемдік
жағынан күні бүгінге дейін үлгі. Бұл айтыстың ... ... ... жағынан болсын, көркемдік, сұлулық жағынан болсын қазақ ... орын ... ... ... жалпы троп пен фигураның бұл айтыстан ... ... иық, мұз ... ... түспес,
Кең қолтық арғымақпын алқымы іспес, —
деген жолдардағы эпитеттік метафоралар, ... ... ... ... жолдағы теңеу үздік образдар екені сөзсіз.
Біржан өзін де, ... де ... өте ... және ... әдісі — метафора, әсіресе оның ұлғайған түрі.
Сол көркем сөз айшықтарын екі ақын да өз арман-мұраттарын, мұң-шерін
айтып беру үшін ... ... ... ... сөздеріндегі алуан түрлі
эпитет, метафоралар, Сара сөзіндегі үздік теңеулер соны да көркем.
Біржан мен Сара айтыстарында ақындық ... ... және бір түрі ... мен ... ... де ... қолданған. Әсіресе айтыстың соңында
Сараның Жиенқұлды шақыр деген жеріндегі сөз, ... ... ... ... ... ... Біржан салға ай секілді,
Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді,
Ұсынса, қол ... ... ... тай ... ... сыртқы құрылысы көркем, асыра мақтау болса да, ішкі
мазмұнында Жиенқұлдың шын суреті мен шын ... бұл ... ... да, оны ... ... ... ... сырт жағынан болса да
мақтау бар. Ал екінші үзіндіде Сара Жиенқұлды ашық шенейді.
Қонжиып мінер Құла жорға барса,
Келе алмас ол ... ... ... шын ... ... сонда,
Қорс етіп бармаймын деп үйде қалса.
Алдыңғы үзіндіде ішкі мазмұнына сыртқы құрылысы керісінше келсе, соңғы
үзіндіде ... ... ... ашық, улы сарказммен айтып, Жиенқұлды өлтіре
сынайды. Сол арқылы өз ... ... ... сүймеген адамына бергелі отырған
айналасына да наразылығын білдіреді.
Сөйтіп, "Біржан мен Сара" айтысының негізгі түйіні — ... ... ... ... екі ... үн ... ... бас бостаңдығын
жырға арқау етуі, ескі феодалдық ... ... ... өз ... ... идея еді.
Құрылысы, түрі жағынан алғанда, бұл айтыс - салт айтыстың ең биігі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.  «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
2.  «Қазақстан» ... ... (10 ... ... 1998 – ... Ал

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып жасындағылардың ерекшеліктері мен дамуы6 бет
Жеке кәсіпкерлік: тірлік, табыс, тәуекел20 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың мінез-құлық мотивтерінің қалыптасуы5 бет
Мектепке дейінгі білім беру мекемесі мен мектепалды сыныбындағы педагогикалық үрдісте қолданылатын халық педагогикасы мен ұлттық салт-дәстүрлердің тәрбиелік мәні7 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Біржан мен Сара операсы жайлы3 бет
Біржан сал5 бет
Біржан сал және оның ақындық айналасы50 бет
Біржан сал Қожағұлұлы8 бет
Біржан Сал- тарихи этнографиялық тұлға5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь