Біржан сал

Жоспар:

1. Кіріспе бөлім.
Өмірі мен өскен ортасы.

2. Негізгі бөлім.
Біржан салдың шығармашылығы.
Біржан . айтыскер ақын.
«Біржан мен Сара» айтысы.

3. Қорытынды бөлім.
Дүниеден өтуі.
Қазақ даласын әнімен тербеген, рухы асқақ, тағдыры мұңлы, артына өшпес мұра қалдырған ХІХ ғасырдың өнер жұлдыздарының бірі – Біржан сал Қожағұлов.
ХІХ ғасырда туған халық әншілері Ақан Сері, Жаяу Мұса, Балуан Шолақ сияқты ел еркесі атанған, әнші – композитор Біржан сал шығармалары – қазақ халқының өнер қорына қосылған асыл қазына. Біржан табиғаты көркем, сылдырап аққан бұлағы, айнадай жарқырап аққан көлдері, сыңсыған сұлу арманы бар Бурабайдай аңызға толы өлкеде, көк күмбезді Көкшетауда атасы Қожағұл ауылы Жөкей көлінің маңында 1834 жылы дүниеге келген. Біржан үш ағайынды еді, ағалары Ержан мен Нұржан ата кәсібі мал бағумен ғана айналысқан. Ал Біржан болса, Тәңірінің берген өнерімен елден ерекше болып өседі. Бала бойындағы талантты тани білген атасы Қожағұл Біржанды өз бауырына алып тәрбиелейді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
2. «Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
Маңғыстау»энциклопедиясы, Ал
        
        Жоспар:
1. Кіріспе бөлім.
Өмірі мен өскен ортасы.
2. Негізгі бөлім.
Біржан салдың шығармашылығы.
Біржан – ... ... мен ... айтысы.
3. Қорытынды бөлім.
Дүниеден өтуі.
Біржан сал Қожағұлұлы
Қазақ даласын әнімен тербеген, рухы ... ... ... ... мұра қалдырған ХІХ ғасырдың өнер жұлдыздарының бірі – Біржан сал
Қожағұлов.
ХІХ ғасырда туған ... ... Ақан ... Жаяу ... ... ... ел ... атанған, әнші – композитор Біржан сал шығармалары – қазақ
халқының өнер қорына қосылған асыл қазына. Біржан табиғаты ... ... ... ... ... ... ... сыңсыған сұлу арманы бар
Бурабайдай ... толы ... көк ... ... ... ... ауылы
Жөкей көлінің маңында 1834 жылы дүниеге келген. Біржан үш ... ... ... мен Нұржан ата кәсібі мал бағумен ғана айналысқан. Ал ... ... ... ... ... ... ... өседі. Бала бойындағы
талантты тани білген атасы Қожағұл Біржанды өз бауырына алып ...... ... ... ... араласып, билік айтып,
шешендік таныта жүріп, сезімтал немересі Біржанды қыранша ... ... ауыл ... ... ... ... Біржанның осыншама әсершіл,
сезімтал, зерек болып ... ... көзі ... ... ояу,
сөйлер сөзге шешен Қожағұл атасының ықпалы болса, екіншіден, ақын әншінің
ұстазы – ... ... мен ... ... ... ... десек
қателеспейміз. Жастайынан – ақ алмас қылыштай жарқылдап өскен Біржанның бір
бойында тоғысқан ... ... ... өнері мен сал-серілік
қасиеті оның ... ... ... сахарасының түкпір-түкпіріне жеткізді.
Радиосы, техникалық аспабы жоқ алыс өлкелерге Біржан әні ... ... әнші ... ... асық ... ... ... көрші ауылға
келіпті» деген хабарды естісімен-ақ тайлы-таяғы қалмай, сол ... ... әнін өз ... естуге құмартқан.
Қазақ ауыз әдебиетінің бір саласы – айтыс өлеңдері. «Айтыс» деген
сөздің мағынасына ... ... екі ... сөз ... сөз ... т.б. білдіреді. Айтыс қара сөз түрінде де, өлең ... ... ... сөз ...... өлең ... ... бірнеше түрлері бар. «Қыз бен жігіт» айтысы, «Бәдік» ... ... және ... ... ... қазірге дейінгі жеткені – «Ақындар» айтысы. Ақындар
айтысы – айтыс өнерінің ішіндегі ең көркемі де көлемдісі.
Біржан ... ... ... ... ... ... ... көркем шешімін тапқан тамаша туындылар. Біржан әнші,
сазгер, орындаушылығымен қатар өте ... ... ... ... мен Сара» айтысы
«Біржан мен Сара» айтысы - өізнің құрылысы жағынан болсын, көркемдігі
жағынан болсын, қазақтың ... ... ... ... мен ... ... ... екі түрінің (қыз бен жігіт айтысы,
ақындар айтысы) екеуін де ... ... Бір ... бұл өнер ... ақын жігіт пен шешен ақын қыздың дарынды ... ... ... ру ... ... екі ... да ... үлгісі болып
саналады.
Біржан да, Сара да – көпке ... ... ... ... ... сал
Қожағұлұлы қазіргі Көкшетай облысы, Еңбекшілер ауданында 1834 жылы ... ... 1897 жылы ... ... ... Степняк қаласының жанында. Біржан
жас жағынан әнге, өлеңге ... Өнер ... ... ... талант иесі
көп ұзамай-ақ, «әнші, ақын, сал ... ... ... ие болады. Ел аралап,
ән салып, айтысқа түсіп, ойын көркі, той көркі ... ... ... ... ... ... жас ... әншілер оны әннің пірі тұтып, ... ... ... ... Жаяу ... Балуан
Шолақ, Естай сияқты өнерпаздар Біржанның әншілік мектебінен шыққан.
Біржан көптеген ән шығарды. Оның «Көкшетау», ... ... ... ... «Жамбас сипар» сияқты әндері – қазақ ... ... ... ... ... ... Теміртас, Қалкен деген екі ұлы, Асыл, Ақық атты қыздары
болады. Біржан бала-шағалы ... егде ... ... да ... ... Бұған туыстары наразы болып, үйден шығармаудың ... ... ... ... бұл ауыр соғып, өмірінің ... ... ... ... ... ... ... басына түскен осы ауыр қайғыны
былай білдіреді:
Теміртас, Асыл, Ақық балдан тәтті.
Қайнауға салады екен адмзатты,
Үкідей желпіндірген қарақтарым,
Шешсеңші, білегіме арқан батты.
Сөйлесем бал ... ... ... орын ... ... Ақық ... бір ... маңдайыңнан.
Ел кездім кер төбелмен шарықтатып,
Жақсыға сөз сөйледім ... ... ... ... ... ғой енді мені ... сол науқастан айыға алмаған Үш жүздің ардақты әнші-ақыны сал
Біржан қайтыс болады.
Біржанның басқалардан ерекшелігі – ол жай ғана ақын ... ... әнші де. Оның ... - ... ... жайылған адам. Бірақ ол - әнді ... әрі ... ... қатар және әніне лайық сөз өрнегін,
бояуын таба білген ақын да. Оның ән текстерінің өзі - әрі ... ... ... ... ... Іші мен тысы қабысып жататын, аз сөзге ... ... ... ... ... әндегі айтайын деген ойына дәл
келетін қысқа өлеңдерге шеберлерге осылардан басталады.
«Біржан мен ... ... ... өр ... ... ... ән ... жатыр.
Ләйлім шырақ,
Қыран бүркіт – мен түсер таудан құлап, - деген үзіндідегі сөз, образ
қолданыстарын алсақ, оның Сарамен ... ... сөз ... ... ... - өр ... Ол сол заманның байын да, болыс-биіне де, ... бас ... Өнер ... ... ... ... ... соңына түседі.
Бірақ халық еркелеткен, соған арқа сүйеген әнші:
Жасым бар жиырмада жасырмаймын,
Басымнан дұшпан сөзін асырмаймын.
Басымнан дұшпан сөзі асып кетсе,
Сен түгіл, ... да бас ... - деп ... ... ... «Ләйлім шырақ» әндерінен ақын-әншінің
өктемдікке, менменсіген өр ... ...... қарсы осы
ызалы, ащы үні айқын естіледі.
Біржанның әндерінің бәрі де белгілі бір жағдайға ... ... ... ... шығу ... алалық:
Бір жолы көп жұрт бас қосқан үлкен жиын болады. Оған Жанбота, Азнабай
сияқты талай азулы би-болыстар да келеді. Жиынға өзінің өнерпаз ... ... ... сал да ... ... тобы әр ... ... асқақ сұлу
әнімен жұрт назарын өзіне аударады. Халық ықыласы Біржанға ... жұрт ... ... оған ... ... ... –би ... қалады. Бұл
менменсіген болыстардың ежелгі өшпенділігін қоздырады. Олар осы ... топ ... ... ... ... одан кек алуды ойлайды. Болыстың
шашбауын көтеріп, сойлын соғып жүрген Азнабайдың есер почтабайы Біржанның
басына қамшы үйіреді, жан ... ... ... ... Ашынған әнші:
Жанбота, осы ма еді өлген жерім,
Көкшетау боқтығына ... ... бір ... біреу сабап,
Бар ма еді статьяда көрген жерің?
Тартса да домбырамды бергенім жоқ,
Есерді почтабайдай көргенім жоқ,
Қамшымен топ ішінде ұрып ... о ... ... жоқ, - деп ызалы үн көрсетеді.
Міне, «Жанбота» әні тартыс, жан-күйзеліс үстінде ... әні сол ... ... ... бір ... ... шығарылған. Ол
былайшы: ел қыдырып, ән салып жүрген сал ... бір күні ... ... байдың ауылына келіп түседі. Ағайынды жігіттер Біржанды ... ... ... ... ... ерке қыз ... де ... салқын
қарайды. Олардың бұл қылықтары ел еркесі ... ... ... Ертеңіне
Біржан аттанбақ болады. Көлбайларға қалай ұрынудың амалын ... ... ... Біржанның атының аяғындағы шідері жоғалады. Көктен іздегені
жерден табылып, Көлбайды масқаралауға дәлел бола алады да, құйқылжытып ... ... ... ... ... ... деп ... ән
қосады. Әнді естіп бүкіл ел жиналады. Тәкаппар Көлбай оны мойнына алып,
салған ... деп ... ... ... ... ән ... ... аталып
кетеді.
Әннің шығу тарихы ... ... ... ... да аңыз ... ... көп Қарауыл ішіндегі ағалы-інілі Көлбай мен Жанбай
деген ... ... атты ... осы ... ... ... ... бағасы қырық қысырақ (қызға берер қалыңға тең), соны Ләйлім ... ... ... асыл ... біте ... ... өскен замандасым»,
- деп, ішкі шерін лирикалық нәзік әнмен ақтарады. Жастық жалынын ... ... мен ... ... ... ... берген екен дейді. Бұл
әнді Біржан үшке бөліп, үш ... ... ... ... ... ... ... Ләйлім шырақ», «Шідер», «Көлбай, Жанбай» атты үш өлең болып
жүрген себебі де осы ... ... деп ... ... ... дегенде Ләйлім шырақ,
Таудан аққан құм қайрақ, сен бір ... ... жіп ... неге ... ...... ... - десе,
ағаларына қарай сөйлегенде:
Көлбай, Жанбай дегенде, Көлбай, Жанбай,
Шідерімді кім алды Ләйлім алмай?
Шідерімнің балдағы алтын еді,
Асығыстан ... ... ... - деп ... қана бұлар емес, Біржанның «Қаранар», «Сырнай», «Көкшетау» т.б.
әндері ...... ... ... әнші, ақыны. Ол Абаймен де
кездескен, дос болған. Замана көшіп, алға меңзеген, ... ... ... ... озық ... жоғары бағалаған.
Біржан да Абайды жаста болса бас көріп, ... ... ... ... ... айтысында әншінің Абайды мақтан етуі де содан.
Біржанның әндері де, өлеңдері де халыққа көп тарады. Қай ... ... ... ел тегіс біледі, Біржанның Сарамен айтысы – бүкіл
халық игілігі, ... ... ... ... ... ... қай ... болсын, оны жатқа біледі және өзгертпей сол күйінде
айтады.
Сара Тастамбекқызы қазіргі Талдықорған облысы, Ақсу ауданында ... ерте ... ... ... ... тауқіметін тартады. «Тұрмыстан
туысымен таяқ жедім» ... сара сөзі ... ... сол ... ... ... сауықшыл, домбырашы, күйші, әнші, ақын ... ... ... ... ... ... ... сол өңірден шыққан.
Ән мен күй, асқақ жыр, өнерлі жас ... ... оны өз ... Он ... домбыра алып, әнші қыз шаршы топқа түседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.  «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, ... ... ... ... ... (10 ... ... 1998 – 2007.
Маңғыстау»энциклопедиясы, Ал

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біржан мен Сара операсы жайлы3 бет
Біржан сал және оның ақындық айналасы50 бет
Біржан сал Қожағұлұлы8 бет
Біржан Сал- тарихи этнографиялық тұлға5 бет
Біржан-айтыскер ақын5 бет
Біржанның өзіне дейінгі ақындардан өзгешелігі12 бет
Қазақстан Республикасындағы биржаның жағдайы13 бет
Қазақстан Республикасындағы биржаның жағдайы туралы19 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь