Мемлекет және құқық теориясының түсінігі әдістері

Жоспар

Кіріспе

1. Мемлекет және құқық теориясының пәні және әдістері
1.1 Мемлекет және құқық теориясы пәнінің ерекшеліктері
1.2 Мемлекет және құқық теориясының әдістері
1.3 Мемлекет және құқық теориясы пәнінің атқаратын қызметтері
2. Мемлекет және құқық теориясының заң ғылымдры арасындағы алатын орны
2.1 Мемлекет пен құқық теориясының заң ғылымдары жүйесіндегі атқаратын рөлі мен орны
2.2 Мемлекет және құқық теориясының мәні

Қортыныды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Азамат қоғамының қалыптасуының, ондағы тәртіптің, бірліктің, татулықтың кепілі ретінде мемлекет пен құқық. Олар материалдық және рухани қажеттіліктердің жемісі. Сондықтан мемлекет пен құқық туралы оқып білу, адамның, әсіресе әлеуметтану, құқықтық әлеуметтану үрдістерінің, құқықтық сананың, құқықтық мәдениеттінің кеңеюі мен тереңдеуіне, азаматтық қасиеттерінің дамуына ықпал жасайды.
Қазақстанның егемендік алып, тәуелсіздікке қол жеткізуі, қоғамдық қатынастардың барлық салаларын демократияландыруға мүмкіндік ашты. Нәтижесінде мемлекет, құқық, бұл заңдар жүйесі түбегейлі жаңаруға ұшырады. Біртіндеп отандық құқық жүйесі қалыптасты. Мемлекеттің таптық мәні, түрлері, қызметтері өзгерді.
Мемлекет және құқық теориясы пәнінің өзіне ғана тән ерекшеліктері бар, өйткені мемлекет пен құқық абстрактілі санат, категория ретінде зерттелінеді.
Теория мемлекет пен құқықты зерттеу барысында оларды мемлекеттегі нақты құқық ретінде белгілі бір тарихи кезеңде болған құбылыстар дееп қарастырмайды. Керісінше, оларды жалпы сипаттары бойынша тарихи дамудағы өзгеру сатыларын жан-жақты қамтып, қарастырады. Сонымен бірге ең алдымен осы заманғы мемлекеттілік пен құқықтардың ең дамыған нысандарын зерттеуде өзіне бағыт-бағдар ретінде ұстанады. Олардың мағынасы мен мәнін теориялық көзқарастар тұрғысынан түсіндіріледі.
Мемлекет пен құқық теориясы – күрделі заңтану ғылымы, ол мемлекет теориясы мен құқық теориясы деп аталатын екі бөліктен тұрады. Мемлекет теориясы мемлекет туралы жалпы ғылым, ол мемлекет типтерін, нысандарын, қызметтерін зерттейді.
Ал құқық теориясы – заң догматтары мәселелерін. Яғни құқық негіздерін, құқық нормаларының түрін, құқықтық қатынастарды, құқықтық сананы, құқықты түсіндіруді, заң алдындағы жауапкершілікті және тағы басқа құқықтық мәселелерді зерттейтін ғылым.
Мемлекет және құқық теориясы алдымен мемлекет пен құқық туралы негізгі ұғымдардың мағынасы мен мәні, маңызы талданып, олар жөнінде мағлұматтардың түсінігі берілсе, Мемлекет және құқық теориясының пәні—бұл мемлекет пен құқықтың пайда болуының, дамуының және қызмет атқаруының заңдылықтары, олардың мәні, құрылымы, негізгі бөлшектері, принциптері, институттары. Сонымен қатар мемлекет және құқық теориясы қазіргі мемлекеттік құқықтық болмыстарды да қарастырады және жалпы құқықтық түсініктерді зерттейді.
Мемлекет пен құқықты басқа құрылымдардан бөліп қарауға, сондай-ақ әлеуметтік құбылыстар жүйесінде олардың орнын анықтауға, сөйтіп, мемлекет пен құқықтың мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Сондықтан мемлекет пен құқықтың пайда болу заңдылықтары да ұқсас. Мемлекет пен құқық теориясының пәні болып барлық мемлекетік-құқықтық құбылыстар мен процестердің жалпы сипаттары, заңдылықтары, жалпы
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Казақстан Республикасының Констиутциясы. Алматы, 1998ж.
2. Жоламанов Қ.Ж. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы: Білім, 1998. – 360 б.
3 Жоламанов Қ.Ж., Мухтарова А.Қ., Тәуекелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы: бас. Қаз МЗУ, 1999. – 370 б.
4 Лазарев Н.Н. Общая теория государства и права. – М. : Юристь, 1999. – 560 с.
5 Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы: Жеті жарғы, 1998. – 320 б.
6 Сапарғалиев Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 96 б.
7 Храпанюк В.Н. Теория государства и права. – М. : Бек, 1996. – 450 с.
8 Ашитов З.О., Ашитов Б.З. Қазақстан Республикасының құқық негіздері. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 296 б.
9. Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы. – Астана. Фолиант, 2007. – 331б.
10. Е.Баянов. Қазақстан Республкасының мемлекеті мен құқығының негіздері. – Алматы. 2006. – 691б
11. Қ.И.Оспанов. Құқық негіздері. – Алматы. Жеті жарғы. 2007. 303б
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Мемлекет және құқық теориясының пәні және әдістері
1. Мемлекет және құқық теориясы пәнінің ерекшеліктері
2. Мемлекет және құқық теориясының әдістері
3. ... және ... ... ... атқаратын қызметтері
2. Мемлекет және құқық теориясының заң ғылымдры арасындағы ... ... ... пен ... ... заң ... жүйесіндегі атқаратын
рөлі мен орны
2.2 Мемлекет және құқық теориясының ... ... ... ... ... ... тәртіптің, бірліктің,
татулықтың кепілі ретінде ... пен ... Олар ... және ... жемісі. Сондықтан мемлекет пен құқық туралы оқып ... ... ... ... әлеуметтану үрдістерінің, құқықтық
сананың, құқықтық мәдениеттінің кеңеюі мен ... ... ... ... ... ... алып, тәуелсіздікке қол жеткізуі, қоғамдық
қатынастардың барлық ... ... ... ... ... құқық, бұл заңдар жүйесі түбегейлі жаңаруға ұшырады.
Біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... қызметтері өзгерді.
Мемлекет және құқық теориясы пәнінің өзіне ғана тән ... ... ... пен ... ... ... категория ретінде
зерттелінеді.
Теория мемлекет пен құқықты зерттеу барысында оларды мемлекеттегі
нақты құқық ... ... бір ... ... ... құбылыстар дееп
қарастырмайды. Керісінше, оларды жалпы сипаттары ... ... ... ... ... ... қарастырады. Сонымен бірге ең алдымен
осы заманғы мемлекеттілік пен ... ең ... ... ... ... ... ... Олардың мағынасы мен мәнін теориялық
көзқарастар ... ... пен ... ...... ... ғылымы, ол мемлекет
теориясы мен құқық теориясы деп аталатын екі бөліктен тұрады. ... ... ... ... ... ол мемлекет типтерін, нысандарын,
қызметтерін зерттейді.
Ал құқық теориясы – заң догматтары мәселелерін. Яғни құқық ... ... ... ... ... құқықтық сананы, құқықты
түсіндіруді, заң алдындағы жауапкершілікті және тағы басқа ... ... ... және құқық теориясы алдымен мемлекет пен құқық туралы негізгі
ұғымдардың мағынасы мен ... ... ... олар ... ... берілсе, Мемлекет және құқық теориясының пәні—бұл мемлекет пен
құқықтың пайда болуының, дамуының және ... ... ... ... құрылымы, негізгі бөлшектері, принциптері, институттары.
Сонымен қатар мемлекет және құқық ... ... ... ... да қарастырады және жалпы құқықтық түсініктерді зерттейді.
Мемлекет пен ... ... ... бөліп қарауға, сондай-ақ
әлеуметтік құбылыстар жүйесінде олардың орнын анықтауға, сөйтіп, мемлекет
пен құқықтың мәнін терең ... ... ... ... пен ... пайда болу заңдылықтары да ... пен ... ... пәні ... барлық мемлекетік-құқықтық
құбылыстар мен ... ... ... заңдылықтары, жалпы
мемлекеттік құқықтық ... ... ... ... ... ... пен құқық пәні – қоғамдағы саяси экономикалық,
әлеуметтік құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын анықтап отыратын
ғылым. Ол мемлекет пен ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Мемлекет және құқық теориясының әдісі дегеніміз мемлекет пен құқықтық
құбылыстарды ... ... ... мен ... ... ... және ... теориясы өз пәнін зерттеу үшін ... ... ... түп ... білу ... ... оның жүзеге
асырылуы және барлық құқықтық құбылыстар танылады. Құқықтық болмысты ... ... ... ... құрылымдар қалыптасады да, олар
құқықтық ... одан ары ... ... айналады. Құқықты
тану үшін ерекше теориялық тұжырым (концепция) қолданылады. Құқықтық бір
мәселені ... тану үшін ... ... таластыратын теориялық тәсілдер
қолданылуы мүмкін. Осындай шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... туады. Мысалы, құқықтың
қандай әлеуметтік құбылыс екеніне анықтама беру үшін оған ... және ... ... ... қажет.
Заң ғылымдары арасында мемлекет және құқық теориясы ерекше орын алады.
Мемлекет және құқық теориясының ерекшеліктері ... ... бұл ... ... ... оның пәні ... және құқық,
бұлар қоғамдық құбылыстар болып табылады. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... зерттеу, техникалық) осы
айырмашылықтары арқылы ерекшеленеді;
екіншіден, бұл ... пен ... ... ... ... ... саясат пен билікке жататын немесе ғылыммен тікелей
байланысты қызметтік іс-әрекеттерін қарастырады. ... ... ... ... ... және құқық теориясы мемлекеттік-құқық
саласын тікелей ... ... да ... ... ерекшеленеді;
үшіншіден, ғылым мемлекет пен құқықтың ... және ... ... ... ... ... теориялық ғылым
болып табылады. Осы айырмашылығы арқылы арнайы заң ... бұл ... ... ғылым. Мемлекеттік-құқықтық
қондырманың жалпы заңдылықтарын баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтың
құбылыстарды зерттеудің амал-тәсілдерін, ... ... ... ... де ... заң ғылымдарының бәріне тән тұғырнамалық сипаты бар ғылым.
Өйткені барлық заң ... ... тән ... құбылыстарды зерттейді.
Мемлекет және құқық теориясын мемлекет пен құқықтың негізгі және жалпы
заңдылықтарының, олардың мәні мен бағдарының фактілерге ... ... ... ... дейміз.
Жұмыстың өзектілігі мемлекет және құқық теориясының басқа ... ... ... мен ... ажыратып айқындау.
Жұмыстың мақсаты – мемлекет пен құқық теориясының пәнін, реттейтін
әдістерді, атқаратын қызметтерін және құқық жүйесінде алатын орны мен ... ... ... және ... ... пәнін айқындау;
- мемлекет пен құқықтың әдістері мен атақартын қызметтерінің түрлерін
бір-бірінен ажырату;
- құқық жүйесіндегі орны мен ... ... үш ... ... ... ... және қорытындыдан тұрады.
Негізгі бөлім бірқатар сұрақтарды қамтиды: ... ... ... ... теориясының пәні және әдістері деп ... ... және ... ... ... ... және ... теориясының әдістері,
мемлекет және құқық теориясы пәнінің атқаратын қызметтері туралы сұрақтарды
қарастырса, екінші тарау ... және ... ... заң ... ... орны деп ... мемлекет пен құқық теориясының заң
ғылымдары жүйесіндегі атқаратын рөлі мен ... ... және ... мәні ... сұрақтарды қарастырады.
1. Мемлекет және құқық теориясының пәні және әдістері
1.1 Мемлекет және ... ... ... ... ғылымның немесе оқу пәнінің өзіндік зерттейтін, ... ... ... ... оқу ... өзегі — ол зерттейтін мәселелердің
жиынтығы.
Мемлекет және құқық ... ... ... пен ... ... ... және қызмет атқаруының заңдылықтары, ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
мемлекет және құқық теориясы қазіргі ... ... ... ... және ... ... түсініктерді зерттейді [2,6-7].
Мемлекет пен құқықты басқа құрылымдардан бөліп қарауға, сондай-ақ
әлеуметтік құбылыстар жүйесінде ... ... ... ... ... ... мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Мемлекет пен құқық өте тығыз байланысты. Құқықсыз мемлекет өмір ... ... ... те істей алмайды. Мемлекет пен құқықты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс тәрібін және оның бағыт-бағдарын орнықтырады, ал мемлекет
құқықтық ... ... ... және ... ... пен ... пайда болу заңдылықтары да ұқсас.
Мемлекет пен құқық ... пәні ... ... ... мен ... ... ... заңдылықтары, жалпы
мемлекеттік құқықтық категориялар, түсініктер, қазіргі мемлекеттік құқықтық
болмыс танылады. Мемлекет пен ... пәні – ... ... экономикалық,
әлеуметтік құбылыстарды зерттеп, қоғамдық өмірдегі қарым-қатынастарды
реттеу, басқару ... ... ... анықтап отыратын
ғылым. Ол мемлекет пен құқықтың мәнін терең түсінуге ... ... пен ... ... пәні - өте күрделі ұғым. Осы пәнді
толық ... үшін ... ... аса көңіл бөлу қажет:
1. Мемлекет және құқықтың мәні.
2. Кез келген типті және кез ... ... ... және ... сипаттары.
3. Мемлекет және құқық пайда болуының жалпы заңдылықтары.
4. Мемлекет және құқықтың типтері мен формалары ... ... және ... ... мен қызмет етуінің жалпы заңдылықтары,
принциптері, механизмдері.
6. Мемлекет және құқықтың бір-бірімен басқа қоғамдық құбылыстармен
байланысының ... ... [3, ... ... ... мемлекет және құқық теориясы ерекше орын алады.
Мемлекет және құқық ... ... ... ... бұл ... ... ... оның пәні мемлекет және құқық, ... ... ... ... Бұл ... (мемлекет және құқық
теориясы) басқа ғылымдардың ... ... ... ... ... ... ... бұл саясат пен заңдарды зерттейтін ғылым, мұндай зерттеулерде
мемлекеттің ... пен ... ... немесе ғылыммен тікелей байланысты
қызметтік іс-әрекеттерін қарастырады. Міне, осындай сипатты айырмашылығына
байланысты ... және ... ... мемлекеттік-құқық саласын тікелей
зерттемейтін басқалай да қоғамдық ғылымдардан ерекшеленеді;
- ... ... пен ... ... және ... ... ... зерттейтін жалпы теориялық ғылым ... ... ... ... арнайы заң ғылымдарынан ерекшеленеді;
- бұл әдістемелік сипатындағы ғылым. ... ... ... баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтың құбылыстарды
зерттеудің амал-тәсілдерін, жолдарын қарастырып, ... ... де ... заң ... ... тән тұғырнамалық сипаты бар ғылым. Өйткені
барлық заң ғылымы пәндеріне тән құқықтық құбылыстарды зерттейді.
Мемлекет және құқық ... ... пен ... ... және ... ... мәні мен ... фактілерге негізделген дамуын
қорытындылаған білімдер жүйесі дейміз.
Адам қоғамының тарихын, даму процесін, ... ... ... ... ғылым дейді. Оның саллары: философия, саяси экономика,
тарих, әлеуметтану, заң ғылымдары, ... ... ... ... ... ... пен ... теориясына кеңірек көңіл ... мен ... ал ... қысқаша тоқтап өтеді [4, 8].
Сонымен әр ғылымның өзінің зерттейтін пәні бар. Пән ... ... ... ақиқатты зерттеудің бір жағы. Мемлекет және құқық
теориясының пәні дегеніміз мемлекет пен құқықтың ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ заң ғылымдарының негізгі
түсініктердің, ұғымдардың жүйесін айтамыз.
Жоғарыда көрсетілген анықтамаға ... ... және ... пәні екі ... тұрады:
Біріншіден, мемлекет және құқықтың пайда болуының, дамуының, ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
- мемлекет және құқықтың пайда болуы;
- мемлекет және құқықтың типтері;
- мемлекет және құқықтың дамуы;
- мемлекет және құқық нысанының ... ... ... ... мен құқықтық жүйесінің қалыптасуы;
- мемлекет және құқықтың функциясын жүзеге асыру;
- ... және ... ... қатынастарға әсер ету шегі;
- адам құқығының дамуы;
- демократия, заңдылық, құқықтытық тәртіп ... ... ... ... ... мен ... мәдениетінің дамуы;
- құқықтың нормаларды сақтау, орындау, қолдану;
- бұл заң ғылымының дамуы.
Екіншіден, ... заң ... ... заңи ... ... ... мемлекет, мемлекеттік органдар, құқық, құқық бұзушылық,
заңи жауаптылық.
Мемлекет және ... ... ... ерекшелігі:
а) ол негізгі ұғымдар жүйесін өзі үшін ғана емес, сондай-ақ барлық заң
ғылымдарының салалары үшін қалыптастыруымен айналысады;
ә) ... және ... ... ... бір ... және ... ... етуін зерттеп қана қоймай, сонымен қатар мемлекет пен құқықты
жалпы түрде, яғни, кез келген қоғамға тән ... пен ... ... ... ... және құқық теориясы уақыт және кеңістікке
қарамай ... ... ... ... пен ... жүйелерін зерттейді.
Сондықтан да, онда мемлекет пен құқықтық ... ... ... ... ... және ... теориясы мемлекет пен құқықтың бір-бірін
толықтыратын, ... ... ... ... ... ретінде
қарастырады.
Мемлекет және құқық теориясында осы уақытқа дейін ... ... ... ... басты екі бағыт орын алған [5, 4].
Біріншісі – этатистік, бұл бағыт мемлекеттің құқыққа ... ... ... ... ... ... оның ... қарастырылады.
Екінші бағыт табиғи-құқықтық көзқарастар негізінде пайда болды және
құқықтың мемлекетке қарағанда артықшылығын ... ... ... қатысты үшінші бағыт та бар, бұл бағыт
жоғарыда аталған екі бағыттың көзқарастарын ... ... ... ... ... ... орынның мемлекет пен құқықтың қайсысына
тиесілі екендігі қызықтырмайды, олар мемлекет пен ... ... сүре ... ... олардың арасында функционалдық байланыстың
бар екендігіне назар аударады. Бұл ... ... ... мемлекетке не беретінін түсінуге және мемлекеттің ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мемлекеттің құқықты қамтамасыз етудегі рөлі мыналардан көрінеді:
1) құқықшығармашылық қызметті жүзеге ... Тура ... ... құқық нормаларын орнықтыратынын білдіреді;
2) тіккелей мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мемлекеттің
мұсылмандық доктрина нормаларын санкциялауымен сипатталды;
3) іс жүзінде қалыптасып қойған қатынастарды ... ... ... ... тануынан. Мысалы, әдет құқығы осылай қалыптасады;
4)құқықты жүзеге асыруды қамтамасыз етуден. Құқықты пайдаланудың
мемлекетсіз ... ... ... ... ... құқықты және құқықтық қатынастарды қорғауды қамтамасыз
етеді;
6) мемлекет құқықтың әлеуметтік кеңістікке таралуына ... ... ... ... ... ... әрекет жасауға
міндеттейді.
Құқықтың мемлекетке әсері мыналардан көрініс табады:
1) құқық мемлекеттің халықпен, жекелеген ... ... ... әсер ... ... ... құқықтық талаптар шегінде
әсер етеді, ал азаматтар, өз кезегінде, мемлекетке құқықтың көмегімен әсер
етеді;
2) құқық мемлекеттің қызметін ... ... ... және
мәжбүрлеу шараларының рұқсат етілуін қамтамасыз етеді;
3) құқық арқылы ... ... ... азаматтардың жеке
өміріне араласудың шектері анықталады;
4) құқық ұлттардың ерекше мүдделерін қамтамасыз етеді, осы ... ... ... ... әсерін тигізеді;
5) құқықтық нысан мемлекеттік аппараттың қызметіне бақылау жүргізу
мүмкіндігін қамтамасыз ... осы ... ... ... ... ... ... кепілдіктерін бекітеді;
6) құқық басқа мемлекеттермен, жалпы әлемдік қауымдастықпен байланыс
тілі рөлін атқарады.
Мемлекет және ... ... ... ... және ... және саяси мәдениет туралы ... ... ... ... ... әртүрлі тарихи кезеңдердегі мемлекеттік-құқықтық
құбылыстардың дамуының басымдылықтары мен заңдылықтарын зерттейді.
Мемлекеттің мәнін түсіну ... және ... ... ... бірі ... ... Мән – ... санап ретінде қандай да
бір құбылыстың бастысы, негізгісі ... ... ... Ал мемлекеттің
мәні, оның мазмұнын әлеуметтік мақсатын және қызметін ... [6, ... ... мен ... ... және жан-жақты түсінбей, оны билікті,
білімді басқаруға болмайды. Мемлекеттің мәнін бұл түсініктің кең және тар
мағынасында анықтауға ... ... ... әлеуметтік мәнін биліктік-саяси ұйымдасқан
қоғам, құқықтық заңдарға бағынған көптеген ... ... ... ... ... бірлестіктердің тұтастығы сәйкес мемлекеттік-
құқықтық институттар мен қатынастарда ... ... ... ... қалыптасады.
Тар мағынада мемлекеттің әлеуметтік табиғатын қоғамнан бөлектенген,
жекелеген таптар мен әлеуметтік топтардың да, ... да ... әрі ... ... аппараты, бұқаралық биліктің ... ... ... ... ... ... екі саланы ескеру қажет:
- мемлекеттің формальді жағы, яғни ... ... - бұл ... ... ... мазмұнды жағы, яғни бұл ұйым кімнің мүддесін қорғайды?
Мемлекет мәніне талдау жасауда тек формальді жағына тоқталатын болса,
онда құл иеленуші және ... ... ... өзінің мәні бойынша
ұқсас болатын еді. Мемлекет мәніндегі ең бастысы – мазмұндық ... ... ... ... ... ең ... кімнің мүддесін жүзеге асырады,
өз саясатында қандай құндылықтарды басшылыққа алады. Осыған сәйкес мемлекет
мәнін түсіндірудің ... ... ... ... ... нәсілдік
бағыттары болды.
Мемлекеттің мәнін түсіндірудің таптық бағытқа сәйкес, мемлекет – ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекет тар
мағынада қолданылады, яғни үстем ... ... ... ... ... ... Бұл ... қандай да бір таптың
мүддесін ең бірінші ... ... ... да ... ... ... Осы ... күштеу диктатура үстемдік көмегімен жоюға
болады.
Жалпы адамзаттық бағытқа сәйкес, мемлекет - әр ... ... ... ... ... келесімділігі үшін, жағдай жасайтын саяси
биліктің ... Бұл ... ... кең ... ... яғни
қоғамның мүддесін әртүрлі ... мен ... ел ... ... ... ... ... дер қарастырады мемлекет
және құқық теориясы [7, 12]. Сондай ол құқықтың де мәнін ... ... мәні ... ... ... ... нормативтік негізде қоғамның тұрақты ұйымдастырылуына ... ... ... бостандықтың, тұлға бостандығын жүзеге
асырылуынан көрінеді.
Құқықтың мәнін қарастыруда екі аспектіні ескерудің маңызы ... ... ... ең ... ... екендігі;
2) мазмұндық–осы реттеушінің кімнің мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Құқықтың мәнін түсінуде келесі тәсілдерді бөліп атауға болады:
- ... ... ... ... ... ... ... таптың
заңда көрініс тапқан мемлекеттік еркін білдіретін, мемлекетпен ... ... ... ... ... ... ... шегінде құқық қоғамдағы әртүрлі таптардың,
әлеуметтік топтардың арасындағы келісімнің көрінісі ... ... пен ... теориясының пәні барлық мемлекеттік-құқықтық
құбылыстар мен процестердің ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі мемлекеттік-құқықтық
болмыс жатады.
1.2 Мемлекет және құқық теориясының әдістері
Ғылымның әдістері ... - ... ... ... үшін сол ... ... ... тәсілдері, жолдары мен амалдары.
Әдіс және әдіснама (методология) ... ... ... ... ... ... қолданылады:
а) әдістер туралы ілім;
б) ... ... ... ... ғылым өз пәнін зерттейді. Мемлекет және ... ... ... ... ... ғылыми
жолмен қамтамасыз ететін теориялық принциптердің, логикалық ... ... ... ... ... табылады.
Методология (әдіс-тәсіл) – дүниені философиялық тұрғыдан түсіндіретін
ілім [8, 5]. ... ... ... диалектикалық материализм.
Мемлекет және құқық теориясының методологисы философияның объективтік
заңдарына, ... ... ... ... ... ... ... пен құқықтың өмірге келу, даму заңдылықтарын зерттейді. Бұл
зерттеу ... ... мен ... ... ... ... ... тұжырымдамалар жасалады. Сонымен мемлекет және ... ... ... материализм методолгиясы және заң
ғылымдарының зерттеу тәжірибесінен қалыптасқан әдіс-тәсілдер.
Жалпы ... ... екі ... ...... мен әдіс.
Теория – бұл ғылым нені ... ... ... жауап береді Әдіс – бұл
ғылым қандай тәсілмен, амалмен зерттеуді жүргізеді? – деген сұраққа жауап
береді [9, 7]. Әдіс ... жаңа ... ... ... ... ... тәсілдер мен амалдардың, қағидаттар мен ережелердің ... Әдіс – бұл ... ... ... жетудің жолы, ақиқатқа жетудің
ғылыми-танымдық тәсілі. Ғылым әдісі – бұл пәнді түсінуге мүмкіндік беретін
тәсілдер мен бағыттардың ... ... және ... теориясының әдісі дегеніміз мемлекет пен
құқықтық құбылыстарды зерттеуде қолданатын тәсілдер мен ... ... ... және ... ... өз ... ... үшін
көптеген әдістерді қолданады.
Мемлекет және ... ... ... ... ... әдіс ... Мемлекет және құқық теориясы диалектиканың үш
заңына сүйеніп зерделенеді. Олар:
1. Сандық өзгерістердің ... ... ... ... ... іс-
тәжірибеде бұл мына жайттарды білдіреді. Кез келген мемлекет өзінің қызмет
ету барысында барлық ... ... ... ... құқық қорғау
органдары құрылымында және тағы басқаларда Қазақстан ... ... ... ... ... ... әрекеттермен прокуратура тергеушілері
де айналысатын. Қоғамдағы демократиялық процестердің дамуы барысында тергеу
ісі мен оны қадағалау ісін бір ... ... ... ... ... ... соң ҚР Президентінің «Прокуратура туралы» ... онда ... ... ... ... ... қадағалау
қызметтері қалдырылды.
2. Теріске шығаруды тepicтey заңы. Бұл заң бойынша қазіргі ... ... ... ... да бір ... ... я ... оның арғы
күні (яғни өзінің уақыты келгенде) қабылдануы және болмыста іске асуы
ықтимал жайт деп ... ... ... біраз бұрын қоғам өміріндегі
құбылыстарға мемлекеттің толығымен араласып, оған ықпал ... ... бәрі ... ... ... деп ... болсақ, енді қазір
қоғам өз болмысындағы құбылыстарға мемлекеттің араласып, ыңпал ... ... ... ... іс ... ... ... жүрміз [10,5].
3. Қарама-қайшылықшардың бірлігі мен күресі заңы. Бұл ... ... бір ... ... және ... бір ... (уақытта)
бірін-бірі жоққа шығаратын құбылыстар болуы ыңтимал ... ... ... ... және ... жауаптылық құбылыстар бірге жүреді;
2) Қазақстан билік бөлінісі ... ... ... ... ... ... үш ... арасы тежемелік әрі тепе-теңдік
жүйесі арқылы жүзеге асырылады.
Мемлекет және ... ... ... бірнеше түрлерге жіктеледі.
Жалпылама әдістер дегеніміз ойлаудың әмбебапты қағидаттарын көрсететін
философиялық, дүние танымдық бағыттарын ... ... ... мемлекет
пен құқықты философия тұрғысынан қарастырады. Оларға мыналар жатады:
а) метофизика ... пен ... ... ... ... қарастырады);
ә) диалектика.
Диалектика өз алдына идеалистік және материалистік деп ... ... ... өз ... ... ... ... және
объективті. Егер де объективті идеализм мемелекет пен ... ... ... ... ... ... ... онда субъективті идеализм
адамның санасымен, келісіммен байланыстырады.
Материалистік диалектика – бұл қоғамдағы ... ... ... жеке ... пайда болуымен және қоғамның
таптарға бөлінуімен байланыстырады. ... ... ... ... ... алып ... әр ... талдай бастасақ, онда "мемлекет нысаны
(формасы) ... ... ... бөліктерінің "басқару тұрпаты" деген
ұғыммен толықтана бастайды. Сонда мұндағы алғашқы ұғым "мемлекет ... ... ... ... жаңа ... ... яғни ... байқаймыз [11,8]. Ал енді керісінше құқық бұзушылық
ұғымының бірнеше, яғни қылмыстық, ... ... ... ... нақтылықтан (конкреттіден) абстрактілікке қарай өрлесек, онда
құқық бұзушылық туралы жалпы ұғымды тұжырымдауға қол жеткіземіз;
в) ... ... Бұл әдіс - ... пен құқықтың тарихилығына, оның
өзгермелілігіне және әрқашан да ... ... ... ... Бұл ... ... ... зерттелініп отырған мемлекет пен
құқықтың өз қызмет бағыттарын ... ... ... ... ... ... мен ... аумақтың ерекшеліктер және ... ... ... ... ... ... әдісі. Мемлекет және құқық - құрылымы күрделі ... ... ... ... ... ... ... органдар
жүйесінен, ал құқық - құқық салаларынан тұратынын осы әдісті қолданып
пайымдаймыз [6, ... және ... ... жүйе ретінде қарастырып зерттегенде
ғана оны толығынан танып білуге болады.
Мемлекет және құқық теориясын зерттеп барып ... ... ... ... ... де ... Формальды-логикалық әдіс. Бұл әдісті қолдану арқылы құқықтың
ішкі ... ... ... оны ... ... ... Бұл әдіс ... нысанын (формасын), сондай-ақ оның құрылымын
талдағанда қолданылады;
б) Салыстырмалы ... мен ... ... Бұл ... ... және ... жүйелерін зерттеуде негізге алынатын
әдіс;
в) ... әдіс - ... ... ... әдіс. Бұл зерттеулерді ... ... ... ... ... ... оның ... бөліктеріне қоғам қандай
пікірде, қандай ... ... ... Бұл ... тән ... ... ... анкета жүргізу (сұрақ-жауап); ... ... ... ... ... әдістер деп мемлекет және құқық теориясының ... ... ... ... ғылыми жетістіктерін
меңгерудің нәтижесінде пайда болған ... ... ... мыналар
жатады:
а) нақты-әлеуметтік тәсіл – бұл сауалнама, сұхбат, бақылау және басқа
да тәсілдер арқылы ... пен ... ... ... ... ... мәліметтерді алуға мүмкіндік береді (мысалы, олар қоғамдық
қатынастарға мемлекеттің әсерін, заңдар ... ... ... статистикалық тәсіл – бұл бірнеше рет қайталанатын мемлекет ... ... ... ... ... заңи ... көрсеткіштерін алуға мүмкіндік береді (ол үш ... ... ... ... оларды белгілі бір негіздер бойынша
топтастыру, оларды өңдеу);
б) ... ... – бұл ... ... мен техникалық
құралдар арқылы мемлекет пен құқықтық құбылыстарды зерттеуді білдіреді;
в) ... ... – бұл ... көрсеткіштерге негізделген
тәсілдер жиынтығы.
Жалпы ғылыми әдіс дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... ғылыми танымның жекелеген кезеңдерін қамтитын әдісті
айтамыз. Оларға мыналар жатады:
а) анализ – бұл ... ... пен ... ... ... жеке ... бөлу арқылы зерттеуді білдіреді;
ә) синтез – бұл ... ... ... түрде біріктіре
отырып, зерттеуді білдіреді;
б) жүйелілік тәсіл – бұл мемлекет пен құқықтық ... ... ... ... ... ... бұл тәсіл жүйелі құрылым
ретінде мемлекеттік аппаратты, саяси құқықтық жүйені және құқықтық норманы
зерттеуге мүмкіндік ... [2, ... ... ... – бұл ... бір ... ... басқа
құбылыстарға әсер ету нысанын анықтауға бағытталғанын білдіреді ... әдіс ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді);
г) әлеуметтік – эксперимент тәсілі – бұл құқықтық реттеудің бұрыс
нұсқасынан алдын алу мақсатында қандай да бір ... ... ... ... ... ... аумағында әкімдерді сайлау
институтын енгізу арқылы, оның тиімділігін зерттеу).
Атап өтетін бір жайт, мемлекет және ... ... ... ... келеді. Дегенмен, осы әдістер мемлекет және құқықты ... ... деп ... ... ... ... ... және құқық теориясының атқаратын қызметі
Заң ғылымдарының қоғам өміріндегі мақсаты оның атқаратын ... және ... ... ... заң ... ... болады,
зерттеу жолын көрсетеді.
Мемлеке және құқық теориясы пәнінің қызметтері әртүрлі.
1. Онтологиялық қызметі. Мемлекет және ... ... бұл ... осы ғылым пәнінің теориялық негіздерін зерттейді. Мемлекет және
құқықтың не екендігін, оның қалай пайда болғанын түсіндіріп ... ... ... ... мемлекеттің қырлары мен сырларын ашып, ол туралы
түсініктеме жасайды.
2. Гносеологиялық ... ... ... ... Бұл ... ... ... барысында, мемлекет және құқық теориясы
аталып отырған пәнді танып білу үшін зерттеп, байыптауды жүзеге ... ... ... ал ... өзі ... құқықтың танымның
дамуына жол ашады.
Заң ғылымының түп ... білу ... ... оның жүзеге
асырылуы және барлық құқықтық құбылыстар танылады. ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады да, олар
құқықтық құбылыстарды одан ары танып-білудің құралдарына ... ... үшін ... теориялық тұжырым (концепция) қолданылады. Құқықтық бір
мәселені зерттеп тану үшін ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық пікір таластыру нәтижесінде
шындықты ашуға, ақиқатты айқындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... беру үшін оған нормативтік,
философиялық және қоғамтану тұрғысынан ... ... ... ... ... Мемлекет және құқық теориясы іргелі ғылым
болғандықтан, оның зерттейтін заты, яғни пәні де бар. Олай ... ... со л ... ... ... ... ... ңажетті тәсілдері
мен амалдарының жолдары да бар. Осылар арқылы заң ... ... ... ... ... ғылымда өздеріне тиісті
орындарын алып жатады.
Заң ғылымының дүниетануы құқықтық құбылыстарды зерттеуге, ... ... ... байланысты. Шынайы дүниетанушылық - ғылыми ізденістің
нәтижеге жетуінің шарты. Осы уақытқа ... заң ... ... ... ... ... басқасынан бас тартқандықтан,
құқықтың шын мәнін зерттеп білуге мүмкіндік ... ... тек қана ... ... ... сондықтан, оның әлеуметтік мән-
мағынасын толығымен жан-жақты түсіндіре алмады.
4. ... ... ... ұғымына халықтың, қоғамның, оның
белгілі бір әлеуметтік топтарының көзқарастары мен ұстанатын принциптерінің
жүйесі жатады. Құқықтық идеология – бұл ... ... ... ... ... ... ... талаптардың жүйеленген ғылыми көрінісі. Бұл субъектілердің
құқықтық құбылыстарды тереңірек түсінуі; ол ... ... ... білдіреді. Құқықтық идеология – құқықтық сананың ... ... ... халықтың немесе ұлттың көпшілік бөлігіне арналған
бірыңғай (жұмылдырушы) идеология орын алып жатады. Мысал ... ... ... ... ... тек қана бір ... ... орын
алып келген болатын. Қазіргі күнгі мысалға АҚШ-ты айтуға болады. Құрама
штаттарда «американдықтардың арманы» ... ұғым бар. ... ... ... ... ... табуы үшін бар мүмкіншілік жасалғандығына сенетін
идеология бар. Қоғамда идеологиялық бағыт-бағдардың болмауы ... ... ... елде ... ... ... мемлекет аумағында заң
бұзушылықтардың өсуіне, қылмыстардың өршуіне апарады [4, 9]. Оны ... ... ... да мемлекет және құқық теориясы қоғамда белгілі
бір ... және ... ... ... ... ... ұсынып отырады. Әрине мұндай ... ... ... отырған саясатына үйлес болуы, оған қайшы ... ... ... мақсаттар мен саясатты жүзеге асыруда мемлекет әрқилы құралдар мен
әдістерді ... ... ... үшін ... бағдарлама ретінде
қабылданған ҚР Президентінің ... ... ... ... ... ... ... басқа ҚР Президентінің жыл сайынғы
халыққа жолдауын да атап ... ... ... (прогностикалық) қызметі. Жоғарыда айтылғандай,
мемлекет және құқық теориясының пәні ... пен ... ... ... бағыттарын атқаруы мен дамудың жалпы ... және ... ... пен ... ... алатын орны екендігі мәлім.
Мемлекет пен құқық теориясы өзінің ұғым-түсініктерінің даму барысын,
мемлекеттік-құқықтың аясының өзгерістерге ұшырауын ... Ал ... ... ... түзетуге келмейтін қателіктердің алдын алып, оларды
болдырмауға мүмкіндіктер ... атап ... ... ... және ... ... барлық
қызметтері бір-бірімен тығыз байланысты, олар бірін-бірі ... ... да ... мемлекет және құқық теориясы ... ... тек ... түрінде ғана бере алады.
Заң ғылымының қызметі құқықтың, құқықтық құбылыстардың дамуы, өзгеруі
туралы болжам жасауға мүмкіндік береді. Ғылыми-құқықтық болжамның ... ... ... дағдарыссыз, дау-жанжалсыз жүйелі реттеудің жобаларын
айқындауға мүмкіндік береді. ... ... ... қоғамдық қатынастарды
жүйелі реттеу оңай емес, себебі кенеттен пайда ... ... ... ... өте қиын [5, 6]. ... ... заңдарда олқылықтар,
кемшіліктер көп кездеседі. Осы ... ... ... жүйесінің
қалыптасу барысынан да байқаймыз. Неғұрлым қоғамдық қатынастарда тұрақтылық
басым болса, солғұрлым олардың даму жолын ... ала ... да ... ... ... реттеудің жолы жеңілденеді.
6. Дағдылы ұйымдастырушылық қызметі. Қандай да бір дамыған ... ол ... ... қиын ... ... тап ... тарихтан
мәлім. Міне, осындай жағдайларда ... ... мен ... ... ... (материалдарға) сүйене отырып, мемлекет және құқық
теориясы ғылымы туындап ... ... ... ... ... ... барысында аталған қиын мәселелерді шешудің жолдары
анықталады. Бұл ... ... - ... ... ... шығудың жолын айқындайды. Мысалы, 1995 ... ... сот ... ... ... ... тәуелсіздігін қамтамасыз
ету мақсатымен халық мәслихаты институтынан бас тартқан болатын. Ал қазір
сот жүйесінде туындаған қиындықтарға ... ҚР ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар арқылы соттардың ... ... ... асыру үшін ант беретін сот мүшелері
(присяжные заседатели) ... ... [1]. Әлем ... ... жинақталған өз мемлекетіміздің де сот жүйесінің іс-тәжірибелерін
елеп-екшеудің нәтижесінде елімізде соттар ... ... ... сай ... біздегі жағдайларға сәйкес шешім қабылдауға
мүмкіндік пайда болды.
Заң ғылымының нәтижесін іс ... ... - ... ... және ... ... ... жетілдіру мәселесін шешу болып табылады. ... ... ... ... ... ... Заң ... теориялық
мәселелерді зерттей отырып, құқықтық ... ... ... ... ... ... жасау ісі, мемлекет органдарының ... ... ... ол ... ұсыныстар жасалады. Әрине,
мұндай ұсыныстар пайдалы, ұтымды әсер ету үшін ғылыми ... ... ... ... ... ... лауазым иелері ондай ұсыныстарды
пайдалануға әрекет жасаулары қажет.
7. ... және ... ... ... ... - ... ... арқылы заңды құрмет тұтатын, заңға ... ... Заң ... - құқықтың игілікті құбылыс екенін, әр
азаматтың мүддесін қорғайтын ... ... ... оның ... ... ... амал екенін дәлелдейді. Заңсыз іс-әрекеттердің қандай
дағдарысқа апаратынын, адамды ... ... ... ... ... оны ... әрбір азаматқа қажет екенін дәлелдеп, адамдардың
құқықтық санасын ңалыптастыруға ықпал етеді.
2. Мемлекет және құқық ... заң ... ... алатын орны
2.1 Мемлекет пен құқық теориясының заң ғылымдары жүйесіндегі атқаратын
рөлі мен орны
Қазіргі кездегі ғылым – бұл ... ... ... ... ... ... ... пәндерді шартты түрде үшке бөледі:
а) гуманитарлық;
ә) техникалық;
б) жаратылыстану.
а) Гуманитарлық ғылым – ... ... және ... ... Заң ... гуманитарлық ғылымдардың бір бөлігі.
Өйткені, мемлекет пен құқық әлеуметтік құбылыстар болып табылады. ... ... ... ... мемлекет пен құқықтың жалпы теориясы;
- тарихи құқықтық ғылымдар (Қазақстан Республикасының мемлекет және
құқық тарихы, шетел мемлекет және ... ... ... ... ... салалық заң ғылымдары (Конституциялық, экологиялық, әкімшілік, жер,
отбасы құқығы);
- салааралық заң ... ... іс ... ... іс ... ... қолданбалы ғылымдар (криминалистика, сот сараптамасы, құқықтық
статистика).
Мемлекет және құқық теориясы ... ... ... ... ... әлеуметтанумен, саясаттанумен және т.б. ... ... ... ... ... мемлекет және құқық
теориясының дүниетанымдық бағыттары қалыптасады, оның ... ... ... ... әдістемесі қалыптасады [6,11].
Өз кезегінде, ... және ... ... ... ... ұшін ... материалдар береді.
Заң ғылымы – қоғам ғылымдарының бір саласы. Заң ғылымы шын және толық
мәнінде заң дүниесін, заң құрамын жете ... ... ... ХІХ ... ... Бұл ... мемлекет пен құқықты өмірге келуін,
мазмұнын, атқаратын жұмыстарын, даму процесін т.б. мәселелерді қарастырумен
айналысады.
Ал ... ... заң ... мынадай үш топқа бөледі:
1. мемлекет және құқық теориясы, ... пен ... ... ... пен саясаттың тарихи дамуы:
2. салалық заң ғылымдары (азаматтық, қылмыстық, еңбек т.б.);
3. арнаулы заң ғылымдары (криминалистика, ... ... ... т.б.).
Заң ғылымдар жүйесінде мемлекет пен құқық теориясының орны ерекше. Заң
ғылымдары жүйесіндегі мемлекет және құқық ... ... оның ... ғылымдармен арақатынасын мысалға ала отырып қарастыруға ... және ... ... мен ... ... тән ... ... олар мемлекет пен құқықты зерттейді. Ал айырмашылықтары мынада – тарихи-
құқықтық ... ... ... даму ... ... ... мемлекет және құқық теориясы бұл
үдерістерге жалпы ... ... ... пен құқықтың мәнін, олардың
қызмет ету заңдылықтарын және т.б. зерттейді.
Салалық заң ... ... ... және ... теориясы
жалпылаушы сипатты иеленеді, ол мемлекет пен құқықтың пайда болуы, қызмет
етуі мен дамуының ... ... ... Ал ... ... пәні ... қатынастардың тек нақты бір ... ... ... ... ... мемлекет және құқық теориясы барлық
салаларға ортақ мәселелерді ... ... ... және ... түсініктері мен институттарының ... ... ... ... мен ... қалыптасады.
Заң ғылымы - мемлекеттік-құқықтың ... ... ... ... ... ... ... арнайы білім жүйесі.
Заң ғылымы өзі зерттейтін объектілерінің ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... заң ... ... ... ... теориясына негізделеді. Теорияда мемлекет пен құқыққа тән ... ... ... ... ... ... Мемлекет пен құқық
теориясымен тығыз байланыста мемлекет және құқықтың жалпы тарихы заң ... Бұл ... әр ... ... және ... ... тану арқылы,
олардың қандай кезеңдерден өткені, қан-дай ұлттық ерекшеліктері болғаны
анықталады [7, 13].
Мемлекет пен құқықтың ... ... ... ... ... ... зор әсер ... Сондықтан осы ілімдердің де тарихы
оқытылады.
Әр елдің мемлекет және құқығының шығу, қалыптасу, даму, өзгеру тарихы
бар. Бұл ... ... және ... тек білу үшін ғана ... ... ... оның қазіргі жағдайына, болашағына да әсер ... ... ... ... ... саясатты жасауға жол сілтейді.
Сондай-ақ ұлттық саяси және ... ... ... да ... мемлекеттің өзіндік ұлыттық құқық жүйесіне сәйкес, қоғам өмірінің
салаларына бейімделеді. ... сол ... ... ... ... ... пен қоғам өмірінің салаларындағы қоғамдың
қатынастардың ерекшеліктеріне ... ... ... өзіндік
ерекшеліктері болады. Сондықтан құқық салаларының аталуы да, мазмұны да
ерекше, айрықша болып ... ... ... ... ... болады және
дүниежүзілік қауымдастық шешетін мәселелерге ... ат ... ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі саласы -
конституциялық құқықты білу өте ... ... ... ... ... бар, олар ... ... құқықтары мен
бостандықтарына арналған. Демократиялық даму ... ... ... ... құқықтың құжаттарды мойындауға, мемлекет ішінде қолдануға
міндетті. Сол ... ... ... да білу өте ... ... ... ... қосалқы ... сот ... т.б.) ... рөлі ... ... кезеңін өткізіп жатқан құқықтарға кәсіпкерлік, салық,
кеден, муниципалдық, ... ... ... ... ... ... сипаттама беру дегеніміз – конституциялық,
әкімшілік, азаматтық, қылмыстық, неке-отбасылық, ... және ... ... ... және ... құқықтық реттеудің басым әдістерін
талдап ... ... ... Кейбір құқық салаларын қарастырып,
көрейік.
Конституциялық құқық саласы – жетекші құқық саласы. ... ... ... құқықтық жағдайы, басқару формасы және
конституциялық ... осы ... ... пәні ... ... Бұл
құқықтық салада құқықтық реттеудің әдісі – императивтік әдіс басым болады.
Азаматтық құқық ...... және ... емес жеке ... реттейді. Бұл құқықтық реттеуде негізінен диспозитивтік әдісті
қолданады.
Әкімшілік құқық – мемлекет органдарының ... ... ... ... басқару қатынастарын реттейді. Бұл құқықтық
салада құқықтық ... ... ... әдіс қолданылады.
Қылмыстық құқық – адам және азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... және ... ... т.б. қылмыстық қол сұғулардан қорғауда туындаған құқықтық қатынастарды
реттейді. Бұл құқықтық салада құқықтық реттеудің көпшілігінде ... ... ... ... [9, 8].
Неке-отбасы саласын – отбасын құру негізінде туындаған және ... ... ... құқықтық жолмен реттейді. Бұл құқықтық
саланы құқықтық реттеуде негізгі қолданылатын әдіс ... ... ...... аясы мен еңбек ету, яғни жұмыс атқару
барысында туындайтын құқықтық қатынастарды реттейді. Бұл ... ... ... қолданылатын – императивтік әдіс.
2.2 Мемлекет пен құқық теориясының мәні
Заңнамада, құқықтағы сияқты, оның ішкі ... ... ... ... бар. ... бұл ... келесі негіздер бойынша ажыратқан жөн:
1) егер құқық жүйесінің алғашқы элементі болып норма табылса, заңнама
жүйесінің алғашқы элементі болып нормативтік акт ... егер ... ... мазмұн түрінде көрініс тапса, заңнама жүйесі
нысан түрінде көрініс табады;
3) егер ... ... ... ... ... ... сәйкес
қалыптасса, заңнама жүйесі субъективтік сипатқа ие, ... ... ... ... егер құқық жүйесі негізгі, алғашқы сипатты иеленсе, заңнама жүйесі
туынды сипатқа ие, себебі, ... ... үшін ... база ... ... ... мен заңнама жүйесі көлемі бойынша ажыратылады:
заңнама, бір ... ... ... ... ... себебі,
құқық заңнамамамен қатар әдет нормаларынан, ... ... ... ... де көрініс табады; екінші жағынан, нормалардың
атауларынан басқа да ... ... ... ... ... және т.б [6, 12].
Құқық жүйесі – бұл құқықтың өзінің құрылымы, оның ... ... ... жүйелік құрылымы оның белгілі бір
байланыстағы көптеген элементтерден құралған ... ... ... ... ... ... оның ... элементі болып құқық нормалары табылады, олар, ... ... ... ірі ... – институттарды, салаларды
құрайды;
2) оның ... ... ... ... ... үйлескен, тығыз
байланыстылыққа ие, бұл құқық жүйесінің тұтастығын қамтамасыз етеді;
3) ол әлеуметтік-экономикалық, саяси, ұлттық, діни, ... ... ... ... ол ... ... ие, ... объективтік сипаттағы
қатынастарға тәуелді және адамдардың субъективтік қалауы бойынша қалыптасуы
мүмкін емес.
Құқық нормаларын салаларға бөлу үшін екі ... ... ... реттеу пәні мен әдісін.
Құқықтық реттеу пәні – бұл құқық ... ... ... ... негіз болып табылады, себебі, қоғамдық қатынастар объективтік ... және ... ... бір ... ... ... нысандарды
талап етеді. Мысалы, еңбек қатынастары еңбек құқығының, ал ... ... - неке ... ... пәні ... табылады.
Қосымша негіз болып құқықтық реттеу әдісі табылады. Егер пән құқықтың
нені ... ... ... әдіс оның ... реттейтінін көрсетеді.
Құқықтық реттеу әдісі – бұл олардың көмегімен ... ... ... реттеу жүзеге асырылатын заңды құралдардың жиынтығы.
Құқықтық ... ... ... ... болады:
1) императивтік – бұл тыйымдарға, міндеттерге, жазаларға негізделген
биліктік ережелер, субординация әдісі;
2) диспозитивтік – рұқсат етуге негізделген, тараптардың ... ... ... – белгілі бір жақсы жүріс-тұрыс үшін марапттаау әдісі;
4) ұсынушылық – мемлекет пен қоғам үшін тиімді ... ... ... беру ... [10,11].
Құқық саласы – бұл белгілі бір ... ... ... ... құқық нормаларының жиынтығы.
Құқық саласының белгілері;
- әрбір саланың өз пәні ... ... ... өз ... ... ... ... болады;
- құқық субъектілерінің құқықтық жағдайын реттейтін, құқықтар ... ... ... ... және ... нормаларды жүзеге асыруға
бағытталған мемлекеттік-құқықтық шараларды орнықтыратын ерекше заңды режимі
болады.
Құқық салаларының түрлері:
1) негізгі салалар, ... ... ... ... ... жалпы
алғанда, құқық салаларының жүйесінің ең басында конституциялық құқық, ... ... ... ... ... ... және
оларға сәйкес іс жүргізушілік салалар–азаматтық іс жүргізушілік, ... ... және ... іс ... құқықтары орналасқан;
2) арнайы салалар, бұларда құқықтық режимдер ... ... ... ... ... жер құқығы, қаржылық құқық,
әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... түзеу-еңбек құқығы);
3) кешенді салалар, бұларға негізгі және арнайы салалардың әртүрлі
институттарының бірігуі тән (шаруашылық құқық, ... ... ... сауда құқығы, прокурорлық қадағалау, теңіз құқығы).
Заң әдебиеттерінде құқық салаларының мынадай ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқық, жер
құқығы, еңбек құқығы, алық құқығы, отбасы құқығы, қылмыстық-іс жүргізу
құқығы, аграрлық құқығы, ... іс ... ... ... ... ... ... құқығы және т.б [7,13].
Құқық институты – бұл қоғамдық қатынастардың белгілі бір түрін (тобын)
реттейтін құқық ... ... ... ... – заң нормаларының
құқық саласына қарағанда аз жиынтығы. Әрбір құқық саласында ... ... ... ... ...... ... институты,
жалақы институты, азаматтық құқықта – ескіру мерзімі институты, өкілдік
институты және т.б.
Барлық ... ... ... байланысты түрде бір саланың
аясында және одан ... да ... ... ... Құқықтық
инмтитуттардың арасында күрделі кешенділер де бар. ... өз ... деп ... тым ... ... ... құқықтық
нормалардың аса ірі жиынтықтары. Мысалы, азаматтық ... ... ... айып ... және жауапкершілік институттарын
біріктіреді [6,17].
Белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... ... болып үш белгі табылады:
1) құқықтық нормалардың заңды теңдігі;
2) қоғамдық қатынастарды реттеудің толықтығы;
3) құқықтық институтты құраушы ... ... мен ... ... ... тарауларында, бөлімдерінде және басқа да
құрылымдық бірліктерінде жинақталуы .
Қорытынды
Жұмысты қорытындылай келе, Заң ғылымдары арасында мемлекет және ... ... орын ... ... және ... ... ерекшеліктері
мыналардан тұрады:
біріншіден, бұл қоғамдық ғылым, өйткені оның пәні ... және ... ... ... ... ... Бұл ғылым (мемлекет және құқық
теориясы) басқа ғылымдардың біразынан (табиғат зерттеу, техникалық) ... ... ... бұл ... пен ... зерттейтін ғылым, мұндай
зерттеулерде мемлекеттің саясат пен билікке ... ... ... тікелей
байланысты қызметтік іс-әрекеттерін қарастырады. Міне, осындай сипатты
айырмашылығына байланысты мемлекет және ... ... ... тікелей зерттемейтін басқалай да қоғамдық ғылымдардан ерекшеленеді;
үшіншіден, ... ... пен ... ... және ... ... сипаттарын зерттейтін жалпы теориялық ғылым
болып табылады. Осы айырмашылығы ... ... заң ... бұл ... ... ... ... жалпы заңдылықтарын баяндап түсіндіргенде мемлекеттік-құқықтың
құбылыстарды зерттеудің ... ... ... ... мәселелерін де шешеді.
бесіншіден, заң ғылымдарының бәріне тән тұғырнамалық сипаты бар ғылым.
Өйткені барлық заң ғылымы пәндеріне тән құқықтық құбылыстарды зерттейді.
Мемлекет және ... ... ... пен құқықтың негізгі және жалпы
заңдылықтарының, олардың мәні мен бағдарының фактілерге негізделген дамуын
қорытындылаған ... ... ... ... ... даму ... ... болашағын зерттейтін
ғылымдарды қоғамдық ғылым дейді. Оның саллары: философия, саяси экономика,
тарих, әлеуметтану, заң ғылымдары, филология, археология, ... ... ... мемлекет пен құқық теориясына ... ... ... мен ... ал ... қысқаша тоқтап өтеді.
Сонымен әр ғылымның өзінің зерттейтін пәні бар. Пән ... ... ... ... ... бір ... ... және құқық
теориясының пәні дегеніміз мемлекет пен құқықтың ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ заң ғылымдарының негізгі
түсініктердің, ұғымдардың ... ... ... ... ... ... және ... пәні екі бөліктен тұрады:
Мемлекет пен құқық өте тығыз байланысты. Құқықсыз мемлекет өмір ... ... ... те істей алмайды. Мемлекет пен құқықты ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың
ретін, жұмыс тәрібін және оның бағыт-бағдарын орнықтырады, ал ... ... ... ... және ... ... пен құқықтың пайда болу заңдылықтары да ұқсас.
Мемлекет пен ... ... пәні ... ... мемлекетік-құқықтық
құбылыстар мен процестердің жалпы ... ... ... ... ... түсініктер, қазіргі мемлекеттік құқықтық
болмыс танылады.Мемлекет пен құқық пәні – ... ... ... ... ... ... өмірдегі қарым-қатынастарды
реттеу, басқару ... ... ... ... ... Ол ... пен ... мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.
Бұл пән басқа ғылымдарға, яғни құқық салаларына ... ... ... ... және ... теориясын меңгере отырып, басқа құқық
салаларын меңгеру оның ... ... ... ... пәні, реттейтін әдістері, атқаратын қызметтері бар.
Олар басқа құқық ... ... пәні мен ... әдісінде.
Мемлекет және құқық теориясының пәні болып мемлекет пен құқықтың пайда
болуы, оның даму ... ... ... ... пен ... мәні
болып табылады. Реттеу әдісі ретінде диалектикалық, абстрактілік ойланудан
нақты ойлауға өрлеу, тарихи, ... ... ... ... ... әдіс
мемлекет пен құқықтың тарихилығына, оның өзгермелілігіне және әрқашан да
дамуда болатын ... ... ... әдіс ... пен ... ... болып келетін жүйелілікті білдіретін ұғым, яғни
мемлекеттік ... ... ... ...... салаларынан тұратынын
анықтауға болады.
Атқаратын қызметтеріне тоқталсақ, онтологиялық қызметі - мемлекет
және құқық ... бұл ... ... осы ... ... теориялық
негіздерін зерттесе, гносеологиялық қызметі, басқаша айтқанда негізгі-
іргелік қызметі. Бұл ... ... ... ... мемлекет және құқық
теориясы аталып отырған пәнді танып білу үшін зерттеп, байыптауды жүзеге
асырудың теориялық ... ... ал ... өзі ... ... ... қарастырса, әдістемелік қызметі - мемлекет және құқық
теориясы іргелі ғылым болғандықтан, оның ... ... яғни ... соның
барысында зерделеуге қажетті тәсілдері мен ... ... ... ... Казақстан Республикасының Констиутциясы. Алматы, 1998ж.
2. Жоламанов Қ.Ж. Мемлекет және құқық теориясы. – ... ... – 360 ... Жоламанов Қ.Ж., Мухтарова А.Қ., Тәуекелев А.Н. Мемлекет және ...... бас. Қаз МЗУ, 1999. – 370 ... ... Н.Н. ... ... государства и права. – М. : Юристь, 1999.
– 560 с.
5 Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы. – ... Жеті ... – 320 ... ... Ғ.С., Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. –
Алматы: Жеті жарғы, 1997. – 96 ... ... В.Н. ... государства и права. – М. : Бек, 1996. – ... ... З.О., ... Б.З. ... ... құқық негіздері.
– Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 296 б.
9. Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраева. ... және ... ...
Астана. Фолиант, 2007. – 331б.
10. Е.Баянов. Қазақстан ... ... мен ...... 2006. – ... ... ... негіздері. – Алматы. Жеті жарғы. 2007. 303б

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алымдар29 бет
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдәс – тәсілдері16 бет
Оқушыларға білім беретін дерек көздеріне сәйкес топтастырылған әдістер: сөздік әдістері, көрнекілік әдістері, тәжірибелік әдістер13 бет
Оқыту әдістері22 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Педагогикалық әдіснама бойынша теориялық және практикалық материалдармен жұмыс.Библиографиялық көрсеткіш7 бет
Сүтқышқыл бактериялары51 бет
Мемлекет және құқық теориясының пәні және оның ерекшеліктері 77 бет
Альфред Маршаллдың экономикалық оқуы10 бет
Аударма өнері және көркемдік түсініктері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь