Қазақстан Республикасының Парламенті-заң шығарушы орган

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I. Қазақстан Республикасының Парламенті.заң шығарушы орган ... ... ... ... ...4
1.1. Парламент палатасының өкілеттігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Әр түрлі саяси жүйедегі Парламенттің орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3. Әлемдік парламентаризм тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
II. Кеңестік жүйенің жаңа жағдайдағы дағдарысы және билікті бөлу институтын енгізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1.Қазақстан Республикасы Парламент ұғымының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2 Қазақстан Республикасы Парламенттің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.3 Қазақстан Республикасы Парламенттің функциясы ... ... ... ... ... ... ... ... .20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
Кіріспе
Қазақстан өз мемлекеттік тәуелсіздігіне ие болғаннан кейін егемен мемлекет пен оның азаматтарының өміріне тірек болатын барша құқықтық негізін құру қажеттігі туды. Осы бағытта қыруар жұмыс істелді. Мемлекетті басқару, экономика, әлеуметтік-саяси өмір, мәдениет, құқықтық тәртіпті сақтау, елді қорғау, сыртқы саясат реттейтін көптеген заңдар мен жарлықтар қабылданып жүзеге асырылуда.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 1995 жылы маусым айында елімізде жаппай құқықтық білім беруді жүзеге асыру жөніндегі шаралар туралы қаулы қабылдады. Құқықтық білімге терең назар аударудың бір қатар себептері бар. Қазақстан дербес тәуелсіз мемлекет болды. Жаңа мемлекеттік органдар - Президент әкімшілігі, Парламент, Үкімет, Конституциялық кеңес, т.б. құрылды. Олар жаңа қоғамды ұйымдастыруды бағытталған қызметтер атқаруда.
Егемендіктің маңызды белгісі – оның мемлекеттік биліктің жоғары органдарының болуы.
Парламент – Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғарғы өкілді органы. Парламент заң шығарушы орган ретінде мемлекеттегі барлық салалардың заң негізінде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Парламенттің Қазақстан Республикасында жұмыс атқаратын бірден – бір заң шығаратын орган ретіндегі ролінен жұмыстың өзектілігін айқындауға болады. Жұмыстың мақсаты Парламент институтының қазіргі қоғамға қаншалықты керек екендігін анықтау, Парламент құрамының арасындағы өзара құзіреттерін, олардың атқаратын қызметтерін, депутаттардың өкілеттіктерін қарастыру болып табылады.
Нормативтік базаны әдеби кітаптар, тақырыпқа байланысты оқу құралдары, баспасөз материалдары, ғылыми танымдық журналдар, монографиялар мен авторефераттар тізімі құрайды.
Парламент Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар Қазақстан Республикасының Заңдары, Парламенттің қаулылары, Сенат пен Мәжілістің қаулылары түріндегі Заң актілерін қабылдайды. Заңдар аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейді.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Абенов Е.М., Арынов Е.М., Тасмаганбетов М.М. Казахстан: Эфолюция государства и общества. Алматы, 1996ж.
2. Азаров Ю.П. «Искуство воспитывать» /Книга для учителя/ Москва «Просвещение» 1985г.
3. «Азаматтылық және басқаруға қатысу». XXI ғасыр қоғамындағы сіздің рөліңіз. Бірінші бөлім Алматы, 2006ж.
4. Аманжол Қ., М.Сағдиев: деректі повесть
3. Бәкір Әбдіжәлел «Кәсіби парламент»
4. Венгеров А.Б. Теория государство и право. Учебное пособие для ВУЗов. «Эльфа», 1996г.
5. Ғ. Сапарғалиев, А. Ибраев:«Мемлекет және құқық теориясы» Алматы, Жеті-Жарғы, 1998 ж.;
6. Ғайрат Сапарғалиев «Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері». Алматы, 2003
7. «Егемен Қазақстан» Қазақстан Республикасының Заңы 24.03.98 ж.
8. Жоламан Қ.Д., Мухтарова А.К., Тәуекелев А.Н. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы 1996ж.
9. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы Алматы, 1998 ж.
10. Комаров С.А.Общая теория государства и права Москва,1998 г.
11. Қ.Д.Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н. Тәукелев:«Мемлекет және құқық теориясы» Алматы.
12. Қалиев Н. «Қазақстан парламентаризм саяси талдау».
13. Лазарев В.В.Общая теория государства и права. Москва,1996 г
14. Марченко М.Н. Теория государства и права. Москва «Зерцало» 1998г.
15. «Общая Теория Государства и Права». //Под редакцией Комарова С.А. Москва 1998г.
16. Основы государства и права Республики Казахстан. Учебное пособие. Под.ред. Г.С. Сапаргалиева. Алматы, «Жеті жарғы» 1997ж.
17. Сальников В.П. «Правовая культура: проблемы формирования гражданского общества и правового государства»// Демократия и законност. Самара 1991г.
18. Спиридонов Л.И. «Теория государства и права» Зерцало. Москва 1996г.
19. Теория государства и права под\ред. М.Н. Марченко Москва, 1996 г.
20. «Теория Государства и Права». Курс лекций. Под редакцией Нерсесянц В.С. Издательская НОРМА – ИНФРА*М// Москва 1999г.
21. Теория Государства и Права. Под редакцией Венгерова А.Б. «Юристь» 1996г.
22. «Теория Государства и Права». Под редакцией В.Н. Хропанюка. 2002г.
23. Учебное пособие «Введение в гражданское образование». Алматы 2002г.
24. Хропанюк В.Н. Теория государства и права Москва, 1995 г.
25. Хутыз М.Х., Сергейко П.Н. Энциклопедия права. Москва «Знание» 1995г.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
................................................3
I. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Әр ... ... ... Парламенттің
орны..............................................7
1.3. ... ... ... ... жаңа ... ... және билікті бөлу институтын
енгізу......................................................................
..................................................15
2.1.Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Парламенттің
құрылымы..................................18
2.3 ... ... ... өз ... ... ие ... кейін егемен
мемлекет пен оның азаматтарының өміріне тірек ... ... ... құру ... туды. Осы бағытта қыруар жұмыс істелді. Мемлекетті
басқару, экономика, әлеуметтік-саяси ... ... ... ... елді қорғау, сыртқы саясат реттейтін көптеген заңдар мен жарлықтар
қабылданып жүзеге асырылуда.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев 1995 жылы ... ... ... ... білім беруді жүзеге асыру жөніндегі шаралар
туралы қаулы қабылдады. Құқықтық білімге терең назар аударудың бір ... бар. ... ... ... мемлекет болды. Жаңа мемлекеттік
органдар - Президент әкімшілігі, Парламент, Үкімет, Конституциялық кеңес,
т.б. ... Олар жаңа ... ... ... ... ... ... – оның мемлекеттік биліктің жоғары
органдарының болуы.
Парламент – Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ең ... ... ... Парламент заң шығарушы
орган ретінде ... ... ... заң ... ... қамтамасыз етеді.
Парламенттің Қазақстан Республикасында жұмыс атқаратын бірден – бір
заң шығаратын орган ... ... ... ... айқындауға
болады. Жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... Парламент құрамының арасындағы өзара
құзіреттерін, олардың атқаратын ... ... ... болып табылады.
Нормативтік базаны әдеби ... ... ... ... баспасөз материалдары, ғылыми ... ... мен ... ... ... ... ... аумағында міндетті күші бар Қазақстан
Республикасының Заңдары, Парламенттің қаулылары, Сенат пен ... ... Заң ... ... Заңдар аса маңызды
қоғамдық қатынастарды реттейді.
I .Заң шығарушы орган
1.1. ... ... ... ... заң шығарушы орган-ҚР Парламенті.
Конституция бойынша Парламент өкілеттілік, заң ... және ... ... ... да ... ... бақылау қызметін атқарады.
Қазақстанда аймақтық деңгейдегі өкілетті органдар-сол аймақтағы туындаған
мәселелерді шешетін ... ... ... қалалық және аудандық
маслихаттар болып табылады.
Қазақстан Республикасының Парламенті екі палатадан ... ... ... ... 77 ... болады, оның 67-сі бір ... ... ... ... халық сайлау округтеріне бөлінеді және округ
бойынша үміткердің көп болуына қарамастан, бір округтан бір ... ... Ал ... 10 ... ... ... ... сайланады.(Саяси
партиялар үміткерлердің тізімін көрсетіп, ... ... ... ... ... бұл ... ... округтерге бөлінбейді.
Парламенттегі орынға тізім бойынша көп ... ... ... ие ... мүшелері тікелей халық өкілі ретінде ... ... ... ... дауыс беруге және депутат ретінде сайлануына
құқығы бар. Мәжілістің болашақ мүшесі Қазақстан азаматы және жасы ... асуы ... ... ... ... 5 ... ... заңдарды бірінші болып қарастырып, кейін оны Сенатқа
ұсынады, сондықтан Мәжілісті кейде « ... ... » деп ... ... ... 39 депутаттан тұрады. 14 облыстан екеу, Астанадан екеу
және Алматыдан екеу, ал жетеуін ҚР Президенті ... ... ... ... ... ... ... Алматы, Астана және облыс мәслихаттары ... ... ... ... ... бірге, Сенат-бүкіл республика органы болып табылады. Сондықтан
мәжілісте қаралған заң жобасы Сенатқа беріліп, кейін Президенттің қол
қоюына жіберіледі.[17]
Сенатор ... жасы ... ... және ... кем ... бес жыл
тұрған, жоғары білімі бар азамат тағайындала алады. ... ... ... ... ... ... қалада кем дегенде 3 жыл тұруы
керек. Сенаторлар 6 жылға сайланады.
Заң ... ... өз ... ... ... ақылы қызметте болуы
тиіс. Сондай-ақ ... ... ... ... ... жас ... де қойылмаған. Ата заңда қарастырылғандай, депутат әр
түрлі жағдайларға байланысты ... ... ... мүмкін.
Жалпы алғанда, Парламент палатасының өкілеттілігін мынадай бөліктерге
бөлуге болады: (1) Сенат және ... ... ... іске ... (2) Жеке ... ... ... яғни
Мәжілісте, содан кейін Сенатта іске асатын өкілеттіліктер; (3) тек ... ... ... (4) тек ... іске ... өкілеттіктер.
Парламент палаталарының жиналысындағы талқыланатын сұрақтар
Конституцияда бекітілген. ... ... ең ... мәселелер.
Солардың бірнешеулері төменде көрсетілген:
• ҚР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар еңгізу.
• Конституциялық заңдарды ... және ... ... ... еңгізу.
• Республикалық бюджет пен Үкімет есебін бекіту.
• Премьер-министер мен Ұлттық банк басшысын тағайындауды ... ... ... ... ... ... ... талқылау.
• Соғыс және бейбітшілік мәселесі жайлы шешім қабылдау және т.б.
Парламент палаталарының жекелеген жиналстарында алдымен Мәжілісте кеін
Сенатта мынандай ... ... ... ... тағайындау немесе алып тастау; әкімшілік-аумақтық құрылымдағы
мәселелер, мемлекеттік қарыздарға ... ... ... ... ... ... одан бас ... мәселелері; азаматтарға
рақымшылық жасау актісін жариялау т.б.
Жоғарғы сот төрағасы мен ... ... және ... ... Прокурордың тағайындалуына келісім беру, жергілікті маслихат қызметін
мерзімінен бұрын тоқтату сияқты өзгеде ... қана ҚР ... ... жасағаны үшін президентке айып тағуға, сонымен
бірге Орталық ... ... ... және ... сайлауға тек қана
Мәжілістің құқығы бар.Ғылыми әдебиетте кең ... ... ... ... саяси қатынастардың даму бағытын, әдістерін және ... ... ... ... ... ... саяси жүйесінің негізгі
элементтерінің қызмет ету және өзара байланыс тәсілі. [19]
Әр түрлі саяси жүйедегі Парламенттің ... ... үшін ... ... ... ұғымның өзін анықтап алу қажет. Өйткені ол-саяси ғылымда
«билік» тәрізді негізгі ұғымдардың ... ... ... ... ... ... Ұлы отан ... кейін кең тарай бастады.Бұл терминнің
дүниеге ... XX ... ... құбылыстарды зерттеумен байланысты.
Екіншіден, ғылымда «саяси жүйе» ... ... ... ... ... байланысты болғаннан кейін, ол кейде мемлекеттік құрылыстың мәнін ... ... жүйе ... не? Оны ... түсінеміз? Саяси жүйе өзінің кең
мағнасында саяси билікке қатысу процесіндегі ... ... ... ... ... не оның бір ... үшін өктемшіл-
билік шешімдер қабылдайтын және ... ... ... ... тұрақты
нысаны. Саяси жүйе деп билік жүргізіп,-қоғамда тұрақтылық және тәртіпті
қамтамасыз ететін, әлеуметтік ... ... ... ... саяси өзара қатынастарды реттейтін ұйым мен ... да ... Бұл ... нені атап ... ол – ... ... ... реттеуге,
билікті жүзеге асыруға бағытталған мемлекет пен қоғамның ... ... ... жүйе өзін ... ... ... саяси нормалар, саяси ... ... ... ... төрт ... тұрады. Сондай-ақ бұл жүйеге
саяси байланысқа түсетін екі топ – институциональды ... ... ... одақ және басқа ) және функциональды ( армия, шіркеу, лобби,
оппозиция және т.б.) субъектілер кіреді. Қоғамның ... ... ... ... әр ... ... ... мекемелер құрайды, олар билікке ие
бола отырып, оны ұйымдастырады және қызмет еткізеді. Осы жерде тағы ... ... ашып ... ... ... Д.Н. ... өзінің
«Демократизация политических систем Содружества Независимых Государств»
деген еңбегінде саяси жүйені әңгіме ете ... оған ... ... ... ... жіберген сияқты. Дәйексөзді негізгі нұсқасында
берейік: «... ... ... на ... ... оказывает фрма
правления,... » Біздіңше, саяси жүйеге ... ... ... мемлекеттің саяси сипаты елеулі әсер етеді. Саяси мазмұын ... ... ... ... оны ... ... ... туындайды
емес пе? Логика осыны меңзейтіндей. Енді ... ... ... болып саналатын саяси режимнің табиғатына тоқтай кетейік.
Белгілі поляк саясаттанушысы ... ... ... деп ... ... мен сол жүйенің практикада нақты жүзеге асуын түсінеді.
Сондықтан да саяси жүйенің негізгі элементтері ... ... ғана ... ... ... ... ... қалыптастырудың өзекті мәселесі
болып табылады. Сол себепті саяси режимнің сипаты белгілі елдегі қоғамның
саяси ... ... ... ... ... береді. Осы қағидаларды
басшылыққа алсақ ,бүгінгі әлемдік ... ... ең ... әрі кең
тараған жалпы нысандары: тоталитарлық, әміршілдік және демократиялық ... бұл ... ... таза ... ... ... практикада
саяси нысан мен мазмұндардың сай келе бермейтін фактілер баршылық. Елдің
Конституциясы бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... ал ... жүйе дегеніміз демократиялық сипатта болуы
мүмкін. Ол ... бір ... ... ... ішкі ... ... қоғамның саяси мәдениет деңгейіне байланысты.[14]
Сонымен саяси жүйенің ... ашу ... ... ... – Парламенттің қоғамдағы рөлі мен орнын, оның қызметінің ... ... ... ... ... институт есебінде
Парламенттің ... мен ... ... ... жүйеге байланысты.
Қайсыбір парламент болмасын оның қызметі заңдар қабылдаудан, мемлекеттік
бюджетті және халықаралық келісімдерді бекітуден тұрады. Парламент ... ... ... ... ол қосымша үкіметті құру және
оның қызметін бақылау функцияларына ие болады. Ал ... ... ... ... ... президентін де сайлайды. Алайда ... ... заң ... ... мен тәуелсіздігінің басы
ашық болғаымен, оның бүкіл мемлекеттік билік жүйесіндегі орны сол ... ... ... ... ... ... байланысты.
Мысалы, Италия, Германия, Австрия, Израиль, Индия, Түркия, Финляндия, т.б.
елдрдегі ... ... ... ... ... ... ие. Бұл елдерде үкімет парламент алдында жауапты болғанымен және
ол парламенттік жолмен құрылғанымен, заң ... ... ... ... тәуелді. Өйткені нақты билік үкіметтің қолында. Енді әр түрлі саяси
режим жағдайындағы парламенттің орнына тоқталайық.[6]
1.2. Әр түрлі ... ... ... ...... ... Бұл атау ... totalis-жаппай деген
сөзінен шыққан. Тоталитарлық режим де ... ... ... ... пен саяси оппрзицияның шығу мүмкіндігін жою, қоғам өмірін толық өз
мүдделеріне сәйкес ету, өзінің ... ... ... ... мен жұртшылықты рухани қанау арқылы жүзеге ... ... ... ( ... ) ... ... жағдайда билікті ұйымдастыру
бюрократиялық жол арқылы жүзеге асып, қоғам өмірінің барлық ... ... дін, ... жеке ... олардың іс-әрекеті
бақылауға алынады. Қоғамдық өмір шексіз ... ... ... ... ... ... ресми идеология институттары арқылы бүкіл
қоғамға таратылып, оның орындалуы қатан ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады, ақпаратты еркін
алуға тиым салынады. Қоғамдағы ... ... пен ... ... ие болады.[23]
Саяси режимнің әміршілдік нысаны жағдайында да ... ... ... жеке ... басқарудың әміршіл
тәсілдерімен ерекшеленеді. Сол себептен де ... ... ... ... ... ерекше, реакцияшыл түрі деп санаса, екінші бір
ғалымдар екі ... де өз ... ... ... жөн ... Рас, екі режимнің көптеген ұқсас ... да, ... да ... де ... ал ... ... да, ал ... жүйеде –жеке
тұлғаның диктатурасы. Осы негізгі айырмашылық тағы да толып ... ... сол ... де ... екі ... екі ... ... пікірді қуаттаймыз.
Тоталитарлық және әміршілдік режим кезіндегі заң шығарушы орган
көбіне-көп ... ... ... ол ... ... ... Кейде «кеңесшіл парламент» деген термин де пайдаланылады. Мұндай
парламент бірқатар ислам ... ... ... ... Қатар, Бахрейн, Біріккен Араб Әмірлігі ). Манархтың шексіз билігі
кезендегі заң шығарушы орган шын ... ... ... парламенттің
таратыла салынуы да мүмкін. Кейде ондай парламенттерді азаматтар сайлайды,
кейде монарх ... ... ... ... жүйе сақталған
Корей Халықтық Демократиялық ... ... ... Халық Республикасы,
Въетнам елдеріндегі парламенттерге де тән.Бұл елдерде парламент жылына екі-
үш шақырылады да, күн ... ... ... мен ... ... пайыз дауыс береді. Қалыс қалу, қарсы болу-сирек кездесетін жәйттер.
Мысалға, ... ... ... ... ... алайық. Мұндағы
мемлекеттік биліктің ұйымдық-құқықтық біртұтас принціпіне сәйкес өкімет
билігі төменнен ... ... ... ... ... ... ерде халық ... ... ... ... ... жиналысына берілген. Заң
бойынша Бүкіл қытайлық өкілдер жиналысы бес жылға көп сатылы сайлау
арқылы ... ... ... ... – бір ... Оның ... органы жоқ. Отырыстарды жылына бір рет екі аптадай уақытқа жиналғанда
саиланатын сессия төралқасы ... ... ... ... ... ... ... құрылады. Олар заң жобаларының конституцияға
сәикестігін алдын ала қарайды.
Бүкілқытайлық халық ... ... ... ... ... өкілеттіктерге ие: заңдар қабылдайды, басқа жоғары мемлекеттік
органдарды және ... ... ... ... ... жоспарын, мемлекеттік бюджетті және оның орындалы
жөніндегі есепті бекітеді, соғыс және келісім жағдайларын шешеді.
Конституция ... ... ... ... шек ... бұл жоғары органның жұмысы коммунистік партияның басшылық рөліне
сәйкес, оның оның бағыттауымен жүзеге асып ... ... ... ... ең көп ... нысаны-мемлекеттік
басқарудың демократиялық жолы. Ол-халықтан бастау алған билік. Ол ... ... ... заңды қастерлей білген қоғамдағы азаматтың құқығы
мен ... ... ... ... ... ... ... Америеаның алғашқы президенті Авраам Линкольнның ... үшін ... өзі ... халықтық басқару нысаны. Бүгінгі АҚШ-
та халық жоғары ... ... ... еркін сайлау жүйесімен
сайланған өкілдері арқылы жүзеге асырады. Алайда, шынайы ... ... ... бір ... ... құбылыс емес. Ол жалпы халықтың,
бүкіл ... ... ... ... ... айқындалады. Ол адамдарға,
олардың білім дәрежелеріне байланысты, өйткені білімді адам, мол ... ... адам ғана ... ... ... батыл әрі белсенді қатыса
алады. Онсыз демократия әлсірейді, ... ... ... Қоғамдық
өмірге, билікке қатысуы, әсіресе, сайлау жүйесінде айқын.
байқалады. Сайлауға қатысу арқылы халық ... ... ... ... өз ... ... ... тұлғаның тағдырын шешеді.
Мемлекетті басқарудың демократиялық жүйесін биліктің заң шығарушы,
атқарушы және сот тармақтарына бөлінуімен, әрі олардың ... және ... ... ... ... ... іс-қимыл жасау принципімен
сипатталатыны ... ... істі ... ... ... ... өз міндеттерін қалай атқаруына байланысты демократия тура
және өкілдік ... ... екі ... бөлінетіні белгілі.[12]
Тура демократия жағдайында билік жүргізуге, маңызды саяси шешімдерді
дайындаға, талқылауға және ол ... ... ... оның ... ... ... қатысады. Сол себептен де тура
демократия көбіне-көп шағын ұжымдарды ... ... Мұны ... ... көптеген қиындықтар бар. Тура демократияның дүние
жүзіндегі алғашқы үлгісі ежелгі Афинада ... Онда ... ... ... ... жиналысқа 5-6 мың адам қатысты.бұл ... ... ... ең ... ... ... ... кезінде халық дауыс беру арқылы президент, үкімет,
саяси ... ... ... ... ... немесе басқа шешімдерге
өздерінің қатысты бар екендігін білдіре алады. Бұл демократия көбіне-көп
референдум нысанында болуы ... ... ... 1995 жылы ... 1999 жылы ... сайлауы бүкілхалықтық референдум жолымен
өткені белгілі.[21]
Алайда, тура демократия жағдайында қаралып ... ... ... ықпалы кемірек әсер етеді. ... ... ... топ, ... ... ... ... немесе басқа
шешімдердің жобасын сайлау жолымен қабылдау немесе ... ... ... ... жобасын дайындауға халықтың қатынасуы кем болады.
Бұл
жағдайларда ... ... топ өз ... шешу ... ... ... да ... демократия жолымен қабылданған
шешімдердің халық үшін пайдасы азырақ болуы мүмкін. Кейде бұл жол ... ... ... мақсатын жүзеге асыру үшін тиімді жол болуы
да ықтимал. ... ... ... ... ... бұл ... тандауын түсінуге болады.[4]
Тура демократиялы тиімділігі ... ... ... ... Бұл ... авторитарлық жүйеде болған, енді ғана құқықтық,
демократиялық мемлекет құруды мұрат етіп ... ... үшін ... ... ... Өйткені қоғам, оның мүшелері де, билік басындағы лауызымды
тұлғалар да әлі демократия ... кие ... ... ... ... ... әсері тез жойыла ... ... ... ... ... сананың қалып қойып отыратынын
да ескерген жөн.
Осы заманға қоғамдық істерге халықтың саяси қатысуының кең ... ... ... Бұл ... ... мәселені шешуге
тура қатыса алмайды. Өкілді демократияның мәнісі – ... ... және ... ... үшін және ... тағы басқа
бағдарламаларды жүзеге асыру мақсатында өзднрінің мұң-мүддесін ойластыратын
өкілдерін билік ... ... ... ... әр түрлі болуы
мүмкін, бірақ та сенім артылған өкілдер халық ... ... ... ... ... өзінің депутаттық қызметі жайлы жүйелі хабарлап отырады.[17]
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... басқарудың
демократиялық нысаны-Республика. Ол жоғары мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... деп
үшке бөлінеді.Соңғы үлгі парламенттік республика мен ... ... ... ... ... ... ... билік
тармақатарынының бөліну принципі қатаң сақталмайды.Оған ағылшын-саксон
жүйесіндегі парлманнтарлық мемлекеттердегі заң шығарушы органдар құрамында
атқарушы билік өкілдерінің бола беретіні ... ... жылы ... ... Парламентіделегациясы құрамында Индия
Парламенті қызметімен танысу ... ... ... ... бір ... ... ... парламенттік негізінде
құрылуы және оны парламент алдындағы жауапкершілігі.Бұл жағдайда парламент
үкіметке байланысты бірнеше функция ... ... ... ... ... бюджетті бекітеді,үкімет есебін
тыңдайды,қажет ... ... ... ... ... орнынан түсіруг мәжібүр етуі немесе парламеннті таратуы мүмкін.
Мұның классикалық үлгісіне Британия Парламентін алуға болады.[5]
1.3. Әлемдік ... ... ... ... сан ... ... ... атасы аталып жүрген Британия парламенті ... ... .осы ... ... ... ... сахнасында үздіксіз қызмет ету үстінде.
Англияда ... ... өзі ... мағынада
қолданылады..Жоғарғы заң шығарушы орган –парламент туралы ... ... мен ... палатасы ғана емес монарх-королева да бар
.Осылардың тұтастығы ... ... ... деген ұғымды толық
береді.Кейде екі палатаны да ... ... бұл ... ... ... ... палатасы аталады.Үкімет тек осы
палата алдында жауапты болып ... ... ... ... ... ... ... құқығы бар.[14]
Британияның басқа өркениетті елдер сияқты ... ... ... парламенттің ұйымдасуымен ... ... ... ... жай ... ... де,ал бірсыпрасын жазылмаған
конституциялық нормалар мен ... ... ... ... ... ... жағдайы екі негізгі принціппен
–парламенттік үстемдікпен және ... ... ... механизм елдегі қос партиялық жүйеге негізделген.
Осы жүйенің ... ... ... ... ... арқасында Парламент
пен Үкімет арасындағы бүкіл қарым-қатынасты белгілейтін ... ... ... ... жүйеде екі партия үкімет барысында бірін-бірі
ауыстырып отырады.Бұл жағдайда ... ... ... ... парламентте айрықша күшті позицияға ие болады.Үкіметтің ролінің
күшейе түсуіне мемлекеттік басқарудағы тұрақты кәсіби ... ... ... да ықпал етіп отыр.
Билік күшінің Парламеттен Үкіметке ауысу процесі өкілді органның
конституциялық жүйедегі орны ... ... ... ... ... ... Парламент қызметінің тиімділігінің арттыруға ... ... ... ... асуына парламентарийлерді кеңінен қатыстыруға
бағытталған күрделі реформалар жасалды.Парламеннтік комитеттер жүйесі
қайта құрылды,депутаттарлың ... ... ... шаралары жүзеге
асырылды .Бұл жерде /ата/парламенттің басқа ... жаңа ... ... ... және ... ... өз ... ендіргенін айта
кету керек.Сөйтіп ,Британ парламенті бүгінгі күні айтарлықтай белсенді
өкілді ... ... ... ... ... ... ... Венгрия, Жапония және т.б елдерде парламенттік республика өмір
сүріп жатыр.[16]
Бүгінгі ... ... -1947 жылы ... ... жаңа
Конституцияға сәйкес елдің саяси өміріндегі ... ... ... Жапония Парламенті елдің саяси өмірінің күн
тәртібініде тұрған мәселелерді шешудеәлдеқайда кең құқылық және өкілеттікке
ие ... ... қос ... ... ... ... және ... мемлекеттік органға үстемдік етеді.
Бұрынғы бар билікті иемденген император мемлекет пен ... ... ... деп ... ... ... биліктің жлғарғы
әрі елдегі бірден-бір заң ... ... ... ... ... ... кеңесшілер палатасы да және төменгі өкілдер ... ... ... ... ... ... үкіметтің, соттың, басқа
мемлекеттік мекемелердің қызетін бақылауға ,император сарайы қызметін ... ... ... ... ... ... принціпін
орнатты. Парламент елдің ішкі және ... ... ... ... ... ие болды.Ол бюджетті қабылдап халықаралық
келісімдерді бекітеді.[10]
Президенттік республиканың классикалық ... елде ... ... ... және ... жүйесінің әрекетімен
айқындалады. Атқарушы биліктің қабылданған заңға тыйым салуға ,ал ... ... ... ... ... жылы ... ... бойынша АҚШ-та заң шығарушылық билік
Конгреске,атқарушы –Президентке ,соттық билік –Жоғарғы және ... ... ... бұл үш ... әр түрлі жолмен
қалыптасады.Конгресс тікелей ... ... ... ... ... ... сотты Президент пен Сенат бірге
сайлайды.Бұл сайланбалы органдардың уақыттары әр ... ... ... екі ... ... алты ... Президент 4 жылға сайланса, ал
федералдық соттар қызметінде ... ... ... ... ... ... үш тармағының жеке-жеке тәуелсіз ... ... ... ... ... бір шеңберде қатаң
бекітуді керек етеді.Алайда ,даму басқа жолмен ... ... ... ... ... өзгермелі нормалары салынған
болатын.Ол ... жаңа ... ... бұрынғы модельді
өзгертті.Бұл биліктің үш тармағының қарым-қатынас нысанына ... да ... ... ... ... ... абсолютті
бөлінісі жағында олардың қызметтерінің де айқын бөлінісі ... ... ... заң ... құқықтан айырылды.Президент және
көптеген ведомстволар нормалық актілер қабылдау құқығына ие ... ... ... ... туындаса ,бірде Конгресстің өзі ондай
өкілетті беріп отырады.[11]
АҚЩ Конгресі –жоғарғы өкілді және заң ... ... ... ... ... және ... ... тұрады.Өкілдер палатасы-ұлттық
орган ,ол бір мандаттық округтардан екі жылға ... ... ... тұрғындардың санына қарамастан әр штаттан 2 ... ... ... ... екі ... ... бірі ... Сенатқа тұрақты жұмыс ... ... ... ... ... ... өкілдіктер Сенаттың өзгеше ролін
айқындайды. Сенаттыңмақұлдауымен Президент ... ... ... әкімшілікті ң лауазымды адамдарын қызметке бекітеді.[6]
АҚШ-тың саяси жүйесінде Конгресс екі ... ... ... ... және ... ... механизмімен
айқындалады.Біріншісі Конгрессті жүргізу мәселесін айқындаса ,екіншісі
Конгресстің билік өкілеттігінің жүзеге асуының нақты ... мен ... және ... ... ... ... ... нысаны бар заңшығарушы орган-парламенттің үшінші үлгісіне
жатады. ... ... ... пен ... ... ... ... өзгеше. Парламент атқарушы билікке сеімсіздік көрсете алады, ... ... ... ... ... институты бар. Сол
сияқты президенттің де парламент ... ... аса ... бар. Осындай үлгідегі парламент-Франция парламенті.
Әр елдің парламенті конституцияда көрсетілген ... ... ... да ... ... ... мемлекеттік
құрылыстың нысанына ғана емес, елдегі халықтың санына және сан ... ... ... ұлттық ерекшеліктерге де байланысты. Осыған
сай парламенттердің бір не қос ... ... ... ... 10 ... ... халқы бар демократиялық
мемлекеттерде парламент екі палаталы жүйеде құрылады. Мұндай мемлекеттер
қатарына АҚШ,Канада, ГФР, Австралия, ... ... т.б. ... ... Дания, Люксенбург, Финляндия, Непал, Жаңа
Зеландия, Швеция, Израиль сияқты ... ... бір ... ... ... ... ... парламент саяси сахнаға екі
палаталы болып келген. Алғаш парламент құрылған Англияда ... ... ... ... ... ... буржуазия мен
демократиялық пиғылдағы халық өкілдерінен тұратын төменгі палатаны тежеп
отыру мақсатымен дүниеге келген. Мұндай ... қос ... ... ... ... бір ... немесе екі палаталы болуы туралы
ғалымдардың пікірі біржақты емес. Көптеген ғалымдар ... ... ... ... палатасы екенін көрсетеді. Бұлардың жақтастары біртұтас
мемлекетте ... ... ... ... ... айта ... екі палаталы
федерация субъектілерінің мүддесін қорғайтын федеративтік мемлекеттер үшін
ғана қажет дейді. Ол біртұтас мемлекетте төмені ... ... ... ... ... оның ... созылуына әкеледі.
Бұл пікірлерде шындық жоқ емес. Бұл арада ... ... ... ... бір ... себебін айта кеткен артық болмас. Жоғарғы палата ... ... ... бұқарасының мүддесін көздеген төменгі палатаның
әрекетін тежеп отырады. Осы мағынада атқарушы биліктің жоғары палатаға ... арқа ... ... ... жай ... керек.
Бүгінгі көптеген елдердегі Парламент жұмысымен танысу жоғарғы палата
депутаттарының өкілеттік ... ... ... ... ... ... құрамы жаңарып отырады. Бұл оларды ерекше жағдайда
ұстап, белгілі ұйымдық артықшылықтар ... ... ... ... игі әсер ... ... орны мен рөлі мемлекетті басқарудың нысанына да тікелей
байланысты. Сол себепті бүгінгі саясаттану ... ... ... көп ... ... және парламенттік нысанының қайсысы тиімді
деген пікірталастар баршылық. ... ... ... ... , ... болып саилаған президенттің қолына бар
билік ... ... ... қызметінде тәртіп орнатып,
оның қалыпты жұмыс істеуіне игі әсер ... Ал ... ... ... ... ... және ... басқаруына байланысты
көптеген елеулі кемшіліктер кетуінің ... ... ... Олар ... жобасының авторы, елдің төртінші президенті болған Джеймс
Медисонның заң шығару, атқарушы және сот биліктерін бір ... ... ... деп ... ... ... пікірін де келтіреді. Х.Д. Линц өзінің «
угрозы президенства » деген ... ... ... ... ... ... ойламаған дәрежеге дейін әлсіретіп жіберу
мүмкін екенін айта отырып, ... ... ... ... отырушы институты ретінде іс-әрекет жасай алатын монархтың немесе
республика ... ... бұл ... ... және ... ... құралдарынан айырады.Көбіне мұндай бейтарап тұлға тоқырау
кезеңінде ... ... ... ... немесе премьер мен құрамында саяси
қарсыластармен қатар ... ... да ... ... ... ... күш ... іс-әрекет жасауы мүмкін .Сонымен
бірге Х.Д.Линц ... ... ... ... ... кепіл бола алмайджы,бұған парламенттік басқару икемдірек
,себебі саяси тұрақтылықты қоғамдық келісім қамтамасыз етеді ... ... ... ... ... ,республиканың парламенттік нысанын
абсолюттеуге болмайтындығын айта ... ... ... ... конституция жаңа Вашингтонның, Хаурестің және Линкольнның
шықпасына кепілдік бере алмайтын болса, ешқандай парламенттік режим де ... ... ... ... ... бере ... ой
тастайды.Ал Америкалық ғалым Дональд Л.Горовиц әр түрлі басқару
нысандарын талдай ... ... ... да ... жеткізе бермейтіндігін айтады.
Сонымен қорыта келе айтарымыз, Парламенттің орны қоғамдағы саяси
жүйенің сипатымен айқындалады.Парламенттік, ... және ... ... демократиялық мұраттар көрінісі болғанымен
,парламеннтің және мемлекеттік құрылымға, оны басқарудың саяси ... ... ... ... ... жаңа жағдайдағы дағдарысы және
билікті бөлу институтын енгізу.
ХХ ғасырдың аяғында әлемдік социалистік жүйе құлап,оның алып отаны,
–Кеңес Одағы ... ... ... азаттығы еңбектің
үстемдігі, т.т. толып жатқан идеялармен әлемдік ... ... ... ... ... ... қол үзіп, тоталитарлық әміршілдік жүйеге
тап болып, мұраттарына жете алмайды. Қандай бір ұлы идея ... ол ... ... ... көне ... ... тағы ... идеяның иесі большевиктер партиясы қазан төңкерісінен кейін
Ресейде дара ... ... ... ... ... ... біте қайнасып, кейін тіпті бірыңғай билеуші партияға айналды.Бұл
әсіресе, 1978 жылы қабылданған Конституцияға атышулы 6-баптың енгізілуімен
заңдастырылды.Сөйтіп, саяси ... ... ... ... ... ... оның диктатурасын ың орнауына ... ... ... ... және ... ... оның саяси жүйесінің, мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардың ұйтқысы
–Кеңес Одағының ... ... ... ішкі және ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық саласын билеп-
төстеді.Партия халық үшін өмір ... және ... ... ... ... ... ғана ... сипаттан аса алмайды, бүкіл халық
аттөбеліндей партия кадрлеріне қызмет етті.[13]
Партияның идеалогиялық слсасындағы негізгі мақсаты жаңа ... ... сана мен ... ... ие болған жаңа адамын қалыптастыру
болатын.Сол себепті де ресми социалистік идеалогия рухани ... ... ... ... ... ... ... жаппай бақылау
орнатылды.Кез келген өзгеше ойлауға тыйым салынды.Кейбір мәселеге болсын
баға партиялық саяси тұрғыдан берілді.Тағдырдың ... ... ... ... партия мүшелерінің іс-әрекеттері социалистік адамгершілікке жат
қылық деп бағаланып, олар партия ... ... ... босатылды. Себеп-салдарға көңіл бөліне бермеді.Болмаса өткен
ғасырдың партия қызметкерлері нормадан артық ... ... ... ... ... ... босап жатты.Сондай-ақ, шетелге баруда
үлкен ... ... ... шет елде не ... ... кейін
екі елдегі көрген-білгенді салыстыру ,шетелдің жетістігін айту ... ... ... қоғам барлығынан тамаша, алда деп
бағаланды.Оны қолдайтын пікір ... ... ... ... ... ... ... құралдарына бақылау қойып.сол үшін
мемлекеттік қадағалау жүйесін –цензураны іске қосты.
Кеңестік жүйенің ... ... ең ... экономикалық
саладағы стратегиялық, технологиялық артта қалу салдарынан болды. Бір кезде
Американы қуып жетіп, ... ... ... ... аяғы ... ... ... проблемалар күшейе ... ... –ақ ... ... ... ... және ... төтеп бере алмағаны барлық парасатты адамдарға
белгілі болатын.Жоспарлардың жыл сайынғы орындалмауы, экономиканың
құлдырауы, ... ... ... ... мол ауылшаруашылығы орын алып келді.Тек орасан ... ... ... тепе-теңдуік ұстап тұруға ғана әліміз
жетті.Экономиканы жаңғырттыруға тиісті орасан зор ... ... ... ... ... бөлігін жұтып жатқан космос
слссында жетістіктеріміз ғана ... ... ... кеңестік жүйе ұлттық мәселені шешуге мүлдем ... ... ... шешілгені және бір ғана кеңес халқы
құрылғаны туралы пікір жалған ... ... Бұл ... ... тарихының
бастапқы кезеңіндегі барлық халықтардың тағдырына ... ... ... ... өз алдына үлкен ... ... ... сан ... ... ... қоғамдык ... ... ... ... қарастырылып, ал қайсыбір
қоғамның болсын негізгі бастауы –азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... 1937 жылы ... ... құқықтары мен міндеттері Y111 тараудан орын алса, бұл
мәселе 1978 жылғы Конституцияның 5 ... ... ... ... ... қорына нұқсан келтірілді.Мәдениеттің,
ғылымның, әдебиет пен қоғамдық ойдың ең таңдаулы ... ... ... ... ... жаппай күштеп көшіру ұлттық құрылымдарды жоюға
әкелді.Кешегі тоталитарлық жүйеден көрген ең қайғылы, ауыр ... ... ... ... ... ... де ... жоқ еді.Қазақ
халқын қынадай қырған шектен тыс революцияшыл ... мен ... ... ... ... октябрі/тұсындағы әрбір үш қазақтың
біреуінің аштық пен айдаудың құрбаны болуы ,1937-38 жылдары ... ... ... ... ... Мәскеудегі орталықтың
зорлықшыл билеп-төстеуіне қарсы шыққан қазақ
жастарының 1986 жылғы тұнғыш демократиялық қозғалысының айуандықпен басып-
жанышталуы –бір халықтың
жарты ғасырдың ол жақ, бұл ... ... ... мұндай нәубетін ешбір
халық ғасырлап көрмеген шығар.Сөйтіп, қайсіьіреудің тауып айтқандай, азат
өмір азап өмірге айналды.
1996 жылғы 29 ... ... ... ... ... сөйлеген сөзінде Президентіміз Н.Назарбаевтың,,Біз бүгін
мемлекеттік деңгейде ойлай алатын ... ... ... деп, ұлттың
таңдаулы топтары әлі де тым ... деп ... ... ... ... ұғымының түсінігі.
Бастауын өткен ғасырдың сонау 30 жылдардың аяғынан алған еліміздің
Жоғарғы Кеңесі 90 ... ... өз ... ... ... өзіндік орны бар өкілді орган 50 ... ... ... ... ... өз ... мен ... жүзеге асырды.
Кеңестің қоғамның қалыптасуына өлшеусіз үлес қосып, оның ... ... ... ... асуына да, төмендеген сәтіне де мемлекеттік ... ... ... ... ... XXI ғасырдың аяғы кеңестік кеңестікке күрделі өзгерістер алып
келді. Алып империя құлап, социалистік саяси жүйе ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан да экономикалық өмірде
әлемдік нарық жолын таңдаса, саяси өмірде демократиялық үрдістерді мұрат
етті. Бұл ... ... ... биліктің бөлінуіне жол ашты.
Тәуелсіз елдің ... ... орын ... бұл идея 1995 ... ... ... [4]
Ата Заң Жоғарғы Кеңес туралы бұрыннан ... ... ... ... ... ... кезінде жан-
жақты талқылаудың, талай пікір таластың объектісі болған қос палаталы
Парламент деген атау да ... ... Бұл атау XII ... ... ... Оның реті бар ... Депутаттың 70-і өздерінің
негізгі жұмыстарынан босап, біріңғай депутаттық қызметпен айналысты. Шынына
келгенде, бұл әлі толық ... ... емес еді. ... ... Кеңестің
депутаттарының басым көпшілігі тек сессияларға ғана жиналды. Енді
жаңа Конституцияға, ... ... ... ... ... ... ... туралы» Конституциялық Заңға баиланысты заң
шығарушы орган мен оның мүшелерінің ... ... ... және ... жаупкершілігі Қазақстан Республикасы Парламенті,
оның палаталарының регламенттерінің арнаулы тарауларында да ... ... ... ие ... қос ... ... оның мемлекеттік биліктің басқа тармақтарымен қарым-қатынасы,
депутаттардың мәртебесі, т.б. түбегейлі ... ... ... ... Бұл ... жоғарғы кеңестер сияқты жылына 2-3 рет өткізілетін
сессияларға жиналып ... ... ... ... бұл ... ... ... жұмыс күнінен басталып, келер жылғы маусымның ... күні ... ... ... ететін, республикадағы заң шығару
функциясын жүзеге асыратын ең жоғары органға айналды.[18]
Қазақстан Республикасының Парламенті – заң ... ... ... ... ең ... өкілді органы. Ол тұрақты негізде жұмыс
істейтін екі ... ... пен ... тұрады. Парламенттің
өкілеттігі оның бірінші сессиясы ашылған сәттен ... ... ... ... ... ... кіріскен кезде аяқталады. ... ... ... ... ... Парламенттің кәсіби депутатының құқықтық ... да ... ... айқындалған.Ол кешегі Жоғарғы Кеңес депуттатарындай ... ... ... ... ... ... қол ... асырмайды,сессия жұмысы кезінде тұрақты жұмыс істейді.Парламент
депутаты басқа өкілді органның депутаты болуға ... ... де ... ... ... ,ақы ... өзге де жұмыс атқаруға
,кәсіпшілікпен шұғылдануға ,коммерциялық ұйымның басшы органының немесе
байқаушы кеңесінің ... ... ... ... ереженің бұзылуы
депутаттың өкілеттігін тоқтатуға әкеліп
соғады.Бұл ... ... ... ... конституциялық –құқықтық доктрина Парламент депутатын белгілі ... ... ... ... ... өкілі есебінде
қарастырылады.Сондықтан да ол депутат қандай да болсын аманатты мандатпен
байланысты емес және оны кері ... ... ... ... ... ... ... депутаттары ... ... ... ... ... ақтамаған
депутат заңмен белгіленген тәртіп бойынша сайлаушылардың көпшілігінің
шешімімен кез келген ... кері ... ... ... ... мандат пен кері шақырып алу құқығының ... сөз ... және өз ... ... дауыс беруі оның
тәуелсіздігін көрсететін факторлар.Депутаттың сөз және дауыс ... ... оның ... сөзі мен ... ... ... ... тық жауапқа тартылмайды,ол депутаттың өз ... ... ... саналады.[14]
Сондай –ақ ,Парламент депутатын оның өкілеттік мерзімі ішінде
тұтқынға алуға ,күштеп ... ,сот ... ... ... ... ... ... ұсталған немесе ауыр қылмыс
жасаған реттерден өзге ,тиісті Палатаның келісімінсіз ... ... ... ... қағидалар депутаттың тәелсіз қызметінің кепілі бола
алады.
Алайда,депутат ... ... ... ... себептен ол
партиялық тәртіпке бағынады.Екіншіден ,депутат өзінің сайлау ... ... де ... ... өзін ... округі пікіріменде ,талап-тілектеріменде есептеседі.Себебі,депутат
мандаты осы сайлау округі сайлаушыларынан алды.
Осымен «Кәсіби ... ... ... ... ұғымдарын қысқаша
етіп, Парламенттің құрылымы мен функцияларына тоқталайық.[2]
2.2. Қазақстан Республикасы Парламенттің құрылымы.
Парламенттің қос палаталығы ... ... ... ... және ... мен ... мүдделерін көздейтін
Сенаттыңісқимылын үйлестіріп отыру ... ... әр ... мен функциялары бар ,әрқайсысы өздері қарайтын
мәселелері бойынша жоғарғы саты ... ... ... жеке өздері қарайтын мәселелерді басқарудың қарауына
хақысы жоқ.Әр ... ... өз ... сай ... ... ... төрағасы мен оның орынбасарын сайлайды,тұрақты комитеттер
мен комиссилар құрады.
Палаталардың ... ... ... де ... бар.Сенат
Төрағасын Респулика Президенті ұсынады,ал Мәжіліс Төрағасын депутаттар
сайлайды.[3]
Парламенттің ... ... ... ... ең ... ... ... жұмыс істейтін комититтерін айту керек.Сенат пен
Мәжіліс өз сессиялары кезінде үздіксіз ... ... саны ... ... ... ... Мәжілісте қаржы және бюджет ,заң және
сот-құқықтық реформа ... ... ... және ... ... және ... даму ... және мәдени даму ,
экология мен ... ... ... ... жеті кабинет
бар.Ал Сенатта халықаралық істер,қорғаныс және қауыпсіздік ,аймақтық ... ... ... ... ,заң және ... реформа,экономика,қаржы
және бюджет,әлеуметтік және мәдени даму жөнінде барлығы 5 комитет бар Бұл
тұрақты комитеттер палаталардың ... ... бола ... ... ... аса маңызды буын ... ... ... бар еді. Сессияда қабылданатын заңдарды ,қаулыларды,т.т
дайындайтын Жоғарғы Кенестің аппаратары есебіндегі комитеттердің ... ... ... ... күн ... ... ... күндерге жиналадыда,
дауыс беріп,елдеріне қайтатын.Сессияда күні бұрын дайындалған депутаттар-
белгілі лауазымды тұлғалар,парти-кеңес ... ... ... ... ... ... депутат көбіне-көп тиісті
органдар дайындаған сөздерін оқып беретін.[11]
Парламенттің жұмыс огандары қатарына ... ... ... ... комиссиялары да жатады.Палаталардың ... ... ... шешу үшін ... пен ... тепе-теңдік
негізде бірлескен комиссиялар құру ға хақылы.Палаталар арасындағы келісім
бойынша тепе-теңдік принципте ... ... ... ... ... қаралып жатқан заң жобалары бойынша туындаған
келіспеушіліктерді ... үшін ... пен ... әрбір палата
депутаттарының бірдей санымен келісім комиссияларын ... ... өз ... ... шешеді.[18]
Конституциялық заңда депутаттық бірлестіктерге арналған 5 тармақтан
тұратын арнаулы 34 бап ... ... ... ... ... ... функцияларын және өзге де ... ... ... ... құруға қақылы/ деген
сөйлеммен басталады.
Фракция –саяси партияның немесе заңмен белгіленген ... өзге де ... ... өкілдік ететін
депутаттардың ... ... ... саяси партияның
неиесе өзге де ... ... ... ... ... ... тарихында Парламенттегі партиялық
фракциялар мен ... ... ... ... жылдары он ушінші
сайланған қос ... ... ... ... ... ... ... мүшесі ,15 –і бес ,16-ы төрт,21-
мәжілісімен мен 6 сенатор –үш,19 мәжілісімен 6 ... ... ... ... болып саналады.[22]
Партиялық құрылым –Қауымдар палатасының ... ... ... ... екі партия Қауымдар палатасындағы ресми екі тарапты
–үкіметтік көпшілік пен ресми оппозиция партиясын құрайды.Сайлауда жеңген
партия үкіметтік ... ... ... ... ... премьер-министрі
болады.Ал жеңілген азшылық парти я ресми оппозицияға жетекшілік етеді.[16]
Партиялық фракциялар –Қауымдар палатасының негізгі бөліктері болып
саналады.Олар ... ... деп ... ... ... ... фракциялар тәуелсіз құрылымдар деген мағынаны
береді ... ... ... ... тыс ... ... шешімдерімен ,не бұйрықтарымен байланысты болмайды.
Палатадағы дауыс берудің ... ... ... ... ... асады.Парламентте партиялықпринциптерді нығайтып ,кеін
фракциялардың күшеюіне ықпал етсе,екінші ,өкілді органдардың ... ... ... ... ... ... ... мүдеден гөрі .партиялық ұстаным ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз.[8]
2.3. Қазақстан Республикасы Парламенттің функциялары.
Саяси-құқықтық әдебиеттерде заң ... ... ... ... функциялардың барлығы да Парламент –ең жоғарғы
өкілді орган деген қағидадан ... ... екі ... ... және ... ... осы функциялар бірдей деңгейде кездесе
бермейді.Ол Парламенттің мемлекеттік органдар жүйесіндегі орны мен роліне,
өкілеттік дәрежесіне, ... ... ... ... ең басы ... - бұл ... заң шығарушылық функциясы. Заң шығарушылық
жұмыстың барлық кезеңдері мен жүйелігін қамтитын ... аса ... ... ... ... Заң ... ... басқарудың
құралы,құқықтық нормаларды жасауға бағытталған мемлекеттік органның ... ... ... ... ... ... және сыртқы саясаттың 2003 жылғы негігі
бағыттары туралы /Қазақстан халқына Жолдауында» Жыл ... ... ... ... ... ... заңдармен реттеле бастады»,- деп атап
көрсетті .Бұл сөз жоқ,ең алдымен,Парламенттің заң ... ... ... ... ... ... негізгі салалары
заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз етілді.Парламенттің хаң ... ... ... үшін ... ... үш ... мәселеде – мемлекеттік
құрылыс, экономикалық-әлеуметтік қатынастарды, еліміздің ... ... ... ... ... деп айта ... жылдары Парламенттің
заң шығарушылық қызметініңерекше басымдылықтағы бағыты қайсібір жылдары
экономикалық ... ... ... ... ... ... сауықтыруға бағытталған заңдарды қабылдауы болып отыр.[3]
Жалпы заң шығарушылық қызметі - аса күрделі ... ... ... және 8 жылдан астам депутаттық тәжірибемде ... ... ... отыратын бірнеше кезеңдерден тұрады.Бірінші
кезең – заң жобасын дайндау кезеңі. Бұл заң ... ... ... ... ... ... ... Респуликасы
Конституциясының 61-бабының 1-тармағына сәйкес заң шығару бастамасы
құқығы[8]
Парламент депутаттарына,республика ... ... заң ... құқығы дегенімізді қалай түсінуге болады. Бұл процесс ... ... ... жаңа заң ... ... ... ... немесе ондай заңдардың күшін жою туралы ұсыныс беру құқығы ... ... жаңа ... ... ... тууы да, оның ... ... күрделі процестің құрамдары. Қоғамның саяси-құқықтық, әлеуметтік-
экономикалық салаларындағы аса ... ... ... ... ... қажеттігін тану, болашақ заң жобасының тұжырымдамалық
идеясын анықтау, қоғамдағы әр ... ... ... мен ... мүдделерін мен мақсаттарын есепке алу және олардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау, т.б. мәселелер болашақ заң ... ... ... ... ... мен мамандарды, мемлекеттік немесе қоғамдық
ұйымдарды, ғылыми мекемелерді қатыстыра отырып құрылған Үкіметтің арнайы
комиссиясы заң ... ... Заң ... сапалы дайындалуы,
дүниежүзілік стандартқа сәйкес келуі, ... және орыс ... ... т.б. ... мәселелер осы кезеңде жүзеге асады.
Дайындалған жоба тиісті ... мен ... ... Олар ... ... заң ... Үкіметке тапсырылады.Кейінгі
кезде күрделі заң ... ... ... ... ... өтіп,
Үкіметтің отырысында арнайы талқыланып жүр. Сонан соң олар Парламентке
ұсынылады. Ал ... ... ... заң ... ... ... өз көзқарасын білдіруі керек. Практикада оған оң қорытынды
алу оп-оңай дүние емес.[2]
Жоғарғы Кеңес жағдайында заң ... ... ... субъектілері
көп болатын. 1993 жылғы Конституцияның 71-бабына ... ... ... ... заң шығару бастамасы құқығы Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... берілді. Ал 1995 жылғы Коституцияға сәйкес заң
шығару бастамасы құқығының ... ... ... ол ... және ... ... Бұл заң ... жоспарлауда,
дайындалуда және ұсынуда ... ... ... Ол, ... ... ... да игі әсер ететін фактор. [24]
Соңғы кездері заң шығару бастамасы құқығына ие ... ... ... ... әр ... ... жоқ ... Мысалы, осындай
субъектілер қатарына Республика Президенті, Конституциялық Кеңес, Жоғары
Сот және Бас Прокурор ұсынылды. Ал ... А. ... бұл ... ... да ... Ол ... «Конституционное право Республики
Казахстан» деген еңбегінде былай деп ... ... ... ... ... ... бар ма? Иә, бар. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына тікелей өзі ... жеке және ... ... ... ... бар. «Жолдау»
термині азаматтардың заң шығару органына жіберген заң жобаларын да қамтиды
деп ойлаймын». Ең ... ... заң ... ... керек.
Екіншіден, заң шығару ... ... ... ... ... айқындалып тұрғаннан кейін оған ... ... ... ... бар? ... соң ... ... нақтылықты сүйеді емес пе? Заң жобасы аса маңызды қоғамдық
қатынастарды ... ... ... оны «обращениемен» алмастыра салу
дұрыс болмайды.[6]
Заң шығару процесіндегі екінші кезең-заң жобаның Парламентке ... ... мен ... ұсынған заң жобаларына қойылатын белгілі
талаптар бар.Ол заң жобаларының тұжырымдамалық ... ... ... ... ... ... ... заңдық техникалардың сақталуы,
аударманың-қазақша мәтінің сапасы т.б. Осы ... ... ... ... ... ... ... аппаратында тіркеуден өткен
заң жобасы Мәжілістің тұрақты ... және ... ... ... ... ... ... Мәжіліс жалпы отырысында заң жобасының
мазмұнына сай бас комитетті айқындап, соған заң жобасын ... ... ... ... ... ... береді.
Мәжіліс заң жобасын егжей-тегжейлі қарайды. Жобаның әрбір бабы, әрбір
ережесі жеке-жеке талқыланады. Заң ... ... ... сай келеді деп
әбден көздері жеткенше, ол бірнеше қабат талқылануы мүмкін. Сонан соң ... ... ... ... ... Егер мәжіліс барлық
депутаттарының жартысынан астамы заң жобасы үшін ... ... ол ... ... Содан кейін заң жобасы Сенаттың қарауына жіберіледі. Онда ... ... ... талқыланады да, одан әрі қабылдау керек пе, әлде
қайтару керек пе деген ... ... қою ... ... Егер ... ... көбі заң ... жақтап дауыс берсе, заң
қабылданды деп есептелді. Тек осыдан ... ғана заң ... заң ... ... заңға Президент қол қоюы керек. Егер ол ... қол ... заң ... ... ... ... айтқанда, заңи күшіне енеді. Осы
сәттен былай қарай барлық мемлекеттік ... ... ... ... ... мен ... ... ережелерін
орындауға тиіс. [20]
Президент заңға қол қоймауы да мүмкін. Бұл вето қою деп ... ... ... ... ... оны кері ... Мұндай
жағдайда Парламент заңды қайтадан қарап, Президенттің ескертулерін еске
алады. Содан кейін заң тағы да ... қол ... ... қортылай келетін болсақ, заңдарды қабылдау тәртібі онай емес.
Олай болатын себебі – заң ... акт ... ... ... кейінгі жоғары заңи күш болады. Заң Когституцияға қайшы
келмеуге тиіс. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... келмейтін болуға тиісті. Сондықтан да ... ... ... ... ... неғұрлым маңызды мәселелер бойынша қабылданады.
Конституцияда былай деп жазылған: заңдар азаматтардың құқығы, бостандықтары
мен міндеттері, меншік, салық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және әскери қызмет, білім беру, денсаулық
сақтау, қоршаған ... ... ... пен мемлекет қауіпсіздігін
қамтамасыз ету т.с. мәселелер бойынша қабылданады.
Заңдарды шығырғандағы мақсат-адамдар өздерінің бір-бірімен қарым-
қатынасын құқықтық негізде құра ... ... ... ... ... ... бұзылған жағдайда азаматтар заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға өтініш
білдіре алатын болуы үшін мүмкіндік туғызу. Адамгершілікті, демократиялық
қоғам заңға сәйкестендіріліп, сол негізде ... ... ... ережелерін оқып үйрену, білу, игеру әрбір
адам үшін маңызды қажеттілік ... ... ... ... Е.М., ... Е.М., ... М.М. ... Эфолюция
государства и общества. Алматы, 1996ж.
2. Азаров Ю.П. ... ... ... для учителя/ Москва
«Просвещение» 1985г.
3. «Азаматтылық және басқаруға қатысу». XXI ... ... ... Бірінші бөлім Алматы, 2006ж.
4. Аманжол Қ., М.Сағдиев: деректі повесть
3. Бәкір Әбдіжәлел «Кәсіби парламент»
4. Венгеров А.Б. Теория государство и право. ... ... для ... ... Ғ. Сапарғалиев, А. Ибраев:«Мемлекет және құқық теориясы» Алматы, ... 1998 ... ... ... ... ... мен ... негіздері».
Алматы, 2003
7. «Егемен Қазақстан» Қазақстан Республикасының Заңы 24.03.98 ... ... Қ.Д., ... А.К., ... А.Н. ... және ... Алматы 1996ж.
9. Ибраева А.С., Сапарғалиев Ғ.С. Мемлекет және құқық теориясы Алматы, 1998
ж.
10. Комаров С.А.Общая теория государства и ... ... ... ... А.Қ.Мұхтарова, А.Н. ... және ... ... ... Н. ... парламентаризм саяси талдау».
13. Лазарев В.В.Общая теория государства и права. Москва,1996 г
14. Марченко М.Н. Теория государства и права. ... ... ... ... ... Государства и Права». //Под редакцией Комарова С.А.
Москва 1998г.
16. Основы государства и ... ... ... ... пособие.
Под.ред. Г.С. Сапаргалиева. Алматы, «Жеті жарғы» 1997ж.
17. Сальников В.П. «Правовая культура: ... ... ... и ... ... Демократия и законност. Самара 1991г.
18. Спиридонов Л.И. «Теория государства и права» Зерцало. Москва 1996г.
19. Теория государства и права ... М.Н. ... ... 1996 ... ... Государства и Права». Курс лекций. Под редакцией ... ... ...... ... ... Теория Государства и Права. Под редакцией Венгерова А.Б. ... ... ... и ... Под ... В.Н. Хропанюка. 2002г.
23. Учебное пособие «Введение в гражданское образование». Алматы 2002г.
24. Хропанюк В.Н. Теория государства и права Москва, 1995 ... ... М.Х., ... П.Н. ... ... Москва «Знание» 1995г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заң шығарушы органдар23 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь