Метрологияның теориялық негізі.

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3.4

І. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1. Метрологияның теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.7
1.2. Қазақстан Республикасындағы метрологияның дамутарихы ... ...7.10
1.3. Метрологияның ғылым мен өндірістегірөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ..10.11
1.4. Өлшем бірлігін қамтамасыз ету мемлекеттік жүесінің қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.14
1.5. Қазақстан Республикасының метрология саласындағы заң шығарушы базағаталдаужасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.18
1.6. Метрологиялық қамтамасыз етудің құқықтық негізі ... ... ... ...18.24
1.7. Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің нормативтік негізі ... ... ... 24.26

ІІ. ЕСЕПТІК БӨЛІМ
2.1. Қазақстанның заңды базасын қамтамасыз етуді ұйымдастыру...27.29
2.2. Қазақстан Республикасының метрология саласындағы заң шығарушы базасын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29.32

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
ҚР МӨЖ-сі өлшем бірлігін қамтамасыз ету негізінде субъект, нормалар, құралдар мен әрекет түрлері өзінде қамтитын бағынышты жүені құрастыруды қарастырды. Мысалға ҚР МӨЖ жүесіндегі ҚР Ст 2.11 сәйкес Қазақстан Республикасындағы бағынышты жүесіне калибрлеу жүесі орнатылған [10,159].
ҚР МӨЖ объектілері мен құрлымы 2 Қосымшада көрсетілген. ҚР МӨЖ-ң негізгі мақсаты - өлшем бірлігін қамтамасыз етудегі мәселелерді шешу үшін, нормативтік-құқықтық, техникалық және эканомикалық жағдайларды жасау болып табылады.
ҚР МӨЖ-ң негізгі міндеттеріне мыналар жатады (3 Қосымша):
өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөнінде оптималды басқару принціптер мен әрекеттерін дамыту;
• шама бірліктер эталонды базасын құру мен жетілдіру;
• метрология саласындағы негізгі терминдер мен анықтамаларды бекіту;
• өлшем бірлігін қамтамасыз етудің нормативтік базасын құру мен жетілдіру;
• метрология саласындағы ережелер, талаптар мен нормалармен бірге, халықаралық, мемлекетаралық, аймақтық және мемлекеттік ережелер, нормалар мен талаптардың оңтайлылығы;
• өлшеу саласындағы информациялық қамтамасыз етілу.
ҚР МӨЖ-ң негізгі ұстанымдары:
• ҚР-ң териториясында қолдануға рұқсат етілген заңды шама бірліктеріндегі өлшеу нәтижелерінің бірігуі;
• берілген ықтималдықпен орнатылған шекараларында орналасқан, қателігі бар өлшемді жүзеге асыру;
• өлшеу құралдарының шама бірлік эталондарынан өлшем бірлік мөлшеріне берілуі;
• заңды және нормативті құжаттарға сәйкес өлшем бірліктерін қамтамасыз ету бойынша әрекеттерді жүзеге асыру.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Стандартизация туралы» ҚР заңы.
2. «Сертификация туралы» ҚР заңы.
3. «Техникалық реттеу туралы» ҚР заңы, Алматы, 2005ж.
4. Асташенков А.И., Машков Х.О. «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» ҚР заңына өзгерістер еңгізу қажет // Заң шығарушы және қолданбалы метрология. 2000. №5. С.7-12.
5. Исаев Л.К., Малинский В.Д. Метрология және стандартизация. – М.: ИПК стандарттар шығару бапасөзі, 1996ж.
6. Крылова Г.Д. Стандартизация, сертификация, метрология негіздері: жоғарғы оқу орындары үшін оқулық – 2-ші баспа., қайта қаралған және қосымша қосылған – М.: ЮНИТН – ДАНА, 1999.711с.
7. Кузнецов В.А., Ялунин Г.В. Метрология негіздері. М.: ИПК Стандарттар шығару баспасөзі, 1998.-336с.
8. Лифиц И.М. Стандартизация, метрология, сертификация негіздері: Оқулық – 2-ші баспа, түзетілген және қосылған – М.: Юрайт – М, 2001.-268с.
9. Нысанбаева С.Н. және т.б. Сапаны басқару: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2000.-111с.
10. Стандартизация, метрология, сертификация және сапа менеджментінің негіздері. Оқу құралы. – Алматы: Қазақстандық маркетинг ассоцияциясы, 2003.-564с.
11. Сергеев А.Г., Латышев М.В., Терегеря В.В. Метрология, стандартизация, сертификация. Оқу құралы. – 2-ші баспа, қайта қаралған және қосылған – М.: Логос, 2004.-560с.
12. Метрология пәні бойынша дистационды оқыту үшін оқу әдістемелік кешені. Легостаева А.А., КЭУК, Қарағанды, 2006ж.
13. Храменков В.Н. және т.б. Сапаны басқару жүйесі мен метрология. М.: ИПК Стандарттарды шығару баспасөзі, 1999ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
................................. 3-4
І. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1. Метрологияның теориялық
негізі......................................................5-7
1.2. Қазақстан Республикасындағы метрологияның дамутарихы …....7-10
1.3. Метрологияның ғылым мен
өндірістегірөлі..................................10-11
1.4. ... ... ... ету ... ... ... жағдайы
…………………………………………………………….….12-14
1.5. Қазақстан Республикасының метрология саласындағы заң шығарушы
базағаталдаужасау ……………………………………….14-18
1.6. Метрологиялық қамтамасыз етудің құқықтық негізі …………...18-24
1.7. Өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... заңды базасын қамтамасыз етуді ұйымдастыру...27-29
2.2. Қазақстан Республикасының метрология саласындағы заң шығарушы
базасын жетілдіру ……………………………………......29-32
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.......................42
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... ... ету  ... ... ... түрлері өзінде қамтитын бағынышты жүені құрастыруды 
қарастырды. Мысалға ҚР МӨЖ жүесіндегі ҚР Ст 2.11 ... ... ... жүесіне калибрлеу жүесі орнатылған [10,159].
ҚР  МӨЖ объектілері мен құрлымы 2 Қосымшада көрсетілген. ҚР ... - ... ... ... шешу ... ... және эканомикалық жағдайларды жасау болып
табылады.
ҚР  МӨЖ-ң негізгі міндеттеріне мыналар  жатады (3 Қосымша):
өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөнінде оптималды басқару ... ... ... шама ... ... базасын құру мен жетілдіру;
• метрология саласындағы негізгі терминдер мен ... ... ... ... қамтамасыз етудің нормативтік базасын құру мен
жетілдіру;
• метрология саласындағы ... ... мен ... ... ... аймақтық және мемлекеттік ережелер,
нормалар мен талаптардың оңтайлылығы;
• өлшеу саласындағы информациялық қамтамасыз етілу.
ҚР  МӨЖ-ң негізгі ұстанымдары:
... ... ... ... ... ... ... орнатылған шекараларында орналасқан, қателігі
бар өлшемді жүзеге асыру;
• өлшеу құралдарының шама бірлік эталондарынан өлшем бірлік ... ... және ... ... ... ... бірліктерін қамтамасыз
ету бойынша әрекеттерді жүзеге асыру.
ҚР  МӨЖ объектілері мыналар:
• шама ... шама ... ... ... ... ... өлшеу нәтижелері мен әдістерінің және өлшеу құралдарына талап қою;
• өлшемді ... ... ... ... ... ... ... МӨЖ-ң объектілерін анығырақ қарастырамыз. Бұнда
өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүесінің ... ... Шама ... ... ... ... өлшеу жүесінің шама ... ... ... ... ... және ... жөніндегі өкілетті органның
шешімі бойынша халықаралық өлшеу жүесіне кірмейтін шама ... ... ... ҚР МӨЖ-ң техникалық
негізін шама ... ... ... ... ... мемлекет жүзеге асырады. Мемлекеттік эталондар шама
бірліктерін ... мен ... үшін ... ... ... есе немесе
үлестік мағынасында) және ол Қазақстан Республикасының териториясындағы
бастапқы ретінде ... ... ... ... беру ... Республикасында қолдануға рұқсат етілген шама бірлікті
анықтау үшін өлшеу құралдары қолданылады, және олар орнатылған ... ... ... ... ... ... қолданылатын мемлекеттік
метрологиялық қадағалаумен жүзеге асырылады (ҚР 23 бабы «Өлшем бірлігін
қамтамасыз ету ... заң), және олар ... ... ... және ... ... өкілетті органмен аккредиттеуге
керек, өнімдерді орындау әдістерін аттестацияланатын және ... ... ... ... ҚР ... ... метрологиялық
аттестация мен регистрациядан өтуі керек.
    ҚР-ң  ... ... ... ҚР ... ... стандартизация, метрология және сертификация жөніндегі
өкілетті орган бекітеді. 
    ҚР  ... ... ... ... ... және ... ... және нормативтік негізінің жиынтығы болып табылады.
ҚР  МӨЖ-ні ұйымдастыру негізі ҚР-ң қызметі  болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... органы мен ҚР-ң
Мемстандартымен жүргізіледі, олар 4 ... ... ... Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ҚР-ң ... ... ... ... ... асырады;
• метрология саласындағы іргелі зерттеулер жүргізуді ұйымдастырады;
• өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөніндегі нормативтік құжаттарды бекіту
мен ... ... ... ... ... ... ... және жасау тәртібін анықтайды;
• өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүесінің ... ... ... ... және аймақтық ұжымдарда Қазақстан
Республикасының өкілі болады;
• өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... метрологиясының техникалық негізін мыналар
құрайды:
• Қазақстан Республикасының метрологиялық қызметімен қолданылатын шама
бірліктерінің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мемлекет териториясында қолданылатын
заттар мен материалдардың құрамы мен қасиетінің стандартты үлгілері;
• заттар мен ... ... мен ... ... ... анықтама мәліметтері.
    ҚР  МӨЖ-ң нормативтік негізі мыналарды  регламенттейді:
• шама бірліктері;
... ... ... ... мен ... ... ... құралдарын калибрлеу мен тексерудің әдістері мен құралдары;
... ... ... ... ... өлшеу дәлдігінің нормалары;
• өлшеу дәлдігінің көрсеткіші мен өлшеу нәтижелерін көрсету формаларының
әдістері;
• өлшеуді орындау  әдістемесі;
... мен ... ... мен ... ... ... ... жобалау, құрлымдық және ... ... ... метрологиялық сараптауын, өлшеу құралдардың калибрлеуі мен
тексеруді, метрологиялық аттестацияны, сынауды ... мен ... ... ... терминдер мен анықтамалар.
    ҚР  МӨЖ номативтік құжаттары мыналарға  бөлінеді:
• номалар мен ережелерді және жалпы талаптарды ... ... ... ... да бір ... нормалар мен ережелерді және талаптарды
регламенттеу.
 ҚР  МӨЖ-дегі өлшем бірлігін қамтамасыз ету үшін ... ... (5 ... ҚР ... ... құжаттарды жасау мен жетілдіру;
• Қазақстан Республикасының  шама бірліктерінің мемлекеттік эталондарын
жасау, қолдану, сақтау және ... шама ... ... ... ... ... ... өлшемінің берілуі.
  Гигиенада ағзаға қоршаған ортаның (су, ... ... ол үшін көп  ... ... ... ... ... болмауы керек. Ол үшін
эксплуатация кезінде ... ... ... өтетін, метрологиялық
аттестациясы бар, сынаудан өткен өлшеу құралдарын ғана қолдану керек.
Өлшеу ... ... ... ... Аттестациялық әдістің талаптарын ескеріп, қолданған опператор өзінің
өлшеу нәтижелерінің дұрыстығында сенімді болуға болады және егер де ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... осының
бәрін практикада қолдана алатын  мамандар болуы керк (басты метролог,өлшеу 
күйі үшін жауап беруші, өлшемдерді қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... құрайды.
 Өлшеу кез-келген өндіріс бұйымы үшін қадағалау, сынау, дайындау және
жобалаудың барлық деңгейлерінен өтеді.
 Өлшеу ... даму ... ... дамыған мемлекеттердің техникалық
және ғылыми потенциалының көрсеткіші бағаланады.
 
    1.3. Өлшем  бірлігін  қамтамасыз  ету мемлекеттік  ...   ... ... ықтималдықтың  бекітілген
шекарасында орналасқан өлшеу қателігі және ... ... ... ... ... ... ... күйін айтамыз.
Яғни бұл өлшем бірлігін қайталап өткізуге ... ... олар ... ... ... ... қателігі «өлшеудің қатесі» деп атауға бола ма? Жоқ, себебі
қате деп оператормен жіберілген қатені айтады.
    Өлшем ... ... ету (ӨБҚ) ... ... ... қалпында ұстауға бағытталған,
сондай-ақ мемлекеттік стандарттар  мен басқа да ... ... ... ... ... ... мен ережелер [9,111].
    Өлшем бірлігін ... ... ... ... құқықтарын
дұрыс емес нәтижелер салдарынан сақтау ... ... 4-ші ... «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» заңының
формулировкасы туралы ойлансақ, ол ... ... ол ... ... ... бірлігін қамтамасыз етудің басқа мақсаттары (1 Қосымша):
• қызмет пен процесстердің, ... және ... өнім ... ... ... мен ... зерттеулер кезіндегі өлшемдердің дұрыстығы
• материалды және энергетикалық ресурстар есебінің дұрыстығы;
... ... ... ... ... ... ... еңбек және тұрмыс жағдайларының қауіпсіздігін ... мен ... ... кездегі өлшеу нәтижелерінің дұрыстығы.
    ӨБҚ – заттардың  құрамы мен ... ... ... ... ... ... хабарласу құрылғылары мен көлік  жұмыстарының сапасы ... ... ... ... ... ... құқығын дұрыс емес
өлшеу нәтижелерінің салдарынан қорғау кепілі болып табылады.
    Қазақстан Республикасының мемлекеттік қамтамасыз ету жүесі (ҚР МӨЖ)
бұл – Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ету ... ... ... мен ... түрлерінің мемлекеттік басқару
жүесі.
    Өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... және ... ... құру мен ... үшін салмақты алғышарттар болды:
o біріншіден, өлшеу адам әрекетімен жасалған жаппай өнім болып табылады,
және де ... ... ... ... ... өнім ... сапасын қадағалау, материалдық және энергетикалық құндылық
ресурстарының есебі, ауруларды ... ... және т.б. ... негізінде жыл сайын оларға деген сұраным өседі;
o екіншіден, ... адам ... ең ... ... ... және оның
сапасының талаптары (яғни дәлдікті) үздіксіз өсіп ... ... ... ынтымақтастықтың дамуы (сату, ғарышты танып білу
жөнінде бағдарламаларды бірігіп зерттеу, медицина ... ... ... ... ... ... ... талап етеді.
    Өлшеу мәліметтерінің дұрыстығы мен нақтылығын жоғарлату мәселесін
метрология шешуі керек, және ... ... ... ... оның нәтижелерінің шешімі, мемлекеттік шешу мәселелерінің
біріншісі болып ... ... ... қолдануымен,
тәжіребиелі жолмен алынған құбылыстардың, процесстердің, өнімдердің,
бұйымдардың, материалдар ... ... ... ... кез-
келген мәліметті қамтиды.
    Өлшеу жолымен алынған мәлімет, халық  шаруашылығының барлық дерлік
басқару органдарының әрекетіне негізделген. Бірақ бұл ... ... ... ... ... нәтижесі) оның дәлдік көрсеткіш мәнінің
бағалауы мен бекітілген бірлік түрінде берілсе ғана мүмкін [10,152].
    Осының  нәтижесінде өлшеу мәліметінің  анықтау, ... ... мен ... бағытталған метрологиялық әрекет өлшем бірлігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жүесін
еңгізер алдында ҚР метрологтары өзінің әрекеттерін өлшеу құралдары 
мен өлшемнің бірдейлігін қамтамасыз ету ... ... ... яғни ... ... келетін, мемлекетте бекітілген бірліктер мен олардың
метрологиялық сипаттамаларда барлық градуировканы иеленуді ... ... ... метрология дамуындағы жаңа негізгі
деңгейлер әкелуді ... ... ... рет ... заңды түрде өлшеу
нәтижелері мен метрологиялық қызмет процессінің ... ... оның ... ... ету ... ... құралдары мен өлшемнің бірдейлігін
қамтамасыз етудің мәні мен мақсаты өзгертіледі. ... ... ... ... ... бөлігі ретінде, өлшеу құралдары мен ... ... ету ... ... ... ... ... нормативтік құжаттардың комплексі
ретінде, өлшем бірлігін қамтамасыз ететін ... ... ... 1966 жылы ... ... және ... ... қабылданады, ал 1971 жылы ... ... ... аттестацияны, өлшеу құралдарының мемлекеттік ... ... мен ... ... ... сынауды өткізу
тәртібі мен ұйымдастыруды анықтайтын МӨЖ нормативтік құжаттар ... ... МӨЖ ... ... ... ... заманға сай метрологиялық
әрекеттерді жүзеге асыруды ... ... ... ... ... етудің
субъект, нормалар, құралдар мен әрекет түрлерін басқарып, оның нәтижесі
берілген ықтималдықта, ... ... ... заңды өлшем бірлігі күйіндегі мемлекеттік жүесі деп түсінеді.
  Осының  нәтижесінде Республиканың Мемстандарт  алдында қиын жағдайлар
қалыптасты, олардың негізгілері республикада қол ... ... ... ... ... ... ... құрып жасау, халықаралық
талаптарға сай келетін нормативтік құжаттарды дамыту болып табылады.
   Жоғарыда  айтылған мақсаттарға жету үшін 1993 жылы 18 ... ... ... ... бірлігі туралы» Қазақстан
Республикасының заңы қабылданады, ол ... ... ... ... мен ... мемлекеттік қадағалау
формаларына ауыстыруға мүмкіндік берді.
    Республика  үкімімен «Өлшем бірлігінін мемлекеттік  ... одан ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Халықаралық  заң шығарушы метрология ұйымына 
тең құқықты мүше ретінде кірді. ... ... ИСО ... болып және ТМД
мемлекеттері «Стандартизация, метрология және сертификация саласында
келісілген саясатты ... ... ... ... қол ... ... ... рөлі 
    Метрология  – бұл қажетті дәлдікті алу амалдары мен бірлікті
қамтамасыз ететін құралдар мен ... және ... ... ... үш ... ... ... заң  шығарушы және
қолданбалы метрология.
    Теориялық ... ... ... ... ... шама бірлігінің жүесін жасаумен және жаңа өлшеу әдістерін
дамытумен айналысады.
    Заң шығарушы ... ... ... өлшеу құралдары, ... ... ... метрология - әртүрлі саладағы теориялық  және
заң шығарушы ... ... ... ... ... ... ... ол кезде өлшем  бірлігі мен өлшенетін ауқымның арасындағы қатынас
табылатын болса.
    Қандай  да ... ... ... жоспарлау, болжау анализдері
кезінде, өнімнің  сапасы ... ... ... өнім ... ... және ... өндіру цикілі ... ... ... ... олар ... мен көрсеткіштердің, әр түрлі
физикалық шамалардың едәуір санын ... ... ... ... ... дұрыс шешімді қабылдауды
қамтамасыз етеді. Дұрыс емес мәлімет өнім сапасының  ... ... ... ... емес ... ... ... дұрыс емес бағалауына, сауда-коммерциялық опперациялар кезінде
есептен жеп қоюына әкеп соғады.
    Өлшемге ... ... ... ... алмасуды,
өлшеу құралдары мен  әдістерін стандартизациялау мүмкіндігін, халықаралық
сауда алмасу жүесіндегі сыналған өнім мен ... ... ... ... ... ... ... кезінде (техникалық
құралдармен өлшенген кездегі табылатын мән) алынған  мәндері дұрыс деп
үміттенеді. Алынған өлшеу ... ... ... ... ... ... басқа мамандар мен өлшеу лабараторияларын қатыстырады.
    Н.И. Тюриннің ... ... ... ... ... ... қандай да болсын нақты өлшеу құралдарын
қолданғанымен өлшемнің нақты мәнін алу мүмкін емес» деп жазған, яғни ... ... ... тең ... ... ... ... өлшемді
өлшенетін мәннің нақтысына жақындауына мүмкіндік береді, және де ықтималдық
теориясы бізді шектен шықпайтын ықтималдық ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің сенімділік
деңгейімен сипатталады. Міне осы өлшеу негізіне алынған.
    Егер  де біз өлшем туралы нақты және ... ... ... ... ... ... барлық
салалардағы өнімнің сенімділігін қамтамасыз ететін жаңа техналогиялар мен
материалдарды құру мүмкін емес ... ... ... ... әр түрлі  жердегі, әр түрлі
уақыттағы әр түрлі өлшеу құралдарының қолдануымен ... ... ... ... ... болады. Бұндай мәндерді тек қана олардың бір-біріне
жарампаздық шарты кезінде ғана ... ... ... ... нақтылығын жоғарлатуын өндірістің автоматизациясы
мәжбүр етеді [5,105].
    Мәселенің неғұрлым қиындығы, метрология ... ... ... ... ... ... ... Көп өндіріс 
салаларында өлшемге байланысты жыл сайын шығын көлемі 30%-ті құрайды.
    Метрологияны ... ... ... ... ... және т.б. ... үнемдеу мәселесін иеленеді, себебі
өлшемнің нақты есебін, ... мен су ... ... және ... газ, электрлік және жылу энергетикасының ... ... ... ... ... таразы құралдарының қателігі мынандай: өлшеу процесінде
өндірістің барлық өлшенген өнімнен 1% аңғарылмай қалады.
    Мұнай, газ, ... ... ... ... счетчигінің қателігі – 2% болса, онда 2% энергия
ескерілмей қалады. Егер де осы ... дән, ... газ, ... ... үшін
тоннада; электр энергиясы үшін килловатта берілсе онда жыл ... ... ... ... ... ... ... онда өнім мен материалдың
үлкен саны есептеледі.
    Метрологиялық қызметтін жоқ болуы, ... ... ... өнім ... ... ... т.б. ... үлкен  шығынға әкеледі.
    Өнімді  өндіру ... ... ... қоймай,
сонымен қатар белсенді ... ... ... сапа көрсеткіштерін бағалау мүмкіндігі ... де ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... өте үлкен. Медициналық өлшеу және
сынау құралдарының (адамға қалпына келтіретін әсер ... ... ... ... ... ... терапия және диагностика
кезінде өткізіледі.
    Биалогиялық ... ... және жеке ... ... мен ... ... пікір айтады. Биалогиялық объектіні емдеу мақсатымен
өткізілетін тарапта жанама ықпал ... оның ... ... ... ... болуы керек. Жанама ықпалы мен ағза параметрлерінің
өлшемдері нәтижесі бойынша ... ... ... мен ... ықпал етуі туралы қортынды жасайды.
    1929 жылы 1 қазанда Семипалатинсктін өлшем және таразы палатасының
аты Қазақстанның аймақтық өлшем және ... ... ... ... оны ... Н.З. ... ... Кеңесінің  шешімі бойынша Қазақтың
аймақты  палатасы Семипалатинсктен ... ... ... ... ... ... ... пен ұзындық өлшемдер мен манометрлер  болған.
    Қазақстандағы өндіріс пен мәдени-эканомикалық өмірдің дамуы,
салыстырып тексеру ... ... өсуі мен ... ... ... әкелді.
    1931 ... ... ... ... ... халық шаруашылықтың барлық салаларындағы сапа мен
өндіру деңгейлерін көтеру үшін ... ... табу ... ... негізіндегі өлшем мен таразының өкілетті
басқару орталығының басқармасына ... Одан ... 1935 жылы ... ... ... ... мен таразы бөліміне өзгертіледі, ал 1938 ... ... ... ... ... ... өлшеу құралдары мен
өлшем істері жөніндегі өкілетті басқару комитетіне ауыстырылды. 
 
    Басқару құрлымы орталық аппараттан және ... ... 14 ... ... ... саны ... 129 адам болған.
    Соғыс жылдарынан кейін халық шаруашылығы  қалпына келіп, өлшеу
құралдарының парк сандары көбейді.
    1995 ... ... ... ... ... ... дамуы 60-шы жылдарда басталды.
Осы жылдарда жабдықтандыру жағынан көрсеткіш құралдар мен ... ... ... 2-ші, 3-ші разрядты, облыстық лабараторияның
қарқынды құрылысы ... ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша
спекторіне кіретін ... ... ... құрылды.
    1971 ... ... ... ... еңгізіледі. Жаңа жағдаймен бірге
жаңа мақсаттар мен міндеттер анықталып, ... және ... ... ... ... ... ... Мемстандарттың негізгі мақсаттарының  бірі, мемлекеттегі
стандартизация мен  метрология ... ... ... даму ... ... ... мен ... техникалық деңгейінің жоғарлауының
тиімді амалдары ретінді стандартизация мен ... ... ... және оның ... ... мен ... азайту болып табылады.
    70-ші  ... ... ... ... ... ... ... мекемелерді салыстырып тексеру 
құрылғылармен қамтамасыз етуден  ... ... ... ... ... және төмен темпиратура
бойынша, қысым мен 100 мыңға дейін баратын күш және жоғарғы жиілік бойынша
жаңа лабараторияларды ... ... ... ... ... мен ... ғана емес, сондай-ақ Орта Азия мен Батыс Сібір
мемлекеттерді де қамтамасыз етеді [10,130].
    1972 ... ... ... ... изатоптарды  сақтауға барлық
мүмкіндікті жасап, альфа - , ... - , ...... ... ... ... ... диапазонын салыстырып тексеруді қамтамасыз
етеді.
    1996 ... ... ... ... ... ... ... 2-ші, 3-
ші разрядтары  ... ... ... мен стандарттар бойынша Қазақ
республикасының ... ... ... ... республикасының
стандартизация мен метралогия орталығы негізінде ... ... ... өнім ... мен ... ... ... етудің күйі мен
шығарылатын өнімнің сапасының ... мен ... ... ... жүзеге асыруға міндетті.
    1971жылы Қазақ КСМ мен бүкіл КСРО республикасында өлшеу құралдарының
  бірдейлігін қамтамасыз ететін  ... ... ... ... ... жұмыс істелді.
    Республикадағы өндірістермен шығарылатын жәнежасалынатын өлшеу ралда
ры  мемлекеттік сынаудан өткізіледі, өндірістің бірлік өлшеу құралдарын
метрологиялық  аттестациялауды ұйымдастырады, ... ... ... ... ... басталады. Осындай жұмыстар
халық шаруашылығының әр түрлі салаларындағы ... ... ... ... болды.
    1977жылы КСРО-ң Мемстандарт тапсырысы бойынша Алма-
Атының стандартизация  және метрология орталығында (АСМО) түсті металдарға
арналған мемлекеттік стандарт үлгілері (МСҮ) жасалды. Барлық ... ... ... ... ... МСҮ ... техникалық құрылғы жасалды. МСҮ-ң ... 35 түрі ... ... және МСҮ-ң 9000 данасы жасалынды [10,135].
    Республикада 8 млн. астам өлшеу құралдарының эксплуатациясы болды.
Осындай метрологиялық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... базасы негізінде
эталондық база құрылды. Республика 17 жұмыс эталондағы 13 мың ... ... ... ... (ӨҚК), соның ішінде 1-ші
разрядтың бастапқы 500-ден, 2-ші ... ... ... ... ... өзінің тәуелсіздігін алғаннан
кейін, бұрынғы КСРО мен ... ... ... Мемстандарттың жүесі мен
республиканың эканомика құрлымында едәуір өзгерістер бола бастады. 
 
 
    Рессей Федерациясы мен Украинада орналасқан
метрологиялық институттар 1992 жылға дейін бірегей ... ... ... ... ... ... ... 17 түрі бойынша,
метрология саласындағы нормативтік құжаттар мен негізгі стандарттарды жасау
еңгізілді.
 Өлшеу ... ... ... ... ... сәйкестігі мен типтің бекіту мақсатымен өлшеу
құралдарын сынау;
o ... ... ... аттестациялауы;
o өлшеу құралдарын калибрлеу мен салыстырып тексеру;
o өлшеуді орындау әдістемесінің метрологиялық аттестациясы:
o өлшем бірлігін қамтамасыз ету бойынша әрекеттерді ... ... ... бақылау мен метрологиялық қадағалау;
o МӨЖ-ң эксперт-аудиторларын дайындау мен атестациялау;
o өлшем бірлігін қамтамасыз ету саласындағы мамандылығын жетілдіру;
o ... ... ... ... ... халықаралық келісім шарт негізінде,
шет елдерінде метралогия саласында жасалған жұмыс нәтижелерін
мойындауды қамтамасыз ... ... ... ... және ... ұжымдардың жұмыстарына
қатысу.
 
 Қазақстан Республикасының метрология саласындағы 
заң шығарушы базаға талдау  жасу. 
    2.1 Метрологиялық қамтамасыз етудің құқықтық негізі. 
    Еліміздегі  эканомикалық ... ... ... ... және ... ... қабілеттілігін жоғарлату 
болып табылады.
    Өнімнің сапасы мен қызметін ... ... ... ... ол ... жоғарғы сапаны қамтамасыз ету ... ... ... құру мен ... ... ... және
өндіру кезіндегі өлшеу күйі мен деңгейіне байланысты.
    Өлшеу нәтижесіндегі тұтынушыларды ... ... ... қоғамның соңғы мақсаты болып табылады.
    Елімізде  және халықаралық деңгейдегі ... ... ... ... болып  табылады.
    Жоғарыда  айтылып кеткен мәселелерді жүзеге асыру үшін ҚР-да 1993
жылы 18 қаңтарда ... ... ... заң ... бұл ... ... инфоқұрлымның басқармасын заңды принціптерге
ауыстыруға мүмкіндік беріп, келесі мемлекеттік қадағалау формасын бекітеді:
o ... ... ... ... мен ... ... ... құралдарының мемлекеттік метрологиялық аттестациялауын;
o өлшеу құралдарын мемлекеттік салыстырып тексеру;
o өлшеу құралдарын прокаттау, сату, жөндеу, салыстырып тексеру, ... ... ... ... орау және сату ... түрлі қораптағы бөліп оралған тауардың
сапасы бойынша мемлекеттік қадағалау;
o ... ... мен ... ... ... орындау
әдістемелерін, өлшеу құралдарын қолдану мен күйін ... ... және ... ... мен ... заң ... ... құжаттары мен таразы және өлшем бойынша Генеральді
конференция шешімінің ... ... ... ... ассамблеясы, 1992 жылы 13 сәуірден «Стандартизация, метрология
және сертификация саласындағы келісілген ... ... ... келісімді ескере отырып, осы саладағы құқықтық ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өлшем бірлігін қамтамасыз ету сұрақтары
бойынша шаруашылық субъектілер мен ... ... ... ... ... ... ... және қате өлшеу салдарынан жеке ... ... ... ... ... мемлекеттер
одағындағы
өлшем бірлігін қамтамасыз етудің заңды негізінің  жиынтығы түрінде,
кепілді растау құжаты ... ... ... ... жылы 7 ... ... ... Республикасының
стандартизация, метрология және сертификация жөніндегі ... ... ... қамтамасыз ету туралы» модальды заң негізінде жасалған
«Өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... заң ... ... ... ... ... ... және ұйымдастыру негіздерін орнатады, метрология
саласында мемлекеттік басқару органдарымен жеке және ... ... ... ... ... қатынастарды реттейді және ол
азаматтар мен Қазақстан Республикасының заңды мүдделерін, өлшеулердің дұрыс
емес нәтижелердің салдарынан қорғауға бағытталған.
    Заң ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етумен
байланысты жүзеге асырылатын әрекеттер мен жеке және ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету туралы»  заңы 7 тараудан, 31
баптан тұрады:
    І тарау. Жалпы ережелер.
    1 Бап. Осы заңда пайдаланылатын  негізгі ұғымдар.
    2 ... ... ... Бап. Өлшем бірлігін қамтамасыз  ету мақсаттары.
    5 Бап. Өлшем бірлігін қамтамасыз  етуді мемлекеттік басқару.
    ІІ  тарау. Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүесі.
    6 ... ... ... етудің мемлекеттік жүесінің 
объектілері.
    8 ... ... Бап. Шама ... ... ... Бап. Өлшем құралдары.
    12 Бап. Өлшемдерді орындау әдістемелері.
    ІІІ тарау. Метрологиялық қызмет.
    13 Бап. Метрологиялық қызметтін  құрлымы.
    14 Бап. Мемлекеттік метрологиялық  қызмет.
    15 Бап. Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік қызметтері. 
 
    16Бап. Мемлекеттік басқару органдарының,
жеке және заңды тұлғалардың  метрологиялық қызметтері.
    ІV тарау. Өлшем құралдарының түрін бекіту, оларды ... ... ... және ... ... түрін бекіту және оларды метрологиялық
аттестациялау.
    18 Бап. Өлшем бірлігін қамтамасыз  ету саласында лицензиялау және 
аккредиттеу.
   19 Бап. Өлшем құралдарын салыстырып  тексеру.
    20 Бап. Өлшем құралдарын калибрлеу.
    V тарау. Мемлекеттік метрологиялық қадағалау.
    21 ... ... ... ... Бап. Мемлекеттік метрологиялық  қадағалаудың аясы.
    24 Бап. Мемлекеттік метрологиялық  қадағалау түрлері.
    25 Бап. Өлшем құралдарын шығарылуын, жай-күйін және қолдануын,
өлшемдерді орындау ... ... шама ... ... ережелер мен нормалардың сақталуын мемлекеттік
метралогиялық қадағалау.
    26 Бап. Сауда опперацияларын жасу  кезінде иеліктен шығарылатын
тауарлардың санын мемлекеттік метрологиялық қадағалау.
    27 ... ... ... қадағалауды жүзеге асыратын
лауазымды адамдардың құқықтары.
    VІ  тарау. Өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... шешу.
    29 Бап. Қақстан Республикасының  өлшем бірлігін қамтамасыз ету 
туралы заңдарын бұзғандық үшін  жауаптылық.
    30 Бап. Осы заң нормалардың ... ... ... шешу.
    VІІ  тарау. Өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстарды
қаржыландыру.
    31 ... ... ... ... ету ... заң шығару Қақақстан
Республикасының Конституциясына негізделген, «Өлшем бірлігін қаматамасыз
ету туралы» заңы мен ... ... ... ... ... ... мен ... тәртібін анықтайтын және басқа (өлшем бірлігін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... еңгізу
тәртібі, метрологиялық аттестацияны, өлшеу құралдарын салыстырып тексеру
мен  калибрлеуді өткізу ... ... ... ... өлшеуді орындау әдістерін қолдануға,
аттестациялауға және
жасауға қойылған талаптар және т.б.) ... ... ... ... ... ... Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ... негізін, нормативтік құжаттар комплексі
құрайды. Олар Қазақстан Республикасындағы қажетті ... ... ... ... ету ... ... ұйымдастыру мен өткізу
тәртібін регламенттейтін, бірдей нормалар мен ережелерді бекітеді.
    Қазақстан ... ... (6 ... шама бірліктерін;
o мемлекеттік салыстырып тексеру сызбалары мен шама бірліктерінің
мемлекеттік ... ... ... ... құралдары мен әдістерін және калибрлеуін;
o өлшеу құралдарының ... ... ... ... ... ... өлшем дәлдігінің көрсеткіштері мен өлшеу ... ... мен ... ... орындау әдістемелерін;
o материалдар мен заттардың қасиеті жөнінде мәліметтердің ... ... ... ... ... мен ... құрамы мен қасиетінің стандартты үлгілеріне
қойылатын талаптарын;
o материалдар мен заттардың қасиеттері ... ... ... ... ... ... және техналогиялық құжаттардың
метралогиялық сипаттаманың нормативтік құжаттарын калибрлеу ... ... ... ... ... мен ... тәртібін;
o метрология саласындағы терминдер мен анықтамаларды
    ҚР-ң  нормативтік құжаттары мыналарға  бөлінеді:
o негізгі, яғни нормалар мен ережелерді және жалпы талаптарды бекіту;
o қандай да ... ... ... ... мен ... ... регламенттеу;
    ҚР-ң  МӨЖ нормативтік құжаттарына бекітілген тәртіпті қолданылатын
мемлекетік стандарттар, халықаралық (аймақтық) стандарттар, ережелер, өлшем
 
 бірлігін  қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды өткізу тәртібі мен талаптарды
анықтайтын ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі  нормативтік құжаттар
стандартизация, метрология және сертификация саласындағы  заңнамаға сәйкес
жасалады және ... ... ... ... ... ... ... метрология және сертификация
жөніндегі өкілетті орган бекітеді.
    Төменде ҚР МӨЖ-ң қолданылатын нормативтік  құжаттары көрсетілген:
1. ҚР СТ 2.0-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... ҚР СТ 2.1-2000 «ҚР МӨЖ. ... мен ... ҚР СТ 2.2-97 «ҚР МӨЖ. Метрологиялық ережелерді сақтау, ... ... ... ... ... ... ... және
шығарылуын мемлекеттік метрологиялық қадағалауды жүзеге асыру тәртібі».
4. ҚР СТ 2.3-97 «ҚР МӨЖ. ... шама ... ... ... ... бекіту, регистарциялау, сақтау және қолдану ... ... ҚР СТ 2.4-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... ... тәртібі».
6. ҚР СТ 2.5-98 «ҚР МӨЖ. ... ... ... және
оларды аттестациялау тәртібі».
7. ҚР СТ 2.6-99 «ҚР МӨЖ. Өлшеу құралдарының ... ... ... ... бағдарламасының түрлері. Жасау, безендіру, бекіту және
регистрациялау тәртібі».
8. ҚР СТ 2.7-99 «ҚР МӨЖ. ... ... мен ... ... ... ... тәртібі».
9. ҚР СТ 2.8-99 «ҚР МӨЖ. Өлшеу құралдарын индикатор ... ... ҚР СТ 2.9-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... өндіру, салыстырып тксеру және
жөндеу бойынша лицензиялау тәртібі».
11. ҚР СТ 2.10-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... ... ҚР СТ 2.11-2000 «ҚР МӨЖ. Қазақстан Республикасының калибрлеу жүйесі.
Негізгі ұғымдар».
13. ҚР СТ 2.12-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... құралдарын калибрлеу. Орындауды ұйымдастыру тәртібі».
14. ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. ... газ ... ... ... мен құралдары».
15. ҚР СТ 2.14-2000 «ҚР МӨЖ. Сауда опперациялары  кезіндегі тауардың саны
бойынша  мемлекеттік метрологиялық қадағалауды жүргізу тәртібі» ... ПР ... ... жасалған).
16. ҚР  СТ 2.15-2000 «ҚР МӨЖ. Мемлекеттік 
17. метрологиялық қадағалау мен  мемлекеттік метрологиялық бақылау. 
Негізгі ұғымдар» (алғаш еңгізілген).
17.ҚР  СТ 2.18-2001 «ҚР МӨЖ. Өлшеуді ... ... ... ... ... тәртібі».
18.ҚР  СТ 2.20-2001 «ҚР МӨЖ. Салыстырып тексеру  таңбалары. Сақтау,
қолдану және  жасау тәртібі».
19.ҚР  СТ ... ... ... СТ  ... ... ... СТ  ... ... СТ ... «ҚР МӨЖ. Салыстырып тексеру 
сызбалары. Құрлымы мен мазмұны».
23.ҚР  ПР 50.24-96 ... ... ... ПР 50.2.26-96 ... ... ... ПР ... ... ... күйі».
26.ҚР  СТ 7.0-99 ... ... СТ 7.2-2000 ... ... аккредитациялау жүйесі.
Сертификация бойынша органдарға қойылатын талаптар» (ҚР СТ 3.294 ... ... СТ 7.3-2000 ... аккредитациялау жүйесі.
Сынау лабараторияларына  (орталықтарға) қойылатын талаптар» (3.2-94 ... ... СТ 7.4-2000 ... ... ... СТ 7.5-2000 ... аккредитациялау жүйесі.
Салыстырып  тексеру лабараторияларына қойылатын негізгі талаптар».
31.ҚР  СТ 7.8-2002 «Қазақстан Республикасының  аккредитациялау жүйесі.
Калибрлеу,  сынау және салыстырып тексеру  лабараторияларын ... ... 8.009-84 ... ... 8.010-99 ... ... 8.207-79 «ҚР МӨЖ. Көп ретті бақылаумен  тура өлшеулер.
Өлшеу нәтижелерін  өндеу әдістері. Негізгі ұғымдар».
35.МЕМСТ  8.395-80 ... 8.401-80 ... 8.417-81 ... ... ... 1552-86 «ҚР МӨЖ. Көп ретті және тура ... ... ... бағалау».
40.МЕМСТ  24555-81 ... ... ... ... ... ... «ҚР МӨЖ. Заңды тұлғалар мен мемлекеттік басқару
органдарының метрологиялық қызметі бойынша үлгілі ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің ұйымдастыру  ... ... ... ... ... ... мемлекеттік метрологиялық қызмет;
o сағат және жиілік бойынша мемлекеттік қызметі;
o материалдар мен заттардын құрамы мен ... ... ... ... ... мен заттардың қасиеті және физикалық константалар туралы
стандарттық анықтама мәліметтері мен қызметі;
o жеке және ... ... ... ... ... қызметі;
    Қазақстан Республикасының метрологиялық  қызметін ... ... ... ... стандартизация, метрология және сертификация бойынша өкілетті орган;
o ... ... ... ... ... ... ету бойынша  жұмыстардың мемлекеттік қадағалауын жүзеге асырады.
    Өкілетті  ... ... ... ... ... ... ету ... мемлекеттік саясатты
қалыптастыру мен реализациялау;
 
o Қазақстан Республикасының метрологиялық  қызметінің ... ... ... ... ... шама ... ... бекіту;
o шама бірліктерінің мемлекеттік эталондарын қолдау, сақтау, бекіту,
жасау ... ... шама ... ... ... ... Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің
мемлекеттік жүесін жетілдіру.
    Мемлекеттік ... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
o метрология салысындағы әдістемелік-ұйымдастыру, практикалық, ғылыми-
зерттеу жұмыстарды, ... ... ... ... ... шама ... эталон базасын құру және
жетілдіру;
o шама бірліктерінің өлшемін беру ... ... ... ... сай ... ... ... ету бойынша
нормативтік құжаттарды құру және жетілдіру;
o өлшем ... ... ету ... ... ... ... ... метрологияны дамытуға бағытталған жұмыстарды
жүргізу.
    Мемлкеттік  метрологиялық қадағалау мен  метрологиялық бақылау.
Метрологиялық  ... және ... ... ... қадағалау мен метрологиялық бақылау жүзеге асырады.
    Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... метрологиялық 
ережелер мен нормаларды сақтауды, сату кезіндегі тауардың ... ... ... ... әр ... ... ... оралған тауардың мөлшерін,
және импорттап сатудың әрекеттерін ... ... ... ... ... ... тексеру мақсатымен жүзеге асырылатын ... ... жеке және ... тұлғалардың метрологиялық қызметі.
    Мемлекеттік ... ... ... тексеру формасында жүзеге асырылады.
    Мемлкеттік  метрологиялық қадағалау негізінде:
o салыстырып тексеру графигі бойынша жоспарлы салыстырып тексеру ... бір ... ... емес өткізіледі;
o жоспарсыз салыстырып тексерулер мемлекеттік басқару органларының
арыздары мен жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... бұзу ... ... ... ... тексерулер алдынала ... ... ... мен ... басқару органдарының метрологиялық
қызметімен анықталады.
    Метрологиялық ... ... ... ... ... ... басқару 
органдағы метрологиялық қызметінің мамандарымен жүзеге асырылады.
    Метрологиялық объектілеріне жататындар:
    а) шама бірліктерінің эталондары;
    ә) өлшеу құралдары;
    б) өлшеуді орындау методикасы;
    в) өлшеу құралдарын юстировкалау, жасау, ... ... ... ... ... метрологиялық бақылау кезінде, мемлекеттік
метрологиялық қадағалау талаптарына ... ... ... ... қолда бар бастапқы эталондардың салыстырып тексеруін жүргізуге
арналған келісім шарттардын болуы;
o эталондарды эксплуатациялау мен сақтау шарттары.
    Ә. Өлшеу құралдарының күйі ... ... ... тексеріледі:
o салыстырып тексеруге жататын өлшеу құралдарын анықтау дұрыстығы;
o өлшеу құралдарын салыстырып тексеру мен калибрлеудің қазіргі заманға
сайлығын;
o ... ... ... мен ... ... сәйкестігі.
    Б. Өлшемді орындау әдістемесінің  метрологиялық бақылауды жүзеге
асыру кезінде мемлекеттік метрологиялық  қадағалау кезінде сияқты ... ... ... келесі объектілер мен әрекет түрлері
жатқызылу мүмкін:
o нормативтік ... ... ету мен ... ... мен ... ... мен белгілері;
o өлшеуді орындау әдістерін қолдану;
o өлшеу әдістері мен құралдарын дұрыс таңдау.
    Бұзышулық кезінде қолданылатын өлшем мен бақылау нәтижелерін хаттау
тәртібін, метрологиялық ... ... ... тұлғалардың міндеттерін,
жауапкершілігі мен құқығын, Қазақстан РЕспубликасының заңына сәйкес ... ... ... ... ... қызметі
орнатады. 
 
 
 
 
    3.Қазақстан Республикасының метрология 
саласындағы заң шығарушы базасын  жетілдіру.
    Саясатты  жүргізу кезінде прогресстің  алғышарты мемлекетіміздегі
отандық-эканомикалық өнімнің сапасын, қызмет көрсету  мен әлемдік рынокта
олардың бәсекелестікке қабілеттілігін жоғарлату болып ... ... ... ... ол тікелей  өндіру кезіндегі өлшеу күйімен  және
деңгейімен, бақылаумен, жоғары ... ... ... ... пен ... ... сертификация және сынаумен
байланысты.
    Өлшеу ... ... ... ... ... ... болып табылады.
    Мемлекет  және халықаралық деңгейде өлшем  бірлігін қамтамасыз ету,
мемлкеттін негізгі мақсаттарының бірі болып табылады.
    Жоғарыда  айтылып кеткен мәселелерді жүзеге асыру үшін ... ... 18 ... ... ... ... инфоқұрлымның басқармасын заңды 
принціптерге ауыстыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... құралдарының мемлекеттік сынаулар мен типтерін бекітеді;
o өлшеу құралдарының мемлекеттік метрологиялық аттестациялауын;
o өлшеу құралдарын ... ... ... ... ... ... сату, жөндеу, салыстырып тексеру, жасау
бойынша әрекеттерді лицензиялау;
o бөліп орау және сату кезінде ... ... ... ... тауардың
сапасы бойынша мемлекеттік қадағалау;
o метрологиялық нормалар мен ережелерін ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттік
қадағалау.
    Халықаралық таразы және өлшем бюросы мен Халықаралық  заң шығарушы
метрология ұжымының құжаттары  мен таразы және ... ... ... ... ... ассамблеясы, 1992 жылы 13 сәуірден «Стандартизация, метрология
және сертификация саласындағы ... ... ... туралы»
Парламентаралық келісімді ескере отырып, осы саладағы құқықтық ... ... ... ... ... жақындасуда
жәрдемдесуге ұмтылып, сондай-ақ өлшем бірлігін ... ету ... ... ... мен мелекеттік бақылау ұжымдары арасында
қатынасты реттеу мен дұрыс емес және қате өлшеу ... жеке және ... ... ... ... ... мемлекеттер одағындағы
өлшем бірлігін қамтамасыз етудің заңды негізінің  ... ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету туралы» модальды
заң қабылданды.
    2000 жылы 7 ... ... ... сертификация жөніндегі өкілетті 
роганның «Өлшем бірлігін қамтамасыз  ету туралы» модальды заң негізінде 
жасалған «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... заң ... ... ... ... етудің
құқықтық-эканомикалық және ұйымдастыру негіздерін орнатады, метрология
саласында мемлекеттік  басқару органдарымен жеке және ... ... ... ... ... қатынастарды реттейді және ол
азаматтар мен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... нәтижелердің салдарынан қорғауға бағытталған.
    Заң әрекетінің таралу салаларына ... ... ... ... ... ... ... өлшем бірлігін
қамтамасыз етумен байланысты жүзеге асырылатын ... мен жеке ... ... ... ... қамтамасыз етудің
мемлекеттік жүесінің нормативтік негізін, нормативтік құжаттар ... Олар ... ... ... өлшем дәлдігі ... ... ету ... ... ... мен ... ... бірдей нормалар мен ережелерді бекітеді.
tify">    Қазақстан Республикасының мемлекет-мүшелері ... ... және ... ... ... ... жүргізу туралы Үкіметаралық
келісім шартқа қол қойылды. Бұл  құжат бойынша материалдар мен ... мен ... ... үлгілері, стандарттық анықтама
мәліметтері, физикалық шама ... ... ... ... ... бірлігі сақталынады. Келісім калибрлеудің,
салыстырып тексерудің және өлшеу құралдарын сынау нәтижелерін келісіліп
қабылдау жағдайын құрайды.
    Жоғарыда  ... ... ... құжаттар қабылданған:
o өлшеу құралдарын калибрлеу, салыстырып тексеру, метрологиялық
аттестацияны бекіту типтері мен ... ... ... ... ... калибрлеуді, салыстырып тексеруді, сынауды
жүзеге асыратын лабараториялардың акктедитация нәтижелерін ... ... ... ... мен ... ... мен ... константалар туралы
мәліметті құру мен қолдану бойынша қызметтестік туралы келісім;
 
o ... ... ... мен  ... ... координациясы үшін стандартизация, метрология және
сертификация бойынша  МГС ғылыми-техникалық комиссия құрылады ... ... ... келісілген өлшем құралдарын қамтамасыз ету
сұрақтарына жататын, МГС шешімі мен үкіметаралық ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі кепілдемелерді жасау және өлшем бірлігін
қамтамасыз ету саласындағы мемлекетаралық нормативтік ... ... ... ұсыныстарды қалыптастыру бойынша материалдар мен заттардың қасиеттері
мен физикалық константалар туралы стандарттық анықтама мәліметтерді,
материалдар мен заттардың ... мен ... ... ... өлшеу құралдарының үлгілері мен мемлкетаралық
эталондарын қолдану және жасау бағдарламасын жетілдіру;
o ... ... ... ... мен ... бастапқы
эталондарды салыстыруды жүргізу бағдарламасын мемлекетаралық
жетілдіруді ... ... ... ... кеңесінің салалы жұмыс
комиссиясының МГС-ң әр түрлі ғылыми-техникалық комиссиялардың өзара
ықпалы.
    Қазақстанның  қатысуы туралы да ... ... ... талабымен  құрылып, МОЗИМ-ң басқарылуы Ресейде  болған, ... ... ... ... ... мен ... ... сұрақтар ретінде
МД және МР-ді жасайды. Өлшем құралдарының көбісі шикізат ... ... ... ... ... үлгілермен тексеріледі.
Қазақстанның шикізат экспорттаушылары үшін стандарттық үлгілері ... ... ... қол ... ... болып табылады. Бұған
ұқсас зерттеулерді (ИСО) ОБҚ-да жүргізілген. «Физико-химиялық өлшеулер» ЦОО
астарлы комитетінде жұмыс ... ... және орыс ... ... жасалатын отандық стандарттардың талаптарын қосып кіргізеді. МР
және МД жалпы санынан, Қазақстанда 11% құрылды, және соның 60% ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қатысуы  мыналарды қамтамасыз
етеді:
o ғылыми-техникалық жоспарларда – ірі шетелдік метрологиялық орталықтар
мен ұйымдардың жұмыс нәтижелері туралы ... ... алу. ... ... өлшем өнірісінде
шығын көлемін  едәуір азайтуға ... ету, ... ... ... деңгейін қолдап, шетел елдердің
тәжрібиелерді метрологиялық қызметті ... үшін ... ең ... ... қызметінің деңгейіне дейін жеткізу;
o Халықаралық сауда мен эканомика саласында – дайын бұйымдар ... ... ... техникалық параметрлерін қайталап
өлшеуге шығынды азайту, экспортталатын ... ... ... ... ... ... сенімділік деңгейін жоғарлату, ... ... ... ... ... еңгізу
жолымен және т.б. Қазақстан эканомикасын қорғау;
o саяси жоспарда – Қазақсанның жалпы авторитетін жоғарлатуына ... ... ... жасауға әсер етеді.
    Метрология  саласында басқа да халықаралық  ұжымдар жұмыс істейді:
РХКК –  ... ... ... ... ... ... халықаралық консультативті
комитет; ААХҰ – Азаматтық авиацияның халықаралық ұйымы; АЭХА – Атомдық
энергетика бойынша халықаралық ... ҒКЗК – ... ... ... ... және ... ... оқып-біліп,
метрология саласындағы  халықаралық келісім жүесін талдап, шет ... ... ... ... ... мен ... ... келдім:
әлемдік шаруашылық пен халықаралық эканомикалық қатынастардың ... ... ... ... метрология саласын жақсартып, жетілдіріп,
және әлемдік жетістіктер мен тенденциялар есебімен ... ... ... керек.
    Отандық стандартизация, метрология және сертификацияның ережелері
мен халықаралық ережелермен сәйкес келуі, қазір өте өткір ... ... ... ... ... әлемдік сауда ұйымына кіруінің
маңызды шарты болып ... ... ... ... шарты, практикалық
жұмыста өнім спасын қазіргі заманның ... ... ... ... ... ... болуы болып табылады.
    Қазақстанда ... ... ... ету туралы» 
заңын қабылдаған соң, ... ... ... ... жаңа даму ... басталады.
    Сонымен бірге бұл халықаралық ... мен ... ... сәйкес келуі деңгейі кезінде метрологиялық жұмыстың мемлекеттік
сипаттамасының принціптерін сақтауға мүмкіндік ... Бұл ең ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
қызметі мен коммерциялық метрологияның қызметінің болуымен сипатталады.
    Қазіргі өлшем бірлігін ... ... ... ... ... ... ету саласындағы 
заң шығару базаны жетілдіруге, ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығымен өлшем бірлігін
қамтамасыз ету саласындағы Қазақстанның ... ... ... ... ... метралогиялық орталыұтар мен метрологиялық
қызметтін жұмысы мен жүесін жақсарту мүмкіндігі көрінсе деймін.
Бұндай  жүйенің құрылуы мемлекетте әлуіметті-эканомикалық шарттардың
дамуы, әр ... ... ... сай  ... ассортименттін тауар өндіруге және мүдделі эканомиканы
қамтамасыз ететін сапалы өнімді қалпында ... үшін ... ... ... ... ... «Сертификация туралы» ҚР заңы.
3. «Техникалық реттеу туралы» ҚР ... ... ... Асташенков А.И., Машков Х.О. «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» ҚР
заңына ... ... ... // Заң ... және ... 2000. №5. С.7-12.
5. Исаев Л.К., Малинский В.Д. Метрология және стандартизация. – М.: ИПК
стандарттар шығару ... ... ... Г.Д. ... сертификация, метрология негіздері: жоғарғы
оқу орындары үшін оқулық – 2-ші ... ... ... және қосымша
қосылған – М.: ЮНИТН – ДАНА, 1999.711с.
7. Кузнецов В.А., Ялунин Г.В. Метрология ... М.: ИПК ... ... ... Лифиц И.М. Стандартизация, метрология, сертификация негіздері: Оқулық –
2-ші баспа, түзетілген және ... – М.: ... – М, ... ... С.Н. және т.б. ... басқару: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ
университеті, ... ... ... ... және сапа менеджментінің
негіздері. Оқу құралы. – Алматы: Қазақстандық ... ... ... А.Г., ... М.В., Терегеря В.В. Метрология, стандартизация,
сертификация. Оқу құралы. – 2-ші баспа, қайта қаралған және ... ... ... ... ... пәні бойынша дистационды оқыту үшін оқу әдістемелік кешені.
Легостаева А.А., КЭУК, Қарағанды, ... ... В.Н. және т.б. ... ... жүйесі мен метрология. М.: ИПК
Стандарттарды шығару баспасөзі, 1999ж.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Metrocom Service» ЖШС40 бет
Алматы метрополитені нысандарының технологиясы44 бет
Алматы метрополитеніндегі жаңа технология және еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету51 бет
Алматы қаласындағы метро құрылысы30 бет
Геодезиялық аспаптардың метрологиялық сипаттамасы, стандарттары44 бет
Дәрілерді сынауды метрологиялық қамтамасыз ету51 бет
Жылуэнергетикадағы Метрология, стандарттау және сапаны басқару11 бет
Заңнамалық метрологияның халықаралық ұйымы3 бет
Кәсіпорынды метрологиялық қамтамасыз ету жағдайын талдау тәртібі6 бет
Метрикалық есептер9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь