Оқыту әдістері

жоспары:
1. Оқыту әдістері, тәсілдері және құралдары туралы ұғым.
2. Оқыту әдістері және оларды жіктеу проблемасы.
3. Оқушыларға білім беретін дерек көздеріне сәйкес топтастырылған әдістер: сөздік әдістері, көрнекілік әдістері, тәжірибелік әдістер.
4. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру туралы көзқарасқа сүйеніп жіктелген әдістер.
5. Оқушылардың оқу.танымдық іс.әрекетін ұйымдастыру әдістері. Импрессия және экспрессия.
6. Ынталандыру әдістері. Ойын . оқыту әдісі.
7. Оқыту әдістерін жетілдіру және мұғалімнің сабақтар жүйесінде оларды таңдай білуі.
Әдіс – оқу-тәрбие жұмыстарының алдында тұрған міндеттерді дұрыс орындау үшін мұғалім мен оқушылардың бірлесіп жұмыс істеу үшін қолданатын тәсілдері. Әдіс арқылы мақсатқа жету үшін істелетін жұмыстар ретке келтіріледі. Оқыту әдістері танымға қызығушылық туғызып, оқушының ақыл-ойын дамытады, ізденуге, жаңа білімді түсінуге ықпал етеді. Оқытуда ең басты нәрсе – оқушылардың танымдық жұмыстары. Оқыту әдістері ең анық фактілерді білуді қамтамасыз етеді, теория мен тәжірибенің арасын жақындатады.
Тәсіл – оқыту әдісінің элементі. Жоспарды хабарлау, оқушылардың зейінін сабаққа аудару, оқушылардың мұғалім көрсеткен іс-қимылдарды қайталауы, ақыл-ой жұмыстары тәсілге жатады. Тәсіл оқу материалын түсінуге үлес қосады.
Оқыту тәсілдерінің түрлері:
• ой, зейін, ес, қабылдау, қиялды жақсарту тәсілдері;
• мәселелі жағдаят тудыруға көмектесетін тәсілдер;
• оқушылардың сезімдеріне әсер ететін тәсілдер;
• жеке оқушылар арасындағы қарым-қатынасты басқару
тәсілдері.
Сонымен тәсілдер оқыту әдістерінің құрамына кіреді, әдістің
жүзеге асуына көмектеседі.
Оқыту әдістерінің басты қызметі - оқыту, ынталандыру, дамыту, тәрбиелеу, ұйымдастыру.
Оқыту құралдары - білім алу, іскерлікті жасау көзі. Олар: көрнекі құралдар, оқулықтар, дидактикалық материалдар, техникалық оқыту құралдары, станоктар, оқу кабинеттері, зертханалар, ЭЕМ және ТВ, нақты объектілер, өндіріс, құрылыс.
2. Оқыту әдістері және оларды жіктеу мәселесі. Әдістер белгілі бір негіз бойынша топтарға бөлінеді.
XIX ғасырдың 20-30 жылдарында Б.Е.Райков, К.П.Ягодовский түсіндіру, тәжірибелік, зерттеу, зертханалық әдістерін жетілдірді.
Оқушылар сөзден, кітаптан, көрнекіліктен, тәжірибелік жұмыстардан білім алады. Осыны ескеріп 20-30 жылдарда Н.М.Верзилин, Е.Я. Голант сөздік, тәжірибелік, көрнекілік әдістерін ұсынады. Қазір компьютерлік жүйелер арқылы білім алу мүмкіндігі бар.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Ә.Иржанова. Жаңа стандарт негізінде бала танымын қалыптастыру. Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010 жыл. 39-41 б.
- Р.Омарова. 12 жылдық мектепке оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру. Оқу құралы. Ақтөбе. 2007 ж.
- Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., 1990. 321 бет.
- Формирование творческих способностей: сущность, условия, эффективность. Сб.науч. тр. Свердловчк. СИПИ 1990.
- Сайт бетінен А.З.Сисенованың «Ақпараттық технология-бүгінгі күн талабы» атты мақаласы
- Сайт бетінен Б.Жолмұханова «Ұрпақ тәрбиесі-ұлт болашағы» атты мақаласы.
        
        Оқыту‭ ‬әдістері
жоспары:
1.‎ ‏Оқыту‭ ‬әдістері,‭ ‬тәсілдері және‭ ‬құралдары туралы‭ ‬ұғым.
2.‎ ‏Оқыту‭ ‬әдістері және оларды жіктеу проблемасы.
3.‎ ‏Оқушыларға білім беретін дерек ... ... ... ... ... ... ‬көрнекілік‭ ‬әдістері,‭ ‬тәжірибелік‭ ‬әдістер.
4.‎ ‏Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру туралы ... ... ... ... ... оқу-танымдық іс-әрекетін‭ ‬ұйымдастыру‭ ‬әдістері.‭ ‬Импрессия және экспрессия.
6.‎ ‏Ынталандыру‭ ‬әдістері.‭ ‬Ойын‭ ‬-‭ ... ... ... ‬әдістерін жетілдіру және мұғалімнің сабақтар жүйесінде оларды таңдай білуі.
1.‎ ‏Оқыту‭ ‬әдістері,‭ ‬тәсілдері және‭ ‬құралдары туралы‭ ‬ұғым.‭
Әдіс‭ ‬– ... ... ... ... міндеттерді дұрыс орындау‭ ‬үшін мұғалім мен оқушылардың бірлесіп жұмыс істеу‭ ‬үшін‭ ‬қолданатын тәсілдері.‭ ‬Әдіс арқылы мақсатқа жету‭ ‬үшін істелетін ... ... ... ... ‬әдістері танымға‭ ‬қызығушылық туғызып,‭ ‬оқушының ақыл-ойын дамытады,‭ ‬ізденуге,‭ ‬жаңа білімді түсінуге ықпал етеді.‭ ‬Оқытуда ең басты нәрсе‭ ‬– ... ... ... ... ‬әдістері ең анық фактілерді білуді‭ ‬қамтамасыз етеді,‭ ‬теория мен тәжірибенің арасын жақындатады.
Тәсіл‭ ‬– оқыту‭ ‬әдісінің элементі.‭ ‬Жоспарды хабарлау,‭ ... ... ... ... ‬оқушылардың мұғалім көрсеткен іс-қимылдарды‭ ‬қайталауы,‭ ‬ақыл-ой жұмыстары тәсілге жатады.‭ ... оқу ... ... ... ... тәсілдерінің түрлері:
‎•‏ ой,‎ ‏зейін,‭ ‬ес,‭ ‬қабылдау,‭ ‬қиялды жақсарту тәсілдері‭;
• мәселелі жағдаят ... ... ... ... ... ‏әсер ететін тәсілдер‭;
• жеке оқушылар арасындағы‎ ‏қарым-қатынасты басқару
тәсілдері.
Сонымен тәсілдер оқыту‭ ‬әдістерінің‭ ‬құрамына кіреді,‭ ‬әдістің
жүзеге асуына көмектеседі.
Оқыту‭ ... ... ... ‬-‭ ... ‬ынталандыру,‭ ‬дамыту,‭ ‬тәрбиелеу,‭ ‬ұйымдастыру.
Оқыту‭ ‬құралдары‭ ‬-‭ ‬білім алу,‭ ‬іскерлікті жасау көзі.‭ ‬Олар:‭ ‬көрнекі‭ ... ... ... ... ... ... ‬құралдары,‭ ‬станоктар,‭ ‬оқу кабинеттері,‭ ‬зертханалар,‭ ‬ЭЕМ және ТВ,‭ ‬нақты объектілер,‭ ‬өндіріс,‭ ‬құрылыс.
2.‎ ‏Оқыту‭ ‬әдістері және оларды ... ... ... белгілі бір негіз бойынша топтарға бөлінеді.
XIX‭ ‬ғасырдың‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬зертханалық‭ ‬әдістерін жетілдірді.
Оқушылар сөзден,‭ ‬кітаптан,‭ ‬көрнекіліктен,‭ ‬тәжірибелік жұмыстардан білім алады.‭ ‬Осыны ескеріп‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬көрнекілік‭ ‬әдістерін‭ ‬ұсынады.‭ ‬Қазір компьютерлік жүйелер арқылы білім алу мүмкіндігі бар.
М.А.Данилов‭ (‬1899-1973‭)‬,‭ ... ... ... ... жету‭ ‬үшін‭ ‬қолданылатын‭ ‬әдістерді топтастырды.‭ ‬Олар:‭ ‬білім алу,‭ ‬іскерлік және дағдыларды‭ ‬қалыптастыру,‭ ‬білімді‭ ‬қолдану,‭ ‬шығармашылық іс-әрекет,‭ ‬бекіту,‭ ‬білім,‭ ‬іскерлік,‭ ... ... ... ... ... ... оқыту‭ ‬әдісі‭ ‬-‭ ‬дидактикалық мақсатқа жету‭ ‬үшін оқушылардың іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... алдында тұрған міндеттермен сәйкестендірілген.
И.Я.Лернер,‭ ‬М.Н.Скаткин оқыту‭ ‬әдістерін оқушылардың танымдық жұмыстарының түріне‭ ... ... ... ... ... ... ‬өз ... білім алудың жолдарын көрсетеді.
Оқытушының басшылығымен жұмыс істейтін оқушылардың танымдық белсенділігі‭ ‬әртүрлі.
Репродуктивтік‭ ‬әдіс арқылы оқушы‭ "‬дайын‭" ... ... ... ‬кейін‭ ‬қатесіз айтып бергенмен,‭ ‬оның ақыл-ой белсен ділігі төмен болады.
Эвристикалық‭ ‬әдіс арқылы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті арқылы алады.‭ ‬Бұл‭ ‬әдіс бастауыш мектептерге де ... ... ... ... түрде мәселелік,‭ ‬эвристикалық,‭ ‬зерттеу‭ ‬әдістерімен‭ ‬өткізу мүмкін болабермейді.
Ю.К.‭ ‬Бабанский оқу-танымдық іс-әрекетті ынталандыру‭ ‬әдістерін ... ‬Ол ... ‬3‭ ... ... ‬ынталандыру,‭ ‬бақылаудан тұратынын атап көрсетіп,‭ ‬әдістерді оқу-танымдық іс-әрекетті‭ ‬ұйымдастыру,‭ ‬ынталандыру,‭ ‬бақылау‭ ‬әдістері деп бөледі.
М.И.Махмутов оқыту‭ ... ... ... оқу‭ ‬әдістерін і іріктеген.‭ ‬Оқыту‭ ‬әдістері:‭ ‬а‭) ‬ақпарат беру‭ ‬әдісі,‭ ‬ә‭) ‬түсіндіру‭ ‬әдісі,‭ ‬б‭) ‬ынталандыру‭ ‬әдісі,‭ ‬в‭) ... ... ... ... ... байланысты оқыту мен оқудың тәсілдерін‭ (‬хабарлау,‭ ‬міндеттер‭ ‬қою,‭ ‬мұғалімнің тапсырма беруі,‭ ‬оқушылардың тыңдауы,‭ ‬жаттығулар орындауы,‭ ‬есептер шығаруы,‭ ‬мәтінді ... ... ... ... ... ‬Мысалы,‭ ‬мұғалім оқушыларға фактілер мен ережелерді хабарлайды,‭ ‬заттарды көрсетеді,‭ ‬фактілердің мәнін түсіндіреді,‭ ‬оларға сұрақтар‭ ... ... оны ... ... түсіндіру тәсілдері,‭ ‬дәлірек айтсақ фактілерді талдау,‭ ‬салыстыру,‭ ‬хабарлау,‭ ‬т.б басым болса,‭ ‬онда оқыту‭ ‬әдісін түсіндірмелі деп атауға ... ... ... тәсіл‭ ‬-‭ ‬ақпараттарды,‭ ‬фактілерді‭ ‬ұсынумен шектелсе,‭ (‬мысалы:‭ ‬мұғалім ... ... ... ... ... ... мәнін түсіндірмей,‭ ‬оны жаттау тәсілін айтады‭)‬,‭ ‬онда ... ... ... ... ... оны ... ‬ғана хабарлама‭ ‬әдісі деп атайды.‭ ‬Осыған сәйкес бірінші жағдайда оқушылар заттарды бақылап,‭ ‬фактілерді есінде сақтайды,‭ ‬мұғалімнің түсіндіргенін тындайды және ой ... ... ... ... ... іздейді.‭ ‬Бұл жерде оқу‭ ‬әдісі репродуктивтік,‭ ‬дәлірек айтсақ жаңа ережені оқушылар дайын күйінде меңгереді‭ (‬оқушылар фактілерді талдап,‭ ... ... ... ... ‬әдісі хабарлау‭ ‬әдісі болса,‭ ‬оқудың негізгі тәсілі жаттау,‭ ‬оқушылардың‭ ‬үлгі ... ... ... ... ... ... ... түрде орындаушылық деп атаймыз.
Сондықтан оқушының кітаппен жұмысы ... ... ... ... ... ... оқушы мәтінді талдаса,‭ ‬түсінгенін‭ ‬өз сөзімен айтса,‭ ‬онда кітаппен жұмыс оқу‭ ‬әдісі болып табылады.‭ ‬Егер монологтық баяндау‭ ‬әдісі‭ ‬қолданылса,‭ ‬онда ... ... ... ... ... ... ‬фактілерін хабарлап оқиғаларды суреттейді,‭ ‬іс-әрекеттің‭ ‬үлгілерін көрсетеді және оқушыларға тапсырмалар береді.‭ ‬Эвристикалық‭ ‬әдісті‭ ‬қолданғанда мәселелік деңгей‭ (‬оқушылардың белсенділігі‭) ‬едәуір‭ ‬көтеріледі,‭ ... ... ... ... ... және проблемалық тапсырмалар‭ ‬қосылады.‭ ‬Оқушылар мұғалімнің көмегімен‭ "‬жаңалық‭" ‬ашады,‭ ‬бірақ негізінен оқушылар‭ ‬өз бетімен жұмыс істейді.‭ ‬Зерттеу‭ ‬әдісін‭ ‬қолданғанда мұғалім ... ... ... ... ... жүргізу,‭ ‬қосымша ақпарат,‭ ‬фактілерді жинап оларды‭ ‬өз бетімен талдау және‭ ... ‬өз ойын ... ... ... ... ... ... ‬Оқушылар оларды‭ ‬өз бетімен орындайды,‭ ‬бірақ бұдан мұғалімнің басшылығы керек емес деген сөз тумайды.
2.‎ ... ... ... ... ... оқу ... ... таңдаған кезде жүреді.‭ ‬Ол дидактикалық мақсатқа,‭ ‬оқушылардың білім деңгейіне мұғалімнің‭ ‬өзінің ... ... ... ‬– оқу ... ... ‬баяндау.‭ ‬А.‭ ‬Байтұрсынов‭ "‬Сөзден‭ ‬әдемілеп‭ ‬әңгіме шығару‭ ‬өнері‭ ‬үй салу‭ ‬өнеріне‭ ‬үқсас‭" ‬дейді.‭ ... ... ... ... сөздің дұрыстығына,‭ ‬тілдің анықтығына,‭ ‬дәлдігіне,‭ ‬көркемділігіне,‭ ‬тіл тазалығына байланысты екенін дәлелдеп,‭ ... ... ... (‬ұқсату‭)‬,‭ ‬әсірелеу тәсілдерінің мәнін ашады.‭ ‬Міржақып Дулатов Оқытудың баяндау,‭ ‬әңгіме,‭ ... ... ... мән ... ... ... ... тақырыптарды‭ ‬әсерлі баяндаудың тәсілдерін көрсетіп берді.‭ ‬Ол‭ "‬баланы толық жауап беруге‭ ‬әдеттендіру керек‭"‬,‭ ‬-‭ ‬дейді.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬оқытушы көркемдеп оқытудың ... ... ... ... соны ... ... етеді.‭ "‬Балалар дұрыс оқи алмай,‭ ‬қиналған жерде мұғалім‭ ‬өзі оқып,‭ ... ... ‬-‭ ... ... ... барлық сатыларында‭ ‬қолданылып,‭ ‬әңгіменің сипаты,‭ ‬көлемі,‭ ‬ұзақтығы‭ ‬өзгереді.‭ ‬Әңгіме арқылы жаңа ... ... ... оған ... ... ... ‬Олар:
‎•‏ әңгіменің оқушылардың адамгершілігіне‎ ‏әсер етуі‭;
... ... ... ... ... ... ой ... дұрыстығын дәлелдейтін жарқын және нанымды мысалдардың,‎ ‏фактілердің жеткіліктілігі‭;
• әңгіменің жүйелілігі болуы керек‎;
... ... ... ... және ... ... фактілер,‎ ‏оқиғаларға берген бағасының болуы.
Түсіндіру‭ ‬– жеке‭ ‬ұғым,‭ ‬құбылыстарды,‭ ... ... ... ... ... ... ... баяндау.‭ ‬Мысалы,‭ ‬шет тілі сабағында жаңа мәтінді‭ ‬өтер ... ... жаңа ... ... ... ‬Мұғалім оқушыларға таныс емес‭ ‬құралдарды немесе басқа көрнекі‭ ‬құралдарды сабаққа алып келіп,‭ ‬жаңа материалды түсіндірмес бұрын оларды оқушыларға түсіндіреді.
Түсіндіру‭ ‬әдісі жаңа ... ... ... ... ... ... кезінде оқушылар білімді дұрыс меңгермегенде де‭ ‬қолданылады.
Химиялық,‭ ‬физикалық,‭ ‬математикалық есептерді шығарғанда теоремаларды оқығанда,‭ ‬табиғат және‭ ‬қоғам‭ ... ... ... және ... ашу кезінде түсіндіру‭ ‬әдісі жиі‭ ‬қолданылады.
Түсіндіру‭ ‬әдісіне‭ ‬қойылатын ... ... ... ‏және аңық тұжырымдау‭;
• себеп-салдар байланысын ашып,‎ ‏дәлелдер келтіру‭;
... ... ... ... ... ... ... жүйелілік.
Түсіндіру‭ ‬– оқыту‭ ‬әдісі ретінде‭ ‬әр жастағы балалар тобымен жұмыста кең‭ ‬қолданылады.‭ ‬Бірақ орта және ... ... оқу ... ... ‬оқушылардың ақыл-ой жұмысының мүмкіндіктері‭ ‬өскенде бұл‭ ‬әдіс кіші жастағы ... ... ... ... ... ‬– ... диалогтық‭ ‬әдісі,‭ ‬мұғалім оқушыларға мұқият ойластырылған сұрақтарды‭ ‬жүйелі‭ ‬қою арқылы олардың жаңа оқу материалын ... ... ... ... ... материалдарды‭ ‬қалай меңгергенін тексереді.‭ ‬Әңгімелесу‭ ‬-‭ ‬дидактикалық‭ ‬әдістің ескі түрі,‭ ‬оны ... ... ... ... ... ‬әңгімелесу‭ ‬әдісін Сократ‭ ‬әдісі деп атайды.
Оқу материалының мазмұны,‭ ‬оқушылардың шығармашылық танымдық‭ ‬қызметіне‭ ‬қарай дидактикалық процестегі‭ ‬әңгімелесу‭ ‬әдісінің көптеген түрлері бар.‭ ... ... ... ... ... ‬әңгіме,‭ ‬жаңа білімді‭ ‬қалыптастыру‭ (‬сократ,‭ ‬эвристикалық‭)‬,‭ ‬жинақтаушы,‭ ‬жүйелеуші және бекітуші‭ ‬әңгімелер арқылы оқушылардың іс-әрекеттің жаңа түріне,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Оқушыны жаңа білімді алуға белсене‭ ‬қатыстырып,‭ ‬оны білім алу‭ ‬әдістеріне,‭ ‬мұғалім‭ ‬қойған сұрақтарға‭ ‬өз бетімен ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың білімі мен тәжірибесіне сүйеніп,‭ ‬олардың жаңа білімді түсінуін,‭ ‬қорытынды жасауын жеңілдетеді.‭ ‬Бірлескен іс-әрекет арқылы оқушылар‭ ‬өздері еңбектеніп,‭ ‬ойланып жаңа ... ... ... ‬бекітетін‭ ‬әңгіме оқушылардан теориялық білімдерін,‭ ‬оны‭ ‬қолдану тәсілдерін жүйелеуге ... ... ‬өз ... жаңа оқу ... ... мәселелерді шешуге‭ ‬қолданады.
Әңгімелесу барысында мұғалім сұрақты бір оқушыға‭ (‬жеке‭ ‬әңгімелесу‭) ‬немесе барлық сынып оқушыларына‭ (‬жаппай‭) ‬қояды.‭ ‬Әңгімелесудің бір түрі‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... жеке ... ‬өткізуге болады,‭ ‬әсіресе жоғары сынып оқушылары‭ ‬өз пікірлерін айтып,‭ ‬сұрақтар‭ ... ... ... ... ... ... нәтижесі көп жағдайда сұрақтардың дұрыс‭ ‬қойылуына байланысты.
Әңгімелесу‭ ‬әдісінің артықшылықтары:
‎•‏ ес пен ... ... ... ... ... ... етуі‭;
• оқушылардың білімінің белгілі болуы‎;
• жақсы ... ... ... ... күші бар.
Әңгімелесу‭ ‬әдісінің кемшілігі:
‎•‏ уақыттың көп кетуі‎;
... ... ... ... ... ... ... мүмкін,‭ ‬оны басқа оқушылар естіп,‭ ‬есінде сақтап‭ ‬қалады.
Оқу пікірталастары оқытудың сөздік‭ ‬әдістерінің‭ ... ... орын ... ... оқыту процесіндегі ең басты‭ ‬қызметі‭ ‬-‭ ‬танымдық‭ ‬қызығушылықты ынталандыру,‭ ‬оқушыларды‭ ‬қандай да мәселе бойынша түрлі‭ ‬ғылыми көзқарастарды белсенді ... ... ... ... жеке ... ... ‬өзінің көзқарастарының негіздерін түсінуге жағдай жасау.‭ ‬Пікір-сайыс‭ ‬өткізу‭ ‬үшін оқушылардың дайындығы,‭ ‬талданатын мәселе бойынша кем дегенде екі‭ ‬ңарама-қарсы көзқарас болу ... ... ... пікірсайыс жүйесіз мәселеден ауытқып,‭ ‬нәтижесіз‭ ‬өтеді.‭ ‬Оқу пікірсайыстары оқушылардың‭ ... ... анық және дәл ... іскерлігінің болуын,‭ ‬дәйекті дәлелдерді‭ ‬құрастыра білуін талап етіп,‭ ‬оларды ойлауға,‭ ‬өз пікірінің дұрыстығын дәлелдеуге,‭ ‬ой жарыстыруға‭ ‬үйретеді.‭ ... сөз ... ... ... ... ... ... ‬оған‭ ‬әдепті түрде түзетулер енгізіп,‭ ‬өз пікірінің ақиқаттығына таласпай,‭ ‬соңғы сөзді айтуға‭ ‬құқығы бар екендігін ... ... ... ... ... ... мектептің жоғары сыныптарында,‭ ‬ішінара,‭ ‬орта мектептің бастауыш сыныптарында‭ ... ... ... ... ... және тәрбие береді,‭ ‬мәселені терең түсінуге,‭ ‬өз пікірін‭ ‬қорғауға,‭ ‬басқалардың пікірімен санасуға‭ ‬үйретеді.
Кітаппен және оқулықтармен жұмыс‭ ‬– оқытудың маңызды‭ ‬әдісі.‭ ... ... ... ... сабақта мұғалім басшылығымен жүзеге асады.‭ ‬Одан‭ ‬әрі оқушылар кітаппен жұмыс істеуге‭ ‬өздері‭ ‬үйренеді.‭ ... ... ‬өз ... ... ... ... бар.‭ ‬Олар:
‎•‏ конспектілеу‎ ‏-‎ ‏кітаптың мазмұнын‭ ‬қысқа баяндау‭;
• мәтіннің‎ ‏қарапайым және ... ... ... ... ... ‬үшін мәтінді оқып болған соң оны бөліктерге бөліп,‭ ‬әр бөлікке атау беру керек‭;
... ‏-‎ ... ... ... ... ... цитаталау‎ ‏-‎ ‏мәтінді сөзбе сөз көшіру.‭ ‬Міндетті түрде автор,‭ ‬кітап‭ (‬жұмыс‭) ‬аты,‭ ... ... ... ‬беттері көрсетіледі‭;
• аннотация‎ ‏— мәнді,‎ ‏елеулі мағынасын жоғалтпай мазмұнды‭ ‬қысқа баяндау‭;
... ‏-‎ ... ... ... ‬өз ... ... жазу‭;
• справка жазу‎ ‏-‎ ‏тапқан кітап,‭ ‬т.б.‭ ‬мағлұмат көзі туралы мәлімет.‭ ... ... ... ... ... ‬географиялық,‭ ‬т.б‭) ‬түрде болады‭;
• формалдық-логикалық модель‎ ‏-‎ ‏мәтіннің сызбасы‭;
... ... ‏– ... ... ... негізі‭ ‬ұғымдарды ретке келтіру.
Оқушылар‭ ‬үшін білім көзі‭ ‬– бақылау,‭ ‬мұғалім сөзі,‭ ‬баспа ... ... ... ‬құралдары,‭ ‬ғылыми‭ ‬– көпшілік‭ ‬әдебиеттер және журналдардан оқушылар түрлі ақпараттар алып,‭ ‬сабақта ... ... ... ‬кеңейтуге және тереңдетуге мүмкіндік алады,‭ ‬өз бетімен білім ... ... ... ... ... ‬әдісін меңгеру‭ ‬үшін ең алдымен оның тәсілдері меңгеріледі.
Кітаппен ... ... ... ... бастауыш мектепте‭ ‬қолданылатын,‭ ‬көп уақыт алатын статикалық оқу‭ ‬үлкен рөл ... ... ... ... ... ... ... мәтінді толық меңгерту,‭ ‬оған мәтіннің негізгі идеясын‭ ‬ұқтыру.‭ ‬Жаңа ақпаратты түсінудің‭ ... ... ‬– ... ... ... мен журналдарды тақырыпқа сай‭ ‬қолданады.‭ ‬Осы‭ ‬өздік жұмыстың жиі‭ ‬қолданылатын тәсілдері:
1.‎ ‏Белгілі бір ақпарат алу және ... ... ... ... оқып шығу.‭ ‬Осы мақсатқа жету‭ ‬үшін,‭ ‬мұғалім оқушыларға‭ ‬қысқа мерзім ішінде мәтінді‭ ‬қалай түсінуге ... ... ... ‬оқушылар мәтінді бір рет оқып шыққан соң,‭ ‬оны талдап,‭ ‬мәтіннің жоспарын жасайды.
2.‎ ‏Түсініксіз сөйлем және сөздердің мағынасын ... ... ... арқылы ашып,‭ ‬қосымша‭ ‬әдебиеттерден ақпараттар алып,‭ ‬керекті мәліметтерді конспектілеп,‭ ... ‬өз ... ... ... ‬Мұғалім оқушыларды мәтіндегі негізгі ойды бөлуге‭ ‬үйрету керек.‭ ‬Жоспар жасау‭ ‬үшін мәтіндер бір-бірімен‭ ... ... ... ... де,‭ ‬әр ... атау беріледі.
3.‎ ‏Қосымша‭ ‬әдебиеттерді‭ ‬қолдану‭ ‬үшін оқушылардың‭ ‬өз бетімен жұмыс істеу‭ ‬қабілеті болуы керек.‭ ‬Оқушылардың кітаптар мен ... сыни ... ... да‭ ... ... ... ... матрицасы‭ ‬-‭ ‬әртүрлі авторлардың еңбектеріндегі біртекті ойлар мен‭ ‬құбылыстарға салыстырмалы сипаттама беру.
Оқытуда‭ ‬қолданылатын көрнекілік‭ ‬әдістер
Көрнекілік‭ ‬әдісі.‭ ‬Әл-Фараби‭ ... ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ‬тәсілдерін‭ (‬түсіндіру,‭ ‬әсерлендіру,‭ ‬есте‭ ‬қалдыру‭) ‬ұсынады.‭ ‬Оқу материалын меңгеру көп жағдайда оқыту процесінде‭ ... ... ... және техникалық‭ ‬құралдарға байланысты.
Көрнекілік‭ ‬әдісі оқытудың сөздік және тәжірибелік‭ ‬әдістерімен‭ ‬өзара байланыста‭ ‬қолданылады және‭ ... ... ... ... ... сезім мүшелеріне‭ ‬әсер етіп,‭ ‬алуан түрлі сурет,‭ ... ... ... ... ... ... ... бейнелерін немесе оларды табиғи күйінде‭ ‬қабылдайды.‭ ‬Қазіргі мектепте осы мақсатпен ... және ... ... ... ... ‬Көрнекілік‭ ‬әдістерін шартты түрде екі‭ ‬үлкен топқа бөлуге болады:‭ ‬иллюстрация және ... ... ... ... ... ... ‬– атап айтсақ:‭ ‬плакат,‭ ‬кесте,‭ ‬картина,‭ ‬карта,‭ ‬тақтадағы суреттер,‭ ‬үлгілер көрсетіледі.
Демонстрацияның‭ (‬көрсету‭) ‬оқыту‭ ‬әдісі ... ... ... ... заттар мен‭ ‬құбылыстар тәжірибе жасау арқылы немесе ... ... ... ‬диафильмдерден көрсетіледі.
Оқу процесіне жаңа техникалық‭ ‬құралдарды енгізу‭ (‬теледидар,‭ ‬видеомагнитофондар‭) ‬оқытудың көрнекілік‭ ‬әдісінің мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... жаңа ... ‬– жеке тұлғалар‭ ‬қолданатын компьютерлерге ерекше көңіл бөлініп,‭ ‬мектептерде ... ... ... ... ... ... ‬оқу процесіне белгілі бір жағдаяттарды және процестерді‭ ‬үлгілеуге мүмкіндік беретін компьютерлерді енгізу ... де‭ ... ... ... ... ... оқулық мәтінінен меңгерілген көптеген процестерді‭ ‬қозғалыста,‭ ‬көрнекі ... ... ... ... ‬Компьютерлер,‭ ‬көрнекілік‭ ‬әдістерінің оқыту процесіндегі мүмкіндіктерін елеулі түрде кеңейтеді.
Оқытудың көрнекілік‭ ‬әдісінің шарттарды:
‎•‏ ... ... ... ... ... сабаөтың керек сәтінде‎ ‏қолдану‭;
• демонстрацияланған затты барлық оқушылардың көруі‎;
... ең ... ... ... ... құбылыстарды демонстрациялау кезінде берілетін түсініктерді мұқият ойластыру‎;
... ... оқу ... ... ... ... ... ‏құрал мен демонстрациялық‭ ‬қондырғылардан керекті мәліметтерді табуға оқушыларды‭ ‬ңатыстыру.
Оқытудың тәжірибелік‭ ‬әдістері арқылы оқушылар тәжірибелік‭ ... ... ... іскерліктері мен дағдыларын‭ ‬қалыптастырады.‭ ‬Тәжірибелік‭ ‬әдістер:‭ ‬жаттығулар,‭ ‬зертханалық және практикалық жұмыстар.
Жаттығу көмегімен ақыл-ой және тәжірибелік іс-әрекет меңгеріледі.‭ ‬Ол ... ... ... ‬оқу процесінің түрлі кезеңдерінде‭ ‬қолданылады.‭ ‬Оның сипатыжәне‭ ‬әдістемесі оқу пәнінің ... ... оқу ... ‬оқушылардың жасына байланысты.‭ ‬Жаттығу сипатына‭ ‬қарай ауызша,‭ ‬жазбаша,‭ ‬графикалық және оқу-еңбек деп бөлінеді.
Оқушылардың‭ ‬өз ... ... ... білу деңгейіне‭ ‬қарай жаттығулар бірнеше түрге бөлінеді:
‎•‏ белгілі білімдерді еске ... ... ... ... жаттығулар‭;
• білімді жаңа жағдайда‎ ... ... ... ... ауызша айтса,‭ ‬онда оны түсіндіру арқылы жаттығу деп атайды.‭ ‬Мұғалім оқушы іс-әрекетінен‭ ‬қателіктер тауып,‭ ‬оқушылардың ... ... ... ... жаттығулар логикалық ойды,‭ ‬есті,‭ ‬тілді оқушылардың зейінін дамытуға көмектеседі.
Жазбаша жаттығулар білімді бекіту және оны‭ ‬қолдану іскерлігін жасауда‭ ‬қолданылады.‭ ‬Оларды‭ ... ... ойды ... ... тіл мәдениетін,‭ ‬өздікті дамытуға көмектеседі.‭ ‬Әрбір оқу пәнінің міндетті бөлігі‭ ‬-‭ ‬ана тілінен шет ... ... ... ... шығарма жазу,‭ ‬суретпен жұмыс,‭ ‬өз бетімен мысалдар және есептер,‭ ... ... ... ... ‬көрініс‭ ‬әзірлеу.‭ ‬Жаттығуды орындау алдында оқушыларға теориялық материал түсіндіріліп,‭ ‬нұсқау беріледі.
Жазбаша жаттығулар:‭ ‬ана тілі,‭ ‬шет тілі,‭ ‬математика,‭ ‬т.б.‭ ... ... ... ... ‬мәтінді мәнерлеп оқып,‭ ‬грамматикалық ережелерді‭ ‬қолданып,‭ ‬көптеген жаттығулар жазады.
Графикалық ... ... ... ‬технологиялық карта,‭ ‬альбом,‭ ‬стенд жасау,‭ ‬экскурсия кезінде салған суреттер.
Оқу-еңбек жаттығулары:‭ ‬оқу шеберханаларындағы‭ ‬қағазбен,‭ ‬картонмен,‭ ‬ағашпен,‭ ‬металмен жұмыс істеу,‭ ‬әр түрлі‭ ... ... ... ... ... "‬Конструктор‭" ‬ойыншықтармен жұмыс істеу.
Жаттығу‭ ‬әдісіне‭ ‬қойылатын талаптар:
‎•‏ оны орындауға деген оқушылардың саналы ... ... ... ... ... ‏алдымен оқу материалын түсінуге көмектесетін,‭ ‬содан кейін есте ... ... ... жаңа ... ... ‬шығармашылықпен‭ ‬қолдануға,‭ ‬жаңа материалды бұрын меңгерген білім,‭ ‬іскерлік және дағдылар ... ... ... ... ... ... ‏Оқушылардың таным-белсенділігі деңгейіне‭ ‬қарай топтастырылған‭ ‬әдістер‭ (‬И.Я.Лернер,‭ ‬М.Н.Скаткин‭)
Түсіндірмелі-иллюстративтік‭ ‬әдіс.‭ ‬Бұл‭ ... ... ... ақпараттарды меңгереді.‭ ‬Оны басқаша ақпараттық-рецепция‭ (‬қабылдау‭) ‬әдісі деп атайды.‭ ‬Осы‭ ‬әдіс арқылы ... ... ... оқушыларға түрлі‭ ‬құралдармен түсіндіреді,‭ ‬ал оқушылар ақпараттарды түсініп,‭ ‬естерінде сақтайды.
Ақпараттар‭ ‬әңгіме,‭ ‬дәріс,‭ ‬түсіндіру,‭ ‬кітап,‭ ‬қосымша‭ ... ... ... ... ... ‬Мұғалім‭ ‬– есептер шығарады,‭ ‬теоремаларды дәлелдейді,‭ ‬жоспар‭ ‬құруға‭ ‬үйретеді.‭ ‬Оқушылар‭ ‬-‭ ‬мұғалімнің ... ... ... ‬көрнекіліктеріне‭ ‬қарайды,‭ ‬заттармен жұмыс істейді,‭ ‬оқиды,‭ ‬бақылайды,‭ ‬жаңа оқу ... ... ... ... ... арқылы адамзат жинақтаған тәжірибені аз уақыт ішінде беруге болады.‭ ‬Оның пайдасы‭ ‬ғасырлар бойы ... және көп ... ... ... бойы ... беру‭ ‬үшін мұғалімнің сөзі,‭ ‬оқу кітаптары,‭ ‬жұтаңдау көрнекі‭ ‬құралдар‭ ‬қолданылады.‭ ‬Қазір ақпараттар техникалық‭ ‬құралдар арқылы да ... ... ... ... ... ‬суретшілермен,‭ ‬әртістермен,‭ ‬конструкторлармен,‭ ‬т.б.‭ ‬кездесу‭ ‬өткізуге болады.
Оқу кинолары,‭ ‬телехабарлары зат және‭ ‬құбылысты жақсы‭ ‬қабылдап,‭ ‬түсінуге көмектеседі.‭ ‬Олар ... ... ... ... ... ... ... көреді.‭ ‬Жұмыс істеп тұрған‭ ‬үлгілерді,‭ ‬табиғи объектілерді демонстрациялауды кең‭ ‬қолдану керек.
Түсіндермелі-иллюстративтік‭ ‬әдіс бастауыш ... кең ... ... ‬арқылы білім‭ "‬дайын‭" ‬күйінде беріледі.‭ ‬Мұғалім материалды‭ ‬қабылдауға көмектеседі,‭ ‬оны оқушылар түсініп,‭ ‬естерінде‭ ‬қалдырады.‭ ‬Бұл‭ ‬әдісті шектен тыс‭ ‬қолдануға болмайды.
Репродуктивтік‭ ... ... ... ... ... ... ... және дағдыларын‭ ‬қалыптастырып,‭ ‬тапсырмалар беріп,‭ ‬өзі меңгерткен білімді,‭ ‬үйреткен ... ... ... ‬қайталатады.‭ ‬Оқушылар мұғалімнің есебіне‭ ‬ұқсас есептер шығарып,‭ ‬тіл сабақтарында‭ ‬үлгі бойынша жіктейді,‭ ‬септейді,‭ ‬жоспар‭ ‬құрып,‭ ‬мұғалімнің нұсқауымен станоктармен жұмыс ... ... ... ... ... ... мұғалімнен‭ ‬ұйымдастырушылық‭ ‬қабілетті талап етеді.‭ ‬Мұғалім сөздік,‭ ‬көрнекілік,‭ ‬тәжірибелік‭ ‬әдістер арқыл ы жаңа оқу материалын түсіндіреді,‭ ‬ал оқушыл ар ... ... ... ... ... ... нұсқаулар жетілдіріліп,‭ ‬жауаптары бар бағдарламаланған оқулықтар жасалуда.‭ ‬Оларға ауызша түсіндіру,‭ ... ... ... ... ... ‬жұмыс істеуге керек сызбалар,‭ ‬кинодан‭ ‬үзінділер көрсетіледі.
Білімнің көлемі көп болғанда‭ ‬репродуктивтік‭ ‬әдіс түсіндірмелі-иллюстративтік‭ ‬әдіспен бірге‭ ‬қолданылады.
Оқушыларға алгоритм ... ... ‬-‭ ... зат не‭ ... толық білуге көмектесетін бағыт беретін іс-әрекеттердің жүйесі.‭ ‬Оқушыларға конспектілеудің,‭ ‬салыстырудың,‭ ‬есеп шығарудың алгоритмдері беріледі.‭ ‬Алгоритмдер бірнеше операциялары бар дағдыларды‭ ... ... ... ... іс-әрекеттен оның жеке операциялары бөлінеді.
Репродуктивтік‭ ‬әдіс бағдарламалық оқытумен тығыз байланысты.‭ ‬Ол арқылы тәжірибелік ... ... ... ‬өз бетімен меңгере алмайтынын,‭ ‬олар‭ ‬үшін мүлдем жаңа тақырыптарды репродуктивтік‭ ‬әдіспен беру ... ... ... ... ... ... ... ‬оқушының шығармашылығын,‭ ‬ақыл-ойын дамытпайды.‭ ‬Себебі репродуктивтік‭ ‬әдісті‭ ‬қолданғанда оқушылар‭ ‬үлгі,‭ ‬нұсқау бойынша жұмыс істейді.
Мәселелік‭ ‬әдісті‭ ‬қолданғанда оқушылар ... ... ... ... көшеді.‭ ‬Бастауыш мектептің оқушылары мәселелік міндеттерді‭ ‬өз бетімен шеше алмайды,‭ ‬сондықтан мұғалім оларға мәселені шешу ... ... ... ... ... шешеді.‭ ‬Оқушылар мәселені шешпесе де,‭ ‬танымдық‭ ‬қиындықтарды шешу жолдарын көреді.‭ ‬Мәселелік‭ ‬әдістің орта және жоғары сыныптарда пайдасы көп.‭ "‬Токты ... ... ... ... ‬температураны көтеру және түсіру‭ ‬үшін не істеу керек‭?" ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... керекті білімдерді,‭ ‬ақыл-ой жұмысына‭ ‬қабілетті,‭ ‬үлкен белсенділікті талап етеді.‭ ‬Оны оқушылар‭ ‬өз беттерімен немесе мұғалім көмегімен шешеді.
Мәселелік ... ... ... ‬-‭ ... ‬қиындату арқылы оқу материалдарын меңгерту,‭ ‬баланың ақыл-ойын жұмыс істету.‭ ‬Мәселелік жағдаят сұрақтар‭ ‬қою,‭ ‬болжам айту,‭ ... ... ... арқылы жасалады.‭ ‬Оқылып отырған‭ ‬құбылыстың сызбасы,‭ ‬диаграммасы жасалады.‭ ‬Оқушылар ... ... ... ... емін-еркін естеріне түсіреді.‭ ‬Мәселелік‭ ‬әдіс оқушыларды тапқырлыққа,‭ ‬қарама-қайшылықтарды түсінуге,‭ ‬болжамдар айтуға,‭ ‬дәлелдер келтіруге,‭ ‬шешім табуға‭ ‬үйретеді.
Ішінара ізденіс ... ... ... ... ... ‬өз ... ... ‬үйрету‭ ‬үшін,‭ ‬оған шағын зерттеу жұмыстарын беру керек.‭ ‬Мұғалім картиналар,‭ ‬құжаттар көрсетіп,‭ ‬оларға сұрақ‭ ‬қоюды‭ ‬ұсынады,‭ ‬фактілерден‭ ‬қорытынды шығартады,‭ ... ... ... ... ... ... ‬өткізетін мұғалім алдын ала мәселені шешуге алып келетін,‭ ‬оқушылардың білімдерін еске ... ... ... ... ... ‬құрастырылған сұрақтар мәселелік сипатта болады.‭ ‬Оқушылар ізденеді,‭ ‬шығармашылықтарын көрсетеді.‭ ‬Оқушылар жеке мәселелік сұрақтарды шешсе,‭ ‬онда ... ‬– ... ... ... ‬Мұғалім тапсырма‭ ‬әзірлеп,‭ ‬оның‭ ‬қай жерлерін оқушылар зерттеу ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесін жақсы‭ ‬үйрену‭ ‬үшін‭ ‬қолданылады.‭ ‬Зерттеу‭ ‬әдісі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп‭ ‬үйреніп,‭ ‬жаңа мәселелерді шешу тәжірибесін жинақтайды.
Зерттеу ... ... ... ... ‬бір аптада,‭ ‬бір айда орындалатын тапсырмалар жоспарланады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬әдебиеттің мұғалімі‭ "‬Қазақстан ... ... ... жазған шығармалары‭" ‬-‭ ‬деген тақырыпта тапсырма береді.‭ ‬Оқушылар барлық ... ‬өз ... ... ... ... ‬үшін‭ ‬қолданылған агротехникалық тәсілдердің пайдасын анықтау жөнінде тапсырмалар беріліп,‭ ‬зерттеу жұмысының жоспары жасалып,‭ ‬қорытындыларының дұрыстығы ... ... ... ... ... ... ... болады.‭ ‬Оқушылар эксперимент жүргізеді,‭ ‬ғылыми эксперименттерге‭ ‬қатысады,‭ ‬ұзақ уақыт кететін тапсырмалар көп болмау керек.‭ ‬Әр ... ... бір рет ... ... жақсы.‭ ‬Бір оқу жылы ішінде барлық пәндерден зерттеу жұмыстарын беру тиімсіз.‭ ‬Зерттеу жұмысының түрлері:‭ ... ... ... ‬құбылыстарын бақылау,‭ ‬баяндамалар оқу,‭ ‬технологиялық процестерді жетілдіру туралы‭ ‬ұсыныстар айту,‭ ‬ғылыми-көпшілік‭ ‬әдебиеттерді талдау,‭ ‬т.б.
ІХ-Х сынып оқушыларын‭ ‬әдебиетті іріктеуге,‭ ‬аннотация ... ... ... ... ... жасауға,‭ ‬материал жинауға,‭ ‬оның жоспарын жасауға,‭ ‬құрастыруға,‭ ‬баяндауға‭ ... ... ... ‬1‭) ... ... ‬құбылыстарды бақылау,‭ ‬зерттеу‭; ‬2‭) ‬зерттелетін мәселелерді анықтау‭; ‬3‭) ... шешу ... ... ... ‬4‭) ... ... ... ‬5‭) ‬зерттеу‭; ‬6‭) ‬нәтиже‭; ‬7‭) ‬оны‭ ‬қолдану туралы‭ ‬ұсыныс.
Оқушының шешетін мәселелері оқу бағдарламасына ену ... ... ... ... зерттеуіне‭ ‬ұқсас,‭ ‬күрделі болмау керек.‭ ‬Оларды‭ ‬әдіскер-ғалымдар жасайды.
5.‎ ‏Оқу-танымдық іс-әрекетті‭ ‬ұйымдастыру‭ ‬әдісі
Дедуктивтік‭ ‬әдіс арқылы мұғалім ережелерді,‭ ... ... ... ... оқушы меңгереді.‭ ‬Аталған‭ ‬әдіс оқу материалын тез меңгеруге көмектесіп,‭ ‬абстрактылы ойлауды дамытады.‭ ‬Оны теориялық материалдарды ... ... ... ... дұрыс.
Эвклидтің элементарлық геометриясы дедуктивтік‭ ‬әдіспен оқытылады.‭ ‬Бірақ оқушылардың дайындығын‭ ‬қатаң түрде ескеру керек.‭ ‬Егер олар ... ... ... ... ... ... ... жеке зат және‭ ‬құбылыстарды меңгерту‭ ‬үшін‭ ‬қолданады.
Дедукция‭ ‬әдісі арқылы оқушы‭ ‬өзі білетін‭ ‬қорытындыларды,‭ ‬ережелерді,‭ ‬ғылыми заңдарды бақылау жүргізгенде,‭ ‬тәжірибе ... ... ... ... ... ... кемелерінің‭ ‬қанша тонна жүк көтеретінін білу‭ ‬үшін ... ... ... ... ... жазғанда белгілі грамматикалық ережелер‭ ‬қолданылады.
Индуктивтік‭ ‬әдіс.‭ ‬Индукция‭ ‬-‭ ... ... ... белгілі бір‭ ‬қорытындыларға‭ ‬әкелу.‭ ‬Алдымен оқушыларға жеке заттар,‭ ‬құбылыстар түсіндіріледі,‭ ... ... ... ... ... дедукциямен бірге‭ ‬қолданылады.
Осы екі‭ ‬әдіс арқылы ой-тұжырымдарын жасау‭ ‬-‭ ‬оқытудың логикалық негізі болып табылады.‭ ‬Оқу пәнінің мазмұны,‭ ‬логикасы ... ... ... ... талап етеді.‭ ‬Индукция‭ ‬әдісі бастауыш сыныптарда жиі‭ ‬қолданылады.‭ ‬Себебі Бұл жастағы балалар нақты жеке‭ ‬құбылыстарға‭ ‬қызығады.‭ ... ... ... ... ‬талдап,‭ ‬қорытындылар жасайды.‭ ‬Осылайша жасалған‭ ‬ұғымдарын сөз арқылы айтады.‭ ... ... ... дедукция‭ ‬әдісі‭ ‬қолданыла бастайды.
Импрессивтік‭ ‬әдістер.‭ ‬Импрессия‭ (‬латын сөзі,‭ ‬әсер,‭ ‬толғаныс,‭ ‬сезім‭) ‬әдісі ... ... мен ... ... ... ... және оның авторы туралы ақпарат алып,‭ ‬оны талдап,‭ ‬шығарманық негізгі‭ ‬идеясын айтады.
Оқушы шығарманық негізгі идеяларын оның ... ... ... ... ... сөзі мен ісіне ойлана‭ ‬қарай бастайды.
Осы‭ ‬әдісті‭ ‬әдеби шығармаларды,‭ ... ... ... ‬сәулет‭ ‬өнері,‭ ‬саз‭ ‬өнері‭ ‬шығармаларын және адамның мінез-құлқын талдау‭ ‬үшін‭ ‬қолдануға болады.‭ ‬Бұл‭ ‬әдісің тиімділігі ең алдымен шығармаларды ... ... ... ... білуіне,‭ ‬оқушылардың‭ ‬өз ойын басқалармен бөлісе алуына байланысты.
Экспрессивтік‭ ‬әдістер.‭ ‬Экспрессия‭ (‬латын ... ... ... ... жасалған жағдайда оқушылар нақты‭ ‬құндылықтар жасап,‭ ‬өздерін танытады.‭ ‬Оның жақсы мысалы ... ... ... ... ... ойнауы,‭ ‬сценарий жазулары,‭ ‬режиссер,‭ ‬ұйымдастырушы болулары,‭ ‬қарапайым шығарманы сахнаға ... ... ... ... ... ... және жеке оқушыларға сурет салдырып,‭ ‬мүсін жасатады,‭ ... ... ... ... ‬Оқушылар жұмысының көрмесі,‭ ‬тарихи оқиғаларды сахнаға лайықтап‭ ‬қою да экспрессивтік‭ ‬әдіс арқылы жасалады.
Адамдардың‭ ‬қарым-қатынасын‭ ‬әнмен айтылатын‭ ‬қысқа комедиялы ... ... ... ... ... көрсету оқушыны жақсы болуға тәрбиелейді.
Бала тебірене,‭ ‬толғана ... ... ... баға ... ... баға‭ ‬өзгермейді.
Экспрессивтік‭ ‬әдіс оқушылардың шығармашылық белсенділігін туғызады,‭ ‬фотоаппарат,‭ ‬ұнтаспа,‭ ‬радио,‭ ‬теледидар,‭ ‬ұлғайтқыш аппараттар,‭ ‬кинокамера,‭ ... ... ... ... ... рухани мәдениетті көруге,‭ ‬үйренуге көмектеседі,‭ ‬тәрбиеленушілердің біліктілігін арттырады.
6.‎ ‏Ынталандыру‭ ‬әдісі
Қызығушылықтың‭ ‬үш түрі:
‎•‏ ... ... оң ... болуы‎;
• танымның баланы жақсы сезімге бөлеуі‎;
• іс-әрекеттің баланы ынталандыруы.
Оқыту процесінде баланың оқу іс-әрекетіне оң ... ... ... ... ... материалдың оқушыны тебірентуі,‭ ‬қуанышқа бөлеуі,‭ ‬таң‭ ‬қалдыруы,‭ ‬аяушылық сезімін тудыруы сабақтың мақсатына жетуді тездетеді.
Педагог ақын ... ақыл ... ... ... ... ‬әсерленудің күшті болуы,‭ ‬жалғасып дамуы‭ ‬ұғымның дұрыс болуының кепілі деп көрсетеді.‭ ‬Жаңашыл мұғалім Е.Н.Ильин‭ ‬әдеби шығармалардың адамгершілік туралы жазған жерлерін ... ... ... мысалдар,‭ ‬тәжірибе жүргізу,‭ ‬бір-біріне кереғар келетін айғақтар оқушының түрлі сезімдерін туғызып,‭ ‬оны оқуға ынталандырады.‭ "‬Тұрмыстағы физика‭"‬,‭ ... ... ... тақырыпқа мысалдар жинату да пайдалы жұмыс.
Атақты‭ ‬ғалымдардың және‭ ‬қоғам‭ ‬қайраткерлерінің‭ ‬өмірі мен‭ ‬қызметі туралы ... ... ... ... оқу танымдық‭ ‬қызығушылықты арттырады.
Мұғалімнің сөйлеу мәдениеті де оқушы сезіміне‭ ‬әсер етеді.‭ ‬Оқулық тақырыптарының мазмұны‭ ‬-‭ ‬оқу іс-әрекетіне‭ ‬қызықтыратын ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ойындар.‭ ‬Пікірсайыстар да оқушыны оқуға‭ ‬қызықтырады.‭ ‬Үлгерімі төмен оқушыларды жеткен жетістігіне‭ ‬қуанту да олардың оқуға ықыласын арттырады.
Жауапкершілікті‭ ‬қалыптастыру‭ ... ... ... ‏өзіне және‭ ‬қоғамға пайдасын түсіндіру‭;
• талап‎ ‏қою‭;
• талаптарды орындауға‎ ... өз ... ... ... ... ... жағдайда жазалау‎ ‏әдісін‭ ‬қолдану‭;
• оқушыға кемшіліктерін айтып,‎ ‏оларды түзетуге көмектесу.‭ ‬Оқушыға оқудың‭ ‬өзіне ... ... ... ... ... мұғалім‭ ‬өндірістің дамуына‭ ‬ғылымның‭ ‬қалай‭ ‬әсер еткенін айтып,‭ ‬білімділік еңбек‭ ‬өнімділігін арттырып,‭ ... ... ... ... пайдасын түсіндіру.‭ ‬Жаратылыс-математика бағытын таңдаған балаларға‭ ‬қоғамдық‭ ‬ғылымдардың,‭ ‬қоғамдық бағыттағы пәндерді тереңдетіп оқитын оқушыларға жаратылыс-математика бағытындағы пәндердің пайдасын түсіндіру‭ ... ... ... ... ... ‬кітапханаларға экскурсияға апарудың,‭ ‬Қазақстан Республикасы‭ ‬Үкіметінің дарынды балаларға ... ... ... ... ... ... ... растайтын‭ ‬құжаттардың тіршілік‭ ‬үшін маңызын түсіндірудің пайдасы зор.
Оқуға байланысты талаптар‭ ‬қою‭ ‬әдісі арқылы оқушыларға барлық пәндер бойынша ... ... ... ішкі ... ... ‬құқықтары мен міндеттері түсіндіріледі.‭ ‬Оқушыларды оқу жұмысының алуан түрін орындауға‭ ‬үйрету,‭ ‬жаттықтыру борыш пен жауапкершілікті‭ ... ... ... мен ... де бала ... ... ... мадақтау және жазалау‭ ‬әдістері.
Мадақтау түрлері:
‎•‏ баға‎ ‏қою‭;
• тапсырмалар арқылы оқушыны ... ... ... ... және зертханалық жұмыстарды жүргізуге көмекші етіп алу‎;
• топтық тәжірибелік жұмыс кезінде оқушыға ... ... ... және сабаққа‎ ‏қатынас көрсеткіштерін шығару‭;
• білімнің‎ ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың‎ ‏үлгерімі төмен оқушыларға көмектесуі,‭ ‬т.б.
Жазалау түрлері:
‎•‏ сабақта оқушыға ауызша ... ... ... ... ... ... ‬қою‭;
• қателерін айтып,‎ ‏қосымша жұмыс істеуді талап ету.
Ойын‭ ‬-‭ ‬оқыту‭ ‬әдісі
Оқыту ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬қанағат алу‭ ‬үшін жасалатын іс-әрекет.‭ ‬Ол мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... ‬ал оқушылар мен ересектер ойынды сабақтан және жұмыстан‭ ‬қолы бос кездерінде ойнайды.‭ ‬Бірақ оқуда да,‭ ‬еңбекте де ойын элементтерін‭ ‬қолдануға ... ... ... ... теориялар бар.‭ ‬Солардың бірін алғаш рет жасаған Ф.Врубель.‭ ‬Ол ойын арқылы бала‭ ‬өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... теориясын,‭ ‬Г.Спенсер ойын арқылы денедегі артық энергияны шығару,‭ ‬К.Крус тіршілік‭ ‬үшін күреске‭ ‬әзірлеу ойындарының,‭ ‬С.Л.Рубинштейн еңбекке дайындайтын ойындарының ... ... ... ... ‬қазіргі көзқарастар оның көптеген‭ ‬қызметін анықтап отыр.‭ ‬Ол ... ... ... ‬қанағаттандырып,‭ ‬оның‭ ‬өмірге бейімделуін жеңілдетеді‭ (‬Д.Б.Эльконин‭)‬,‭ ‬болмысты тануға көмектеседі.‭ ... ... бала ... ... ... ... ... ‬үйренеді,‭ ‬ынтымақтасып жұмыс істеуге дағдыланып,‭ ‬ұтылуға емес,‭ ‬ұтуға тырысады.‭ ‬Оқушылар ертегілерді,‭ ‬аңыздарды,‭ ‬әдеби шығармаларды,‭ ‬өмірден алынған оқиғаларды ... ... ... ... ... ... ... ойындар кезінде оқушылар‭ ‬өз бетімен күрделі мәселелерді шешеді.‭ ‬Бұл ойындар алғаш рет‭ ‬әскери училищелерде ... ... ... ... ... ‬XX‭ ‬ғасырдың‭ ‬60‭ ‬жылдарының басында көптеген елдердің білім беру‭ ‬ұйымдарында іскерлік ойындар‭ ‬қолданыла бастады.
Іскерлік ... ... бала ... ... ... ‬еңбек,‭ ‬отбасылық,‭ ‬қоғамдық‭ ‬қатынастарға‭ ‬енуге‭ ‬әзірленеді.‭ ‬Енді отбасындағы‭ ‬өмірді ... ... ... ... ... ... ... "‬Жас отбасының бюджеті‭" ‬деген жағдаят.‭ ‬Жоғары сынып оқушылары‭ "‬отбасыларына‭" ‬бөлінеді,‭ ‬әр отбасында жас жұбайлар мен олардың туысқандары тұрады.‭ ... ... ... ... ... ... оқушылары енеді.‭ ‬Эксперттердің міндеті‭ ‬-‭ ‬ойыншыларға‭ "‬тұрмысқа‭" ‬керекті‭ ‬қаржы,‭ ‬құқықтық мәселелер жөнінде кеңес беру.
Мысалы,‭ ‬бір жұп тамаққа күніне‭ ‬200‭ ... ... ... ‬Ал ... ... ... тамақтың түрлерін сатып алатындығын айтуын сұрайды.‭ ‬Азық-түлікті сатып ... ... ... ... кезеңі басталады.‭ ‬Ойынға‭ ‬қатысушылар бір-бірімен пікір таластыра бастайды.‭ ‬Қалған ақшаға‭ "‬әйелі‭" ‬өзіне киім алғысы келеді,‭ ‬ал‭ "‬ері‭" ... ... ... ... ... ... алу жөнінде ақыл айтып,‭ ‬жас жұбайларға ақшалай көмек беретіндіктерін ... ... ... ‬өздерінің мүмкіндіктерінді ескердіңдер ме‭? ‬Балаларыңыз сендерге неге көмектеспейді‭? ... ... ... ... ‬деген пікірлер айтады.
Кейін жоғары сынып оқушыларының келісімімен ойынға ата-аналар‭ ‬қатысады.‭ ‬Бұл ойын болғанмен,‭ ‬ондағы жағдаят‭ ‬өмірде болатын жағдайға жақын.‭ ... ... ... ... ... ‬әрекет жасайды.‭ ‬Олар‭ ‬үшін отбасылық экономика,‭ ‬отбасындағы психологиялық ахуал деген‭ ‬ұғымдар анық бола ... ... ... ... ... ... жағдай көрсетілетінін білдік.‭ ‬Біз отбасылық‭ ‬өмірдің бір ... ... ... ‬Ойын барысында жасалған шартты‭ ‬үлгі‭ ‬өмірде болатын жағдайлар.‭ ‬Осылайша тарихи оқиғаларды балаларға іскерлік ойындар арқылы меңгертуге болады.
Ғалымдар ... ... ... оқушылардың оқу‭ ‬үлгеріміне жақсы‭ ‬әсер ететін дәлелдеп отыр.‭ ‬Іскерлік ойындар оқытудың тиімді,‭ ‬үнемді,‭ ‬негізгі‭ ‬әдістерінің бірі.‭ ‬Олар оқушыны‭ ... ... ... ... береді,‭ ‬оқушының оқиғаны терең толғаныстармен түсінуіне себепші болады.
Мұғалімдер көптеген танымдық ойындар‭ ‬өткізеді.‭ ‬Ойын түрінде болатын саяхат,‭ ‬электрлендірілген викториналар ... ... бір ... жануарлар дүниесі,‭ ‬ұшақ,‭ ‬корабльдердің түрлері оқылады.
Алуан түрлі ребустар,‭ ‬сөзжұмбақтар,‭ ‬құпияхаттар,‭ ‬сөзтуымдар,‭ ‬логикалық есептер білім ... және ... ... ... ... жылдам‭"‬,‭ "‬Ең‭ ‬үздік есепші‭"‬,‭ "‬Хоккей‭" ‬ойындары тез санауға‭ ‬үйретеді.‭ "‬Бағдаршам‭"‬,‭ ... ... ... жол жүру ... ‬қайталанады.‭ ‬Ал‭ "‬ғарышкерлер‭" ‬ойыны‭ ‬ғылым жетістіктерімен,‭ "‬Футбол‭"‬,‭ "‬Хоккей‭" ‬ойындары еліміздің ... ... ... ... ... кім тез ... ... табиғатты күтіп‭ ‬ұстауға тәрбиелейді.‭ ‬Іскерлік ойындар ойнағанда бала нақты оқиғалардың куәгері болып еңбек ... ... ... ... ... ‬әзірленеді.
Идеялар банкі.‭ ‬Бұл‭ ‬әдіс ой майданы деп аталады.‭ ‬Топтық алдына бір міндет‭ ‬қойылады,‭ ‬осы міндетті шешу‭ ‬үшін топ мүмкіндігінше ... ... ... айту керек.‭ ‬Барлық‭ ‬ұсыныстарды топ жинап алып,‭ ‬оларға баға береді.‭ ... ... ... ... жағдаят жасалып,‭ ‬оны шешу туралы‭ ‬ұсыныстар айтылып,‭ ‬ол‭ ‬ұсыныстар тексеріліп,‭ ‬бағаланады және ең жақсы‭ ‬ұсыныстар таңдалып алынады.
Ой майданы‭ ‬әдісін‭ ... ... ... ... ... ‬қолданған.‭ ‬Ол балаларға‭ ‬ұнаған,‭ ‬себебі олар‭ ‬өздеріне‭ ... ... ... отырған.‭ ‬Ой майданының‭ ‬ұзақтығы‭ ‬1-2‭ ‬сағатқа созылған.‭ ... ... ... ... ... ... болуы мұғалімнің біліктілігіне,‭ ‬топтың даму деңгейіне байланысты.‭ ‬Топта он адам болғаны жақсы,‭ ‬бірақ топ мүшелерінің санын көбейтугеболады.
Бұл‭ ‬әдіс арқылы ... ... ... ... топтарға бөлініп,‭ ‬мектеп оқулығынан бір тақырыпқа‭ ‬әзірленіп‭ ‬5-20‭ ‬минут сабақ береді,‭ ‬содан кейін сабақ талқыланады,‭ ‬бағаланады,‭ ‬оны келесіде жақсы‭ ... ... ... ... түгел бейне жазбаға жазу оны талдауды жеңілдетеді.‭ ‬Бұл‭ ‬әдіс мұғалімдік ... ... ... шет ... ... ... ... ‬әдістерін жетілдіру бүгінгі күннің басты мәселесі болып отыр.‭ ‬Оқыту‭ ‬әдістерінің тиімділігін арттырып,‭ ‬оқытудың жаңа ... мен ... ... ... педагогикалық зерттеулерде айрықша маңыз беріледі.
Алайда,‭ ‬оқыту‭ ‬әдісін таңдау‭ ‬-‭ ‬күрделі процестің бірі.‭ ‬Кейбір‭ ‬әдістерді‭ ‬қолдануда біржақты асыра сілтеушілікке жол бермеу ... ‬Әр ... ... ... ... мен ... талап етеді.‭ ‬Соңдықтан,‭ ‬оқытуда‭ ‬әр түрлі‭ ‬әдістерді‭ ‬қолдану‭ ‬қажет.
Сабақтың тақырыбы мен мақсатына,‭ ‬оқу материалының мазмұны мен ... ... ... дәрежесіне сәйкес,‭ ‬сабақтың‭ ‬құрылысы мен оқу‭ ‬әдісін‭ ... ... ... ... ... ... ... таңдап алады.
Оқыту‭ ‬әдісін таңдауға ықпал ететін шарттар:
1.‎ ‏Оқыту‭ ‬әдістерін оның ... ... жас және ... ... ... ... ... ‏Мектептің материалдық‭ ‬-‭ ‬техникалық негізін ескеру‭;
3.‎ ‏Мектептің орналасқан жерін ескеру.‭ ‬Мысалы,‭ ‬қала ... ... ... ... экскурсияға,‭ ‬ауыл мектептерінде мектеп жанындағы учаскелерге,‭ ‬табиғатқа,‭ ‬ауылшаруашылық‭ ‬өндірісіне апару‭;
4.‎ ‏Мұғалімнің шығармашылығы және шеберлігі.‭ ‬Оқытудың нәтижелі‭ ‬өтуіне негіз болатын ... ... ... ... оқу материалын баяндауда негізгі идеясын немесе оқушылардың іс-әрекетін анықтап алмай,‭ ‬оқыту мақсатына жету мүмкін ... ... ... ... ... ... бала ... қалыптастыру.‭ ‬Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал‭ «‬Тәрбие құралы‭» №‬5,‭ ‬2010‭ ‬жыл.‭ ‬39-41‭ ‬б.
-‎ ‏Р.Омарова.‭ ‬12‭ ‬жылдық мектепке оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру.‭ ‬Оқу ... ... ... ... ... ... ... и способности в обучении.‭ ‬М.,‭ ‬1990.‭ ‬321‭ ‬бет.
-‎ ‏Формирование творческих ... ... ... ‬эффективность.‭ ‬Сб.науч.‭ ‬тр.‭ ‬Свердловчк.‭ ‬СИПИ‭ ‬1990.
-‎ ‏Сайт бетінен А.З.Сисенованың‭ ... ... күн ... ... ... ‏Сайт бетінен Б.Жолмұханова‭ «‬Ұрпақ тәрбиесі-ұлт болашағы‭» ‬атты мақаласы.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
MS Word бағдарламасын оқытудың әдістері40 бет
Алгоритим құру және өңдеу тәсілдерін оқыту әдістері13 бет
Ағылшын тілін оқытуда көрнекілік әдістерін қолдану26 бет
Білім беру модернизациясының әлемдік тәжірибесі және оқытудың интерактивті әдістері57 бет
Бейіндік оқытудың инновациялық әдістері11 бет
Белсенді оқытулар: жаңа тәсілдер. Оқыту үдерісінде интерактивті әдістерінің принциптері13 бет
Биология сабақтарындағы оқыту әдістерінің әртүрлілігі26 бет
Етістік формалары және оны оқытудың әдістері64 бет
Жоғары оқу орындарындағы оқу үрдісінде оқытудың белсенді әдістерін қолданудың маңызы6 бет
Информатика пәнінің оқыту әдістері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь