Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру

Жоспар
1. 1. Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру
Оқушыларды саналы тәртіпке және мінез . құлық мәдениетін тәрбиелеу.
1.3. Дербес бола білу және инфантилизм.
2.1. Ерік пен мінезді тәрбиелеу.
Адам мүмкіндігін білемізбе?
2.2. Жеке адамның ішкі мүмкіндіктерін түсіну.басты мақсат.
2.3 . Жеке адамды жан.жақты дамыту.адамгершілік тәрбиенің мақсаты
Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру – әрбір мектептің маңызды міндеттерінің бірі. Адамгершілік тәрбиелеудің маңызды педагогикалық міндеттері – оқушылардың қоғамдық, адамдық, отбасылық борышқа деген саналы көзқарасын, сөз бен істің бірлігін, адамгершілік нормаларын ауытқушылыққа жол бермеуді қалыптастыру болып табылады. Саналы еңбек тәртібі, тапсырылған іс үшін, орындалу мерзімдері үшін, құралдар мен материалдардың сақталуы мен үнемделуі үшін жауапкершілікке тәрбиелеу балабақшадан бастау алып, баланың мектепке барған алғашқы күндерінен – ақ жүргізіле бастауы керек.
Адамгершілікке тәрбиелеу, баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы болып табылады, ол оның ата – анаға, айналадағыларға, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне және өз басына қатынасын қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік тәрбиенің негізгі міндеті – қоғамның әлеуметтік қажетті талаптарын әрбір баланың борыш, намыс, ождан, қадір – қасиет сияқты биік адамшылық ішкі стимулдарына айналдыру болып табылады.
Адамның адамгершілік жағынан қалыптасыу оның туған кезінен – ақ басталады. Мектепке дейінгі жаста балаларда бастапқы адамгершілік сезімдер мен ұғымдар қалыптасады. Мектепте бұл жұмыс он жыл бойына мұғалімдердің, мектепшілік ұйымдардың басшылығы жүйелі түрде, көзделген мақсатқа сай жүргізіледі. Баланың мектеп жасына дейінгі кезде қалыптасқан мінез- құлықтарының және ересек адамдармен, құрбы- құрдастарымен қатынастарының түрлері, адамгершілік білімдері мен сезімдері негізінде бастауыш сыныптарда адамгершілік көзқарастардың, мінез – құлықтың, сезім – сананың жаңа түрлері одан әрі дамытылады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Ә.Иржанова. Жаңа стандарт негізінде бала танымын қалыптастыру. Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010 жыл. 39-41 б.
- Р.Омарова. 12 жылдық мектепке оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру. Оқу құралы. Ақтөбе. 2007 ж.
- Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., 1990. 321 бет.
- Формирование творческих способностей: сущность, условия, эффективность. Сб.науч. тр. Свердловчк. СИПИ 1990.
- Сайт бетінен А.З.Сисенованың «Ақпараттық технология-бүгінгі күн талабы» атты мақаласы
- Сайт бетінен Б.Жолмұханова «Ұрпақ тәрбиесі-ұлт болашағы» атты мақаласы.
        
        Жоспар
1. 1. Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру
Оқушыларды саналы тәртіпке және мінез – құлық мәдениетін тәрбиелеу.
3. Дербес бола білу және ... Ерік пен ... ... ... ... Жеке ... ішкі мүмкіндіктерін түсіну-басты мақсат.
3. . Жеке адамды жан-жақты дамыту-адамгершілік тәрбиенің мақсаты
1. 1. Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру
Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру – ... ... ... ... ... ... маңызды педагогикалық
міндеттері – оқушылардың қоғамдық, адамдық, отбасылық борышқа деген ... сөз бен ... ... адамгершілік нормаларын ауытқушылыққа
жол бермеуді қалыптастыру болып табылады. Саналы еңбек тәртібі, ... ... ... ... ... ... мен материалдардың сақталуы мен
үнемделуі үшін жауапкершілікке тәрбиелеу балабақшадан бастау алып, баланың
мектепке барған ... ... – ақ ... ... ... ... ... жеке басын қалыптастыру мен
дамытудың аса маңызды бір саласы болып ... ол оның ата – ... ... ... ... еңбекке, өз міндеттеріне және өз
басына қатынасын қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік ... ...... ... ... ... әрбір баланың борыш,
намыс, ождан, қадір – қасиет сияқты биік ... ішкі ... ... ... ... ... ... оның туған кезінен – ақ
басталады. Мектепке дейінгі жаста балаларда бастапқы адамгершілік сезімдер
мен ұғымдар қалыптасады. ... бұл ... он жыл ... ... ... басшылығы жүйелі түрде, көзделген мақсатқа ... ... ... ... дейінгі кезде қалыптасқан ... және ... ... ... құрдастарымен қатынастарының
түрлері, адамгершілік білімдері мен сезімдері негізінде бастауыш ... ... ...... ...... жаңа ... әрі дамытылады.
Психологтар мынаны анықтады: бастауыш мектеп жасындағы балалар
сыртқы ықпалды өте ... ... ... бәрін шындығына
сенгіш келеді, бұл жастағылар өзгелерге қойылатын адамгершілік ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл
ерекшеліктер бастауыш сыныптағы мектеп ... ... ... ... табылады. Балаларды жүйелі және дәйекті
түрді адамгершілік тәрбиелеу үшін нақ осы жастарда зор мүмкіндіктер ... ... ... ... ойнап жүрсін, мейлі қалалық бақта
еңбек етіп жатсын, ... ... де ... іс – ... тән ... оған қайшы қасиеттер көрінеді. Осыдан ... ... ... жұмысының кез келген басқа тарауының бір
жағы деп те қарау керек деген қорытынды ... ... ... ... ойынын ұымдастырғанда олардың адамгершілік тұрғыдан жетілуіне
ықпал етуге мүмкіндік алады.
Адамгершілік ... ... үшін ... ... қимыл-
әрекеттерінің ерекше маңызы бар. ... тек ... мен ... және ... қадағалауымен ғана қимыл – әрекет істесе, ол ... тіл ... ... ... ... сыныптардың өзінде
балаларға даяр шешімдерді айтып беруден аулақ ... жөн. ... ... бала өз ... қимыл істей алатын жағдай болуы көзделетіндей етіп
құрылуға тиіс. Мұндай жағдайлар өмір барысында өзінен – өзі ... ... ойын ... оқуда, еңбекте және шығармашылық сабақтарда
арнайы жасауға да ... ... бала ... ... жоқ, ... есеп ... етілмейтін жағдайда да дұрыс іс- әрекетке үйренуге тиіс.
Өзінің ... ... ... үстінде бала кейде
қателеседі, дұрыс жасамайды. Тәрбиеші оның өз қателігінің ... ... оған төзе ... ... тиіс, әлбетте оның теріс
қылығын түзетіп қана қоймай, сонымен қатар қате жіберуіне себеп ... ... ... ... да ... ... үстінде мұғаліммен және құрбы – құрдастармен ұдайы қарым –
қатынаста ... ... ... ... оның ... тәжірибесі
молайады. Бастауыш сынып оқушыларының болсын, жоғары сынып оқушыларының
болсын ...... ... ... мен ... ең алдымен оқуға
байланысты болады. Сабақта тәрбие ... ... ... ... ... ... әдістері, ұйымдастырылуы өзара араласып
жатады. Баланы тәрбиелейтін оның сәттері емес, сабақ үстіндегі ... ... ... ... әңгімелерден, өлеңдер, ертегілер
оқу және талдау балаларға адамдардың адамгершілік іс – қимылдарын түсініп
бағалауын ... ... ... ... жолдастық, достық,
қоғамдық борышқа адалдық туралы ... ... етіп ... ... ... оқып, талқылайды. Бұл жерде маңызды рол атқаратын: сабақтың
мазмұндылығы, мұғалім жұмысының әдістері мен ... ... ... ... ... ... мен балалар арасындағы қалыптасатын
өзара қарым – қатынас стилі, мұғалімнің өзінің ... ... ... отырған материалға көзқарасы. Т.б.
Мұғалім оқушылардың сабақ үстіндегі қызметіне қатысты бір қатар:
басқаларға бөгет болмау, бір – ... ... ... ... іске ... қойып, оқушылардың осыларды орындай алу қабілеттерін бағалайды.
Бұның бәрі оқушылардың өз ісіне ортақ іс ... ... ... ... үшін ... ... ... әрекет ете білушілігін, бір – бірін
қолдайтынын, бір – біріне талап қойғыштығын, өзіне сын ... ... ... ... ... ... қалыптастырудағы
міндеттердің бірі оның адамгершілік ұғымдары мен түсініктерін молайту
болып табылады. ... ... ... дәрежесі түрлілігіне, яғни, ол
баланың жалпы жетілуіне, өмірлік тәжірибесіне байланысты. Бұл ... ... ... зор. Біз: ...... ... ... деп жиі
айтамыз. Шынында да, бала кітап оқи отырып, айналадағы ... ... ... ... – құрдастарымен танысады, олармен қуаныштарына,
кейде сәтсіздіктеріне ортақтасады. ... сөз ... ... ғана ... ... ... мен қимыл – әрекеттеріне де әсер етеді. Сөз ... ... ... қандай да бір жақсылық істеуге
құштарландырады. Адамдық өзара қарым – ... ... ...... ... ... оқу ... бәрінен де бұрын жақсылық, ізгілік, әділеттілік
туралы түсініктері ұғынып алуы, оларды бір – бірінен айыра білуге үйренуі
тиіс. Бұл ... бір – ... ... ... ... ... адам
әрқашан сергек, ықылас – ілтипат білдіргіш, әділетті болады, ол әділетті
адам сөзсіз сергек, ... ... ... ... ... қасиеттердің
көрінісін байқап, жақсыны ... ... ... ... ... ... шын көмекті жалған
көмектен айыра білуге үйрету маңызды.
Балларды жақсы қасиеттерге тәрбиелей отырып, сонымен бірге олардың
санасына бұған ...... ... ... ... ... ... ондайларды айыптайтын, ызаланатын эмоциялар
туғызу керек.
Көп ретте толық пайдаланылмай келе жатқан, ... ... зор ... бар ... бірі – ... сабағы.
Мұғалім мұндай сабақтар кезінде еңбек жөніндегі дұрыс көзқарасқа
және еңбекке ... ... ... ... ... ... ... үстінде жасайтын бұйымдарының сипаты да әсер етеді. ... ... ... ... бір ... мәні ... ... өздеріне немесе басқа адамдарға пайдалы болуы тиіс. Оқушы ... ... ... ... және ... ... жолдастыры немесе
ересек адамдар бағалайтынын білгенде, жұмысының сапасына өзі де ... ... өз ... ... ... ... ұмытыла бастайды.
Сиықсыз, олақ жасалған бұйымды алушы – балабақшадағы ... ... ... ... ... олар мұндай құлықсыздықпен нашар
жасалған бұйым алғанда ренжитінін бала өз ... ... ... Өз ... басқа адамдарға пайдалы заттар жасай алатынына
балалардың сенуі – олардың қанағат сезімін, ... ... ... ... туғызады, осыдан келіп оның еңбекке ... ... ... ... өз ... үшін жауапкершілікті сезіп,
оған қоса ... ... ... ... ... үшін оларды жұмыла
жұмыс істеуге үйрету, өз тәжірибесін жолдастарына үйретуге баулып, ... өте ... ... сабақ үстінде ортақ құралдарымен, жартылай даяр
материалдармен құрастыруды үйренеді, белгілі бір бұйымды бірлесіп жасайды.
Ұжымдық ... ... бір – ... ... ... ... ортақ жоспар бойынша қарқынды жұмыс істеуді, еңбектегі ортақ
міндетті көре білуді, икемсіз ... ... ... ... Белгілі бір нәрсені жасау кезінде балалардың дербестігі мен
шеберлігі жағынан айырмашылық ... онда ... ... ... ... ... дейін епті баламен бірге жұмыс істеу, ал одан соң осы
үйренген баланы ... бір ... ... ... етіп қою ... ... ... жағдайға жеткенге оқушының өз күшіне деген сенімі
артады. Кейде сыныптас балалар алдында дайындауға бейім тұратын ... ... етіп ... ... ... қою ... ... олар
ұжымда өзінен ілгері балалар бар екенін сезінетін болады.
Сабақтарда бейнелеу ... ... да ... ... ... ... ... бәрі дерлік сурет салуға, әсіресе,
көркем ... ... ... ... Бұл ... баланың бойында
дүниені эстетикалық тұрғыдан ... ... ... ... болсын
әлеуметтік қажеттілік сияқты ол да өзін ... ... ... ... ... ... көптеген қабілеттерінің алғашқы
белгілері: байқағыштық, көз ... ... ... ... ... ... ... қатар, баланың айрықша ... өмір ... ... бағалау қабілеті қалыптасады. Әсіресе,
жоғарғы сынып оқушыларында солай: олар ... мен ... ... әлі ... ... ... бәрі ... «жақсы» деген бір ұғымға сыйғызады.
Сұлулықты қабылдағыштық баланың өмірін байытады, қоғамдық құбылыстардың ... ... ... – ынтасын күшейтеді және де сұлу нәрсені ... ... ... оның іс – қимылына бағыт береді.
Өнер балаға негізінен сезімдер арқылы әсер етеді, ал ... ... ... ... оп – оңай ... ... ... кетеді.
Сондықтан сурет салу сабақтары мұғалімнен айрықша шеберлікті және ... ... бір ... ... – күйін туғыза білуді әр баланың
қуанышы мен реніштерін түсінуді талап етеді. ... ... ... сурет
салудың ( яғни мұғалім белгілі бір шағын шығарманы оқып береді, ал ... ... ... ... ... ... салады) да маңызы зор.
Адамдардың мінез – құлқындағы белгілі бір ... ... ... салған суреті емес, қайта ... ... салу ... ... ...... ... сол адамдардың реніш – күйінішіне
қосыла, ... ... ... ... ... керек. Балалар
мектепке келгеннен кейін олардың негізгі қызметі – оқу ... ... ... ойын да ... рөл ... А.С.Макаренко: « Ойынның адам
өміріндегі маңызы зор, ол ... ... ... табылады және бірте бірте
еңбекке ұласуы тиіс»,- деп атап көрсеткен. ... ... ... ... ... ... ... ол ата – аналар бұл пікірге қосыла отырып,
үйде де ... ... ... ... ... ... балалар бұған
қарамастан кез келген бос уақытында: үзіліс кезінде, аула ... ... да, ... ... ... де ойнайды. Ойындары да алуан түрлі:
шығармашылық, стол ... ... ... ... Осы ... ... өз ... оны қоршаған ... ... ... ... етіп алынады. Ойын балалардың жақын
араласуына, олардың арасында байланыс орнауына, ... және жек ... ... ... ... ... бәрі де ... белсенді
болмайтыны сөзсіз, сондықтан мұны ... ... ... ... балалар бар. Мұндай балаларды ұжымдық қызметке тартып, ... ... өз ... баянды етуіне көмектесуді оқу мен еңбек арқылы
жүзеге асырудан гөрі ойын арқылы іске ... ... ... мұндайда
мұғалім, ересек адамдар тарапынан үлкен биязылық, ептілік ... ... өз ... ... орындатпаулары тиіс, балалардың әрқайсысының жеке
ерекшеліктерін ескеруге міндетті. Тұйық, енжар, жүрексінгіш балалар ойынды
ұйымдастырушының, ... мен ... ... ... меңгеріп кете
алмайды. Егер оларға осындай рөлді мұғалімнің талап етуімен орындаға ... олар мұны сөз жоқ, ... ... ... ... балаларды
топтастырады, олардың арасында жолдастық қарым – ... ... ... ... ... ... екені, қандай жолдастың жақсы, қандай
жолдастың жаман екені туралы түсінік қалыптасады. Ойын ... кей ...... ... аяғы ... жылаумен аяқталып жатады. ... ... бір – ... « ... ... ... бір топта
болуынан болады. Бұл жердегі мұғалімнің міндеті – ойнап ... ... ... олардың қарым – қатынастарына қандай ... ... ... сөйтіп гуманистік қарым ... ... ... ... Бұл үшін ең ... ойын ... құруға мұқият
ойланып кірісу, ұялшақ, жүрексінгіш балалардың өздеріне жолдастар табуына
көмектесу, олардың ойындағы ... ... ... көрсеткен
жолдастық қарым – қатынастары мен тілектестік сезімдерін ыждағатты түрде
бағалау керек.
Балаларға қоршаған ... ... ... ... ... жасау арқылы да көптеген адамгершілік сезімдерін дарытуға болады.
Экскурсияладрың негізгі мақсаты – балаларды айналадағы өмірмен ,табиғатпен
және еңбек адамдарымен ... Бұл ... ... ... міндет –
балалардың өмір шындығына белсенді көзқарасын, ... ... ... мен ... ... еңбегінің нәтижесін құрметтеу және сақтау
сезімдерін қалыптастыру болып табылады.Экскурсияға қатысушыларға жеке ... ... ... ... ... ... топ ортақ тапсырма да алуға
тиіс, оны ... ... ... ... бірлескен еңбек тәжірибесін
жинақтайды.Табиғатқа жасалған экскурсиялар баланың байқағыштығын, көз
алдында елестету қабілетін, ... ... ... мол. Бала табиғатты
алғашқыда өте сезімталдықпен қабылдайды, оның көз алдында төңіректегі
табиғаттың ... ... ... ... ... сынып
оқушыларына ықпалы зор. Олар әр түрлі экскурсия кезінде әр нәрсеге ... ... ... ... ... жүргізгенде, тек мектеп ішімен
танысып қоймай, олар ...... ... ... ... адамдармен қалай сөйлесу, кездескенде олармен қалай амандасу, сол
сияқты қалай қоштасу керектігін меңгереді. ... ... ... ... ... пен ... асханада немесе буфетте тамақтанғаннан кейін,
бірден жуылатын жерге апарулары керектігін ... ... ... тәрбиесі дегеніміз – оқушылардың бойында мінез – құлықтың
белгілі бір сипаттарын ... ... ... бір – ... ... да ... ... Отанға деген қатынасын
анықтайтын нормалар мен ережелер дарыту жөніндегі тәрбиешілердің ... ... ... ... және ...... ... тәрбиелеу.
Қазіргі кезде мектеп бұрын – соңды болып көрмеген оқу мен ... қол ... ... ... өйткені бір мезгілде тәрбие де
бермейтін білім жоқ ... ой баса ... ... ... ... ... мұғалімі біздің оқушыларымыздың хабардарлық дәрежесінің жоғарғы
болуы ... ... ... ... ... ... күшейтетінін
ескермей қала алмайды. Тәрбие проблемасының әдістемелік жағына да ... ... ... ... ... ... жасөспірімдермен
күнделікті қарым – қатынаста қатаң тексеруден өтуде. Саналы ... ...... ... ... ... сендіру рөлі арта түсуде.
Таңдаулы тәрбиешілердің тәжірибесінде баланың жеке ... ... ... ... ... ... жүргізілуде.
Саналы тәртіпке тәрбиелеу процесі – бұл мінез – құлықты сырттай
ұйымдастырудан іштей ұйымдастыруға бет алу, ішкі ... ... ... асыл ... өту, ... ... – құлықтардың қажетіне көз
жеткізу процессі. Оқушылардың басында ... ... ... ... кезінде А.С.Макаренко : «Тәптіп – оқыту процесінің де, ... ... де, ... ... кездесіп, оларды ұжымда шешу
процесінің де, ... және ... ... де, ... ... қоса
алғандағы бүкіл тәрбиелеу процесінің жемісі болып табылатын ... ... ... ... - деп ... дұрыс айтқан еді (
Макаренко А.С. пед. Шығ., А. 1948, 67 – ... ... ... ... ... нәтижесі ретінде түсіну
ұлттық мектептің ... ... осы ... келу оны тәрбиелеуге
адамгершілік ықпалдың сенім, үлгі, ... ... қою, ... және
басқа да әдістерін түгелдей кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... мен ... де бар.
Мектептегі саналы тәрбие – мемлекеттік мекеме ... ... және ... ... орта білім берудің үлкен де күрделі
міндеттерін ойдағыдай жүзеге асырудың маңызды шарты. Оның ... ... ... етсе де ... ... ... және іскерлік сапаларына
қарап бағалайды, солардың ішіне аса маңыздыларының бірі – тәртіптілік, яғни
ортақ іске ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
болып табылады. Тәртіптің ең алдымен ұжымнан талап етілу керек. Алайда,
ұжым арқылы берілетін ... егер жеке ... ... ... ұжымның
құрылуы, ұжымға тәртіптің орнауы мүмкін емес.
Саналы тәртіп ... ... ... ... Л.И.Новикованың және басқалардың
еңбектерінде кейінірек ... ... ... ... ... ... В.А.Сухомлинский көрнекті орын алады. Ол саналы тәртіпке
тәрбиелеудің аса ... жолы ... ... ... олар ... ... арасындағы қарым – ... өмір ... ... бай моральдық нормаларын үнемі енгізу керек деп ... ... ... , - деп ... ол, бұл ... ... ... ұжым, қоғам
және өзінің алдындағы – өз ... ... ... ... В.А., « ... ... 2е изд. М.1971).
Оқушыларды саналы тәртіпке тәрбиелеу жөніндегі жұмысты жақсарту –
білім беру органдарының, мектептер басшыларының барлық ... ... ... Бұл ... ... ғана ... сонымен бірге балалардың
тұрған жері ... ... ... ... Оның табысты болуы көп
жағдайда отбасымен, жұртшылық тығыз ... ... ... өз ... , ... ... де ... білуіне байланысты болады.
Мұғалімдердің оқушыларға арналған Ережелерді ендіру жөніндегі
жұмысындағы басты бағыт оларды іс жүзінде орындауға ... ... ... үшін , әрине, қаншама әсерлі, қызықты түрде жүргізілсе де тек қана
түсіндіру жұмысының жеткіліксіз ... ... жоқ. ... ... ... ... ... олар оқушылардың мінез – ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Оқушылар мінез-
құлқында Ережелерді іс ... ... ... ... ... маңызды
шартына айналады. Түсінік жұмысы бардық сыныпта жүйелі жүргізілуі ... ... ... ... Ережелерді түсіндірудің негізгі түрі,
сөз жоқ, мұғалімнің әңгімелері және ... ... ... ... оқып беру болып табылады. Орта және жоғары сыныптарда ... ...... ... ... насихаттаудың барынша белсенді
түрлерін пайдалану тиімді. Мәселен, оқушыларды қоғамдық ... ... ... ереженің мектептегі « Болашақ» ұйымымен « Еңбек түбі
– береке, ... түбі - ... ... тақырыпта конференцияға өткізу
кезінде жан – жақты түсіндірілуі мүмкін.
Бұл жұмысты қолға ... ... ... ретінде
оқушылардың өздері белсене ат салысуы, өз ... ...... ... қатаң орындаудың мақсаттылығын түсіндіруі тиіс. ... ...... диагностикасын, бір сыныпта оқитындарға берілетін
мінездемелері талқылауға қатыстыру дәстүрге айналған ... ... ... ... ережелерді орындау мінез – құлық диагностикасының және
оқушыға мінездеме берудің негізгі өлшемі болатынын ...... ... ... Біз ... ... ... қалай орындап жүрміз?», «
Ұлттық мектеп оқушысы ... ... ба?» ... ... тақырыптарға
сынып жиналыстарын өткізу де Ережелерді насихаттаудың пәрменді түрі бола
алады.
Оқушыларға үнемі және ... ... ... ... маңызды. Мәселен, алматылық мектептердің бірінде дене
шынықтыру мен спортты насихаттау және ... ол ... ... ... жыл ... ... кештер өткізіледі. Осындай кештің
бірінде бұрынғы спортшы, спортқа еңбегі сіңген ... сөз ... ... ... ... адам денесін шынықтыруға, қандай да
қиындықты жеңе ... ... ... жайында айтып береді. Одан кейін
оқушыларды алдында дене шынықтыру институттарының студенттері сөз сөйлейді.
Осы кештен кейін ... ... ... ... ... ... ... жағдайда мінез – құлық ережелерінің қандай болмасын
түрлерін орындалудың пайдалы екеніне ... ... жағы ... ... қоса әрі оның ... ... ... көмектесуі керек.
Ережелерді түсіндіру жөніндегі ... ... ата ... өткізілетін жиналыстардың бірінде оларға ... ... ... бірлесіп істелетін жұмыс жоспары туралы келісу керек.
Ережелерді ендіру жөніндегі жұмысқа мектептің « Болашақ» ұжымын,
ұлдар және қыздар ... ... ... тиіс ... ... ... өзі басқару органына, әсіресе мектеп бойынша ... ... ... жөн. Егер ... ... бүкіл мектеп ұжымының ісіне
айналған және ата – аналар қолдаған жағдайда ғана бұл ... ... шын ... ... ... ... тәрбиелеуде мұғалімдердің
мадақтау мен жазалау шараларын шеберлікпен, педагогикалық тұрғыдан ... да ... ... жалпы білім беретін орта мектептің ... ... мен ... шараларынан тыс қалыптасқан оқушыларға
ықпал етерлік тиімді шаралар аз емес: бұл көзге түскен ... ... ... ... ... ... ... мектеп бойынша бұйрықта немесе
қоғамдық ұйымдардың шешімімен алғыс жариялау түрінде ... ... « ... ұйымының туы астында суретке түсу, бағалы сыйлықтар
беру т.б. Ұлттық мектептерге де осы ... тән деп ... жөн. ... мен мұғалімдер көп ретте өзінің басты міндетін тек ... ... ... ... ... мінез- құлқының үлгілі болуына
қол жеткізу деп түсінеді. Ал , ең бастысы – ... ... ... ... ... бұл ... ... балалар ұжымы өзінің алдына қойылған
міндеттерді тек тәртіптілік жағдайда ғана жүзеге асыруға ... ... есеп ... Басқаша себеппен айтқанда, тәртіп қара бастың қамы емес,
ұжымның және әр ... ... ... және ... ... ... шешудің құралы ғана.
Саналы тәртіпке тәрбиелеуде табысқа жетуді маңызды шарты балаға
тәрбиешілер тарапынан қойылатын құрмет пен талаптың ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара дұрыс қарым-
қатынасты іздеу болып табылады.
Тәжірибелі сынып жетекшілері ата- налар арасындағы түсінік жұмысына
көп ... ... ... ... және жекелей әңгімелер өткізеді,
отбасында балалардың ... және ...... ... ... лекциялар ұйымдастырады.
Ата – аналар үшін лекциялардың үлгі тақырыбы мынадай:
« Балаға отбасында имандылық пен ибалық тәрбиесін беру», « ... ... ... ... « Жоғарғы сынып оқушыларын
саналы тәртіпке тәрбиелеу туралы»,« ... ... ... « ...... ... мен әдістерін тәрбиелеу», « Ата – ... ... және оның ... ... ... ... ықпалы»
т.с.с.
Саналы тәртіпке тәрбиелеу ұлттық адамгершілік білім берумен
шектелмейді. Білімнің ... ... өзі де оны ... білу ықыласы әлі
оның орындалуына кепілдік бермейтіні белгілі. Оқушылардың сан ... ... ... оқу ... тәртіпті мінез – құлық дағдылары мен
әдеттерінің қалыптасуына, сөз жоқ, ... ... ... оқу ... оқушылар тәртіп сақтауға, мұғалімдерді, жолдастарын ықыласпен
тыңдауға үйренеді, ... ... үй ... ... ... ... ... бәрі бірден бола қоймайды. Балалардың
ұйымшылдықпен жұмыс ... ... пен ... ... ... сынып жетекшілерінің, бүкіл педагогикалық ұжымының тарапынан
көп және үлкен күш – жігер жұмсауды талап етеді.
Оқушылардың жеке басы ... ... ... ... ... қоғамдық пайдалы еңбек қызметіне, соның шамасы келетін өнімді еңбекке
тарту бүгінгі күн мектебі мен педагогиканың ... ... ... ... ... ... бірі болып табылатыны фактілер
дәлелдейді. Саналы еңбек тәртібіне тәрбиелеу тапсырылған іс ... ... ... үшін, шикізат пен электр ... ... ... ( ... борыш сезімін және Қазақстан
Республикасы ... ... да биік ... сапасын тәрбиелеу,
оқушылар жүйелі қоғамдық пайдалы және ... ... ... ... жылдарда бәрінен жақсы жүзеге асырылады.
Оқушылардың еңбек қызметін ұйымдастыра отырып, педагогтар дұрыс
орындалған жағдайда ғана ... ... ... ... ... алға қояды. Оқушылардың ойында күдік қалмау үшін ... ... ... ... болу үшін ... етіп ... ... не үшін
істеуміз қажет екенін жақсы негіздеп айту ... ... ол ... нашар еңбектенсе де жұмыс жөнінде
педагогтарының және жолдастарының қойған талаптарынан өзіне ... ... мен ... ... ... ... пен ... да
кемшіліктерді жоюға, ұжымның лайықты мүшесі болуға сенімін әрқашан ... аса ... ... мен мінез – құлық мәдениетін ... ... тек ... ... ғана ... ... – ақ ... ішкі және
сыртқы сапаларының белгілі тұтастығы оның ішкі және сыртқы мәдениеті ... оның ... ... ... де ... ... ... сипаттайтын ішкі және сыртқы сапалардың
арасындағы өзара байланыс өте күрделі және диалектикалы. Оны ішкі сапа ... өзек ... ... ал ... сапа – ... ... деп ... болмайды.
Бұл формализм болар еді. Мұндай өзара байланыстың екі жақты сипаты болады.
Сондықтан мінез – құлықтың сыртқы тәсілдері көп ... жеке ... ... ... және ... ... ... адамның қылықтарын да, оның моральдық –
психологиялық қалыптасуын да сипаттайды. Жеке адамның ішкі және ... ... ... ... өзі де міне ... ... ... мен оның мінез – құлқының арасындағы қарама
– қайшылықтарды жеңе білу – мектептің аса маңызды міндеттерінің бірі. ... ... ... ... ... ... ... айналасындағы
адамдармен түсінетін қарым – қатынас саласына жатқызуға болатын нормаларды
сақтауды талап етеді. Бұл ... ... ...... және
қарапайымдылықты, әдеттілік пен кішіпейілділікті, инабат пен ибаны, ұлттық
ар мен ... ... ... пен қоғамдық өмір нормаларын орындауды,
адамгершілікке және қоғамға жат қылықтарға төзбеушілікті талап етеді.
Егер саналы ... және ... ... ... ... көрсетілген жағдайлар тұрғысынан қарастыратын болсақ, онда
көптеген мектептерде оқушыларға арналған ... ... ... ... ... ... негізінде тәрбие ... ... ... ... ... мүмкін болатын ең маңызды құрал
болып табылады. Бұл жағдай бірыңғай педагогикалық ... ұжым ... аса ... ... мен ... жасайды, өйткені олар:
← Балалардың қызметін бірлескен қоғамдық пайдалы, педагогикалық
жағынан орынды ұйымдастыруға мүмкіндік береді;
← Тәрбиеленушілердің мінез – ... ... және ...... ... ... ... қоғамдық пікірдің дұрыс және принципті түрде дамуына
көмектеседі;
... ... ... қалыптасу процесінің мәнін
қарастырады.
Ол үшін мектепте оқушылардың сабақ, үзіліс және оқудан тыс ...... ... ... ... жасалып, кезекшілердің
міндеттері туралы және мектептік өзін – өзі басқару туралы ережелер жазылып
қойылсын. Мектеп жұмысының бүкіл ... осы ... ... ... және ... қарым – қатынасын реттеп отыратын ережелер мен оқушылар
мінез – құлқының нормалары етуге ... ...... ... ... саналы түсіну үшін,
мектепте адамгершілік білім беру жүйесі ұйымдастырылсын. ... ... ... ... ... және ... – құлық мәдениеті
тәрбиесінің негізгі өлшемдерінің мәні ... ... ... жөн.
Осы өлшемдер бойынша әр оқушының, сондай ақ ... ... ... ... ... ( ... ... жүргізілгені
орынды. Ол негізгі тәрбиелік міндетті айқындауға ғана емес, ... ... ... көруге де көмектеседі.
4. Дербес бола білу және инфантилизм.
Қиындықты жеңу, тілегіңді тежей ... ... ... ... ... азаматтық толысу өзінен – өзі келмейтіні
белгілі. Бұл ... кез ... ...... істе әр адам ... ... қажет. Бұл дербестік болып табылады.
Ал, инфантилизм дегеніміз не? Инфантилизмнің түпкі төркіні неде?
Социолог – ғалым, тарих ... ... ... пікірнше,
инфантилизмның түп – төркіні мынадай үш мәселеге тіркеледі: 1. ... 2. ... 3. ... (үш ... екеуінде ерік сапасы
жоқ.)
Дербестік туралы айтылды. Енді формализм ... ... ол ... ... ... әр ... шаралардың ( кештердің,
пікірталастардың, слеттердің) кейде іс үшін ... есеп ... атап ... жөн. ... оған өз ... ... сол
шараны ұйымдастырушының талабы бойынша қатысады.
Ал үшінші мәселе – жалқаулық туралы сөз қозғағанда кітап оқуға
проблеманы ... ... ... ... ... жоқ, кейбір жас адамдар
бар екендігін ... ... Олар үшін ... қосып қойып, музыка
мен өздері түсінбейтін сөздерді тыңдай әлдеқайда оңай. Кейбіреуіңіз ... ... ... деп ... ... Инфантилизм –
тиянақсыздық, берекетсіздік, білімнің тұрақсыздығы, ақиқатты талдай алмау,
өзіне, өмірге сын ... ... ... ... ... әр ... кейде тіпті
нанымсыз өсек – аяңға илану, оны даурықтыру ... ... ... ... ... ( ТҰО) ... хатханаға туралы құлағы
шалса ... топ ... ... кеп ... ... ... айтқылары
келетіні түсінікті: бірден елдің ... ... ... ... ой ... ... оқып – зерттеу қажет, әйтпесе ойдан
шығарылған нәрсеге зердесі бар адам еш ... ... ... ... ... ... ... оның өресі жетпейді, оған қоса топ
ішінде оза шауып отырғанын қиғысы келмейді, ал оны ... ... да ... ... ... ... Осылайша шатпақтар тарап, иландыру
үшін дәлелдемелер туындайды. Дәл осылайша бәлеқор, залалды өсек – ... ... жас ... ... ... соны ... Оның білімі ат
үсті болып, жалғыз ғана қызығушылығы « ... - ... ... ... ... Спортпен айналысқысы келмейді, себебі ол «
ауру», әр түрлі өсек – аяң жинайды, оның ... ... ... ... адам жәбір көргенде, әлсізге ... ... ... ... ... ... ... бас изеп, мінез – құлықтық моральдық
нормасын бұзады.
Жазатайым инфантилизм ... ... одан ... ... бар?
Инфантилизм тегеуірінді тырнағынан құтылу үшін бала кезден әркім
өзінің еріктік сапасын – дербестігін, батылдығын, ... т.б. ...... баласы үшін барлығын жасап тұрса, әлбетте панасында
өмір сүру оңай. Бұл жерде Л. ... « ... ... көп, ... ... ... ... басқаларға берері аз, алары көп адам сонысымен жаман»
деген ұлағатты сөзі ұмыт болып тұр.
Ал, азаматтық кемелдік ... ... ... ... ... ... ерік ... ұстамдылық пен талапкершілік таныта отырып
өздігінен анықтауға талпыныс көрсеткендер құрметке ие болады.
Сондай – ақ, ... ... ... ... мамандар
мынадай тұжырымға келіпті: іс жүзінде жеткіншек заңды ... ... ... ... – бір ... ... ... ол ұсақ – түйектен, өзін өзі сәл
босаңдатудан барып туындайды.
18 ... ... ... балалар сияқты өсті. Мектептегі VII сыныпта
оқыды. Бірде Айберген үшінші сыныпта балалардан ... ... Ол ...... ... алдап айырбастап алды. Әзілге сүйенген болып айтып ... ... ... ... ... оңай ... ... Айберген мәз болып одан кейін
төменгі сынып оқушыларын ... ... ... тиісті айырбас жасап, бірнеше
затқа ие болды. Бұл ісі ұнап, одан арі ... ... ... ... кабинетінен бірнеше детальдар алды, ең ақырында мектептен ... ... ... ... ... ... ... ұрлауына
дейін 3 жыл өтті.
Кейбір қыздар мен балалар мұндай қылығын « Мен әлі жаспын» ... Олар « мен ... көп ... ... ... ... ... істегенімді дұрыс деп дәлелдегенім жөн. Оқу бітіріп есейген соң іс
басқаша» деп ... « ...... ең ... ... ... ... дәрменсіз етіп, бейшаралыққа дейін апарады», - деп ескертті
француз жазушысы Э. ... ... не үшін ... алып ... ... ... ... осы бағыттағылар баршылық. Барды бар екен деп айта салу оңай. ... ... ... көзқараспен түсініп, тәрбие берсек, онымыз аз да
болса нәтиже берсе, ісіміздің алға басқаны. Ал, біздің ісіміздің алға ... ... ... алға ... Сондықтан, әрбір педагог – тәрбиеші
алдындағы жас ұрпақтың бойындағы жағымды – жағымсыз ... ... ... ... ... оны ... өз борышым деп
білуі керек. Ол үшін ... та, ... та ... ... ... Ерік пен ... тәрбиелеу.
Адам мүмкіндігін білемізбе?
Жастардың көбі өзімен қалай жұмыс істеп, ерікті, мінезді, зейінді,
есті, ойлауды, қиялды дамытудың ... ... ... жету керек екенін
білмейді. Ұлы Абайдың
Ондай болмақ қайда деп,
Айтпа ғылым сүйсеңіз,-
деген сөзінде үлкен мән бар.
Бүгінгі таңда ғылымдар әр ... ... ... зор ... ... ... ... пікірге келіп отыр. Осы мүмкіндіктердің
ауқымы барынша кең, ал мамандық түрлері соншалықты көп ( ... ... ), іс ... әр адам өз ... таба алатындығы даусыз.
Талантсыз адам жоқ, тек өз орнын таба ... ... ... ... көз ... ... ... әр адамның табиғат берген ... ... ... адам есін ... онсыз кез – келген іс – әрекетті ... ... Егер ес ... адам жоспарлай да, дағдылана да, ... ... да ... еді. ... ... ... есі
жоқ адам барлық нәрсені сансыз рет қайталаса да алғаш рет ... еді де, ... жаңа ... күй кешер еді.
Бағымызға қарай, әр адам табиғаттың құн жетпес сыйы – еске ие болып
отыр. Адам ... ... ... ... ... ... миы ... зор мағлұматты қабылдай алады. Ми 9-12
миллиард, ал ... ... ... 17 ... нерв ... ... Ал клетканың мағлұматтар ұстап тұратын ... ... ... ... Бір ... сан ... ... бөлігі
болады. Демек, адамның есі бұрынғы кеңестік кезеңдегі Ленин атындағы
кітапхананың қоймаларында бар ... ... ... ... екен.
Тарихта табиғаттың тартқан тартуы ретінде, яки болмаса үздіксіз
жаттығу жолымен қолы жеткен ... еске ... ... бар адамдардың
болғандығы мәлім. Мәселен, суретші Н.Н. Ге Петербург сарайларының біріндегі
бөлмені бір – ақ рет көріп, кейін оның ... ... – дәл ... ... ... екі жыл бұрын тыңдалған әуенін
дәл ... ... ... ... ұстазы) Глазунов жаңадан жазылған
симфониясын оған ойнап беруге ... ... ... ... ... ... ... ойналып болғаннан кейін бөлмеге Рахманинов кіріп,
тыңдалған симфонияны айна- қатесіз орындап бергенде, ... ... ... өзі ... ... ... ақтала бастапты.
Ұлы қолбасшы Александр македонский өзінің отыз мыңдық әскерінің
әрқайсысын түсінен тани білген екен дейді.
Көрнекті ғалым ... ... ... ... ... ... өзі хабарласатын барлық телефондардың нөмірін есіне
сақтаған.
Э.Гаон деген біреу өзі оқыған 2500 кітапты сөзбе – сөз ... ... Ол ... кез – келген кітаптың қалаған тұсынан
үзіндіні жатқа айта алған.
« Гурник» футбол ... ... ... Хельд өз клубының
ойындарының нәтижесін, тіпті олардың ...... ... ... ... ... ... жүргізуші «Гурник» - «Остра» ... ... төрт жыл ... нәтижесін білгісі келген. Леопольд Хельд
ойланбастан, «Біз 4:0 етіп ... ... 18 ... өтіп, оны
қызықтауға 27 мың жанкүйер жиналды, түскен пайданың ... ... 235 ... ... Үш ... ... ал біреуін Цзолтисик соқты...» деп толық жауап
берген.
Соңғы кезде ғалымдар адам миының ... ... ... ... Ол ... ... ... жүгінелік.
Газеттерде « югославтық феномен» туралы жазылды. Оның ... ... ... ... ... Зренякинде ол математика феномені ретінде
танылған.
- Борислав, сен 348 517 368 454 361 458 882 санынан 22 – ... ... ... – деп сұраған.
Бір минуттың ары – берісінде: «Сегіз»,-деп жауап беріпті.
- Енді ... ... 31 ... ... ... бір минуттай ойланып: «Төрт», -дейді. Ол бесінші ... ... 11 ... ... ... ... ... оқу
орындарының бағдарламасы көлемінде толық игерген әрі күрделі математикалық
есептеулерді ойша шығара береді.
Енді бір ... « ... Луи ... ... хабарды Париж
телевизиясы жүргізді. Дагбер мен электрондық есептеуіш ... ... (ол ... ... ... Дагбер мен машинаның
міндетіне есептеу жолы ұзақ әрі ... ... ... ... ... ... машина жеті есепті шығарғанша, өзі одан бұрын ... ... ғана ... ... деп ... шартын ұсынды.
Телекөрермендер жарыстың барысын қызыға қадағалап, ... ... ... ... ... де белгілі болды. Дагбер 10 есепті 3 минутта 43 секундта
түгелдей дұрыс шығарса, электрондық машина 7 ... 7 ... 18 ... ... ... Дагбер секундына бірнеше мың арифметикалық амалды
орындайтын машинаны жеңіп шықты. Ал. Қалыпты адамның миы ... ... ғана ... Борислав Дагбер, тағы басқалар да феномендер екені белгілі
ғой, әйтсе де олар табиғаттың бергенін сарқа пайдаланудың арқасында ... ... бар ... ... ... ... табылады.
Егер қаласа, адамның қолынан көп іс келеді. Көпшілікке зағип
саңырау – мылқау ... ... ... шығар. Ол өзінің мүгедектігіне
қарамастан орта және ... ... ... ... ... ... « Қоршаған дүниені қалай түйсіне, елестете және түсіне
алам» деген кітап та жазды. Осыған ... қол ... ... ... ... ... деп жазды.
Ольга Иванова Скороходова - тағдыры айрықша ... Бала ... ... ... ... кейін есту қабілетінен айырылды. Балалық
шақта көзі көрмей, құлағы естимей ... ... ... ... құлдырауға әкеліп соғады. Скороходовамен бұлай болған
жоқ. Ол он жасында 1923 жылы ... ... ... И.А.Соколянский
зағип – саңырау- мылқау балаларға арнап ұйымдастырылған мектеп – емханаға
қабылданады. ... ... ... ... оның ... ... және ... мүмкіндік болды. Дактилик ( саусақты) алфавит пен
бедерлі- ноқатты (брайльдік) шрифтерді қолдана отырып, ... ... ... ... пәні ... ... Ивановна Скороходова жоғарыда
айтып өткен зор табысқа жетті. Ольга Ивановнаның өмірі барып тұрған ерлік
екендігіне сеніммен ... ... Бұл оның көп ... ... ... ... дені сау адамдар үшін де Ольга Скороходованың өмірі –
адамның зор мүмкіндігі ... ... бар ... ... қана ... оны ... ... екендігін, ол оған жоғарғы нерв қызметінің икемдігі әсер ететінін
әрдайым есте ұстаған абзал. Өмірінің көбін ... нерв ... ... ... ... деп ... « ... нерв қызметін зерттеуден
алатын ең басты, ең серпінді және ұдайы әсерге.. осы ... ... оның зор ... ... ештеңе қозғалмай, икемге келмей
қалмайды, ал тиісті шарттарды ... ... ... да ... ... ... ... өзгертуге болады».
Әрине адам өзімен жұмыс істеуді неғұрлым ерте бастаса, ол ... мен жеке ... ... ... ... ірі ... ... жас организмнің икемділігі ( өзгеріске және дамытуға
қабілеттілігі) жоғары ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Еріктің
дамуының жеткілікті болуы- өзін-өзі тәрбиелеуді жүзеге асырудағы қажетті
негіз әрі шарт ... ... да ... ... жеке ... бірін дамыту ғана емес, ол жеке басты тұтастай қалыптастыру
үшін де қажет.
Жеке адамның бағыттылығы оның ... мен ... ... қойған мақсатының ерекшелігінен, өзінің жеке басынан,
сезімінен, сенімінен т.б. ... ... ... ... ... қалыптасады. Барлық жағдайда жеке адамның бағыттылығы
ерік белсенділігінің бағытын да анықтайды. Бағыттылық жеке ... ... ... ... ... ... табады.
Ерікті шынықтыру кезінде ерік күші іс – әрекет ... ... ... естен шығармауу керек.
Көп балалар ерікті барынша қырсықтанып, ешкімге бағынбау және өзі
үшін қажитындай бірдеңе жасау деп ... ... ... ... жаман әдетке апарып соғуы мүмкін.
Ерік зейінге байланысты. Көптеген ғалымдар мен ... ... ... ... ... қалыптастырудың
негізгі жолдарының бірі болып табылады.
Оған қоса, біз білімді зейіннің жәрдемімен игерімсіз. Ұлы ... әрі ... ... ... ... ... ... біздің жан дүниеміздің барлық алған біліміміз өтетін жалғыз ғана
есігі, ал белгілі бір ... ... ... көп ... ерік ... де
соғұрлым өтімді.
Ерік ойлаумен байланысты, өйткені ойлау ... ... ... ... ... ... Өздеріңіз ойлап көріңіздерші, еркі мықты
бола отырып, қойылған мақсатқа жете алмауы мүмкін, себебі ... ... сол ... жетудің тиімді жолын таппай, барлық жігеріміз
құм болады.
Бұл, әсіресе, есеп ... ... ... ... шығару жолын ойлауға көп уақыт кетіріп, ерік ... ... та, есеп ... ... ... ... Сезімге құырлмайтын яки болмаса онымен
астаспайтын бірде – бір әрекет жоқ десек, қателеспейміз.
Бәрімізде көрнекті ғалым ... ... 320 ... оның ... ... ... 40-қа жуық ... жазғанын білеміз. Ұлы
Отан соғысы жылдарында ауыр жараланып, оқтың жарқыншағы жүрек тұсына ... ... ... сұм ажалдан да тайсалмай азаматтық ерлік жасауға осы
адамды не итермелейді екен десеңші? Әр күні өлім ... ... ... ... өз ойын сарапқа салуға асықты.
« Мені қос сезім- сүйіспеншілік пен өшпенділік – шабыттандырды, әлі
де ... ... - деп ... ол, - балаларға деген сүйіспеншілік
және фашистерге деген өшпенділік. Жүрегімде ашу –ыза ... ... ... ... ... ... ... келеді, олардың ешқайсысы
да қайғы, қасірет дегенді ... екен деп ... Әр күн, әр ... ... ...... ... бөтен жүректің, бөгде
жанның сан қырлы әрекетін сезетін өте нәзік қабілетті оятуға тырыстым!!!
Серіктік қуанышы, сенімділік ... көп ... ... ... ... ... айтарлықтай көмектесе алады.
Ерік еспен байланысты, себебі кез-келген жемісті қызмет сайып
келгенде еске ... ... ... ... дамуына тәуелді. Ақылды дамытпайынша ... және ... ... ... « Ақыл ... ... ерік іс ... жөн сілтейді»,-деп жазды.
Ерік адамның әдетіне байланысты. Қиындықты жеңу жолындағы дағды кез
келген істі жігерлі орындайтын, оны ... ... ... құнды қасиетке
– әдетке дағдыландырады. ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік капиталы...оны адам өмірі бойы біртіндеп
керегіне жаратып отырады. Дағдыланған әдеті бар адам өз ... мен ... ... ... ... әр кез ... Жеке адамның ішкі мүмкіндіктерін түсіну-басты мақсат.
Әуелі ... ... дара ... ... ... жөн. Сонда ғана қатып қалған бұрынғы қағидалар мен бұрынғы ... ... ... айығып, әрбір адам (бала) бір ... ... ... ... ... ғана ... ... бұлақ көзін
ашамыз. Педагогтың, мұғалімнің, тәрбиеші-тәлімгердің ... ... да ... ... ... мектептің оқу тәрбие ісі құрылымының басты
ерекшелігі де осында жатқан болар.
Соңғы кезде жеке ... ішкі ... ... ... ... пікірлер де айтылып жүр. Дүниедегі ең құпия да ... ... ... біө бұрын өз атбиғатымызға пәлендей мән бермей келіппіз.
Небір ғылым салаларын түбегейлі зерттейміз, техниканың ... ... ... ... әлеміне үңілеміз, жер қойнауындағы пайдалы
қазбаларды игілімізге айналдырамыз. Ал, мұның аржағында ... ... ... болмайтынымыз неден екен?! Біз тек адамның ет пен
сүйектен жаратылғанын, ... ғана ... ... Жан ... рух атты ... ... пәлендей үңілмейміз.
Тіршілікті ең бір пісіп-жетілген жемісі-адамның әлі ашылмаған сыры
көп. Мұңның себебін әрбір жан ... ... ... ... ... ... жағымды, мейлі жағымсыз болсын, кез келген пенде өзіне дейінгі
бірде бір пендені ап-анық қайталамайды. ... ... ... ... ... келбеті, ішкі-сыртқы мазмұны, түрі бәрібір
өзіндік ғана сипатқа ие. Байқаңызшы, жер бетіндегі ... адам ... ... ... әрлі-берлі үздіксіз тербелген толқындар, ... ... тән. Әр адам ... әлем ... оның ... ... әлгі
әлемге тән құбылыстар да жақын болса керек. Бірақ ...... ... ... асқан мықты жоқ.
Алайда, астамшылыққа жол ... де рас. ... ... ... ... ... қабілеттері бар жандарға айрықша
ықылас танытып, тіпті асыра мақтауға, марапаттауға ... ... ... ... ... ... ... жөн-жосықсыз
тамсануға жол аштық.
Адам жанының байлығы, рухани пәрменділігі күші шексіз. ... ... оны ... ... оңай ... Сол секілді асқан
сазгер, жүрек ... ... ... ... т.с. ... ... бар
адамдардың сай-себеппен оны жарқыратып шығаруы да, керісінше өз өмірінде
оны көрсете алмай өтуі де ... ... ... адам тек ет пен ... ... ... басқа да адамның « тәні» бар, ол бірақ көзге көрінбейді,
асқан сезімтал жандар ғана оны көре ... ... ... ... бұл ... тәнді» байқауға болады. Ғалымдар «астральді тән»(латынша:
жұлдыздардан шыққан), ... ... ... «жанның тәні» деп те айтайды.
Мұндай энергетикалық тән тек ... ... ... ... ... да ортақ.
Сонымен, адам : тән-жан-рух атты бірлестіктен тұрады. Тән (материалдық тән)
мен рухты (энергетикалық тән) ...... ... толып жатқан клеткалардан құралатынын білеміз.
Күш қуатты азық-түлік, ауадан ... ... ... ... ... ... ... арқылы қабылдайды. Ал, энергетикалық тәнінің сыры тым
тереңде, ол ешқашан ... адам ... ... де, ... де ... Жан ... адамның материалдық құрамына қосылып тірлігін
жалғастырады.
Жан ше?! Әлгінде айтылған ... ... ... ... ... ... адам ... өзегін құрайды. «Адамның жаны-
ауырған жерінде»дегенді естігеніміз бар. Осы сөздің аясында біраз ... ... тал ... ... кем де кем. Және ... ... тыс, өз бетінше екенін ескеріп байқайықшы. Тері ... ... ... ... ... бөлек әлем құшақ жайғандай. Терінің өз
жүйесі, ... өз ... бар ... ... ... қуат ... де ... адамның сарайында мүлгіп жатқан ерекше
қасиеттеріне жол ашуға мүмкіндік туғызғандай.
Ғылымға жүгінсек, тән ... ... он төрт арна ... ... нүктелер оны дереу сіңіріп, он бойға барлық ... ... ... ба, ... ма, ... ... ... жұтатын
күш-қуатты адам денесі жеті тұстан ... ... ... ... ... табиғи мүмкіндіктерін одан әрі дамытып, сан алуан тәжірибеге
жасап, қабілетін тереңдетеді. ... ... ... шақ пен келешектен
анық хабар алатындай дәрежеге жетеді, ... да ... ... ... ... ... ... бар ма екен? Әрбір адамның, әрбір жан
иесінің өмірге келуі ... ... ... Шыр ... ... ... ... дәл сол сәттегі орналасу көрінісі
оның бүкіл тағдырына ұдайы ықпал ететіні ешкімге таңсық ... « ... ... «Осы ... ... қарсы», «Жұлдызы жараспай жүр» деген
сөздерді әрдайым естіп жүрміз. Бір ауыз ... ... ... ... хабар бере салғандай. Адам мінез-құлқының, іс-әрекетінің мынау
ұлан-ғайыр ғаламға бағыныштылығын аңғарамыз. Жаратқанның құлы ... ... ... ... жазылғаннан қашып құтылу қайда-а?! Кел-келген
оқиғаның,жай-жапсардың сыртында жандылық жатса ... ... ... ... ... ... дәл сол қалпында, дәл сол сәтте өтуге
тиісті шығар. Алайда сондай оқыс жәйттердің, қиындықтың алдын күні ... ... ... амалдары бар. Қайғы-қасіреттің, дерттің бетін
аударып жіберетін дарын иелерін де білеміз. Жан мен ... ... ... ... сана-сезімдердің өмірімен тек адалдыққа ғана
қызмет ететін мұндай жандар-қашан да халықтың құрметтісі.
Дүниеде ... ... бір тіл бар, ол ұлт, ... ... ... ... ... қозғалыс тілі. Бет-әлпеті, дене
тұрпаты, аяқ-қолдың,тіпті саусақтардың сәл қимылынан адамның ішкі ойларын
оқуға болады. Сөйлеп ... ... ... ... үндемесе
де,пиғылын ажыратудың қиындығы жоқ. Табиғат шебер ғой, ... ... ... ... де,дене мүшелері жалғандықтың соңынан ... Жан ... ... ... көзді былай қойғанда,
сәл-пәл қимыл,қалт еткен қозғалысвтың өзіне ғана белгілі мағынасы, мазмұны
бар. «Емеуріні айтып тұр ... ... ... қимыл-қозғалыс, ишара белгілері ешқашан алдамайды. Әуелгі
жаратылысын ешкімге қиянат тиістілігінен бе, кім ... ... ... ... ... қажет етеді.
Ишара, емеурін,қимыл әліппесін білетін адам қарсыластарының,
әріптестерінің сырын еш қиналмай-ақ ... ... ... әсер ... ... ... ... асыру үшін нүктенің қалай ... қай ... ... қуат ... ... түйсініп, қалауына орай
нәтижеге жетуге әбден болады. Тек пиғыл, ниет таза болсын дей ... ... ... ... ... зиянның өлшемі шексіз. Ойдың,
пиғылдың күші атом қуатынан кем түспесе керек. Әрбр сөз, ... ... ... ... бар, яғни ... әріптің өз иесі бар. Мынау ғаламда иесіз
ештеңе жоқ, тіпті иенің де иесі бар. ... ... ... ұғымның мәні
сондықтан да тым тұңғиық. Біреуді жөн-жоқсыз ренжіту, қиянат жасау, қалай
болса, солай ... ... ... ... ... жасырынған.
«Жақсы сөз-жарым ырыс», « Жылы- жылы сөйлесең, жылан нінен шығады», ... сөз ... ... ... сөз ... ... дейді. Сөздің қадірін
айғалатаып тұрған жоқ па!? Науқасты сөзбен құлан-таза айықтыруға ... ... ... де, ... ... ... тастауға да болады.
Сөздің-пиғылдың магнитті ттолқынның меңгергендер мұны жақсы түсінеді.
Адамның екінші біреуге әсер ... ой ниет ... ... ... де ... заңды. Жан иесінің кез-келгенг нүктесінен: ысчтық,
суық, пайдалы, зиянды, аппақ, қап-қара, жағымды, жағымсыз, оның ... ... ... ... түп-түрге жіктеліп бөлінер, сыртқа
төгілер лептің маңызы зор. ... ... ... ... ... тән
саулығына, жан саулығына тәуелді. Міне, біз бұл ... ... ... білуім керек дейтін адамдарға не үшін айтып отырмыз?
Оны ұлттық мектептің негізгі ... ... ... оқығанда түсінетін боласыз. Ал, адамның жан, тән, рухтар жөнінде
жете білгіңіз келсе,Алматыдан 1999 ж. ... ... ... « ... атты ... зер сала ... оқып ... Оынң бәрін
педагогикалық еңбекке қамту қиын болғандықтан, тек аз ғана ... ... . Жеке ... жан-жақты дамыту-адамгершілік тәрбиенің мақсаты
Жеке адам туралы ұғым оның ... тән жеке ... ... ... ... жеке ... ... психикалық құрылымы, мінезі, интелекті. Жеке ... ... ...... темпераменті, қабілеті,
сезімі, сондай-ақ психологиялық процестердің ерекшеліктері. Бұл қасиеттер
әр адамда әр ... адам ... ... ... қарым-қатынаста болады, оынң
даму процесі жас сәби ... ... ... ... Жеке ... ... көзі ... сан алуан қажеттілігі ретінде
сәулеленеді-бұл обьективтік қарым-қатынас ... ... ... оның ... мінез-құлқы арқылы байқалады.
Баланың дамуы дегеніміз күрделі қайшылықтары бар процесс, бұған ... ... ... (ішкі жағдайлар саласы), орта және тәрбие(
сыртқы әсерлер саласы) ықпал ... адам ... бір ... ... ... ... Бұл ... бәрі біртіндеп қалыптасады. Егер тәрбие, орта
болмаса, адам ақыл-ойға, ... екі ... ... мүлдем қабілетсіз
болады екен. Педагогика тұқым қуалаған дене күші сапалары мен ... бір ... ... ол бұларды адамның дамыунда жетекші де
анықтаушы деп ешқашан да санамады және саналмайды.
Бала алғаш ... ... ... сол ... ... ... ... қалыптасады. Ол ересек адамдардың көмегімен жүзеге асады.
Жеке адамның дамуында белгілі қоам ... ұжым ... зор ... ... ... ... тәрбие жағдайында болса, алғашқы күннен
бастап құрыб-құрдастары арасында, солардың қоршауында өмір сүреді: бірге
ойнайды, еңбектенеді. ... ... ... адамгершілікке
тәрбиелеудің алғы шарттары қалыптасады. Тәрбиеші балаға үлкен ... ... ... ... ... ... ... әдептерді үйретеді. Мұны
жүзеге асыруда қай заман болсын, адамзат ... ... ... ... білімді, еңбек сүйгіш ұрпақ тәрбиелеп өсіру. Бұл ... ... ... уыз» ... ... ... ... алып
отыру қажет-ақ.
Жеке адамның адамгершілік санасының дәрежесі оның ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Тәрбиеде сезім сүйену тәрбиенің тиімділігін арттырады. Баланың сезіміне
әсер ету ... және ... ... ... ... ... болып
табылады. Сондықтан да тәрбие жұмысында баланың сезіміне ... әсер ... баса ... ... жөн. ... сезіміне әсер етудің
тәсілдерін анықтағанда сезімді ... ... ... ... ... ... және онан әрі ... жолымен жүзеге асырылатындарын
ескерген жөн. Сезімге тәрбиелеудің дәл тіке ... ... ... беру
мүмкін емес. Мысалы: жолдасының немесе ... ... ... ... ... ... деп, баланың алдына мақсат қоюға болмайды. Қажетті ... үшін ... ... ... ... ... ... қатты әсер
ететін жағдайлар жасалынуы тиіс. Мәселен, туған табиғат туралы балабақша не
мектеп қабырғасында қаншама айтқанмен оның ... мен ... ... ... көз жеткізу қиындау. Ал, енді табиғатқа экскурсия жасаса, оның
ең сәнді жерлерін тауып фотосуретке түсіру, монтаж ... ... ... бұл ... ... ең ... ... сезімін түғызар
еді. Бұл жағдайда үлкендер не ұстаздар ізгі ... ... ... оның ... де ... жасайды. Сезім басқа адамдардың мінез-
құлықтарын қабылдау және оған сену ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі біздің адамдарымыздың теңдесі
жоқ ерлігі жайлы әсерлеп, көркемдеп әңгімелеу бала сезіміне өте қатты әсер
етіп, оның ... ізгі ... ... ... ауыз әдебиеті
мұраларындағы: Ер Төстік, Керқұла атты Кендебай, ... ... Ер ... Аяз би, ... ... ... батырлар жыры, аңыз
әңгімелер кейіпкерлерін оқу, тыңдау арқылы жеке адамның өмірінен үлгі алу
сезімталдығы тууы ... ... ... тәрбие белгілі бір ережені
түсіндіру мойындау, оны орнықтырып, өмірде, мінез-құлықта қолдану деп ойлап
қалуға болмайды. Ережені жай ... ... ... жеке ... ... ... шарт емес. Баланың қоршаған ... ... ... ... ... ... да, ... те ескермей отыра
алмайды.
Сондай-ақ жеке адамның адамгершілік ... бір ... ... ... ол ... ... ... бірге, тәрбиеленушінің өзіне-
өзі жүргізетін жұмысын қамтиды. «Егер біз балаға қуаныш пен ... ... баса ... ... бала дәл сондай бола алады.
Бақытсыз бала қол жекізе алмайды. Мұнан былай баланың жүрегін ... ... ... сол ... ол ... ... ... басқа
адамдарға жақсылық жасауға ұмтылады, өзін өсіріп, жетілдіре береді. Баланың
жанындағы ақ жүрек, жарқын адам ... ... ... ... ... ... «В.А.Сухомлинский педагогтарға өз ұсынғандарын бірнеше тексерген.
Ол балалардың оқу, еңбек және тәрбиенің ықпалымен өмірдің сан ... ... ... ... жағдайлар жасады. Соңғы уақытқа дейін адамгершілік
тәрбиесіне талдау жасағанда негізгі назар тәрбиешінің берген сипаттамасына
назар ... да, ... ... ... ... Балалық шақта қалыптасқан адамгершілік қасиеттері бұдан ... ... жеке ... ... із ... жол ... Жасынан
қалыптасқан адамгершілік сана туралы ... ... ... екі ... әсіресе үш жастан бастап балаға тек қоршаған ... әсер етіп ... оған ... ... қарым –қатынасы, іс-әеркеті
т.б. әсер ететіні туралы айтқан. Балалардың өмірі құбылыстарына қатынасы
ата-анасы және тәрбиеленушілердің мінез-құлқы ... іске ... ... бала сұрақ арқылы білдіреді. «Неге Асқардың ойыншықтарын тартып алуға
болмайды?», «Не себепті шындықты айту керек?» т.б. ... ... ... ... ... адамдар балалрға түсінікті тілмен нені алуға болады,
нені алуға болмайды дегенді түсіндіріп, жауап ... ... ... ... ... ... атап көрсетеді, жаманына жиіркені
туғызады. Сөйтіп, жеке адамның бойында адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... баланың мінез-құлқы, сезімі арқылы
анықталады. Мектепке дейініг жастан ... әр ... ... ... ... ... ересек адамға құрмет көрсету, өз халқын сүю, ... ... ... ... кешірді. Ең басты нәрсе- ұстаз, атан-ана,
үлкендер алдында әрі бала, әрі еңбеккер-тұрғанын әрдайым есте ұстау ... ... және ... бар ... Осы ... пен
қайшылықтар пайда болады, күнделікті ... ... ... ... отыруына тура келеді. Балалар ұжымы сапа ... ... ... ... ... ... Жеке адамның
тәрбиелік қабілетін бірте –бірте қалыптастыру керек. Біз баланың өзін білім
іздеуші және білім табушы деп ... етіп ... ... пен ... ... ерік ... барынша
жұмсаудың ең басты, ол бастауыш сыныптарда ... ... көзі ... тек ... ... бала ... еңбек деп, ол өзін еңбеккер деп
таниды. Ізденбейінше және іздеп бірдеңе ... ... ... ... ... дегенді ойға алуға болмайды. Бір баланың
ой еңбегімен әуестену ... ... ... ... ... пен
рухтанудың эмоциялық жағдайы ұшқын тәрізді болып саналады, кейін ... ... ... рухани өмірдің алауы сол ұшқыннан лаулайды. Ой
еңбегімен ... ... орын ... ... жеке ... ... ... өсуі мүмкін. Әуестенбейінше, рухтанбайынша, ой
еңбегін - іздену және табу ... деп ... оқу ... ... мектептің басты мақсаты-жалпы ақыл-ой дамуы, ұшқыр ойды
қалыптастыру, білімге құштарлықты ... ... одан ... ... ... ... ... қайнар көзіне әкелу-өте маңызды
тәрбиелік міндет. Жас өспірім кезнде, жігіт немесе бой ... ... ... өзі ... әке ... ан ... ... осы қайнар
көзіне өзінің бүкіл өмірі бойында оралып отыратындығын ескергені ... ... ... ... моральдық сұлулықты, кітапты
және шығармашылықты жеке адамның бойындағы ... ... ... деп ... ... ... ... жеке адамның (бала) әлденені
білуінде емес, түйінді философиялық ойлардың ойлануында, ойлану сұлулығына
қатысуында ... Біз ... ... жеке ... ... жоғарғы даналығы
деп танимыз. Еңбек шын мінінде ойлы ... ... жеке ... толық
рухани өмір береді- ойлану рахатты сыйлайды. Еңбек тәрбиесін ... ... ... деп ... ... Тек қана еңбекте біздің әрқайсымыз
өзін адам ретінде, игі мұраттар жолындағы күреске қатысушы және ... ... ... өз ... ұлы және өз ... әкесі ретінде,
ақыр аяғында ойлай білетін жеке адам ретінде өзін ... Жеке ... ... төмендегідей бір маңызды жағы бар, ол –
шығармашылық. ... ... ... даму ... жету үшін,
міндетті түрде университет бітіру керке деп түсінбеген жөн. ... ... ... ... ... ... ... бағыты, жеке
адамның интелектуальдық өмірінің және оның белсенді қызметте көрінген
күшінің ... ... ... ... Ұлы ... ... «Мен
шығармашылықты білім мен әдемілік дүниесіндегі өмірдің шын мәні деп бағалар
едім. Шығармашылық – бұл ... жеке ... ... ... ... бұл адамды адамға тартатын ереке магнит»,-деген болатын. Бүгінгі
білім адамның ғылыми-техникалық прогрестен артта қалып ... үшін ... ... Бұл ... ... ... еліміздің азаматтарының өзінің
жоғарғы білімі негізінде дүниеге көзқарасын қалыптастыру үшін де қажет. ... ... ... ең ... ... ... ... туғызу, ол жағдайлар тәрбиеленушіге білімді игері процесінде
өзінің білімге, ғылымға деген мынадай көзқарасты қалыптастыруға ... бұл ... оны ... ... оны ... өмірде тәуелсіз
еліміздің белсенді күрескері ... ... ... ұлы ... ... ... ... көзқарас болуы керек. Тәуелсіз
Қазақстан Республикасының дамуы долындағы ... ... ... үшін біз ... ... ... еңбекке ұлттық көзқараспен қарауға
тәрбиелеуге тиіспіз; жас өспірім, жас ... жас қыз ... ... ... ... білімділігін ой-пікірдің нағыз ... ... ... ... құруы жолындағы күрескер болуға әзір екендіктерінф
көрінуі үшін, идеялық толымды әлемінде өмір сүруі тиіс. Мектептегі ... ... мәні осы ... ... адам ... қолы білімге
қиын, көбінесе қан төккен күрес арқылы жетті. Ақиқатқа жетудің жолы ауыр,
бұл жолда қол ... ... адам ... жан ... ... ... тәуелсіздікке жету жолындағы әрбір жол-адам ... ... ... ... ... тәрбиенің мақсаты-бүгін де нағыз
білімді адамдарды тәрбиелеу, білімге деген ұлттық ... ... ... іс ... асыру- бұл балаға, жас өспірімдерге,
жастарға, өз өмірін шындық пен ... ... ... ... ... ... жолында құрбан еткен адамдардың жарқын бейнелерін ашып
көрсету деген сөз.
Жек адамды жан – ... ... бұл ең ... ... ... рухын, Еліне шексіз адалдығын, сенімге берілгендігін, адам
бақыты үшін ой-пікірдің бүкіл байлығын игеруде ... мен ... ... сөз. ... жеке ... ... ... тұрғысынан жан- жақты
тәрбиелеу-адамгершілік тәрбиенің негізгі мақсаты болып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Ә.Иржанова. Жаңа ... ... бала ... қалыптастыру.
Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010 жыл. 39-
41 б.
- Р.Омарова. 12 ... ... ... ... ... Оқу ... ... 2007 ж.
- Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., ... ... ... ... ... ... ... эффективность.
Сб.науч. тр. Свердловчк. СИПИ 1990.
- Сайт бетінен А.З.Сисенованың «Ақпараттық технология-бүгінгі күн талабы»
атты мақаласы
- Сайт ... ... ... ... болашағы» атты мақаласы.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектептің оқыту процесінде оқушыларға адамгершілік тәрбиесін беру24 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
Оқушыларға адамгершілік тәрбие берудің теориялық мәселелері27 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
Мектепте кәсіптік бағдар беру жұмысы3 бет
Орта мектеп оқушыларына кәсіби бағдар беру жұмыстарын ұйымдастыру54 бет
Педагогикалық үрдісте жаңа техпологияларды тиімді пайдалану, білім беру жүйесінде шығармашылық пен ізденістерді іске асыру6 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь