Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.


Кіріспе
І Тарау
1.1. Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.
1.2. Естің түрлері және олардың өзара байланысы.
ІІ Тарау
2.1. Естің жалпы сипаты мен процестері.
а) Есте қалдыру
б) Қайта жаңғырту
в) Ұмыту
2.2. Ес саласындағы айырмашылықтар мен естің даралық ерекшеліктері.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.

Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі ойлары мен сезімдерін, әрқилы іс-әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар баста сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда біршама уақыт сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім.
Адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс бейнелерінің, көңіл-күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі болып табылады. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы қабылданғандар еске түседі. Естің бұл күйін қайта жаңғыру делінеді. Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп атауға болады.
Естің физиологиялық негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің пластикалық қасиеті туралы ілімімен түсіндіруге болады. Жүйке жүйесінің пластикалылығы түрлі қозулардан қалған әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу қабілеті. Уақытша байланыстардың тікелей тітіркендіргіштер әсер етпеген жағдайда да мида жасалынуы ойда бұрынғы байланыстардан із қалып отыратындығын көрсетеді. Өйткені адам есінің мимен қалайша байланысты екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы деректер жоқ. Мәселен, ес құбылысының табиғатын зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны мидағы электр құбылыстарымен байланыстырса енді бір зерттеушілер есті мидың нейро - химиясына қарай түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың өкілдері мидың кейбір клеткаларын бір сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми массасынан алатын орнын әлі анықтай алмай келеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Аймауытұлы Ж, Психология - Алматы , 1995
2. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
3. Бабаев С. Психология танымы, Түркістан, 2000
4. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері, Алматы, 2002
5. Жарықбаев Қ. Жалпы психология, Алматы, 2004
6. Гиппенрейтер Ю. Б. Введение в общую психологию, Москва 1997
7. Немов Р. С. Психология - Книга 1, Москва, 1998
8. Общая психология. Под ряд Богословского В. В. Москва, 1981

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Тақырыбы: Ес жайлы теориялар
Мазмұны

Кіріспе
І Тарау
1. Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.
2. Естің түрлері және олардың өзара байланысы.
ІІ Тарау
2.1. Естің жалпы сипаты мен процестері.
а) Есте қалдыру
б) Қайта жаңғырту
в) Ұмыту
2.2. Ес саласындағы айырмашылықтар мен естің даралық ерекшеліктері.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі.

Кіріспе.

Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі
ойлары мен сезімдерін, әрқилы іс-әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар баста
сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда
біршама уақыт сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер
салатыны баршаға мәлім.
Адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс бейнелерінің, көңіл-
күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі болып
табылады. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы
қабылданғандар еске түседі. Естің бұл күйін қайта жаңғыру делінеді. Сыртқы
дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан
жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп атауға болады.
Естің физиологиялық негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің пластикалық
қасиеті туралы ілімімен түсіндіруге болады. Жүйке жүйесінің пластикалылығы
түрлі қозулардан қалған әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу
қабілеті. Уақытша байланыстардың тікелей тітіркендіргіштер әсер етпеген
жағдайда да мида жасалынуы ойда бұрынғы байланыстардан із қалып
отыратындығын көрсетеді. Өйткені адам есінің мимен қалайша байланысты
екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы деректер жоқ. Мәселен, ес құбылысының
табиғатын зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны мидағы электр құбылыстарымен
байланыстырса енді бір зерттеушілер есті мидың нейро - химиясына қарай
түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың өкілдері мидың кейбір клеткаларын бір
сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми массасынан алатын орнын әлі анықтай
алмай келеді.
Бір нәрсені еске сақтау-оны байланыстыру деген сөз.
Ес процестерінсіз адам баласы мәдениеттің қандай саласы болмасын
қалағанынша меңгере де, жан-жақты жетіле де алмас еді. Ес адамның басқа жан
құбылыстарымен де тығыз байланысып жатады.

1. Ес - бір - бірімен ұштасқан дара бөліктерден құралған күрделі
психикалық процесс.
Ес адамға өте қажет жан құбылысы. Оның арқасында субъекті жеке басының
өмірлік тәжірибесін жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына жаратады.
Алғашқы кездегі ес зерттеулері көбіне саналы іс-әрекетпен
байланыстырылды, ал ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында ғылыми іздену
шеңбері кеңейе түсті, енді талдау аймағына есте сақтаудың жалпы табиғи,
адамға да, жануарға да бірдей механизмдері алынды. Бұл тұрғыдан зерттеу
жүргізген американ психологы Торндайк жанауарлардағы дағдылардың қалыптасу
заңдылықтарын ашып берді.
ХХ ғасырдың алғашқы он жылдығында ес процесін зерттеу жаңа ғылыми
формаға еніп, ол И. П. Павлов ашқан шартты рефлекстер әдісімен байланысты
болды. Есте қалдыруға ықпал жасаушы жаңа шартты байланыстардың пайда болуы
мен олардың сақталу жолдары осы И. П. Павлов жаңалығына орай белгіленді.
Бұл кезеңге дейінгі психологиялық зерттеулер естің ең қарапайым
процестерімен ғана шектелген еді.
Ал естің ең жоғары, адамға өз өмірінің қалаған кезеңін жадқа түсіріп,
оны пайдалануға мүмкіндік туғызатын ырықты және саналы формалары тек
философтар тарапынан қарастырылып, олар естің табиғи формаларына қарсы
қойылды да, жоғары сананың туындысы деп танылды.
Естің жоғары формаларының жүйелі зерттелуі орыс ғалымы Л. С. Выготский
есімімен байланысты. Ол 20 - жылдар аяғында өз шәкірттерімен бірлікте естің
жоғары формаларының дамуы жөніндегі мәселені қозғай отырып, олардың
әлеуметтік негізге ие психологиялық іс-әрекеттің күрделі түрі екенін
алғашқы рет дәлелдеді. Ұлы ғалымның ізбасарлары А. А. Смирнов және П. И.
Зинченко естің саналы іс - әрекетпен быйланыстылығы жөніндегі жаңа, әрі
мәнді заңдарын ашып, есте қалдырудың алға қойылған мақсатқа тәуелді
болатынын дәлелдеп - әрі күрделі материалды есте қалдырудың тәсілдерін
белгілеп, ұстаз тағлиматын одан әрі толықтырды.
Ес психологиясын зерттеудің біршама нәтижелі болуына қарамастан, естің
физиологиялық механизмдері мен өзіндік табиғаты көпке дейін сыр болып,
философтар мен психологтар есті "материяның жалпы қасиеті" деуден аспады.
Қазіргі күнде ес процесін тану психологиялық, физиологиялық және
биохимиялық негіздердегі ізденістерге сүйенуде. Осыдан, адам есі - біртекті
қарапайым қызметтен құралмайтыны белгілі болып отыр. Оның құрамы сан
алуан. П. Линдсей мен Д. Норман естің бір - біріне ұқсамас 3 типі
болатынын алға тартады:
1. Сезімдік әсердің тікелей, нақты ізі.
2. Қысқа мерзімді ес.
3. Ұзақ мерзімді ес.
Сезімдік әсердің тікелей, нақты ізі
Бұл ес жүйесі біздің сезім мүшеміз қабылдаған дүние көріністерін толық
әрі дәл сақтауға жәрдем береді. Мұндай жолмен еске түскен қоршаған орта
ақпараты есімізде өте қысқа мерзімге ғана орнығып, 0,1-0,5 сек. ішінде
жойылып кетеді.
Қысқа мерзімді есте жүйедегіге қарағанда материал басқаша тұрақтайды. Бұл
жағдайда есте қалған бейне сезімдік деңгейдегі толық көріністей болмай,
оқиғаның қандай да бір шағын баламасына сәйкес келеді.
Ұзақ мерзімді ес. Баршаға белгілідей осы мезетте болған оқиға мен атам
заманда жүз берген тарихи жағдайларды есте сақтаудың арасында айтарлықтай
өзгешелік бар. Осыдан, ұзақ мерзімді ес - жадта сақтау жүйесінің маңызды да
әрі күрделі түрі. Ұзақ мерзімді естің уақыты да, қамту көлемі де шексіз.
Ұзақ мерзімді еске байланысты қиыншылық - бұл санадағы ақпаратты
іздестіріп, таңдап, қажеттісін таба білу.
Қайта жаңғыртуда тану мен еске түсіру қызметі бірін-бірі толықтырып
отырады. Қабылданған нәрселердің есте қалғаны естің материалы делінсе, ал
есте сақталып, қайта жаңғырғаны естің мазмұны болып саналады. Адам өзінің,
басқалардың ойы мен бастан кешкен сезімдерін, іс-әрекеттерін сөз арқылы
қайта жаңғыртады.
Есте қалдыру, қайта жаңғырту, тану ес процестері болып саналады. Ес
адам тіршілігінде маңызды орын алады. Есте қалдыру адамның өмір тәжірибесін
байытады. Адамның есі үнемі дамып, жетіліп отырмаса, онда ол жаңа туған
нәресте дәрежесінде қалып қояр еді. Олар тіршілігіне қажетті нәрселердің
бәрінің ес процесінсіз болуы мүмкін емес. Ес осы заманғы психология
ғылымының даму сатысында өзекті мәселенің бірі болып саналуымен қатар,
техникалық ғылымдар саласында да ерекше маңызды. Есті осы заманғы
психология ғылымы тұрғысынан зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған есте
қалдырудың механизімі туралы мәселелер.
Қазіргі кезде ес туралы түрлі анықтамалар мен теориялық болжамдар
бар. Естің психологиялық теориясы ес механизмін зерттеудің ең бастапқы
бағыты болып есептеледі де, осы тұрғыдағы зерттеулер мен көзқарастар
көптеген бағыттарға және теорияларға тарамдалады.
Естің биохимиялық теориясы
Ес механимін нейро - физиологиялық дәрежеде зерттеу мәселелері осы
кездегі биохимиямен ұштасады. Осы бағыттағы зерттеу нәтижелері, есте сақтау
екі сатылы сипатта болады.
Бірінші саты тек секунд, минуттарға созылады. Ол естің қысқа
мерзімді физиологиялық механизмі.
Ал екінші сатыда клеткаларда химиялық өзгерістерге ұшырайтын заттар
ұзақ мерзімді есте сақтаудың механизмі болып табылады.
Естің химиялық теориясын қолдаушылар есте сақтаудың физиологиялық
негізі клеткалардағы нуклеин дейтін қышқыл молекулаларының бөлінуімен
байланысты деп санап, бұл генетикалық немесе нәсіл қуалау арқылы беріліп
отырады деп есептеледі.
Биохимиялық зерттеулер арқылы табылған жаңа мағлұматтар болашақта
адамның ес процесін басқаруда үлкен жетістіктерге жеткізуі мүмкін. Адамның
ес процесі - өте күрделі және адамның іс-әрекетіне орай жоғарыдан төмен
қарай дамып, бүтіннен бөлшекке - организмнен мүшеге ауысып отыратын
процесс.
1.2. Ойда қалдыратын не қайта жаңғырылатын нәрсенің сипатына қарай ес
төртке бөлінеді.
Олар: қозғалыс, образдық, сөз - логикалық және эмоциялық естер.
1. Қозғалыс есі деп - ойын, еңбек әрекетіне байланысты туып отыратын қимыл-
қозғалыстарды еске қалдыру мен қайта жаңғыртып отыруды айтады. Естің осы
түрі қозғалыс дағдыларын (мәселен, коньки тебу, жазу, оқу, машинада
қағаз басу, самолет жүргізу, турникте ойнау) қалыптастырудың негізі
болып табылады.
2. Заттар мен құбылыстардың қасиеттерінің нақтылы бейнесін ойда қалдыруда,
қайта жаңғыртуда көрініп отыруын образдық ес деп атайды. Суретшілер мен
архитекторлардың, музыкант пен актерлердің есі көбінесе нақты, көрнекті
болып келеді.
3. Адам ойының түрлі формаларын (ұғым, пікір, ой) еске қалдыра алу қабілеті
сөз - логикалық ес деп аталады. Сөз жүйесін есте сақтау - ойлау
жұмысына байланысты. Естің осы түрі көбінесе философтар мен
математиктерде жиі кездеседі. Сөз - логикалық естің оқу процесінде
маңызы аса зор.
4. Сезімдерді еске қалдырып отыруды эмоциялық ес дейді. Мәселен, жас
кезімізде тұрған жерге келсек, сол кезде бізге ерекше әсер қалдырған
нәрселердің бәрі есімізге оп-оңай түседі. Өткендегі оқиға бір қуанышқа
байланысты болса, ол өмір бойы естен кетпейді.
Естің осы аталған түрлері екі сигнал жүйелерінің мидағы қызметімен
түсіндіріледі. Мәселен, бірінші сигнал жүйесінің қызметі есте қалдыруда
басыңқы роль атқаратын болса, онда естің образдық түрі болғаны, ал ес
екінші сигнал жүйесі арқылы жүзеге асырылса, онда сөз - логикалық ес түрі
болып табылады.
Іс - әрекеті мақсатына байланысты ес - ырықты, ырықсыз болып бөлінеді.
Арнайы есте қалдыру не еске түсіру мақсаты болмаған психикалық процесс -
ырықсыз көрініс беріп, ал егер бұл процесс мақсатты бағдарланған болса,
ырықты сипатқа ие. Кейінгі жағдайда ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"Ес туралы жалпы ұғым."
Ес туралы жалпы ұғым
Ес туралы теориялар
Ес туралы жалпы ұғым және оның түрлері
Ес жайындағы теориялар
"Ес туралы жалпы түсінік."
Ес туралы жалпы мәлімет
Ес туралы жалпы анықтама
Ес туралы жалпы түсінік
Темперамент туралы жалпы ұғым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь