Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.

Кіріспе
І Тарау
1.1. Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.
1.2. Естің түрлері және олардың өзара байланысы.
ІІ Тарау
2.1. Естің жалпы сипаты мен процестері.
а) Есте қалдыру
б) Қайта жаңғырту
в) Ұмыту
2.2. Ес саласындағы айырмашылықтар мен естің даралық ерекшеліктері.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.

Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі ойлары мен сезімдерін, әрқилы іс-әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар баста сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда біршама уақыт сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім.
Адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс бейнелерінің, көңіл-күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі болып табылады. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы қабылданғандар еске түседі. Естің бұл күйін қайта жаңғыру делінеді. Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп атауға болады.
Естің физиологиялық негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің пластикалық қасиеті туралы ілімімен түсіндіруге болады. Жүйке жүйесінің пластикалылығы түрлі қозулардан қалған әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу қабілеті. Уақытша байланыстардың тікелей тітіркендіргіштер әсер етпеген жағдайда да мида жасалынуы ойда бұрынғы байланыстардан із қалып отыратындығын көрсетеді. Өйткені адам есінің мимен қалайша байланысты екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы деректер жоқ. Мәселен, ес құбылысының табиғатын зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны мидағы электр құбылыстарымен байланыстырса енді бір зерттеушілер есті мидың нейро - химиясына қарай түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың өкілдері мидың кейбір клеткаларын бір сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми массасынан алатын орнын әлі анықтай алмай келеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Аймауытұлы Ж, Психология - Алматы , 1995
2. Бап-Баба С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
3. Бабаев С. Психология танымы, Түркістан, 2000
4. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері, Алматы, 2002
5. Жарықбаев Қ. Жалпы психология, Алматы, 2004
6. Гиппенрейтер Ю. Б. Введение в общую психологию, Москва 1997
7. Немов Р. С. Психология - Книга 1, Москва, 1998
8. Общая психология. Под ряд Богословского В. В. Москва, 1981
        
        Тақырыбы: Ес жайлы теориялар
Мазмұны
Кіріспе
І Тарау
1. Ес туралы жалпы ұғым мен теориялар.
2. Естің ... және ... ... байланысы.
ІІ Тарау
2.1. Естің жалпы сипаты мен процестері.
а) Есте ... ... ... ... Ес ... ... мен ... даралық ерекшеліктері.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі
ойлары мен ... ... ... ұмыта бермейді. Олар баста
сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, ... бен ... ... ... ... сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін ... ... ... ... ... ... мен құбылыс бейнелерінің, көңіл-
күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес ... ... ... процесінің уақытша ... ... ... еске ... ... бұл ... ... жаңғыру делінеді. Сыртқы
дүние заттары мен ... адам ... ... ... ... ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп атауға болады.
Естің физиологиялық негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің ... ... ... ... ... Жүйке жүйесінің пластикалылығы
түрлі қозулардан қалған әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу
қабілеті. Уақытша ... ... ... әсер етпеген
жағдайда да мида жасалынуы ойда бұрынғы ... із ... ... ... адам ... ... қалайша байланысты
екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы ... жоқ. ... ес ... зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны мидағы электр құбылыстарымен
байланыстырса енді бір зерттеушілер есті ... ... - ... қарай
түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың өкілдері мидың кейбір клеткаларын бір
сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми ... ... ... әлі ... ... нәрсені еске сақтау-оны байланыстыру деген сөз.
Ес процестерінсіз адам баласы ... ... ... ... меңгере де, жан-жақты жетіле де алмас еді. Ес адамның басқа жан
құбылыстарымен де тығыз байланысып жатады.
1. Ес - бір - ... ... дара ... ... күрделі
психикалық процесс.
Ес адамға өте қажет жан құбылысы. Оның арқасында субъекті жеке басының
өмірлік тәжірибесін жинақтап, сақтап, соңғы пайдасына ... ... ес ... ... ... ... ал ХІХ ... аяғы мен ХХ ғасырдың басында ғылыми ... ... ... енді ... ... есте сақтаудың жалпы табиғи,
адамға да, жануарға да бірдей механизмдері алынды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу
заңдылықтарын ашып берді.
ХХ ғасырдың алғашқы он жылдығында ес процесін ... жаңа ... ... ол И. П. ... ашқан шартты рефлекстер әдісімен байланысты
болды. Есте ... ... ... жаңа ... ... ... болуы
мен олардың сақталу жолдары осы И. П. Павлов жаңалығына орай белгіленді.
Бұл кезеңге ... ... ... ... ең ... ғана ... ... естің ең жоғары, адамға өз өмірінің қалаған кезеңін жадқа түсіріп,
оны пайдалануға ... ... ... және ... ... ... тарапынан қарастырылып, олар естің табиғи формаларына ... да, ... ... ... деп ... ... формаларының жүйелі зерттелуі орыс ғалымы Л. С. Выготский
есімімен байланысты. Ол 20 - жылдар аяғында өз шәкірттерімен бірлікте ... ... ... ... ... қозғай отырып, олардың
әлеуметтік негізге ие ... ... ... түрі ... рет дәлелдеді. Ұлы ғалымның ізбасарлары А. А. Смирнов және П. И.
Зинченко естің саналы іс - ... ... ... ... ... ... ... есте қалдырудың алға ... ... ... дәлелдеп - әрі күрделі материалды есте қалдырудың тәсілдерін
белгілеп, ұстаз тағлиматын одан әрі толықтырды.
Ес ... ... ... нәтижелі болуына қарамастан, естің
физиологиялық механизмдері мен өзіндік табиғаты көпке ... сыр ... мен ... есті ... ... қасиеті" деуден аспады.
Қазіргі күнде ес ... тану ... ... және
биохимиялық негіздердегі ізденістерге сүйенуде. Осыдан, адам есі - біртекті
қарапайым қызметтен құралмайтыны белгілі ... ... Оның ... сан
алуан. П. Линдсей мен Д. ... ... бір - ... ... 3 ... алға ... Сезімдік әсердің тікелей, нақты ізі.
2. Қысқа мерзімді ес.
3. Ұзақ мерзімді ес.
Сезімдік әсердің ... ... ... ес ... ... сезім мүшеміз қабылдаған дүние көріністерін толық
әрі дәл сақтауға жәрдем береді. Мұндай жолмен еске ... ... ... ... өте ... ... ғана орнығып, 0,1-0,5 сек. ішінде
жойылып кетеді.
Қысқа мерзімді есте ... ... ... ... тұрақтайды. Бұл
жағдайда есте қалған бейне ... ... ... ... ... ... да бір ... баламасына сәйкес келеді.
Ұзақ мерзімді ес. Баршаға белгілідей осы мезетте болған ... мен ... жүз ... ... ... есте сақтаудың арасында айтарлықтай
өзгешелік бар. Осыдан, ұзақ ... ес - ... ... жүйесінің маңызды да
әрі күрделі түрі. Ұзақ мерзімді естің уақыты да, қамту көлемі де ... ... еске ... қиыншылық - бұл ... ... ... ... таба білу.
Қайта жаңғыртуда тану мен еске түсіру ... ... ... Қабылданған нәрселердің есте қалғаны естің материалы делінсе, ... ... ... ... естің мазмұны болып саналады. Адам өзінің,
басқалардың ойы мен бастан кешкен сезімдерін, ... сөз ... ... қалдыру, қайта жаңғырту, тану ес процестері болып ... ... ... маңызды орын алады. Есте қалдыру адамның өмір ... ... есі ... ... ... отырмаса, онда ол жаңа туған
нәресте дәрежесінде қалып қояр еді. Олар тіршілігіне қажетті ... ес ... ... ... ... Ес осы ... ... даму сатысында өзекті мәселенің бірі болып саналуымен қатар,
техникалық ... ... да ... ... Есті осы ... ... тұрғысынан зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған есте
қалдырудың механизімі туралы ... ... ес ... ... анықтамалар мен теориялық болжамдар
бар. Естің психологиялық теориясы ес ... ... ең ... ... ... де, осы ... ... мен көзқарастар
көптеген бағыттарға және теорияларға тарамдалады.
Естің биохимиялық теориясы
Ес ... ... - ... ... ... ... осы
кездегі биохимиямен ұштасады. Осы бағыттағы зерттеу нәтижелері, есте сақтау
екі сатылы ... ... саты тек ... ... ... Ол ... қысқа
мерзімді физиологиялық механизмі.
Ал екінші сатыда клеткаларда химиялық өзгерістерге ұшырайтын заттар
ұзақ мерзімді есте сақтаудың механизмі ... ... ... ... қолдаушылар есте сақтаудың физиологиялық
негізі клеткалардағы нуклеин дейтін ... ... ... деп ... бұл генетикалық немесе нәсіл қуалау арқылы беріліп
отырады деп есептеледі.
Биохимиялық зерттеулер арқылы табылған жаңа ... ... ес ... ... ... ... жеткізуі мүмкін. Адамның
ес процесі - өте күрделі және адамның іс-әрекетіне орай ... ... ... ... ... - организмнен мүшеге ауысып отыратын
процесс.
1.2. Ойда ... не ... ... нәрсенің сипатына қарай ес
төртке бөлінеді.
Олар: қозғалыс, образдық, сөз - логикалық және эмоциялық естер.
1. ... есі деп - ... ... ... ... туып ... ... еске қалдыру мен қайта жаңғыртып отыруды айтады. Естің осы
түрі қозғалыс дағдыларын (мәселен, ... ... ... оқу, машинада
қағаз басу, самолет жүргізу, турникте ойнау) қалыптастырудың ... ... ... мен ... қасиеттерінің нақтылы бейнесін ойда қалдыруда,
қайта жаңғыртуда көрініп отыруын ... ес деп ... ... ... ... пен ... есі көбінесе нақты, көрнекті
болып келеді.
3. Адам ойының түрлі формаларын ... ... ой) еске ... алу ... - ... ес деп аталады. Сөз жүйесін есте сақтау - ... ... ... осы түрі ... философтар мен
математиктерде жиі кездеседі. Сөз - ... ... оқу ... аса ... ... еске қалдырып отыруды эмоциялық ес ... ... ... тұрған жерге келсек, сол кезде бізге ерекше әсер қалдырған
нәрселердің бәрі ... ... ... ... ... бір қуанышқа
байланысты болса, ол өмір бойы естен кетпейді.
Естің осы аталған түрлері екі ... ... ... ... Мәселен, бірінші сигнал жүйесінің қызметі есте қалдыруда
басыңқы роль атқаратын болса, онда естің ... түрі ... ал ... ... ... арқылы жүзеге асырылса, онда сөз - логикалық ес түрі
болып табылады.
Іс - әрекеті мақсатына ... ес - ... ... ... бөлінеді.
Арнайы есте қалдыру не еске түсіру мақсаты ... ... ... ... көрініс беріп, ал егер бұл процесс мақсатты ... ... ... ие. ... ... есте ... мен ... жаңғырту арнайы
мнемикалық әркеттерге орай жүзеге келеді.
Ырықсыз не ... ... ес ... бірізді, кезекпен келетін екі
деңгейі құралады. Адам өмір ... көбі ... ес ... ... арқасында арнайы дайындықсыз-ақ қажетті болған тұрмыстық
біліктеріміздің қоры қалыптасады. Бірақ іс - ... ... ... өз іс-
әрекеттерін басшылыққа алу қажеттігі де туындап қалады. Бұл жағдайда іске
ырықты ес ... да, ... ... ... ... материалды алға ниет қып
белгілеумен жаттаймыз немесе еске ... ... ... ... есте ... ... кезеңіне,
сыртқы әсерлер іздері бекінгенге дейін өтетін процесстерге аударылуда.
Нақты қызметтік ес ... ... ... мен ... ... және ... ... байланысты іске қосылады. Екі
арадағы нәтиже сол ... ... ... ... ал ақырғы
көзделген мақсатқа жақындаған сайын есіміздегі алдынғы ... ... өз ... ұмытылып естен шығып, келесі әрекет бөлігінің
ақпаратына орын ... ... ... ... жоғары деңгейде,
нәтижелі болуы адамның ниетті жаттығуларына байланысты.
Ес ... ... ... ... бөліну принципі адамдардың іс-әрекет ... ... де, олар ... ... ... бірін - бірі толықтырып отырады.
Мысалы, сөздік - ... ес ... ... ... ... не ... де
болады. Сондай-ақ, ол қысқа мерзімді не түпкілікті болуы да ... ... ... ес пен ... ес жалпы есте қалдырудың екі түрлі басқышы
болып есептеледі. Қысқа мерзімді ес сыртқы мағлұматтарды ... ... ... ... еске ... келіп түспес еді. Барлық ес қысқа
мерзімді ес процесінен басталады. Естің күрделі әрі адам өмірінде ... ... ... мына схемадан да көруге болады.
Естің таным жүйесіндегі орны.
2.1. Ес күрделі психикалық процесс
Ес бірнеше дара ... ... ... ... ... ... ... ұмыту.
а) Есте қалдыру - жаңадан қабылданған бейнелер мен ... ... есте ... сақтағандармен байланыстырып отыру. Есте қалдыру процесі
талғамалы. Есте қалдыру арнайы есте қалдыру, ... есте ... ... ... есте ... адам ... арнайы мақсат қоймайды. Ал арнайы
есте ... үшін ... ... қажет:
1) арнайы мақсат қою, оны меңгеруге ұмтылу.
2) Есте ... ... ... ... адам ... болуы.
3) Есте қалдыруды жоспарлап, оқылған материалдардың ... мен ... еске ... ... ... ... ... білу.
4) Сол мән - мағыналарды түсіну үшін оларды ... ... ... ... ... ... ... тірек боларлық жемісін
табу.
6) Қабылдаған нәрселерді өз ... ... ... ... есте ... жеңілдету.
7) Өз еңбегін, оқуын дұрыс ұйымдастыра білу.
8) Сапалы түрде қайталап, пысықтап отыру.
Мұндай талаптарды орындау адамының ақыл-ой кені болып саналатын ес ... ... ... ... ... ... етпек.
Есте сақтаудың тиімді әдісі мен жемісті болуы қажетті материалдарды
жаттап ... ... Бұл ... де ... амал - әрекеті, жүйесі
бар. Кез - келген жаттау жемісті бола ... ... есті ... ... тәсілін-мнемотика деп атайды. Бұл латын сөзінен шыққан.
Мәнісі - жаттап алу амалы, есті дамытудың тиімді ... ... ... ... Қайта жаңғырту, тану.
Қайта жаңғырту еріксіз және арнайы болып жаңғырту -мақсатсыз. ... ... ән - ... ... орындауы. Арнайы қайта жаңғыртуда
белгілі мақсат болды. Оған адам өзінің ерік - ... ... ... әдіс ... ... ... ... қайта жаңғыртып, жүзеге
асырады.
Тану - естің бұрыңғы қабылдағандарға ... ... ... ... ... Тану қабылдау дәрежесіне орай түрліше болады.
Мәселен, кейбіреулер бұрыңғы көргенін бірден ... ... ... тіптен тани алмай қиналады. Тану ұқсатумен де байланысты. Мысалы,
адам бір жерге келгенде, ... ... ... бір ... ... ... нәрселерді соған ұқсатады.
Ес елестері. Жаңғырту бейне түрінде де болады. Бұрын қабылданған
нәрселер мен қазір жоқ ... ... еске ... ... орай ... ... көзге елестейді, ал естіген нәрсенің дыбысы құлаққа
келеді. Қабылдау процесіне ... ... ... ... ... жалқы сипатта да болады. Бір ғана нәрсені елестету - жалқы, ал жалпы
елестету -тектес, ... ... жеке - жеке ... ... пайда
болатын бейнелер.
Адамның тікелей сезімдік танып білуі мен абстрактілі ойлау арқылы
танымы арасындағы жалғастырушы ... ... ... Өйткені елес ойлау
әрекетінде нәрселер мен құбылыстардың ... ... ... ... ... - ... ғана ... тануға
бейімдеп отырады.
в) Ұмыту. Бұрын қабылдаған материалдарды есте сақтамайынша, тани
алмаймыз. Ұмыту дегеніміз - ... есте ... ... ... еске түсере алмау, танымау немесе еске түсіру мен танудың қателесіп
жаңылуы. Ұмыту жүйке қызметінің ... ... ... жүйесі әбден
шаршағанда не ауруға ұшырағанда, ... ... ... болады. Ұмыту
қабылдаған материалдардың нашарлығына да ... ... ... орай ұмытшақтық қартайған адамдарда жиі кездесе береді.
Ал уақытша ұмытуды ... ... деп ... Ұмыту - жүйке
клеткаларындағы тежелу процестернің дамуы.
2.2.Естің дәлдігі - ешбір жаңылмай, ойдың тәртібін ... ... айта білу ... Есі дәл адамдар материалды игеріп алудың
жылдамдығы жөнінде ... қара ... Жұрт ... ... зерек адам
дейді. Ал басқа біреулер , керісінше, қайта-қайта ... да ... ... әуре ... Адамдар еске қалдырудың ... ... Мұны ... ... беріктігі деп те атайды. Мәселен, бір нәрсені
жаттап алса, оны ұзақ уақыт бойына ұмытпайтын болады. Екінші біреу оны ... ... ... бірі даярлығы. Естің қорынан кез-келген
уақытта қажет ... ... ала ... ... даярлығы дейді.
Осы ерекшеліктер балалар арасында да жиі кездеседі. Оларды ... ... Есте ... ... ... жаңғыртуы жақсы, еске қалдырғанын
көпке дейін ұмытпайтын оқушылар.
2) Есте баяу қалдырғанымен, ұмытпайтын оқушылар.
3) ... ... тез ... ұмытатын оқушылар.
4) Есіне қиналып түсіретін және тез ұмытып қалатын оқушылар.
Бала есінің сапасы төмен болуы көптеген ... ... ... нашар балалар сабақтан көп қалады үй, тапсырмаларын жүйелі ... Бала ... ... - ... ... әдісіне, әсіресе
психологиялық дайындығына байланысты.
Естің даралық ерекшеліктері.
Әр адам есінің өзіндік даралық ерекшеліктері болады. Біреулер ... ... анық ... ... белгілі бір нәрсені, суретті, ал
басқалар сөзді, енді біреулер ән күйде, сөз ырғағын ... ... ... осындай ерекшеліктеріне орай типтерге бөлінеді. Мәселен көру есі, ... ... есі, ... ес. Көру ... бейім адам көргенін ұзақ уақыт
бөліп есінде сақтай алады. Ұлы ақын А. С. Пушкиннің есту есі өте ... ... Есту ... ... мен нәзіктігі-қазақ ақындары мен
дырауларына да тәе ... ... есте ... мен ... ... ... баяулығына
орай мынадай төрт типке бөлінеді:
Есте қалдыру: ... ... 1. ... Баяу 2. ... ... 3. ... Баяу 4. ... есі ... ... мен ... ... ... рет
оқыса да, тыңдаса да есінде жақсы қалдырады. Есті ... ... ... шарты-адамның әр қилы іс-әрекеттері. Адам өміріндегі аса
маңызды психикалық процесс - ес ... есі. Ақыл - ойды ... ... ... ... ... ... отыруға ұмтылу естің мән-мазмұнын
тереңдете ... ... ... ес сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының
адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін
процесс. Егер біздің ... ... ... ... ... ... әр кезе ... жасап отыруға тура келер еді, не ... ... ... да әр ... ... не жаңа ... ... еді. Әр жас, кәрі адамдардың есінің қалайша дамып отыратындығы
психологиялық зерттеулерде жақсы ... ... ... ... ... Осы ... сүйеніп, баланың оқу материалдарын
ұмытпай есте сақтауына қолайлы жағдайлар жасау әрбір мұғалімнің міндеті.
Әдебиеттер тізімі
1. Аймауытұлы Ж, ... - ... , ... ... С. Б. Жалпы психология Алматы, 2003
3. Бабаев С. ... ... ... ... ... Қ. Жантану негіздері, Алматы, 2002
5. Жарықбаев Қ. Жалпы психология, Алматы, 2004
6. Гиппенрейтер Ю. Б. Введение в ... ... ... 1997
7. Немов Р. С. Психология - Книга 1, Москва, 1998
8. Общая психология. Под ряд Богословского В. В. Москва, 1981
-----------------------
Қабылдау
Ойлау
Түйсік
Қиял
Сезімдік таным
Логикалық ... ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлға ұғымы41 бет
Ерік туралы жалпы ұғым12 бет
Мінез туралы жалпы ұғым30 бет
Мәміле туралы жалпы ұғым, оның жіктелуі туралы ақпарат26 бет
Несие туралы жалпы ұғым23 бет
Отбасы туралы жалпы ұғым. Отбасы социологиясы12 бет
Темперамент туралы жалпы ұғым31 бет
Фотосинтез туралы жалпы ұғым және оның маңызы5 бет
Қ.Р. «Техникалық реттеу туралы» заңының жалпы мазмұны,ондағы бекітілген негізгі ұғымдар.Жеке және заңды тұлғалардың техникалық реттеу саласындағы құқықтары мен міндеттері6 бет
Қуаңшылық және оған төзімділік туралы жалпы ұғымдар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь