Педагогикадағы тұлғаның дамуы


Жоспары:
1. Тұлғаның даму процесі
2. Нəсілдік жəне қоршаған орта
3. Іс.əрекет жəне тұлға дамуы
4. Даму диагностикасы
Даму – адамның сандық жəне сапалық өзгерістерінің жүрісі мен нəтижесі. Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне əлеуметтік тіршілік иесі болып жетіледі. Адамның биологиялық сипаты өз ішіне морфологиялық, биохимиялық, физиологиялық өзгерістерді қамтыған тəн- дене дамуынан көрінеді. Ал əлеуметтік даму оның психикалық, рухани, интелектуал кемелденуінен байқалады.
Егер адам сана жəне өзіндік санаға ие болып, өз бетінше жаңғыртушы іс-əрекет орындауға қабілетті болса, онда ол адам тұлға деп аталады. Адам тұлға болып туылмайды, ол қасиеттік дəреже даму барысында қалыптасады. “Адам” ұғымынан өзгеше “тұлға” түсінігі – адамның қоғамдық қатынастар, басқа адамдармен араласу ықпалында қалыптасқан əлеуметтік сапа-қасиеттерін білдіреді. Тұлға ретінде əрбір адам əлеуметтік жүйеде мақсат бағдарлы жəне ойластырылған тəрбие барысында қалыптасады. Əрбір тұлға, бір жағынан, қоғамдық тəжірибені игеру деңгейімен, екінші жағынан, материалдық жəне рухани құндылықтар қорына қосқан қоғамдық үлесімен танылады. Тұлға болып жетілу үшін адам өзіне табиғаттан берілген жəне өмір мен тəрбие желісінде қалыптасқан ішкі қасиеттерін нақты практикалық қызметте аша білуі шарт.
Адам дамуы – бұл өте күрделі, ұзақ мерзімді жəне қарама-қайшылықты процесс. Біздің ағзамызда болып жатқан өзгерістер өмір бойына ұласады. Ал адамның тəн-дене болмысы мен рухани дүниесі, əсіресе, балалық жəне жас өспірімдік шақта қарқынды ауысуларға кезігеді. Адамның дамуы сандық өзгерістердің қарапайым жиынтығы немесе төменннен жоғарыға бағытталған ілгерілі қозғалыс тобы емес., бұл процестің өзіне тəн ерекшелігі – сандық өзгерістердің тұлғаның физикалық, психикалық жəне рухани сапалық қасиеттеріне диалектикалық түрде өтіп, жаңалануы. Бұл құбылыстарды түсіндіруде əртүрлі көзқарастар қалыптасқан. Мамандардың бір бөлігі адамдардың дамуын кездейсоқ, басқарымға келмейтін өзінше жүрісі бар, даму өмір шарттарына тəуелсіз, сондықтан, тумадан берілген күштерге байланысты; адамның дамуын ешкім, еш уақытта өзгертуі мүмкін емес, тағдыр белгілейді. Ал басқа бір зерттеушілер тобының пайымдауынша: даму – бұл əуел бастан қозғалысқа қабілетті тірі материя. Даму жолында көне жойылып, жаңа туындап барады. Өмірге енжар икемдесуші жануарлардан адам өз дамуы үшін қажеттерін өз еңбегімен жасай алатындығымен ажыралады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Ә.Иржанова. Жаңа стандарт негізінде бала танымын қалыптастыру. Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010 жыл. 39-41 б.
- Р.Омарова. 12 жылдық мектепке оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру. Оқу құралы. Ақтөбе. 2007 ж.
- Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., 1990. 321 бет.
- Формирование творческих способностей: сущность, условия, эффективность. Сб.науч. тр. Свердловчк. СИПИ 1990.
- Сайт бетінен А.З.Сисенованың «Ақпараттық технология-бүгінгі күн талабы» атты мақаласы
- Сайт бетінен Б.Жолмұханова «Ұрпақ тәрбиесі-ұлт болашағы» атты мақаласы.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




red89;Педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты проблемалар‭
Жоспары:‭

1.‭ ‬Тұлғаның даму процесі‭
2.‭ ‬Нəсілдік жəне‭ ‬қоршаған орта‭
3.‭ ‬Іс-əрекет жəне тұлға дамуы‭
4.‭ ‬Даму диагностикасы‭

3.1.‭ ‬Тұлғаның даму процесі‭
Даму‭ ‬– адамның сандық жəне сапалық‭ ‬өзгерістерінің‭ ‬жүрісі мен нəтижесі.‭ ‬Даму нəтижесінде адам биологиялық түр жəне‭ ‬əлеуметтік тіршілік иесі болып жетіледі.‭ ‬Адамның биологиялық сипаты‭ ‬өз ішіне морфологиялық,‭ ‬биохимиялық,‭ ‬физиологиялық‭ ‬өзгерістерді‭ ‬қамтыған тəн-‭ ‬дене дамуынан көрінеді.‭ ‬Ал‭ ‬əлеуметтік даму оның психикалық,‭ ‬рухани,‭ ‬интелектуал кемелденуінен байқалады.‭
Егер адам сана жəне‭ ‬өзіндік санаға ие болып,‭ ‬өз бетінше жаңғыртушы іс-əрекет орындауға‭ ‬қабілетті болса,‭ ‬онда ол адам тұлға деп аталады.‭ ‬Адам тұлға болып туылмайды,‭ ‬ол‭ ‬қасиеттік дəреже даму барысында‭ ‬қалыптасады.‭ “‬Адам‭”‬ ұғымынан‭ ‬өзгеше‭ “‬тұлға‭”‬ түсінігі‭ ‬– адамның‭ ‬қоғамдық‭ ‬қатынастар,‭ ‬басқа адамдармен араласу ықпалында‭ ‬қалыптасқан‭ ‬əлеуметтік сапа-қасиеттерін білдіреді.‭ ‬Тұлға ретінде‭ ‬əрбір адам‭ ‬əлеуметтік жүйеде мақсат бағдарлы жəне ойластырылған тəрбие барысында‭ ‬қалыптасады.‭ ‬Əрбір тұлға,‭ ‬бір жағынан,‭ ‬қоғамдық тəжірибені игеру деңгейімен,‭ ‬екінші жағынан,‭ ‬материалдық жəне рухани‭ ‬құндылықтар‭ ‬қорына‭ ‬қосқан‭ ‬қоғамдық‭ ‬үлесімен танылады.‭ ‬Тұлға болып жетілу‭ ‬үшін адам‭ ‬өзіне табиғаттан берілген жəне‭ ‬өмір мен тəрбие желісінде‭ ‬қалыптасқан ішкі‭ ‬қасиеттерін нақты практикалық‭ ‬қызметте аша білуі шарт.‭
Адам дамуы‭ ‬– бұл‭ ‬өте күрделі,‭ ‬ұзақ мерзімді жəне‭ ‬қарама-қайшылықты процесс.‭ ‬Біздің ағзамызда болып жатқан‭ ‬өзгерістер‭ ‬өмір бойына‭ ‬ұласады.‭ ‬Ал адамның тəн-дене болмысы мен‭ ‬рухани дүниесі,‭ ‬əсіресе,‭ ‬балалық жəне жас‭ ‬өспірімдік шақта‭ ‬қарқынды ауысуларға кезігеді.‭ ‬Адамның дамуы сандық‭ ‬өзгерістердің‭ ‬қарапайым жиынтығы немесе төменннен жоғарыға бағытталған ілгерілі‭ ‬қозғалыс тобы емес.,‭ ‬бұл процестің‭ ‬өзіне тəн ерекшелігі‭ ‬– сандық‭ ‬өзгерістердің тұлғаның физикалық,‭ ‬психикалық жəне рухани сапалық‭ ‬қасиеттеріне диалектикалық түрде‭ ‬өтіп,‭ ‬жаңалануы.‭ ‬Бұл‭ ‬құбылыстарды түсіндіруде‭ ‬əртүрлі көзқарастар‭ ‬қалыптасқан.‭ ‬Мамандардың бір бөлігі адамдардың дамуын кездейсоқ,‭ ‬басқарымға келмейтін‭ ‬өзінше‭ ‬жүрісі бар,‭ ‬даму‭ ‬өмір шарттарына тəуелсіз,‭ ‬сондықтан,‭ ‬тумадан берілген күштерге байланысты‭; ‬адамның дамуын ешкім,‭ ‬еш уақытта‭ ‬өзгертуі мүмкін емес,‭ ‬тағдыр белгілейді.‭ ‬Ал басқа бір зерттеушілер тобының пайымдауынша:‭ ‬даму‭ ‬– бұл‭ ‬əуел бастан‭ ‬қозғалысқа‭ ‬қабілетті тірі материя.‭ ‬Даму жолында көне жойылып,‭ ‬жаңа туындап барады.‭ ‬Өмірге енжар икемдесуші жануарлардан адам‭ ‬өз дамуы‭ ‬үшін‭ ‬қажеттерін‭ ‬өз еңбегімен жасай алатындығымен ажыралады.‭
Дамуды‭ ‬қозғаушы күш‭ ‬– қарама-қарсылықтар тайталасы.‭ ‬Қарама-қарсылықтардың арқасында‭ ‬үздіксіз‭ ‬қайта жасалулар мен жаңғыртулар дүниеге келеді.‭ ‬Қарама-қарсылықтар‭ ‬– бұл‭ ‬өзара екі полярлы күштердің бір-біріне сиымсыздығынан туындайтын диалектикалық процесс.‭ ‬Адам‭ ‬қайшылықтарды іздеп немесе ойдан шығарып,‭ ‬əлектенуінің‭ ‬қажеті жоқ,‭ ‬олар‭ ‬қадам сайын‭ ‬өмірлік‭ ‬қажеттіктердің‭ ‬өзгеру салдарынан пайда болып отырады.‭ ‬Табиғатынан адамның‭ ‬өзі де‭ ‬қарама-қайшылықты дүние болмысы.‭ ‬Қарама-қайшылықтар барша адамдардың дамуына ықпал жасаушы ішкі жəне сыртқы,‭ ‬жалпы‭ (‬əмбебап‭)‬,‭ ‬сонымен бірге‭ ‬қарапайым материалдық жəне ең жоғары рухани‭ ‬қажеттерінің жəне оларды‭ ‬қанағаттандыру мүмкіндіктері арасындағы‭ ‬қарама-қайшылықтар‭ ‬əмбебап сипатқа ие.‭ ‬Ішкі‭ ‬қарама-қайшылықтар‭ ‬əр адамның‭ ‬өз болмысына‭ ‬қанағаттанбауынан туындайды.‭ ‬Олар жеке-дара ниеттерде көрінеді.‭ ‬Негізгі ішкі‭ ‬қайшылықтардың бірі‭ ‬– жаңадан пайда болған‭ ‬қажеттер мен оларды іске асыру мүмкіндіктерінің арасындағы алшақтықтар.‭ ‬Мысалы,‭ ‬оқушылардың‭ ‬өз психикасы мен интеллект,‭ ‬əлеуметтік деңгейінің жетімсіздігіне‭ ‬қарамай,‭ ‬мүмкіндіктері толысқан ересектермен бірге іс алып‭ ‬баруға‭ ‬ұмтылуы.‭ “‬Қалаймын‭ ‬-‭“‬қолымнан келмейді‭”‬,‭ “‬білемін‭”‬ -‭ “‬білмеймін‭”‬,‭ “‬мүмкін‭”‬-‭“‬болмайды‭”‬,‭ “‬бар‭”‬-‭“‬жоқ‭”‬ – мəңгі‭ ‬қарама-қайшылықтарды белгілейтін‭ ‬қосарлы‭ ‬ұғымдар.‭ ‬Адам дамуын зерттей отырып,‭ ‬ғалымдар даму жəне оның нəтижелері‭ ‬– бір жағынан,‭ ‬жəне оларға ықпал жасаушы себептер‭ ‬– екінші жағынан,‭ ‬арасындағы заңдылықты байланыстарды аңдатушы бірнеше маңызды тəуелділіктерді ашты.‭
Неліктен кей адамдар‭ ‬өз дамуында‭ ‬өте биік нəтижелерге жетіседі,‭ ‬ал екінші біреулер‭ ‬-‭ ‬ондай мүмкіндікке ие емес‭? ‬Бұл процестің жəне оның нəтижесі неге байланысты‭? ‬Ұзаққа созылған зерттеулер осы сұраққа орай жалпы заңдылық ашты:‭ ‬адам дамуы ішкі жəне сыртқы жағдайларға тəуелді.‭ ‬Ішкі жағдайлар‭ ‬– адам ағзасының физиологиялық жəне психикалық‭ ‬қасиеттері.‭ ‬Сыртқы жағдайлар‭ ‬– бұл адамның‭ ‬қоршаған ортасы,‭ ‬ол жасаған жəне дамыған аймақ,‭ ‬сыртқы ортамен ықпалды араласу процесінде адамның ішкі мəні‭ ‬өзгереді,‭ ‬жаңа‭ ‬қасиеттері‭ ‬қалыптасады,‭ ‬ал бұл,‭ ‬өз кезегінде алдағы‭ ‬өзгерістерге жол ашады.‭
Сонымен,‭ ‬адамның дамуы сандық жəне сапалық‭ ‬өзгерістердің желісі‭ ‬мен нəтижесі.‭ ‬Даму барысында адам тұлғаға айналып,‭ ‬сана мен‭ ‬өзіндік сана,‭ ‬дербес жаңғыртушы іс-əрекет иесі болып жетіледі.‭ ‬Дамудың‭ ‬қозғаушы күші-қарама-қарсылықтар күресі.‭ ‬Адамның дамуы ішкі жəне сыртқы жағдайлармен анықталады.‭
3.2.‭ ‬Нəсілдік жəне‭ ‬қоршаған орта‭
Дамудың‭ ‬қай‭ ‬қырлары адамның‭ ‬өзіне тəуелді жəне‭ ‬қай тараптары сыртқы жағдайларға,‭ ‬жағдаяттарға байланысты‭? ‬Дамуды айқындаушы себептер тобы‭ ‬– жағдайлар деп аталады,‭ ‬ал сол‭ ‬қарапайым себептердің ішіндегі ең маңызды,‭ ‬мəнді себеп‭ ‬– жағдаят‭ (‬фактор‭) ‬деп аталады.‭ ‬Даму процесі мен оның нəтижесіне‭ ‬əсер етуші жалпы жағдайлар мен жағдаяттар‭ ‬қандай‭?
Белгілі болғандай,‭ ‬адамның даму процесі мен оның нəтижесі‭ ‬үш‭ ‬өзекті жағдаяттардың бірлікті‭ ‬əрекетімен жасалады,‭ ‬олар‭ ‬–нəсілдік,‭ ‬қоршаған орта жəне тəрбие.‭ ‬Негізге‭ “‬нəсілдік‭”‬ деп аталатын адамның тума,‭ ‬табиғи ерешеліктері алынады.‭ ‬Нəсілдік‭ ‬– бұл атадан балаға берілетін тұрақты сапалар мен ерешеліктер.‭ ‬Нəсілдікті тасушы‭ ‬– биологиялық ген‭ (‬грек сөзі‭ ‬-‭ ‬туындатушы‭)‬.‭ ‬Организм‭ ‬қасиеттері табиғат жаратқан гендік кодтарда‭ ‬өрнектеліп,‭ ‬белгілі ақпарат күйінде тіршілік‭ ‬өкілі тəнінде сақталатынын жəне бірден бірге ауысып баратынын бүгінгі‭ ‬ғылым дəлелдеп отыр.‭ ‬Генетика‭ ‬– адам дамуының нəсілдік бағдарлама‭ ‬құпияларын ашып,‭ ‬жариялайды.‭ ‬Адамның нəсілдік бағдарламасы адамды адам кейпінде танытатын жалпы,‭ ‬сонымен бірге‭ ‬əрбір адамның басқаға‭ ‬ұқсамас‭ ‬өзгешілігін білдіретін айрықша детерминатты‭ (‬тұрақты‭) ‬жəне ауыспалы бөліктерді‭ ‬өз ішіне алады.‭ ‬Нəсілдік бағдарламаның т‭ ‬ұ р а‭ ‬қ т ы бөлігі адамзаттық‭ ‬ұрпақ жалғастыру жəне адам тегіне тəн нышандарды‭ ‬– сөйлеу,‭ ‬тік жүру,‭ ‬еңбек іс-əрекеті,‭ ‬ойлау,‭ ‬т.б.‭ ‬– қамтамасыз етеді.‭ ‬Атадан балаға адамның сырт-қы белгілері:‭ ‬дене‭ ‬құрылысы,‭ ‬шаш,‭ ‬көз,‭ ‬тері түстері‭ ‬– ауысады.‭ ‬Қан тобы,‭ ‬резус-фактор,‭ ‬ағзадағы ақуыздардың‭ ‬əртүрлі бірігімі‭ ‬қатаң генетикалық бағдарламаға тəуелді түзілген.‭
Адамның жүйке жүйесі,‭ ‬мінезі,‭ ‬психикалық процестердің‭ ‬өту ерекшелігі осы нəсілдік‭ ‬қасиеттер тобынан.‭ ‬Ата-аналар тəнінде болған жүйке жүйесінің кемшіліктері,‭ ‬олардың арасында психикалық күйзеліс,‭ ‬сырқаттар‭ ‬– патологиялық ауытқулар‭ ‬ұрпақтан-ұрпаққа‭ ‬өтіп отырады.‭ ‬Сондай-ақ,‭ ‬қан аурулары‭ (‬гемофилия‭)‬,‭ ‬қан диабеті,‭ ‬кейбір эндокриндік бұзылыстар,‭ ‬мысалы‭ ‬– ергежейлілік,‭ ‬нəсілдік сипатқа ие.‭ ‬Ұрпаққа ауыр зиян келтіретін жағдаяттардың бір тобы‭ ‬– ата-‭ ‬аналардың алкагольдік жəне нашақорлық зиянды‭ ‬əдеттерінен.‭
Нəсілдік бағдарламаның ауыспалы бөлімі адамға тіршілік жағдайларының‭ ‬өзгермелі шарттарына икемдесіп баруына көмегін тигізеді.‭ ‬Нəсілдік бағдарлама жетілдіре алмаған адамның сапа-қасиеттері‭ ‬өмір бойы жүріп жататын тəрбиемен толықтырылады.‭ ‬Бағдарламаның бұл бөлігін‭ ‬əрбір адам‭ ‬өз бетінше дамыта алады.‭ ‬Осылайша табиғат‭ ‬əрбір адамға‭ ‬өзіндік даму жəне‭ ‬өзіндік жетілу жолымен‭ ‬өзінің адамилық мүмкіндіктерін іске асыруға жол ашады.‭ ‬Сонымен,‭ ‬тəрбие‭ ‬қажеттігі адамға оның табиғатынан берілген.‭ ‬Балалар‭ ‬өз ата-аналарынан нені мұра етіп алады‭ ‬– ақыл‭ ‬əрекетіне дайын‭ ‬қабілеттерді ме немесе‭ ‬қабілеттерді дамыту‭ ‬үшін‭ ‬қажет,‭ ‬мүмкін болған нышандарды ма‭? ‬Эксперименталды зерттеулерде топталған деректерді талдау бұл сұрақтарға нақты бір жауап мүмкіндігін берді:‭ ‬нəсілдіктен‭ ‬өтетін‭ ‬қабілеттер емес,‭ ‬тек‭ ‬қана‭ ‬– нышандар.‭ ‬Əулетке‭ ‬өткен нышанның кейін дамуы да мүмкін не‭ ‬қолайлы жағдайлар болмаса,‭ ‬өшіп кетуі де ықтимал.‭ ‬Бəрі жағдайға байланысты:‭ ‬егер адамның нəсілдік бастаулары нақты‭ ‬қабілетке‭ ‬өту мүмкіндіктеріне кез болса жəне тұрмыс шарттары,‭ ‬тəрбиесі,‭ ‬адам мен‭ ‬қоғамның‭ ‬қажеттері орынды‭ ‬үйлесім тапса,‭ ‬нышан‭ ‬қабілет деңгейінен көрінеді.‭
Барша‭ ‬қалыпты адамдар табиғатынан‭ ‬өзінің ақыл жəне танымдық күштерін дамыту мүмкіндігіне ие,‭ ‬сонымен бірге шексіз рухани дамуға‭ ‬қабілетті.‭ ‬Жоғары жүйке‭ ‬қызметі типтеріндегі айырмашылық ойлау процестерінің жүрісін‭ ‬ғана‭ ‬өзгертуі мүмкін,‭ ‬ал ақыл-парасат‭ ‬əрекеттері деңгейіне олардың ешқандай‭ ‬əсері жоқ.‭ ‬Солай да болса,‭ ‬бүкіл дүние педагогтары нышандардың ақыл ой‭ ‬қабілеттерінің дамуына кедергі де болатынын айғақтайды.‭ ‬Мысалы,‭ ‬маскүнемдерден туған балалардың бас миындағы енжар жасушалар,‭ ‬нашақорларда болатын гендік‭ ‬құрылым бұзылымдары,‭ ‬кейбір нəсілдік психикалық сырқаттар‭–‬ қабілеттердің орнығуына көп кедергі келтіреді.‭ ‬Шылымкеш ата-аналардан туған балалар‭ ‬өкпе ауруына шалдыққыш келеді.‭
Ақыл-ой‭ ‬əрекетіне негіз‭ ‬–жалпы нышандармен бірге арнайы нышандар да‭ ‬ұрпақтан-ұрпаққа беріледі.‭ ‬Белгілі іс‭ ‬əрекет түрінде адамды‭ ‬қалыптастырудың бастауы осы арнайы нышандарда.‭ ‬Егер адамға‭ ‬қажетті жағдайлар жасалса,‭ ‬арнайы‭ ‬нышандар ерте жастан-ақ белгілі болады.‭ ‬Мұндай нышандар:‭ ‬əн-күй,‭ ‬сурет‭ ‬өнері,‭ ‬математика,‭ ‬лингвистика,‭ ‬спорт жəне т.б.‭ ‬үлкен маңызға ие.‭
3.3.‭ ‬Іс-əрекет жəне тұлға дамуы‭
Дамуға нəсілдіктің,‭ ‬қоршаған ортаның жəне тəрбиенің ықпалына‭ ‬қосымша‭ ‬əсер ететін аса‭ ‬маңызды жағдаяттардың жəне бірі‭ ‬– бұл тұлға іс-əрекеті.‭ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Педагогикадағы тұлғаның дамуына байланысты проблемалар
Тұлғаның дамуы
Жеке тұлғаның дамуы
Тұлғаның психикалық дамуы
Шетелдік педагогикадағы тәрбие
Тұлғаның дамуы оны тәрбиелеу және қалыптастыру
Жеке тұлғаның іс-әрекетте дамуы.
Халықтық педагогикадағы ән-жырлар
Қазіргі педагогикадағы тәрбие әдістері, құралдары
Халықтық педагогикадағы жастарды тәрбиелеуінің негізгі мәселелері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь