Қорқыт Атаның философиялық көзқарастары

Жоспар:

І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Қорқыт Ата туралы аңыз
2.2 Қорқыт Ата кітабы
2.3 Қорқыт Ата ескерткіші
2.4 Қорқыт Ата мазары
ІІІ Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиетттер
І Кіріспе

Қорқыт Ата – түркі халықтарына ортақ ұлы ойшыл, жырау, қобызшы. Қорқыт Ата өмірде ізі, артында әдеби-музыка мұрасы қалған тарихи тұлға ретінде белгілі. Қорқыт Атаның өмір сүрген кезеңі туралы ғылымда әр түрлі болжамдар қалыптасқан. Алайда зерттеулердің көпшілігі
Қорқыт Ата Сырдария бойында өмір сүрген оғыз-қыпшақ тайпалық бірлестігінде 10 ғасырдың басында дүниеге келген деген тұжырымға саяды. Рашид әд-Дин “Жамиғ Ат-Тауарих” атты тарихи шежіресінде Қорқыт Атаны қайы тайпасынан шыққан десе, Әбілғазының “Түрік шежіресінде” оның тегі баят екендігі, оғыздардың елбегі болып, 95 жасқа келіп қайтыс болғандығы айтылады. Сыр жағасына жақын жерде Қорқыт атаның зираты болғанын Ә.Диваев, т.б. ғалымдар өз еңбектерінде атап өтеді. Ә.Қоңыратбаевтың зерттеулерінде Қорқыт ата 11 ғасырдың басында дүниеден өткен делінсе, Ә.Марғұланның еңбектерінде ол 7 – 8 ғасыр аралығында өмір сүрді деген пікір айтылады.
IV Пайдаланған әдебиетттер
1. Жоғарыға көтеріліңіз↑ "Қазақ энциклопедиясы", VI-том
2. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005
3. Жоғарыға көтеріліңіз↑ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.
        
        Жоспар:
І Кіріспе
ІІ Негізгі бөлім
2.1 Қорқыт Ата туралы аңыз
2.2 Қорқыт Ата ... ... Ата ... ... Ата ... Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиетттер
І Кіріспе
Қорқыт Ата - түркі халықтарына ортақ ұлы ойшыл, жырау, қобызшы. Қорқыт Ата өмірде ізі, ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Қорқыт Атаның өмір сүрген кезеңі туралы ғылымда әр түрлі болжамдар қалыптасқан. Алайда зерттеулердің көпшілігі
Қорқыт Ата ... ... өмір ... ... ... ... 10 ғасырдың басында дүниеге келген деген тұжырымға саяды. Рашид әд-Дин "Жамиғ Ат-Тауарих" атты ... ... ... ... қайы ... ... ... Әбілғазының "Түрік шежіресінде" оның тегі баят екендігі, оғыздардың елбегі болып, 95 жасқа келіп қайтыс болғандығы айтылады. Сыр жағасына жақын жерде ... ... ... ... ... т.б. ... өз еңбектерінде атап өтеді. Ә.Қоңыратбаевтың зерттеулерінде Қорқыт ата 11 ғасырдың басында дүниеден ... ... ... еңбектерінде ол 7 - 8 ғасыр аралығында өмір сүрді деген пікір айтылады. ... ... Ата ... аңыз
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
Аңыз бойынша, анасы Қорқытты құрсағында үш жыл бойы көтеріп жүріпті. Жылына бір рет ... ... ... ... Қорқыт дүниеге келер алдында әлемді үш күн, үш түн бойы ... ... ... қараңғылық басады. Сұрапыл қара дауыл соғып, ел-жұртты қорқыныш сезімі билеген. Осыған орай баланың атын ... деп ... ... "Қорқыт" сөзінің этимол-сын Ә.Қоңыратбаев "құтты адам, құт әкелетін адам" деп көрсетсе, С.Қасқабасов "өмір сарқылды, адам ... ... ... ... деп санайды. Е.Тұрсынов түркі халықтарының фольклорына сүйене отырып, "дада, деде" деген сөздерді "насихат айтушы ... деп ... ... ... Атаны магиялық аспап - қобыздың ... ... абыз ... қарастырады. Қорқыт атаның тарихи тұлға екенін растайтын жазба ескерткіш - "Қорқыт Ата кітабы" ("Китаби дәдәм Корқуд"). Онда ... Ата ... ... көсем, бақсы, күйші ретінде көрінеді. Кітаптың басында Қорқыт атаның нақыл сөздері келтіріледі. Ол "өмір ... өлім бар, ... бар, ... өмір жоқ, сынбас темір жоқ, бәрі де өледі, өзгереді, ұмыт болады, тек ... ... ... ... - ... ... ... игілікті ісінің нәтижесі" дейді. Қорқыт Ата жөніндегі аңыздарда ... ... өмір мен өлім ... ... көзқарастары көрініс тапқан. Аңыз бойынша, Қорқыт Ата ұйықтап кетіп, "егер өлімді есіңе ... ... өмір ... ... аян естиді. Біраз уақыт өткен соң бір баспақты қуып жүріп, жете алмағасын, "Өлсем де, ... ... Соны ... мұң ... Әзірейіл келіп, "Сен өлімді еске алдың, енді өлесің!" дейді. Аңызда Қорқыт Ата өзінің жүйрік желмаясына ... ... ... өмір ... ... ... ... бойы өлімге қарсы күресуші жан ретінде суреттеледі. Ел-жұртты өзінің жырымен де, күйімен де аузына ... ... ... ... ... ... жұртының алауыздығына күйінген Қорқыт Ата мәңгілік өмір сырын іздеп дүниенің төрт бұрышын кезіп кетеді. Бірақ қайда барса да, ... көр ... ... ... ... ... көрі?" деген сауалына "Қорқыттың көрі" деген жауап естиді. "Қайда барсаң да Қорқыттың көрі" деген сөз осыдан ... Ақыр ... жер ... тапсаң, тірі қаласың деген аян естіп, туған жері - Сыр өңіріне оралады. Содан мәңгі өмір тек өнерде деген ойға ... ... ... ... ... Тағы бір аңыз ... өзен ортасына кілем жайып, үстінде отырып қобыз тартқанда, күй күшімен суға батпайды екен. Қорқыт Ата қобыз тартқан жылдары өлім болмаған, тек ... ... ... ... Бірақ Қорқыт Ата шаршап, ұйықтап кеткен сәтінде судан кішкентай қайрақ жылан шығып, оны шағып өлтіріпті дейді. Аңызда ажал ашық келмей, ... ... ... ... халықтың өлімге деген көзқарасын, "ажал айтып келмейді" ... ... ... ... ... ... Ата ... аңыздарда кездесетін үлкен философиялық мәселе - уақыт пен кеңістік ... ... ... Ата ... ... бүкіл ғарышты аралайды. Түсінен шошынған ол ажалдан ... үшін ... ... ... ... ... кетеді. Мұнда ол баяғы түсті тағы көреді. Таң атысымен тағы да ... ... Не ... ... ... ортасына бармақ болады. Жер ортасы Сырдың жағасы, қазіргі Қорқыт моласы тұрған тұс екен. М.Әуезов: "ажалды ... ... ... мойындағысы келмеген Қорқыт Ата жұрттан безіп, айдалаға, табиғат аясына кетеді, бірақ таулар да, жазықтар да, ормандар да оған өлім ... ... ... ... ... ... алғашқы қобызды жасап, жер бетінде бірінші болып күй тартады. Сөйтіп өлмеудің ... ... ... - деп ... ... аңызындағы Қорқыт Ата бейнесі енді өлімнен қашқан шаман емес, керісінше, өмір үшін күрескен, өлімнен құтылуды ... бір ... ... емес, өнерден іздеген, ажалмен айқасқан алып рухани тұлға болып көрінеді. Зерттеушілер өлімнен ... ... Ата ... ... шумер эпосы "Гильгамеш туралы жырдағы" Гильгамеш әрекетімен салыстырады. М.Әуезов Қорқыт аңызын адамзатқа от ұрлап әкеліп сыйлағанПрометей туралы грек аңызымен теңестіреді. ... ... мен ... ... ... ... Қорқыт Атаны исламды әлі толық қабылдамаған түркі тайпаларының мәдени рәмізі деп қарастыруға болады. Аңыз әңгімелерде Қорқыт Ата ... ... ... ... ... ... әкелетін жерұйықты іздеген данагөй ойшыл. Зерттеуші Е.Тұрсыновтың түсіндіруі бойынша, бұл ... ... ... ... бейнесі болып табылады. Өйткені ол мәңгілік өмірді қобыздың ... ... Ең ... ... ... көз жұмып, артындағы ұрпақтарына өлмес күйлерін қалдырады. Қорқыт Ата жырларының философиялық мән-мағынасының алтын діңгегі - әлемді, ... ... ... ... ... ... Оның өмір ... дүниетанымы күнделікті күйкі тірліктің шеңберінен шыға білу және адамзат үшін ... ... ... ... ... ... қайталанбас уақытты қадірлеуге шақыру, сол арқылы өмірді мәңгілік ету идеясы Қорқыт философиясының іргетасын құрайды.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
2.2 Қорқыт Ата ... Ата ... ... ... ... ғали ... таифа оғузан") - қаһармандық эпос үлгісі, оғыз-қыпшақ дәуірінің жазба мұрасы. ғылымда оның он екі нұсқасы мәлім: Дрезденде (12 ... және ... (6 ... ... 19 ... бұл жазба ескерткішті зерттеп, аудару ісімен академик В.В. Бартольд айналысып, жеке тармақтарын жариялады. Кейін бұл аударма "Деде Горгуд" (Баку, 1950), ... ... деда ... (М. - Л., 1962) деген атпен жарық көрді. Ә.Қоңыратбаевтың аударуымен қазақ ... 1986 жылы ... рет ... ... әрі ... ... мұра ретіндегі `'Қорқыт Ата кітабында" қазақ эпосына тән көркемдік кестелермен қатар қазақ тарихы мен мәдениетіне қосатын деректер де мол. Сондай-ақ ... оғыз ... ... ... этнографиясы, мекені, әлеуметтік жағдайы, т.б. мәліметтер көп сақталған.
--------------------------------------------------------------------------------
Осы деректерден ... ... ... ... ... ... ... гәуірлермен жауласқаны көрінеді. Жырдағы ерлік сарындары аса елеулі. Қара Бодақ бірде қыпшақ ... қан ... қара күш иесі ... енді ... ... ... ... қиратқан батыр. Қазан - оғыз елінің көсемі. Кітап кейіпкерлеріне Бәмсі-Бейрек, Қара Көне, Қара Бодақ, Қан Төрәлі, Қазан-Салор, Құлбаш, ... ... ... Аруз, Әмен, Әмран Бекіұлы, Бисат, Дүлек Боран, Дондаз, Қиян ... ... ... хан, ... жатады. " Қорқыт Ата кітабы" оғыз тайпаларының қонысына қатысты Тана (Танаис - ... Бану ... ... Баршынкент), Камбура (Байбөрі) секілді атаулар да сақталған. Олар қазақ эпосынан да елеулі орын алған. Жырдың бас кейіпкері - ... Ол оғыз ... ... ... үлкен жырауы. Оның есімі көптеген түркі тайпаларына ортақ, тарихи-этникалық атауы да айқын. Бір кездері Қорқыт жинақталған фольклорлық бейне деп ... ... келе оны ... тұлға ретінде тани бастады (қазіргі Қорқыт ата). "Қорқыт Ата кітабы'' Қазақстанда М.Әуезов, Ә.Марғұлан, ... ... ... ... Ш.Ыбыраев, Т.Қоңыратбай, т.б. еңбектерінде зерттелді. Кітаптың 1300 жылдығы 1999 жылы ... ... ... ... атап өтілді, "Қорқыт ата" энциклопедия жинағы жарыққа шықты (1999).
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
2.3 Қорқыт Ата ... Ата ... - ... өнерінің айрықша үлгісі. Қызылорда облысыҚармақшы ауданы Жосалы кентінен 18 км жерде, Қорқыт станциясының түбінде (1980). Авторлары - Б.Ә. ... С.И. ... ... Ата ... ... ... жасалған биіктігі 8 метр, 4 тік стеладан тұрады. Әрбір стела әр ... ... ... ... ... ... жағы кеңейе келіп, шөміш пішінінде түйісетін стелалар қобыз бейнесін де меңзейді. Түйісер түбіндегі ... ... 40 ... түтік бар. Олар жел соққан кезде қобыз сарынымен үндес дыбыс шығарады. Аңыздарда ... ... Ата ... соққан желге үн қосатын қобыз қойылған. Қорқыт Ата ескерткішінің ішкі жағы мәңгілік өмір сырын іздеген Қорқыт ... ... ... ... жол тартқан ізін ишаралайтын "Түйе табан" өрнегімен безендірілген. Әрбір стеланың үшкілдене біткен төбесікүмбезге ұқсатылып, ерекше сәулеткерлік композиция шешім тапқан. 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... қонақ үйі, т.б. нысандардан тұратын тұтас архитектуралық ... ... ... кешенге айналды. 2000 жылы кешен жанынанмұражай ашылды. Оның қорында 700-ге жуық экспонат ... ... ... Қорқыт өмір сүрген дәуірдің тарихы мен мәдениеті жайлы мәліметтер беретін материалдар ... Бұл ... ... ... ... ... ортақ қасиетті зиярат орындарының бірі болып саналады.
--------------------------------------------------------------------------------
2.4 Қорқыт Ата ... Ата ... - ... ... ... ... ... 9 - 10 ғасырларда қазіргі Қызылорда облысы Қармақшы ... ... ... 3 км жердеҚорқыт әулиеге тұрғызылған. 1925 жылдан опырыла ... 1952 жылы ... ... ... кеткен. Қазір орны белгісіз. Мазар 19 ғасырдың соңында Ә.Диваев, И.А. Кастанье, П.И. Лерх зерттеулеріне ... ... ... ... ... ... жарияланған фотосуреттер арқылы жеткен. Диваев пен Кастаньенің жазуы бойынша, құрылымы шикі кірпіштен қаланған дөңгелек ... 6 - 8 ... ... ... Ішкі көрінісі биік, қабырғалары кереге өрнегімен нақышталған. Исламға дейінгі түрік сәулет құрылысы үлгісімен салынған. ... ... ... ... ... ... ... орнатылған; қазіргі Қорқыт Ата ескерткіші.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
ІІІ Қорытынды
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
Қазақ философиясы тарихында Қорқыт Ата - ел ... ... ... ... ... ... негізін жасаған ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой мәдениетінде өзіндік орны бар философ-гуманист ретінде көрінеді. Қорқыт Ата жайындағы аңыздардан оның ... үш ... өнер ... ... Біріншіден, ол оғыз-қыпшақ ұлысынан шыққан айтулы бақсы, абыз. Екіншіден - күйші, қобызсарынын алғаш туындатушы өнерпаз. ... - ... ... оның жырлары оғыз-қыпшақ өмірін бейнелеген әдеби-тарихи мұра. Түркі халықтарының фольклорындағы Қорқыт Ата туралы аңыз әңгімелердің бірі оның ... ... ... - ... оғыз ... ... асқан сәуегей, бақсы, күйшілік, жыршылық өнерлерінің атасы болып табылады.
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
IV Пайдаланған әдебиетттер
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ "Қазақ энциклопедиясы", VI-том
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Қазақ ... ... ... ... ... Ltd." ЖШС, 2005
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: ЖШС, 2010.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қорқыт Ата."6 бет
Қорқыт ата жырларының тәрбиелік маңызы57 бет
Қорқыт атаның даналық сөздері30 бет
Абай өмірбаяны11 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Асан Қайғы2 бет
«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея26 бет
Қорқыт ата3 бет
Қорқыт ата туралы ақиқат пен аңыз12 бет
Қорқыт ата энциклопедиялық жинағы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь