Материалдық мәдениеттің дамуы

Жоспар

Кіріспе
Рухани мәдениеттің дамуы. Ғылым, дін
Түркі халықтарының тілі және жазуы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Материалдың мәдениеттің дамуы ең алдымен еңбек құралдарын дайындаудан көрініс тапты. VI-VIII ғасырларда еңбек құралдарының негізгі түрлері көбіне темірден дайындалды. Қазіргі кездің өзінде темір кенін өндірудің ежелгі орындары аса терең емес үңгірлер мен забойлар түрінде сақталған. Ежелгі металлургияның дамуы ұсталық өнердің - теміршіліктің өсуіне ықпал етті. Кәсіби ұғым «темірші» - ұсташебер VI ғасырдан бастап белгілі бола бастады. ХІ-ХІІ ғасырларда қалаларда ұсталық өнер үлкен деңгейге жетті. Құрал-жабдықтар, металл саймандар және әсемдік бұйымдар жасау қолөнершілік сипатта болды. Бидайды, әсіресе тарыны ұнтақтау үшін ағаш «келі» қолданылды. XI ғасырда бидай тарту үшін тек қалақтары үлкен қол диірмендер ғана емес, су ағысымен-қозғалатын үлкен диірмендер де кеңінен қолданылды. Егін шаруашылығы және құрылыс ісімен кетпен, қайла, күрек тәрізді құралдарды дайындау байланысты болды. Темірден қару-семсерлер, қылыштар, қанжарлар, сауыттар, сүңгілер, жиналмалы садақтар мен жебе ұштары дайындалды.
Материалдың мәдениеттің дамуы тұрғын үй мен үй жиһаздарында да орын алды. VI-XII ғасырларда жазғы үйдің екі түрі болды: киізбен жабылған киіз үй және дөңгелектер үстіне орнатылған үй. Олардың құрылысы жөнінен бір-бірінен айырмашылығы болды. Киіз үй дөңгелек формалы, керегелер мен уықтардан, шаңырақтан тұрса, дөңгелектер үстіне орнатылған жылжымалы үйдің жабындылары аса көркемділігімен, байлығымен ерекшеленді. Оның үстін оюлы киізбен, түрлі-түсті жібекпен жабатын болған. Жылжымалы үйлер байлардың меншігі еді. Қысқы үйлер саздан, шымнан, орманды жерлерде кесілген ағаштан дайындалды. Қысқы үйдің едені қамыспен, шимен жабылып, оның үстіне киіз төселді.
Ежелгі Қазақстан халықтарының тұрмыстық үй жиһаздары болып ағаш кереует (төсағаш), бағалы заттар мен киім сақтайтын сандықтар, сырмақ көрпелер, үлкен дөңгелек үстел, бесік саналды. Сонымен қатар, ет тағамдары көп пайдаланғандықтан металл қазан кең қолданылды. Х-ХІ ғасырларда қазанды шойыннан дайындайтын болған. Осы кезеңде Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қалаларында тоқымашылық өнері жақсы дамыды. Феодалдық қатынастардың дамуы ауылдық жерлердегі табиғи шаруашылықтың әлсіреуіне әкеліп соқты. Бірте-бірте құмырашылардың, әйнек үрлеушілердің, зергерлердің, қару-жарақ шеберлерінің, ұсталардың, ағаштан және тастан ою оюшылардың тауарларына сұраныс өсе бастады. Ортағасырлық керамикалық ыдыс-аяқтар, кеселер, табақтар, құмыра пештерінде күйдірілді. Мұндай пештер Отырар, Ақтөбе, Тараз, Сарайшық қалаларының орнын қазу кезінде табылды. Қазақстан қалаларында жасыл, көк, сары, қызғылт түстерге боялған әйнек өндірісі жақсы дамыды. Зергерлік өнер үлкен жетістіктерге жетті. Қала орындарын қазу кезінде әдемі әйнектердің, жартылай бағалы тастардың бай жиыны, алқалар, қоладан, күмістен, алтыннан дайындалған бұйымдар табылды. Жамбыл облысы, Шу ауданындағы Ақтөбе қаласының орнын қазу кезінде табылған бұйымдардың үлкен тарихи маңызы бар. Қазақтың мемлекеттік университетінің профессоры Шалекенов басқарған археологиялық экспедициясы бұл жерден балғалар, қысқаштар, күмістелген, алтындалған қасықтар тапты. Ақтөбе үш бөліктен - қорғаннан, шахристаннан және рабадтан тұрған. Ол V-XII ғасырларда Түрік, Қарлүқ, Қарахан және Қара-қытай мемлекеттерінің гүлденген кезінде өмір сүрген. Отырар қаласынан әсемдік бұйымдардың жиыны табылды. Бүл сегіз ңырлы бастары бар ңола білезік, өте әдемі қола шекелік, араб жазуы жазылған көркем белдік. Бұйымдарды дайындауға сүйек пен мүйіз кеңінен қолданылды. Сүйектен жасалған тұмарлар, пышақ сабы, ойын сүйектері, түйреуіштер, түймелер дайындалды. Жоғары сапалы керамика, металдан, қымбат бағалы тастардан, перламутрдан, нефриттен және айнадан істелген бұйымдар елдер арасындағы саудада айырбас құралы ретінде қолданылды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Спиркин А.Г. Философия. Оқулық. М., 2000.
2. Философия. Оқулық. Губин В.Д. М., 1996.
3. Философиялық сөздік. М., 1996.
4. Кішібеков Д., Сыдыков Ү. Философия. А., 2000.
5. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Философия тарихы. А., 1999.
        
        Материалдық мәдениеттің дамуы
Жоспар
Кіріспе
Рухани мәдениеттің дамуы. Ғылым, ... ... тілі және ... ... ... ... мәдениеттің дамуы ең алдымен еңбек құралдарын дайындаудан көрініс тапты. VI-VIII ғасырларда еңбек құралдарының негізгі түрлері көбіне ... ... ... кездің өзінде темір кенін өндірудің ежелгі орындары аса терең емес үңгірлер мен забойлар түрінде сақталған. ... ... ... ұсталық өнердің - теміршіліктің өсуіне ықпал етті. ... ұғым - ... VI ... ... ... бола бастады. ХІ-ХІІ ғасырларда қалаларда ұсталық өнер үлкен деңгейге жетті. Құрал-жабдықтар, металл саймандар және әсемдік бұйымдар жасау қолөнершілік сипатта болды. ... ... ... ұнтақтау үшін ағаш қолданылды. XI ғасырда бидай тарту үшін тек қалақтары үлкен қол диірмендер ғана ... су ... ... ... де ... қолданылды. Егін шаруашылығы және құрылыс ісімен кетпен, қайла, күрек тәрізді құралдарды дайындау байланысты болды. Темірден қару-семсерлер, ... ... ... ... ... ... мен жебе ... дайындалды.
Материалдың мәдениеттің дамуы тұрғын үй мен үй жиһаздарында да орын алды. VI-XII ғасырларда жазғы үйдің екі түрі ... ... ... киіз үй және ... үстіне орнатылған үй. Олардың құрылысы жөнінен бір-бірінен айырмашылығы болды. Киіз үй дөңгелек формалы, керегелер мен уықтардан, ... ... ... ... ... ... үйдің жабындылары аса көркемділігімен, байлығымен ерекшеленді. Оның үстін оюлы киізбен, түрлі-түсті жібекпен жабатын ... ... ... байлардың меншігі еді. Қысқы үйлер саздан, шымнан, орманды жерлерде ... ... ... ... үйдің едені қамыспен, шимен жабылып, оның үстіне киіз төселді.
Ежелгі Қазақстан халықтарының тұрмыстық үй жиһаздары болып ағаш кереует ... ... ... мен киім ... ... ... ... үлкен дөңгелек үстел, бесік саналды. Сонымен қатар, ет тағамдары көп пайдаланғандықтан металл ... кең ... Х-ХІ ... ... шойыннан дайындайтын болған. Осы кезеңде Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қалаларында тоқымашылық өнері жақсы дамыды. Феодалдық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... соқты. Бірте-бірте құмырашылардың, әйнек үрлеушілердің, зергерлердің, қару-жарақ шеберлерінің, ұсталардың, ағаштан және тастан ою оюшылардың тауарларына сұраныс өсе ... ... ... ... кеселер, табақтар, құмыра пештерінде күйдірілді. Мұндай пештер Отырар, Ақтөбе, Тараз, Сарайшық қалаларының орнын қазу кезінде табылды. Қазақстан қалаларында жасыл, көк, ... ... ... боялған әйнек өндірісі жақсы дамыды. Зергерлік өнер үлкен жетістіктерге жетті. Қала ... қазу ... ... әйнектердің, жартылай бағалы тастардың бай жиыны, алқалар, қоладан, ... ... ... бұйымдар табылды. Жамбыл облысы, Шу ауданындағы Ақтөбе қаласының орнын қазу ... ... ... ... ... ... бар. Қазақтың мемлекеттік университетінің профессоры Шалекенов басқарған археологиялық экспедициясы бұл жерден балғалар, қысқаштар, күмістелген, алтындалған қасықтар ... ... үш ... - ... ... және ... тұрған. Ол V-XII ғасырларда Түрік, Қарлүқ, Қарахан және Қара-қытай мемлекеттерінің гүлденген кезінде өмір сүрген. ... ... ... ... ... табылды. Бүл сегіз ңырлы бастары бар ңола білезік, өте әдемі қола шекелік, араб жазуы жазылған көркем белдік. Бұйымдарды дайындауға ... пен ... ... ... Сүйектен жасалған тұмарлар, пышақ сабы, ойын сүйектері, түйреуіштер, түймелер дайындалды. Жоғары сапалы керамика, металдан, қымбат бағалы тастардан, перламутрдан, ... және ... ... ... ... ... саудада айырбас құралы ретінде қолданылды.
Рухани мәдениеттің дамуы. Ғылым, дін
Қазақстан аймағында Х-ХІІ ғасырларда қалыптасқан тарихи ахуал ... ... мен ... ... ... көтерілуіне себепші болды. Мемлекеттің қалыптасуы мен сауданың дамуы жазудың ... ... ... Осы ... ... ... Византия және Иранмен дипломатиялық хат алмасуы жақсара бастады. Жазу орхон және үйғыр әліппелерінің негізінде ... ... ... сына ... еске ... ... мен Орта ... аймағын-да біздің еліміздің халықтарының тарихы мен мәдениетін оқып-үйренуде үлкен маңызы бар аса бағалы эпиграфиялық ескерткіштер табылды. Жазу ... үшін ... ... түсті металл, сүйек, тері және жібек қолданылған. Қазақстан ... мен ... ... және ұйғыр жазуларынан басқа, сирия әліпбиін, кейінірек араб жазуын пайдаланған.
Жазба деректер растағандай, VI-VIII ғасырларда түрік тайпалары арасында ауыз ... - ... кең ... Ауыз ... ... ... ... өлкеге, бостандыққа махаббатын, жауға өшпенділігін бейнелеген.
Ортағасырлық ойшылдардың бірі Қорқыт болды. VIII ғасырда Сырдария өңірін мекендеген ... ... ... оның ... кең тараған. Ол жаужүрек батыр, атақты ақын, қобызда шебер ойнаған күйші, көптеген аңыздар мен әпсаналардың ... ... ... ... ... ... ... Қорқыттың тайпа көсемі болуымен қатар, үш ханның кеңесшісі болғанын да дәлелдейді. Халық арасында осы ... ... ... жайында аңыздар сақталған. Жер бетінде өмір бақи іздеумен қатар, өлімді мойындамаған осынау ғұлама, ізгі арманы орындалмағасын, өз ... ... ... іздеп, көптеген күйлер шығарған. Қорқыт баба күйлері біздің ... ... ... өз ... ... ... оқу ... оқу бағдарламасына енгізіп, жастарға білім және тәрбие беруге кеңінен қолданып келеді. Қорқыт өз ... ... ... қатар, () атты кітабын қалдырды. Бұл ... ІХ-Х ... Оғыз ... ... ... ... ... түркі халықтарының тарихы әңгіме болады. Бұл ортағасырлық тарихи-этникалық шығарма болып табылады.
Орта Азия мен Қазақстаннан шыққан түркітілдес ғалымдардың, әдебиетшілердің және ... ... бір ... өз ... ... ... тіл ... араб тілінде жазған еді.
Қазақстаннан шығып, мұсылман шығысында атанған ... ... Әбу ... Ибн ... ... ... шығармашылық еңбегі X ғасырға тұспа-тұс келеді. Әл-Фараби 870 жылы ... ... ... ... ... дүниеге келіп, 950 жылы Дамаскіде қайтыс болған. Қол-өнер және ғылымның алғашқы негіздерін Отырардағы Медреседен алған. ... ... Әбу ... ... грек ... ... логика, медицина, музыка және тіл салаларынан терең білім алады. Әсіресе, ол грек ойшылы Аристотель еңбектерін құныға оқыған. 941 ... ... ... және ... ... ... ғалымға сол жердің әміршілері мейлінше қолдау көрсеткен. 1980 жылдары Алматы қаласында жарық көрген ... ... ... ... ... ... логикалық трактаттар, сонымен қатар ғылым және ақыл-ой туралы трактаттар болып табылады. Осы аз ғана тізімнің өзінен-ақ әл-Фарабидің ғылыми ынтасының қаншалықты кең әрі ... ... ... ... ... ... ... әл-Фараби идеалистік көзқараста бола тұрып, бірқатар материалистік идеяларды ұсынды, жоғары әлемнің бар ... оны ... ... ... мүмкіндігін мойындады, Фараби ақыл-ой туралы ілімге, ғылымның әдіснамалық проблемаларына, ... ... ... физикалық-математикалық теориясына, сондай-ақ геодезия мен архитектураның математикалық негіздеріне ерекше мән берді.
Фарабидің адам қоғамының пайда ... ... ... ... қоғамдағы адамгершілік факторлардың маңызы жайлы идеялары күні бүгінге дейін өз мәнін жойған жоқ.
Фараби - философия, тіл ... ... ... ... ... этика, метафизика, музыка, т.б. ғылым салалары бойынша 150-ге жуық ... ... ... Қазіргі қолда бар мәліметтерге қарағанда, бұл еңбектердің 60-қа жуығы сақталған.
Әбу Насыр Аристотельдің (б.д.д. 384-322 жж.) философиялық ... аса ... ... Оның , , , ... кітаптарының мәнін ашып түсіндіріп, Аристотель мұраларының кіршіксіз тазалығы жолында күресті. Мұны ... ... және ... үшін де, ... және ... үшін де жасаған ғылыми ерліктерінің бірі деуге болады. Ол Аристотельдің болмыс, табиғат, барлық заттардың негізі алғашқы материя ... ... одан әрі ... әрі өз ... , , дейтін еңбектерін жазды. Оның философиялық көзқарастары , , деген зерттеулерінде одан әрі терең ... ... ... адамзат қоғамы әр алуан тұрады. (Бұл жерде -тап, адамдар тобының түрлі жіктері деп түсіну керек). Оларды , , , , , , , , деп ... ... ... бірі - . ... ол ... үлкен мән берді. Әл-Фарабидің аса зор талантын паш еткен еңбектері мен еді. ... ... ... ... көп ... математика тілімен қайта баяндаған. Кітаптың 14 тарауын тригонометрияға арнайды да, синус, косинус, ... ... ... ... ... ... ... 46 тарауында математикалық астрономия мен математикалық географияның күрделі ... ... ... ... тіл мен ... ... ... мәселелеріне де көп назар аударған ғалым. Оның , , , , ... ... ... ... ішкі заңдылықтарын, олардың өзара сәйкестік байланыстарын ашуға бағышталған құнды туындылар. Фараби бұл еңбектерін өзі жетік білетін ... ... ... көне ... ... ... ... негізінде жазды.
Оның сонымен бірге, Аристотельдің , , деп аталатын логикалық шығармаларының мән-мағынасына түсініктемелер жазумен ... , , , ... ... ... ... ... ... де болды.
(Музыканың ұлы кітабы) кітабында ол музыканың акустика мәселелерін барынша кең қарастырып, дыбыстың табиғаты, тегі, таралуы, т.б. ... ... ... ... ... береді. Музыканың тәжірибелік әрі теориялық негізін қалады. Оның физикалық, математикалық заңдылықтарын музыка ... ... ... мен ... ... берді.
Ұлы ғалымның еңбектері ғасырлар бойы зиялы қауымдар арасында кеңінен мәлім ... ... пен ... көп ... оның ... үйреніп, тәлім-тәрбие алып, ғибрат, өнеге көрген, өздерінің ғылыми ... ... ... Оның ... XV-XVI ғасырларға дейін білімпаздар мен шәкірттердің қолынан түспес кітап болды.
Қорыта айтңанда, дүние жүзі білімі мен мәдениетінің , ... ұлы ... ... ... Әбу ... әл-Фараби - артына мол мұра қалдырған оқымысты.
1970 жылы ... ... ... ... туғанына 1100 жыл толуын атап өтті. Сөйтіп, мың жылдан кейін өз даңқын Шығыста да, Батыста да ... ... аты ... ... ... оралды. Бұл маңызды мәселені жүзеге асыруда әл-Фарабидің ғылыми еңбектерін ... ... ... ... жинаған, зерттеген, бастырған, сонымен қатар ұлы ғалымның есімін, ғылыми мұрасын дүниежүзілік аумақтағы ғылыми конференцияларда, баспасөз бетінде, ... ... ... ... Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Ақжан Жақсыбекұлы Машановтың еңбегі зор.
1968 жылы профессор А. Машанов араб әлемі ... ... ... ... ірі ... ... Дамаск қаласындағы әл-Фараби қабірін іздеп тауып, оның фотосуретін алып келді.
XI ғасырдағы түркітілдес әдебиеттің дамуы белгілі авторлар Жүсіп Баласағұн мен ... ... ... ... болды. Жүсіп 1015 жылы Қарахандар астанасы Баласағұн ... ... Ол ... ... ... шығып, сол кезеңге қарағанда сындарлы білім алған, Жүсіптің есімі оның () атты ... ... кең ... ... 85 ... 6520 ... және ... (124 бәйіт) тұрады.
Поэма - жай этикалық-моральдық трактат қана ... ... ... ... күнделікті өмірдегі, қоғамдағы адами қарым-қатынастарын, әр түрлі таптар, басқарушылар мен бағыныштылардың мемлекеттегі орнын белгілеген аса терең мағыналы философиялық-дидактикалық шығарма. ... 1983 жылы орыс ... ... ... ... көрді. 13 мың жолдан тұратын түркі тіліндегі бұл дастанда саясат, мемлекет басқару, ... іс, ... ... ... ар-ождан, салт-дәстүр, т.б. жөнінде философиялық пайымдаулар берілген.
Махмұд Қашқаридің есімі XI ғасырда белгілі болған. Әкесі Хусеин - ... ... ... ... ... немересі, Махмұд дүниеге келместен бұрын Қашқарға қоныс аударған. ... ... ... ... алып, оқуын Бұхарада жалғастырған. Ол түркі тілдеріне, фольклорына, салт-дәстүрлеріне ала ... ... ... сөздерді және олардың мағынасын, түркілердің әндерін, жұмбақтарын, аңыздарын, салттарын ... ... ... ... () ... ... ... тілдес халықтардың әлеуметтік өмірі, жан дүниесі, бастан кешкен тарихының ... ... ... ... тіл ... ... орналасуы, аспан шырақтары хақындағы ұғымдары, шипалық-емдік тәжірибесі, мал өсіру, егін ... қала ... ... ... ... тіл қорының аса бай інжу-маржандары шоғырландырылған. Лұғатқа 10 мыңнан астам төл сөз, жекелеген ... ... ... сөзбе-сөз, не топшылап баяндау жолымен араб тіліне аударылып, ол сөздерді сипаттарлықтай мысалдар келтіріліп отырылады. Мысалдар ... ... ... 233 ... өлең ... жыл-мүшел аттары, астрономиялық, географиялық атаулар, 80-дей ру-тайпа есімдері (Қыпшақ, Яғма, Арғу, Бұлғар, Ұйғыр, т.б.), оларға түсінік-анықтама, ... ... ... ... ... ... Фараб, т.б.) аттары бар.
Мұндағы сөздер, мақал-мәтелдер, өлеңдер, сөйлемдер ... ... сол ... ... одан арғы және ... ... сөздерді, сөз тудыру, сөз тіркестіру, сөйлем құру ... ... ... ... ... ... ... тарихи грамматика жасауға, этимология, фразеология мәселелерін зерттеуге негіз ... ибн ... ибн ... әл ... ... Түркістан Республикасының органы, Ташкент қаласында шығып тұрған журналы 1923 ... 6-7-8 ... ... ... жариялап, кітаптың ғылыми аса маңыздылығына назар аударылған.
М.Қашқаридің XI ғасырдағы түркілердің өмірі туралы бірден-бір ... көзі ... ... мәдениет қайраткерінің еңбегін қазақ тіліне белгілі қазақ ақыны Ф. Оңғарсынова ... 1985 жылы ... ... ... ... ... ... арасында әр түрлі сенім-нанымдар, діндер тарады. Көшпелі халықтың басым көпшілігі шамандықты ... ... ... күштеріне, аруақтарға сиынды. Дегенмен бірте-бірте ислам діні де ене бастады.
X ғасырда Сырдарияның төменгі ... ... ... бір ... ... ... қабылдаганмен, әлі де болса мұсылман діні көшпенділер арасында көп тарамады. Ислам дінінің негізін ... ... ... ... ... ... (570-632 ж.ж.) Орта Азия мен Қазақстанда қолдаушылары аз болған жоқ. Солардың бірі Қазақстанның ... өмір ... ... Баб және оның ... ... Иассауи болған. Олар Оңтүстік Қазақстанның түркі жұртшылығы арасында ислам ... ... ... ... ... Аңыз бойынша Ахмет Иассауи Сауран қаласында 1094 жылы ... 1166 жылы ... ... Оның ... () атты ... ... туындаған. Кітап 1901 жылы Қазанда, Ыстамбұлда, 1902 және 1911 жылдары Ташкентте басылып шыққан. Қожа Ахмет Иассауи қайтыс ... ... ... ... ... оған ... Түркістан қаласында салынған кесене мұсылман қауымының көп баратын қасиетті ... ... ... халықтарының тілі және жазуы.
Түркі халықтары ерте орта ғасырларда үлкен-үлкен саяси әкімшіліктерді құраған, бір-бірінен тәуелсіз аймақтарда тіршілік етті. Мұндай ... ... ... қыпшақ, оғыз, қарлұқ, түркеш, ұйғыр, қырғыз хандықтары деп аталды. Бұл хандықтардың шаңырағын көтеріскен ... ... ... ... ... ... ... қарамай, олар қолданған тарам-тарам тілдердің түбірі бір еді. ... ... ... ... тілі ... тілі деп аталады. Бұл тілдің көрінісі Білге қаған, Тоныкөк, Күлтегін, Мойыншара құлпытастарында анық бейнеленді. Тіл ... Ғ. ... Ә. ... М. ... жүйелеуіне қарағанда, VIII ғасырдағы түркі тілі грамматикалық қуатты, жетілген тіл болатын.
Орта ғасырдағы түркі тілі тек сөйлеу тілі ғана емес, төл ... бар - . Көне ... ... ... хабар ғылымға өте кешігіп, 1889 жылы жетті. Түркі ... өз ... ... V-IV ... ... жөніндегі шындық оқымысты қауымға XX ғасырдың 80-жылдарында ғана мәлім бола бастағаны ғажайып қүбылыс еді. Енисей аңғарындағы қүпия таңбалар ха-ңында ... ... ... ... ... ... XVII ғасырдың аяғында хабарлаған болатын. Бүдан кейін Даниэл Миссершмидтің 9 жылдың сапарында бүл таңбалар тағы да белгілі болды. Мүндай қүпия ... ... ... да бар ... Н.М. ... ... ... ескерткішін 1897 жылы Д. Клемен ашты. Бүл жазуды дат ғылымы В. Томсон 1893 жылдың 15 желтоңсанында Дания ғылым ... ... ... оның ... ... жазылғанын түңғыш мәлімдеді. Осыдан кейін орыс оқымыстысы В.В. Радлов 1894 жылғы 19 ... ... ... оқып ... Бүл ... ғылымда табылған жері бойынша Орхон-Енисей жазуы, ал тіліне қарай көне ... ... ... ... ... ... ... В. Томсон аударып бастырады. Бүлардан кейін 1899 жы-лы П. Мелиоранский Күлтегін қүлпытасын өзінше оқып, жариялайды.
Ерте орта ғасырдағы түркі халыңтары өздерінің төл ... ... ... жазуын да пайдалана білген. Соғ-ды жазуы мен соғды ... ... ... ... ... ... ... VIII-XII ғасьфларда бүлармен қатар, ислам дінінің енуімен байланысты араб әліппесін де қол-дана бастайды. Араб жазуы түркі ңоғамына руна және үйғыр ... ... ... тарайды. Араб-тардың ел билеу ісіндегі ықпалы Қарахан әулеттері тү-сында бүрынғыдан да арта түседі. Бүл ... ... - дың, қала ... ... іс қағаздары, бүйрық-жарлыңтар, жарнамалар, елшілік сенім хаттары, т.б. мемлекеттік, ... ... ... ... араб ... жазылып түрды. М. Қашқаридің атаңты сөздігі, Ж. Баласағүнидің дастаны,Қожа ... , т.б. ... ... тарихи еңбектер араб әліппесінде жарық көрді. Бүл араб әліппесінің Шығыс елдеріне араб мәдениетін таратудағы белсенді әсерін көрсетеді. ... ... даму ... ... сол ... ... ... мәдени тарихынан көруге болады. Қазақ халқы да өзінің үш мың ... ... ... ... ... ... ешбір кем соқпайтын туындылар қалдырды.
Жаңа дәуірдің алғашқы ғасырларында Қазақстан жерінде бірнеше көнетүрік ... ... ... ... ... батыс түрік (оғыз), қарлұқ тілдік топтары пайда болды. VIII-X ғасырларда Ертіс өзені маңайында ежелгі түрік тілдік ... тағы бір ... түрі - ... тобы ... ... мен ... ... тілмен қатар, отырықшы-егіншілік және қала мәдениеті ошағы болған аймақтарда Иран ... ... ... ... соғдылық тілдің дамығаны белгілі.
VI-VII ғасырларда түрік қағандығының құрамына енген Орталық Орта Азияның түркі тілдес тайпалары белгілі жазуды пайдаланған. Жазуды пайдалану мемлекет ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік дәстүрді қалыптастыру үшін, сондай-ақ әкімшілік, елшілік қызметтердің сұранысынан туған болуы ... жылы дат ... ... Томсон белгісіз жазулардың құпиясын ашты. Томсонмен шамалас орыс ... ... та бұл ... ... он ... әріпті шешті. Томсон оған дейін таңбаларды оқуға ұмтылған ғалымдардан мүлде басқаша бағытта ... ... ... басқа белгілі алфавиттермен салыстырып оқуға тырысты. Дат ғалымы ешқандай ... ... ... ... ... ... бір таңбалардың тек белгілі бір әріптердің қасында орналасуы, жазылу тәртібі бар ... ... ... ... Орхон жазуларының ішінен , деген сөздерді оқыды.
Қорытынды
Тас ескерткіштерде ұшырасатын : , , , деген жолдардан келешек ... ... ... ... ... болады. Орхон, Енисей өзендері аңғарлары мен Қазақстандағы Талас өзені бойынан табылған жазулар ... ... ... ... олардың ішінде қазақ халқының баға жетпес рухани мұрасы болып табылады. Олардың ішінде ең көрнектілері ... ... ... ханзада, Тоныкөк ескерткіштерінде Көк пен Жер, олардың арасында құдай жаратқан адам баласы, дүниенің төрт бұрышы, т.б. ... айта ... ... ... ... ... жазуының авторы халыққа мынадай өсиет айтады: . Бұл ... ... ... уақыт өтсе де, қаншама су ақса да олардың ... ... күні ... ... ... жоқ, ... олардың идеялары қазіргі заман мұраттарымен үндесіп жатыр. Сондықтан да, біздер, XXI ғасырдың ұрпақтары, VI-VII ғасырларда өмір сүріп ... ... ... ... ... ... қалдырған ортағасырлық ақыл иелерінің алдында өз ризашылығымызды ... ... ... ... ... VIII-XII ... Ұлы ... өмір сүрген ерте феодалдың түркі мемлекеттерінің озық мәдениеті, ғылымы, тілі, жазуы және әдебиеті болды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. ... А.Г. ... ... М., 2000.
2. ... ... Губин В.Д. М., 1996.
3. Философиялық сөздік. М., 1996.
4. Кішібеков Д., ... Ү. ... А., 2000.
5. ... Ә., Әбжанов Т. Философия тарихы. А., 1999.
Capybar
x
Please login!
Please leave feedback
Chat
x
loading...
new chat ... ... sent message to chat in ...
x ...
x
loading...
Capybar
x
Please login!
Please leave feedback
Chat
x
loading...
new chat message
x
%username% sent message to chat in ...
x ...
x ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII – XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның мәдениеті43 бет
Болат Сарыбаев4 бет
Жылқы көшпенді халықтың негізгі байлығы14 бет
Ислам және өркениет5 бет
Лингвомәдениеттану ғылым саласы ретінде мақсаты мен міндеттері8 бет
Мезолит және Неолит дәуірлері7 бет
Мәдениет және өркениет6 бет
ХIX ғасырдың ортасы – ХХ ғасырдың басындағы орталық Қазақстан қазақтарының материалдық мәдениетіндегі ерекшеліктері172 бет
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Қазақстанның ата заңдары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь