Импульс түсінігі

Жоспар:

1. Кіріспе. Дене қозғалыстарына сипаттама.
2. Ньютон заңдары.
3. Импульстің сақталу заңы.
4. Қолданылған әдебиеттер.
Зымыранның қозғалысын импульстің сақталу заңы негізінде түсіндіруге болады.
Құрылымының қандай болуына қарамастан, кез-келген зымыран екі бөліктен: сауыттан және тотықтырғышы бар отыннан тұрады. Қатты отынды қолданатын зымыранда оқ-дәрінің арнайы сорты пайдаланылады, сұйық отынды қолданатын зымыранда сұйық жанармай (мысалы керосин, сұйық сутегі) пайдаланылады, тотықтырғыш ретінде көбінесе сұйық оттегіні пайдаланады. Зымыран сауытының арнайы пішінді бір немесе бірнеше тесіктен тұратын шығу соплосы бар. Бұл тесіктерден, негізгі жоғары қысымдағы және жоғары температурадағы газдан тұратын жану өнімдері шығады, олар соплодан аса жоғары (4км/с-қа дейінгі) жылдамдықпен атылып шығады.
Бірінші рет зымыранды ғарыштық ұшуға пайдалану идеясын ХХ ғасырдың басында К.Э.Циолковский ұсынған. Көпсатылы зымыранды және бірқатар маңызды ғарыштық принцептерді пайдалану идеясы да оның үлесіне тиеді. Алайда адамзаттың ғарыш кеңістігіне шығу туралы арманы жарты ғасыр өткеннен кейін ғана орындалды. Мұнда С.П.Королевтің еңбегі үлкен рөл атқарды.
Жердің бірінші жасанды серігі 1957 жылы 4 қазанда Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылды. Бұл күн ғарышкерліктің даму бастамасы болып саналады. Қазіргі уақытта жыл сайын радиобайланыс, теледидар, атмосфераны зерттеу, Жер бетін фотосуретке түсіру және т.б. үшін жүздеген ЖЖС ұшырылуда.
Алғаш рет Жер айналасында ұшуды 1961 жылы 12 сәуірде «Восток» ғарыштық кемесінде ғарышкер Ю.А.Гагарин жүзеге асырды. 1969 жылы 16 шілдеде американдық астронав Н.Армстронг пен Э.Олдрин «Аполлон» кемесінің көмегімен Ай бетіне қонды. Жылдан жылға ғарыш кемелері мен ғылыми-зерттеу бағдарламалары жетілдіруде. Ғарышты игеруге және оған байланысты ғылыми-зерттеулерге қатынасқан ғарышкерлер сапында біздің отандастарымыз Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаев та бар. Олар ғарыштық ұшудың қиын сынақтарын абыроймен атқара білді. Қазіргі уақытта ғарыш куемелерінің көмегімен Күн жүйесіндегі планеталар табысты түрде зерттеліп жатыр. Планетааралық «Венера», «Марс», «Вега» және «Вояджер» мен «Пионер» станциялары Шолпан мен Марстың беті, атмосферасын зерттеуге, салыстырмалы түрде жақын қашықтықтан барлық планеталардың және олардың серіктерінің нақты суреттерін алуға мүмкіндік берді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Физика және астрономия» - А.А.Пинский, В.Г.Разумовский, А.И.Бугаев.
2. «Физика» - Н.Қойшыбаев, А.О. Шарықпаев.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе. Дене қозғалыстарына сипаттама.
2. Ньютон заңдары.
3. Импульстің сақталу заңы.
4. Қолданылған әдебиеттер.
Дене қозғалыстарына сипаттама. Реактивті қозғалыс.
Зымыранның қозғалысын импульстің ... заңы ... ... ... болуына қарамастан, кез-келген зымыран ... ... және ... бар ... ... ... отынды
қолданатын зымыранда оқ-дәрінің арнайы сорты пайдаланылады, сұйық ... ... ... ... ... керосин, сұйық сутегі)
пайдаланылады, тотықтырғыш ретінде көбінесе ... ... ... ... ... пішінді бір немесе бірнеше тесіктен тұратын шығу
соплосы бар. Бұл тесіктерден, негізгі жоғары ... және ... ... ... жану ... шығады, олар соплодан аса
жоғары (4км/с-қа дейінгі) жылдамдықпен атылып шығады.
Бірінші рет зымыранды ғарыштық ұшуға пайдалану ... ХХ ... ... ұсынған. Көпсатылы зымыранды және бірқатар маңызды
ғарыштық принцептерді пайдалану идеясы да оның ... ... ... ... ... шығу ... ... жарты ғасыр өткеннен кейін
ғана орындалды. Мұнда С.П.Королевтің еңбегі үлкен рөл атқарды.
Жердің бірінші жасанды серігі 1957 жылы 4 ... ... ... ... Бұл күн ... даму ... ... саналады.
Қазіргі уақытта жыл сайын радиобайланыс, теледидар, атмосфераны зерттеу,
Жер ... ... ... және т.б. үшін ... ЖЖС ... рет Жер айналасында ұшуды 1961 жылы 12 сәуірде «Восток» ғарыштық
кемесінде ғарышкер Ю.А.Гагарин жүзеге асырды. 1969 жылы 16 ... ... ... пен ... ... ... ... бетіне қонды. Жылдан ... ... ... мен ... жетілдіруде. Ғарышты игеруге және оған байланысты ғылыми-
зерттеулерге қатынасқан ғарышкерлер сапында біздің ... ... пен ... ... та бар. Олар ... ұшудың қиын сынақтарын
абыроймен атқара білді. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... табысты түрде зерттеліп жатыр. Планетааралық
«Венера», «Марс», ... және ... мен ... ... Шолпан мен
Марстың беті, атмосферасын зерттеуге, салыстырмалы түрде жақын қашықтықтан
барлық ... және ... ... нақты суреттерін алуға
мүмкіндік берді.
Ғарыш кеңістігін зерттеу Күн жүйесінің құрылысы туралы аса ... ... ... ... Сонымен бірге олардың өте маңызды
практикалық мәні бар: метерология мен Жер бетін картаға ... ... ... ... ... ... ауқымды ғарыштық
байланыс, теледидар, телефон және т.б. іске ... ... ... ... ... ... ... түсіру, алыс
планеталарды (Уран, Нептун, Плутон) ... Айға ... ... ... ... ... ... шын мәнінде реактивті қозғалыс
және оның импульстің сақталу заңы бойынша өтетіндігін ... ... ... ... жүгіргенде аяқтармен жерді кері қарай итереді. Осының
салдарынан ол алға қарай жылжиды. Әрине, Жер ... адам ... ... көп болса, Жердің жылдамдығы адам жылдамдығынан сонша есе аз. Сондықтан
біз Жер қозғалысын байқамаймыз. Ал, егер сен қайықтан ... ... ... ... ... итерілуі байқалады.
Реактивті қозғалыс деп денеден оның қандай да бір ... ... ... ... айтады.
Ньютонның бірінші заңы. Инерциялық санақ жүйесі.
Қандай да бір ... ... ... үшін ... ... ... қозғалмайды деп қабылдау керек те, ... ... ... ... ... ... ... деп қабылданған дене – санақ
денесі деп аталады.Геоцентрлік жүйеде санақ денесі – Жер, ал ... – Күн ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін бізге
координаталар жүйесін енгізу керек, сондай-ак синхрондалған ... яғни ... ... көрсететін сағаттарды тағайындау керек.
(«Синхрондау» сөзі syn – ... және chronos – ... ... грек ... ... ... әдетте радиосигналдар (дәл уақыт
сигналдары) көмегімен жузеге асырылады.
Санақ денесі, онымен байланысты координаталар ... мен ... ... ... ... деп ... ... дене қозғалысы туралы айтқанда, біз санақ жүйесі таңдалып
алынған деп есептейміз және осы жүйеге ... ... мен ... ... ... нүктенің координаталары, сондай-ақ лездік
жылдамдық және т.б. қарастырылады.
Бақылаулар санақ жүйесіне қатысты тыныштыққа ... дене ... ... ... Оған ... ... ... етуі тиіс.
Алайда, дене қандай да бір жылдамдықпен қозғалыс күйіне келтірілгенде, оның
осы жылдамдығы ... ... ... ... ма ... ... ме ... сұрақ
туындайды.
Жерде біздің назарымыздағы денеге басқа денелердің әрекет ... ... ... денеге әрқашан Жердің тартылысы, яғни ауырлық күші
әрекет етеді. Сонымен бірге үйкеліс күші, ауаның ... ... ... ал
егер дененің электр заряды болса, онда әлектр және магнит өрістері әрекет
етеді. Олай болса, дене жылдамдығы ... ... және дене ... ... ... ... ... 300 жылдан аса бұрын Г.Галилей болжау арқылы, егер ... ... ... ... ... күш ... ... онда бұл дене түзусызықты
және бірқалыпты қозғалады; оның жылдамдығы модулі бойынша да, ... да ... ... ... ... заңын И.Ньютон механика негізіне енгізген, сондықтан бұл заңды
Ньютонның бірінші заңы деп ... ... 1687 жылы ... ... ... математикалық бастамасы» деген ... ... ... жеке ... ... ол тек ... өзі болғандықтан,
өзінің тыныштық күйін немесе бірқалыпты түзу сызықты ... ... - деп ... ... бұл заң ... ... ... салмақсыздық күйі
жағдайында эксперименттік түрде тексерілген.
Инерция заңы ... ... ... бар. ... ... ... ... деп аталады. Осы айтылғандар Ньютонның ... ... ... нақты тұжырымдамасын беруге мүмкіндік жасайды:
белгілі бір санақ жүйелері болады, оларға ... ... ... ... ... ... күйінде болады немесе бірқалыпты
және түзу сызықты ... ... заңы – ... ... ... ... денелер бір-бірімен өзара ... ... ... ... ... да, бағыты бойынша да
өзгереді. Динамиканың негізгі мәселесі келесі ... ... ... ... ... ... оны қоршаған денелермен өзара
әрекеттесетіні белгілі болса, осы ... ... ... ... ... ... шешу ... заңдарын, атап айтканда, динамиканың
негізгі заңы деп аталатын Ньютонның ... ... ... негізделген.
Қозғалыстағы денеге басқа дененің әрекеті ... оның ... ... ... Мәселен, ағаш діңіне тиген оқ тоқтайды.
Бильярд шары жақтауға соғылағн кезде жылдамдық бағытын ... Екі ... ... ... ... жылдамдығы модулі бойынша да, ... да ... олай ... олардың импульсі де ... ... ... ... ... кезінде тек импульс бағыты өзгереді,
ал оның модулі тұрақты күйінде қалады.
Ньютонның екінші ... ... үшін ... ... еске ... Күш
дегеніміз – берілген денеге ... ... ... ... (сандық
сипаттамасын) көрсете алатын физикалық шама. Сондықтан біз ... ... ... ... қоршаған денелердің әрекеті туралы емес, күштің
берілген денеге әрекеті туралы айтамыз.
И.Ньютон екінші заңды мына ... ... ... мөлшерінің
өзгерісі түсірілген қозғаушы күшке тура пропорционал болады және осы күш
әрекет ететін түзудің бағытымен бағытталады.
Ньютон ... ... ... ... мен ... қатысты мәселелерді шешуге болады. Көптеген ... ... шешу үшін ... бір ... сақталатын
физикалық шамалар қолданылады.Денелердің механикалық ... ... ... ... дене импульсі және күш
импульсі жатады.
Дене импульсі- дене ... мен ... ... ... ... импульсі- векторлық шама , себебі ... ... ... оның дене ... көбейтіндісі де векторлық шама
болады. ... ... ... ... жүйесіндегі
бірлігісекундына килограмм метр(кг*м/с).
Уақыттың ∆t аралығы ішінде F күшінің ... ... ... өзгереді:
Мұндағы ∆ ― дене импульсінің өзгерісі.шамасын күш импульсі
деп ... ... де ... шама б.т. Күш ... ... ... етуші күш бағытымен сәйкес ... Күш ... ... ... ... ... ... отырып, Ньютонның екінші заңын импульстік
түсінік тұрғысынан юлайша ... ... ... күш ... ... денелердің өзара әрекеттесуі кезінде сақталатын біренсаран
физикалық шамалардың қатарына жатады.
Бір дене ... ... ... ... онда ол ... денеге
қанша қозғалыс берсе, сонша ... ... ... ... көп дене ... ... ... сан
алуан өзгерістер болуы мүмкін.Мысалы, ... ... ... оның ... жан-жаққа ұшады да, бұрынғыдан еш ... ... ... ... пішіні,орны және жылдамдықтары
өзгереді. Алайда осы құбылыстарда кейбір шамалар(импульс)сақталады ... олар ... ... ... шектеулер қояды. Денелердің өзара
әрекеттесуі кезінде сақталатын шамаларды ... ... ... көмектеседі.(42-сурет бойынша түсінік)
Жылдамдықтары ν 1,ν 2 ал массалары m 1,m 2 ... 2 шар ... ... ... ... ... ... үшінші заңымен
байланысады.
немесе
Мұндағы және - шарлардың ... ... / ... ... әрекеттескеннен кейінгі жылдамдықтары ... ... ... ... ... 1ν1+m 2ν2=m 1ν ́1 +m 2ν ... 1+P 2=P 1́+P 2́
Алынған теңдік бойынша: өзара әрекеттескенге ... жүйе ... ... ... жүйе ... ... импульстің сақталу заңы және ол ... ... ... ... ... ... ... қосындысы
өзгеріссіз қалады(сақталады)
Импульстің сақталу заңы біз қарастырып отырған ... ... ... ... ... ... ғана ... үшінші заңы
Біз денеге күш әрекет етті деп ... ... дене ... қандай да бір денемен өзара әрекеттесті деп ... ... ... біз күш ... ... ... жүк артқан
арбаның үдеуін анықтау үшін оған кім ... ... білу ... ... ... ... шама – ... білу маңызды.
Бірақ, сөйте тұрғанмен де, тәжірибеден біржақты әрекет болмайтындығы,
әрқашан да өзара әрекеттесу ... ... Біз ... сүйрегенде,
қолымызға жіптің әрекет ететінін сеземіз. Диномометрді пайдаланып ... біз оны ... қана ... ... ... серіппенің
созылғанын да көреміз, жүкке тек динамометр серіппесі ғана әрекет ... те ... ... ... ... ... ... өзара
әрекеттесуші кезінде денелерге түсірілген күштер қарама-қарсы жаққа
бағытталады. Біз ... ... үдеу ... күші ... бағытталады. Ал
біздің қолымыз арба тарапынан қарама-қарсы бағыттығы әрекетті сезеді. Өлшеу
кезінде жүк жоғары көтеріледі, ал ... ... Шеге ... ... ... ол ... әлдебір күшпен әрекет етеді, нәтижесінде шеге ағашқа
кіреді. Бірақ шеге де ... ... ... ... әрекет етеді,
нәтижесінде қозғалыстағы балға тоқтайды. Сонымен, екі дене ... екі ... ... және ... жаққа бағытталатын
әрекет күші мен қарсы күші.
Алайда, модулі бойынша осы ... тең бе? – ... ... туындайды.
Осы сұраққа жауапты ... ... ... ... ... « ... ... тең және қарсы әрекет бар, басқаша айтқанда – екі
дененің бір-біріне өзара әрекеті (модулі бойынша) ... тең және ... ... ... былай жазылады:
F1,2 = - F2,1
Әрекет және қарсы әрекет күштері теңгерілмейді, өйткені олар әрқашан
бір денеге ... әр ... ... ... ... ... тең ... алмастыруға болмайды.
И.Ньютон бұд заңға алдымен ... ... ... ... ... қойылған магнит пен темір кесегі суда жүр дейік. Бір-
біріне тартылу ... олар ... ... ... Егер әрекет пен қарсы
әрекет тең болмаған болса, онда динамиканың екінші заңы ... ... пен ... кесегі үлкен күштің бағытымен бір қалыпты үдемелі
қозғалған болар еді. ... бұл ... ... ... қайшы келген
болар еді. Олай болса, бұл мүмкін емес.
Ньютонның ... заңы мен ... ... ... ... ... ... шығарып алуға болады.
Массасы M және m екі дене t1 ... ... v1 және ... қозғалсын. Олардың қосынды импульсі:
Бір-бірімен әрекеттесу нәтижесінде бұл денелердің жылдамдығы өзгереді
және t2 мезетте олардың жылдамдығы v2 және u2 ... Олай ... ... олардың қосынды импульсі:
Егер сыртқы күштердің әрекетін ескермесек, яғни осы денелер жүйесі
тұйық болса, онда ... ... ... ... да ... ... t = t2 – t1 ... аралығына бөліп,
Теңдігін аламыз.
Ньютонның екінші заңы бойынша ... сол жақ ... ... ... дене ... ... ететін күш
теңдіктің оң жақ бөлігінде екінші ... ... дене ... ... күш тұр. ... ... - F2,1 ... екі дене модульдері бойынша тең және бағыттары қарама-қарсы
күшпен өзара әрекеттеседі.
Ньютонның үшінші заңының өмірлік ... мәні бар. ... ... ... үшін күш ... қажет. Бұл өзгеріс Ньютонның екінші
заңына сәйкес жүзеге асады. ... күш ... ... ... ... ... ... нәтижесінде ғана мүмкін болады. Ньютонның
үшінші заңын көпе - көрінеу парадокстармен байланыстыруға болады. ... ... күш ... ... ... ... және ... бірге
денелер бір-біріне модулі бойынша тең, ал ... ... ... ... етсе, онда әр текті қозғалтушылар әрекетін ... ... ... ат шөп тиелген арбаны қозғалтып барады. Ал ... ... ... ат ... ... күші модулі бойынша жүк жағынан әрекет
ететін күшке дәлме дәл тең. Олай ... неге ... арба ... ... ат жағына қарай болады? Осындай сұрақтарды біз сүйреген жеңіл
арбаның, локомотив тарапынан ... ... ... ... және ... ... ... себептеріне қатысты қоюға болады.
Бұл көпе - көрінеу парадокс. Шөп тиелген арба атқа ... ... ... жүк те, ат та бір ... ... Жер ... ... ауыстырады. Ат тұяғымен жерді тірегенде екі дене, атап ... ... ... ... ат және Жер ... ... Өзара әрекеттескен
кезде осы екі дене де үдеу алады, Ньютонның үшінші заңына сәйкес mа1 = ... ... m - ат пен ... ... а1 - ... ... M - Жер
массасы; а2, - оның үдеуі. ... ат пен жүк ... Жер ... ... жер ... ... ... болғандықтан, оның үдеуін
байқау мүмкін емес.
Алайда, дәлірек айтқанда, барлық Жер туралы ... тек оның ... яғни келе ... ... тарапынан болатын күш әрекетінен бүлінетін
топырақ ... жол ... ... айту ... Біз ... ... ... доңғалағынан жұлынып шығатын балшық кесектер қарама-
қарсы бағытқа ұшатынын байқаймыз. Жолдардың бетон, асфальт жабындылары
темір жолдардың ... ... ... ... өткен сайын әлсін-әлсін
жолдарды жөндеу керек: бұл Ньютонның үшінші заңының салдары.
Импультің сақталу заңы.
Күнделікті тұрмыстағы тәжірбиелерден біз ... ... ... оның ... мен ... ... болатынын білеміз.
Мысалы, үлкен жылдамдықпен ұшып келе жатқан допты футболшы аяғымен немесе
басымен тоқтата алса,рельспен тіпті баяу ... келе ... ... адам
тоқтата алмайды. Теннис добы адамға тигенде ешқандай залал ... ... ... ... үлкен жылдамдықпен (600-800м\с) қозғалатын оқ
аса қауіпті. Егер мына шарт ... ... ... ... сол басқа балғаның жылдамдығынан сонша есе көп ... ... ... әр ... ... қағылатын шегеге бірдей әрекет етуі
мүмкін, қозғалыстағы кез келген денені оның ... мен ... ... ... ... болады. Мұндай физикалық шаманы дене
импульсі немесе қозғалыс мөлшері деп ... ... ... жылдамдық векторының бағытымен сәйкес
болады. Дене ... ... 1кг· м · ... ішкі әрекеттесумен салыстырғанда сыртқы өзара әрекеттесуді
ескермеуге болатын болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... әрекеттесетін екі дене жүйесі үлкен дәлдікпен
тұйық жүйе ретінде қарастыруға болады. Өзара ... ... ... ... ... ... ... керек: яғни олардың әрқайсысының
импульсі нөлге тең болған. Өзара ... ... ... ... ... ... жүйенің қосынды импульсі бәрібір нөлге тең болып
қалды.
Біз өте ... ... ... жүйе ішінде туындайтын ... ... ... ... ... импульсі өзгермейді. Бұл –
импульстің сақталу заңы деп ... ... ... заңдарының бірі.
Бұл заңның дұрыстығы физикадағы білімнің тұтастай жиынтығымен расталады.
Тұжырымдалған қорытындыны өзара әрекеттескенге ... ... екі ... іс – қимылын талдау арқылы алдық. Бұл қорытынды бір –
бірімен ... ... ... ... ... кез ... ... жүйе
үшін де дұрыс болып табылады. Өзара әрекеттескенге дейін осы денелердің
импульсі қандай болса да және олар ... ... де, ... ... ... ... импульсі өзгермейді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Физика және астрономия» - А.А.Пинский, В.Г.Разумовский,
А.И.Бугаев.
2. «Физика» - Н.Қойшыбаев, А.О. Шарықпаев.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпарат. ақпараттың берілу түрлері. ақпараттың көлемі58 бет
Ақпаратты басқару жүйесінің жұмысы туралы7 бет
Байланыс жүйелері17 бет
Байланыс каналдары бойынша зертханалық жұмыстар35 бет
Биологиялық мембрана құрылысы және қызметі7 бет
Бояғыштағы лазерлердің пайда болу тарихы,құрылымы,қасиеттері мен қолданылуы7 бет
Бұлшық еттің жиырылу механизмі8 бет
Газ разрядты санауыштар көмегімен ғарыштық сәуле интенсивтілігін анықтау6 бет
Газдардын тұтқырлығы (ішкі кедергі)6 бет
Динамика20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь