Сыр бойы ақын-жыраулары шығармаларындағы шығыстық дәстүр

Жоспар

1. Кіріспе

2. Негізгі бөлім
а) Сыр бойы ақын.жырауларында шығыстық дәстүрдің қалыптасуы
б) Сыр бойы ақын.жырауларындағы шығыстық үлгідегі шығармалардың жанрлық сипаты

3. Қорытынды
КІРІСПЕ

Ғасырлар бойы қалыптасқан қазақ әдебиетінің даму жолы халқымыздың рухани дүниетанымының көркемдік ойлау жүйесін танытады. Сөз өнері мұраларының фольклор мен әдебиет тұтастығы сипатындағы үлгілері халықтың ежелгі замандардағы ата-бабалар мен кейінгі ұрпақтар арасындағы табиғи сабақтастықтың сақталуы үшін маңызды қызмет атқарды.
Жалпы адамзат руханияты өзінің бастау-бұлағын осы шығыстың әдебиеті мен мәдениетінен алғаны әдебиет тарихынан белгілі. Оған дәлел ретінде әйгілі шығыс жұлдыздары – Фирдоуси, Сағди, Физули, Жамси, Науаи, Низами елдеріндегі бай әдеби мұралардың өзге халықтар әдебиетіне тигізген әсерін айтуға болады. Бұл дәстүр Сыр бойындағы ақын-жыраулар шығармашылығын да айналып өткен жоқ.
Қазақ сөз өнері көркемдік жалғастығы дәстүрінің негізгі өзекті арнасы болып саналатын ақын-жыраулардың шығармалары шығыс үлгілі әдебиеттегі гуманистік ойлардың, халықтық-эстетикалық көзқарастардың қалыптасуы мен адамгершілік мұраттардың көрініс табуында ықпалды орын алып келеді. Тек бұл ғана емес, шығыстың классикалық поэзиясы өзінің көп ғасырлық тарихы бар нәзира дәстүрі арқылы қазақ әдебиетін тақырып, мазмұн, форма, көріктеу құралдары, стиль және тілдік жағынан едәуір байытып, сөз өнеріне тың екпін, өзгеше ажар берді.
Шығыс-қазақ мәдениеті дәстүрлерінің тоғыса тұтаса келе, қазақтың өзіндік ұлттық санасының кеңейе әрі тереңдей дамуына игі ықпал жасағаны мәлім. Бұл орайда ұлттық сөз өнеріне негіз болған ақын-жыраулар ұстанған шығыстық дәстүрдің әдеби дамуда маңызды орын алғаны айқындалады.
Тарихтың тереңінен тамыр алатын жыр үлгілеріне жіті көз салар болсақ, ізгілікті таным тұрғысынан жыр толғаған дарын иелерінің баға жетпес құнды дүниелері бар екендігі айқын. Көне өркениеттің бесігі болған Сыр бойының белгілі шайырларының шығармаларынан қазақ әдебиеті мен шығыстық әдеби үрдістің байланысын көре аламыз. Шығыстың ең үздік шығармаларын ел игілігіне айналдырған шайырлар халықтың жан дүниесін шығыстық қисса-дастандармен, ертегі-әңгімелермен байытып, адамға тән абзал қасиеттерді мойындау, халық тағдырымен қатар өрілетін рухани-адамгершілік мұратты мақсат тұту идеяларын көтерді.
Сыр бойын мекен еткен ақын-жыраулар шығармашылығындағы дәстүр жалғастығы, шығыстың классикалық поэзиясындағы әдеби үрдісті үлгі тұтынғаны ғылыми зерттеу нысаны ретінде тұтастай алып, талдауды қажет етеді. Жыр үлгілеріндегі көркемдік тәсілдер мен мазмұндық бірлік, ұқсастықтар, дәстүрлі даму, т.б. кешенді мәселелерді сараптау сөз өнерінің эстетикалық қуатын айқындауға, шығыс үлгілі әдебиеттің көркемдік жалғастығын тануға мүмкіндік береді.
Адамзат тіршілігінің бүкіл болмыс-бітімін, қасіреті мен қуанышын, ерлігі мен өрлігін кейінгі ұрпаққа жеткізуші қадір-қасиетке ие, өзінің бастау көздерін тым әріден алатын қазақ әдебиетінің арнайы зерттеуге лайықты өзекті мәселелерінің бірі – Сыр бойында жасаған ақын-жыраулардың шығармашылығындағы шығыстық дәстүр.
Қазіргі таңда түркі халықтары көркем сөз өнерінің бір-біріне ықпал-әсері мәселесі жан-жақты зерттей түсуді қажет етеді. Әсіресе, қазақ әдебиетінің өзге халықтар көркем сөз өнерімен сан ғасырлық байланысын, тарихи тамырластығын танып-білудің мәні ерекше зор. Қазақ әдебиетінің шығыс классикалық поэзиясымен арасындағы осындай рухани байланыс негізінен нәзира дәстүрі арқылы жүзеге асқанын тарихы тереңде жатқан әдеби-фольклорлық мұраларымыздан білеміз. Қазақ әдебиетіндегі көркемдік тәсілдердің бірі саналатын нәзира дәстүрінің қалыптасуы, даму жолдары, қайнар-бастаулары мәселелері арнайы зерттеу объектісі ретінде Ө.Күмісбаев, Ш.Сәтбаева, Б.Әбдіғазиев, Н.Келімбетов, Ә.Дербісәлин, Б.Кәрібозұлы, Ұ.Жанбершиева, С.Дәрібаев, Ғ.Тұяқбаев, Б.Жүсіпов, Ұ.Байбосынова, т.б. ғалымдардың бірқатар зерттеу еңбектерінде айтылды. Алайда шығыс әдебиетінің әсері арқылы қазақ көркем сөз өнерінде пайда болған шығыстық дәстүр – нәзирашылдық кең көлемде зерделенген жоқ.
Сөз өнерін сан мыңдаған жылдар бойы жалғасқан дәстүр жалғастығы тұрғысынан зерттеу келелі мәселелердің бірінен саналады. Сыр бойында Балқы Базар, Тұрмағанбет Ізтілеуов, Шораяқтың Омары, Қарасақал Ерімбет, Кете Жүсіп, Қаңлы Жүсіп, Әлімбай Әлиасқаров, Әбзәли Егізбаев сияқты сауатты ақындар қазақ әдебиетіне жаңа леп, тың екпін әкелді. Бұл ақындардың шығыстық дәстүрлі тақырыптарды заманмен үндестіре жырлап, қазақ даласына қазақы үрдіспен жеткізуі туралы мәселелер қазақ әдебиетінде бой көтерді. Дегенмен Сыр бойы ақын-жырауларының Шығыстық дәстүрді ұстана жазған шығармаларын жанрлық жағынан топтау жеке зерттеу еңбегінің нысаны етілмеді. Бұл орайда ғалым Б.Кәрібозұлының «...Шығыс әдебиетінің дәстүрінде дүниеге келгенімен, мазмұндық, тақырыптық, пішіндік сипаттары жағынан төлтума туынды, қазақ әдебиетінің шығармаларына айнала отырып, туған әдебиетіміздің дамуына үлкен үлес болып қосылады. ...Біздіңше, орыс, батыс әдебиеттерінің қазақ әдебиеті мен өнеріне шығармашылық әсер-ықпалын әңгімелеумен бірге, Шығыс халықтары әдебиеті мен өнерінің, әсіресе, оның классикалық әдебиеті дәстүрінің қазақ халқының әдебиеті мен өнеріне игілікті әсер-ықпалдарын да зерттеу-зерделеуді жүйелі түрде жүргізіп отырудың мезгілі жетті» [7, 31] деген пікірін атап айтқымыз келеді.
Шығыс үлгілі әдебиеттегі гуманистік ойлардың Сыр бойында аты әйгілі болған Базар, Тұрмағанбет, Шораяқтың Омары, Кете Жүсіп сынды жыр дүлділдерінің шығыстық үлгіде жазған шығармаларындағы адалдық пен имандылыққа, парасаттылық пен зиялылылыққа жетелейтін түрлі жанрдағы қысқа туындылары кеңінен зерттелмеді. Осы кемшіліктің аз да болса орнын толтыру мақсатында зерттеу нысанына алынып, талданған бәйіт, ғазал, қазыда, мәссауи, мурабба, мінәжат, өсиет өлең, рубайлардың, мысалдар мен қисса-дастандардың Шығыстық дәстүрде жазылған туындыларды жанрлық жағынан айқындай түсуге септігі тиер деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Бердібаев Р. Сарқылмас қазына. – Алматы: Мектеп, 1983. -248 б.
2. Әуезов М. Әр жылдар ойлары. – Алматы: Қазақтың Мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1959. -556 б.
3. Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: Санат, 2002. -357 б.
4. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – Алматы: Мектеп, -212 б.
5. Шораяқтың Омары. Сөйле, тілім, жосылып. – Алматы: Рауан, 1995. -301 б.
6. Ізтілеуов Т. Назым. – Алматы: Жазушы, 1972. -264 б.
7. Кәрібозұлы Б. Беталыс. – Алматы: Арыс, 2005. -200 б.
8. Жанбершиева Ұ. Тал жібектей таза сөздің тарланы. Қызылорда: Тұмар, 2006. -125 б.
9. Бес ғасыр жырлайды. – Алматы: Жазушы, 1989. І том. -383 б.
10. Күмісбаев Ө. Терең тамырлар. – Алматы: Ғылым, 1994. -320 б.
11. Көлдейбекұлы Е. Ұлағатты сөзім ұрпаққа. – Алматы: Маржан, 1995. -320 б.
12. Базар жырау. Шығармалар жинағы. – Алматы: Жазушы, 1986. -499 б.
13. Шораяқтың Омары. Шайыр. – Алматы: Жазушы, 1984. -176 б.
14. Жұмажанова Т. Әдебиетті оқыту әдістемесі. – Алматы: Білім, 2009. -287 б.
15. Тұяқбаев Ғ. Қаңлы Жүсіп Қадірбергенұлының әдеби мұрасы. Автореферат. Тараз, 2004
16. Қабылұлы Б. Шығармалар. – Алматы: Мұраттас, 1994. -152 б.
Кенжеғұлұлы Н. Кәнеки, тілім, сөйлеші.
        
        Сыр бойы ақын-жыраулары шығармаларындағы шығыстық дәстүр
Қызылорда, 2010
Жоспар
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а) Сыр бойы ақын-жырауларында шығыстық дәстүрдің қалыптасуы
б) Сыр бойы ақын-жырауларындағы ... ... ... ... бойы ... қазақ әдебиетінің даму жолы халқымыздың
рухани ... ... ... ... ... Сөз ... ... мен әдебиет тұтастығы сипатындағы үлгілері халықтың
ежелгі замандардағы ата-бабалар мен кейінгі ұрпақтар ... ... ... үшін ... ... ... ... руханияты өзінің бастау-бұлағын осы шығыстың әдебиеті
мен мәдениетінен алғаны әдебиет тарихынан белгілі. Оған ... ... ... жұлдыздары – Фирдоуси, Сағди, Физули, ... ... ... бай ... ... өзге ... әдебиетіне тигізген әсерін
айтуға болады. Бұл дәстүр Сыр ... ... ... ... өткен жоқ.
Қазақ сөз өнері көркемдік жалғастығы дәстүрінің негізгі өзекті арнасы
болып ... ... ... ... ... ... ойлардың, халықтық-эстетикалық көзқарастардың қалыптасуы ... ... ... ... ... орын алып ... Тек бұл
ғана емес, шығыстың классикалық поэзиясы өзінің көп ғасырлық тарихы бар
нәзира дәстүрі ... ... ... ... ... форма, көріктеу
құралдары, стиль және тілдік жағынан едәуір байытып, сөз ... тың ... ажар ... ... ... ... тұтаса келе, қазақтың
өзіндік ұлттық санасының кеңейе әрі тереңдей дамуына игі ықпал ... Бұл ... ... сөз ... ... болған ақын-жыраулар ұстанған
шығыстық дәстүрдің әдеби дамуда маңызды орын алғаны айқындалады.
Тарихтың ... ... ... жыр үлгілеріне жіті көз салар болсақ,
ізгілікті таным тұрғысынан жыр ... ... ... баға ... құнды
дүниелері бар екендігі айқын. Көне өркениеттің бесігі болған Сыр ... ... ... ... ... мен ... әдеби
үрдістің байланысын көре аламыз. Шығыстың ең үздік шығармаларын ... ... ... ... жан дүниесін шығыстық қисса-
дастандармен, ертегі-әңгімелермен байытып, адамға тән абзал қасиеттерді
мойындау, ... ... ... ... ... мұратты
мақсат тұту идеяларын көтерді.
Сыр бойын мекен еткен ... ... ... шығыстың классикалық поэзиясындағы әдеби үрдісті үлгі тұтынғаны
ғылыми зерттеу нысаны ретінде тұтастай алып, ... ... ... ... көркемдік тәсілдер мен мазмұндық бірлік, ұқсастықтар,
дәстүрлі даму, т.б. кешенді мәселелерді сараптау сөз ... ... ... ... ... ... ... жалғастығын тануға
мүмкіндік береді.
Адамзат тіршілігінің бүкіл болмыс-бітімін, ... мен ... мен ... ... ... ... қадір-қасиетке ие, өзінің
бастау ... тым ... ... ... әдебиетінің арнайы зерттеуге
лайықты өзекті мәселелерінің бірі – Сыр бойында ... ... ... дәстүр.
Қазіргі таңда түркі халықтары көркем сөз өнерінің бір-біріне ықпал-
әсері мәселесі ... ... ... ... ... Әсіресе, қазақ
әдебиетінің өзге халықтар көркем сөз өнерімен сан ... ... ... ... мәні ... зор. ... ... шығыс
классикалық поэзиясымен арасындағы осындай рухани байланыс негізінен нәзира
дәстүрі арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... Қазақ әдебиетіндегі көркемдік тәсілдердің бірі
саналатын нәзира дәстүрінің қалыптасуы, даму жолдары, ... ... ... ... ... ... ... Н.Келімбетов, Ә.Дербісәлин, Б.Кәрібозұлы, ... ... ... ... т.б. ... ... ... айтылды. Алайда шығыс әдебиетінің әсері арқылы қазақ
көркем сөз өнерінде ... ... ... ...... кең ... жоқ.
Сөз өнерін сан мыңдаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... бірінен саналады. Сыр бойында Балқы
Базар, Тұрмағанбет Ізтілеуов, Шораяқтың Омары, ... ... ... Қаңлы Жүсіп, Әлімбай Әлиасқаров, Әбзәли Егізбаев сияқты сауатты
ақындар қазақ әдебиетіне жаңа леп, тың ... ... Бұл ... ... ... ... ... жырлап, қазақ даласына
қазақы үрдіспен ... ... ... ... әдебиетінде бой көтерді.
Дегенмен Сыр бойы ақын-жырауларының Шығыстық дәстүрді ... ... ... ... ... жеке зерттеу еңбегінің нысаны етілмеді.
Бұл орайда ғалым Б.Кәрібозұлының «...Шығыс әдебиетінің дәстүрінде дүниеге
келгенімен, мазмұндық, ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінің шығармаларына айнала отырып, туған әдебиетіміздің
дамуына үлкен үлес ... ... ... ... батыс әдебиеттерінің
қазақ әдебиеті мен өнеріне шығармашылық әсер-ықпалын ... ... ... әдебиеті мен өнерінің, әсіресе, оның классикалық ... ... ... ... мен өнеріне игілікті әсер-ықпалдарын да
зерттеу-зерделеуді жүйелі түрде жүргізіп отырудың мезгілі ... [7, ... ... атап ... ... ... ... гуманистік ойлардың Сыр бойында аты әйгілі
болған ... ... ... ... Кете ... ... жыр
дүлділдерінің шығыстық үлгіде жазған шығармаларындағы адалдық ... ... пен ... ... ... ... қысқа
туындылары кеңінен зерттелмеді. Осы кемшіліктің аз да болса орнын толтыру
мақсатында зерттеу ... ... ... бәйіт, ғазал, қазыда,
мәссауи, мурабба, мінәжат, өсиет өлең, ... ... мен ... ... дәстүрде жазылған туындыларды жанрлық ... ... ... тиер деп ... БӨЛІМ
Қазақ әдебиетінің шығыс әдебиетімен байланысы – ... ... ... Оны бір ... ... көлеміне сыйғызу әсте
мүмкін емес. Сондықтан бұл жұмыста Сыр бойы ... ... мен ... ... дәнекерлеуші Шығыстық сюжетке ... және ... ... мотивтер жүйесі зерттеу нысанына алынған.
Құраннан, Шығыстық ұлы ... – «Мың бір ... ... ... т.б. шығармалардан бастау алатын ... ... ... ... ... «Бағдат», «Ақбар сарттың өлең-жыры», «Рауа
Бану», «Сам Зал батыр» «Тұтқын ... ... ... ... Бұл ... шығыстық мотивтердің көркемдік және
композициялық мәні ... ... ... ... түпкі бастауын ертеден алғанмен,
ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың бас кезінде ерекше қарқынмен дамыды. Оның
себебі, ... ... ... ... ... өз ... ... туындыларын үлгі етуінде болса, екіншіден, саяси-
әлеуметтік жағдаймен байланысты дамуында болатын.
Бүкіл ... ... ... Сыр ... да ... ... ... игеріп, соны үлгі-мектеп тұтқан ақын-жыраулар болды. Олар ... бас ... ... ... ... оқып, араб, парсы,
шағатай, түркі тілдерін меңгерді. Әдебиет әлемінде діни-ағартушылық бағытты
ұстанған ақындар көбейе бастады.
ХХ ... ... ... мен ... ... Арқада Мәшһүр Жүсіп,
оңтүстікте Шәді Жәңгіров, Мәделі, Майлықожа, батыста Ғұмар Қарашев, шығыста
Жүсіпбек ... ... Сыр ... ... ... ... ... Омары, Қарасақал Ерімбет, Кете Жүсіп, Қаңлы Жүсіп сияқты сауатты
ақындар қазақ әдебиетіне жаңа леп, тың екпін әкелді. Бұл ... ... ... ... үндестіре жырлап, қазақ ... ... ... ... ... нәтижесінде шығыс әдебиетіндегі гуманистік,
адамгершілік, ағартушылық сарындар қазақ әдебиетінде бой көтерді.
Сыр бойында аты әйгілі болған Базар, Тұрмағанбет, ... ... жыр ... ... үлгіде жазған шығармаларымен келер ұрпақты
адалдық пен имандылыққа, парасаттылық пен ... ... Сыр ... шығармашылығы туралы Р.Бердібаев: «Бір тақырыпқа ... ... ... ... өнер ... түсуі, шығыс аңыздарын
заманға, халық өміріне лайықтап жаңартып жырлауы, хат ... ... ... ... ... ... ... творчествосына
хас белгілер болатын» [1, 245],- дейді.
ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ әдебиетінде қалыптасып, дамыған жазба
әдебиетіміздің жанрлық тұрғыдан дамуына Сыр ... ... ... ... түр – ... ... зор болды. Қиссаның
негізгі өзегі Құран сюжеттері, «Мың бір түн», «Тотынама», «Шаһнама» сияқты
классикалық әдебиет желілерінен ... ... мен ... ... ... жаралу, түс көру желісі, т.б. жырланды.
Осы кезеңде Сыр бойы ... ... ... ... ... ... ... әр кезде түрлі пікірлер
айтылды.
Сыр елінде Шығыстық ... ... ... ... ... жыр жазып, халықтық дәстүрге негіздеп,
ғибраттық, ... сөз айта ... ... ... ... ... отырып, жаңа дәстүр қалыптастырған Тұрмағанбет, Кете Жүсіп, Базар
жырау, Шораяқтың Омары, Қаңлы Жүсіп, Ешниязұлы ... ... ... Егізбаев, Әлиакбар Жұматаев, Әлімбай Әлиасқаров, т.б. халық келешегі
үшін қаншалықты рухани мол мұра ... ... ... де ... Бүгін
зерделеп, зерттей бастасақ, осы өнер саңлақтарының тыңдаушысына ... ... адам ... асыл қасиеттерді Шығыстық жауһар жырлар арқылы
насихаттай отырып, қазақ әдебиетінде ... ... ... ... бойы ... ... дәстүрдің қалыптасуын шартты түрде
болса да екі кезеңге бөліп қараған орынды:
1. ХІХ ғасырдың екінші ... Сыр ... ... Самарқанға
медреселерге барып, білім алып, Шығыстың классикалық әдебиетімен
сусындаған, бүкіл ілгерішіл ... ... ... игерген,
жаңалық дәстүрді Сыр бойына жеткізген, халықты жаңа ... ... ... ... Олар Шығыстық медресе, мектептерде оқып, араб,
парсы, шағатай тілдерін игерген, Шығыс әдебиетімен, мәдениетімен танысып,
оны қазақ даласына әкелген еді.
2. ХХ ... ... ... өмір ... ... ... ... Базар, Шораяқтың Омары, Кете Жүсіп, Қаңлы Жүсіп, т.б.
Жоғарыда аталған бұл ақындарымыз Шығыстық дәстүрлі ... ... сай ... ... ... ... ... әдебиетіндегі
гуманистік, адамгершілік, ағартушылық мотивтерді көтеріп, қазақ елінің
жағдайына, ұғымына ... ... бойы ... Шығыстық дәстүрдің әсері Шығыс үлгілі
әдебиеттегі гуманистік ойлардың қазақ ... ... ... ... бойы ... ... ... оқиғасының бәрі дерлік
Шығыс стиліндегі нәзиралық туындылар. Онда ... ... ... ... айналған. Әйгілі шығыс ... ... ... ... ... тың ... ... Сыр бойы ақындары жаңа
дәстүр қалыптастырды. Сюжет ... ... оны ... ... ... ... ... дегеніміз – еліктеу емес, даму – репродукция, яғни қайта
жырлау деген сөз. Әдеби дәстүр және Шығыстық ... ... айту үшін ... қалыптасу кезеңдері қай ғасырда, ... ... ... ... ... Сыр ... Шығыстық дәстүрдің ерекше қарқынмен дамыған
кезеңі ХХ ғасыр деп айта ... ... ...... көшіру
десек, біз зерттеп отырған ХІХ-ХХ ғасырдағы Сыр бойында өмір сүрген ақын-
жыраулардың шығармаларында Шығыстық ... ... ... ... ... мақсат – соны анықтау. Сыр бойы ... ... ... ма, әлде ... алды ма ... мәселеге келетін болсақ, әрине,
Шығыстық шығармалардың сюжетін сақтай отырып, қайта ... ... ... дәстүрін кезінде ұлы ... өзі де ... ... ... ... ... жақсы білеміз. Сондай-ақ Абайдың
кезінде «Ескендір», «Масғұт», «Әзім» ... ... және А.С. ... ... ... ... романынан жеке-жеке жеті үзінді алып,
нәзира дәстүрімен орыс қызы Татьяна туралы ... ... ... ... ... сол туындысын кейбір ... ... ... Сол ... ондай «сыншылдар» Абайды «аудару барысында еркін
кеткен, тіпті өз жанынан көп қосып жіберген» деп ... [10, ... ... ... поэзиясының нәзира дәстүрінің тарихы
хақында бірер сөз айта кетейік. ... ... ... ... қауымға
бұрыннан мәлім болған белгілі бір ... ... ақын ... ... ... ... ... болған. Осылайша аға буын жырлап ... ... ... ... қайта жырлап, көркем әдебиетке ... ... ... бар еді. ... ... осылайша ақындар бір-
біріне өз шеберлігін ... ... жазу ... ... ...
арабша «нәзира», ал парсы тілінде «татаббу» деп аталады) беріп отырған.
Шығыстың ұлы ... ... ... ... да ... деп ... деп те таныған емес. ... ... ... жоғарыда
көрсетілгендей олқылықтарға орын бермеу үшін нәзира дәстүрінің ішкі
табиғатын бүгінгі күн ... ... ... қажет деп білеміз.
Бұл жөнінде ... ... ... және ... ... ... зертеулеріне көңіл қойып, олардың қол жеткізген ... ... ... болар еді. Нәзира дәстүрімен жазылған
шығармаларды зерттеу ... ... ... ... Н. ... А. Инан,
Ф. Купрулюзаде, А.Рефик сияқты ғалымдары мол үлес ... ... ... ... ... ... ... оқырман қауымға таныстыру
үшін болашақта қазақ тіліне ... ... іс ... еді. ... ... ... дәстүрін қазақ әдебиетіне қатысты түрде
зерттеу туралы ... ... ... ... жасаған болатын.
Міне, біз осы арада М.Әуезовтің ... ... ... ... сала ... жөн ... «Көпке мәлім болған тарихи шындықтар бойынша
Шығыста бір классик жырлаған тақырыпты ... ... тағы бір ... ... ... ... тың ... шығаратын дәстүр бар еді.
...Олар біреуінің тақырыбын біреуі алуды заңды жол еткен. Тек
алдыңғының ... ... және ... ... ... ... ... да, көп жерде өз еркімен өзгертіп, тыңнан жырлап шығаратыны
болады. Бұлайша бір тақырыптың әр ақында ... еш ... ... ... ... емес. Ол өзінше бір ... ... ... толғау немесе
ақындық шабыт-шалым сынасып, жырмен жарысу есепті бір салт еді. ... бұл ... ... деп біліп, осы дәстүрге «нәзира», «нәзирагөйлік»
деп атау да берген» [2, 150].
Қазақ поэзиясындағы нәзира дәстүрінің өзіндік ... ... үшін ... ... ... ... көтерген тақырыптар мен
идеяларды ғылыми негізде танып алу қажет. Шығыс шайырлары ... ең ...... тән ... ... мойындау, қастерлеу. Ал бұл гуманистік
әдебиеттің негізгі қаһарманы – жеке бас бостандығы бар, ... ... ... ... сан ... ... игерген ғалым, шеберлігімен жұртты
сүйсіндірген өнерпаз, парасатты, мейірбан ... Бұл ...... ... ... адам үшін жаратылған, бар тіршіліктің қайнар көзі – адам, дүниедегі
басқа нәрселердің барлығы да ... ... ... оның ... болуын
қамтамасыз ету үшін жаратылған дегендей қорытындыға келеді. Шығыстың
гуманистік ... ... ... тұрғыдан таза, кіршіксіз, әдепті,
арлы, сыпайы, өнегелі, ... ... ... ... ... ... ... әдебиет тарихы, теориясы және
сыны тұрғысынан зерттеу арқылы бірқатар келелі мәселердің бетін ашуға болар
еді.
Біріншіден, ... ... ... ... ұлы ... ... ... гуманистік идеяларға Сыр бойы ақындарының да ... ... ... оқырман қауымға танытамыз.
Екіншіден, нәзира дәстүрін зерттеу ... ... сан ... ... ... ... түсіндіруге болар еді.
Үшіншіден, нәзира дәстүріндегі Сыр бойы ақындарының көркем ... ... ... ... ... түрде дәлелдеуге жол ашылды.
Сонымен, ұлттық тарихымыздың жаңа ... ... ... ... ... ... оның ... ХІХ ғасырдаң аяғы мен ХХ ғасырдың
басында ... Сыр бойы ... ... дәстүрін жан-жақты әрі
тереңірек зерттеу арқылы қазақ әдебиеті мен мәдениетінің рухани қазынасын
бұрынғыдан да байыта ... жөн деп ... бойы ... ... ... көркемдік тәсіл
тұрғысында баяндалады.
Сыр бойы ақындарының ең алдымен бөліп айтарлық ұтымды концепциясы –
қалыптасқан әдеби ... ... ... ... ... ... ... кестеленуі. Осылайша ақын-жыраулар өзіне дейін
жазылған шығармалардағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл туралы белгілі зерттеуші ғалым
Б.Кәрібозұлы: «…Сыр ... ... ... ... ... ... ден қойып, шығыстың классикалық әдебиетінің үздік туындыларын ... ... ... ... ... мен ертегілерге өз жандарынан
қосып, қисса-хикаяттарды дүниеге келтіріп отырған. ХХ ғасырдың ... ... Сыр ... ... небір ғажайып үлгілі,
көркемдігі қамшы салдырмайтын тындылар Шығыс әдебиетінің дәстүрінде дүниеге
келіп, оқырмандарын тауып, халық ... кең ... ... [7, 30],-
дейді.
Осындай ерекшелік бір сәт бәсеңдемей жалғасып, шығыстық сюжетке
құрылған шығармалармен ... ... ... Ал Сыр бойы ақын-жыраулар
туралы сөз етер болсақ, ... ... ... көп. ... ... ... кесек-кесек болып көрінеді. Шығыстың
әйгілі «Мың бір түн», «Шаһнама», «Тотынама» сынды ... ... ... асыл ... ... кредо етіп алатын қазақы ұғым-
түсінікке лайықталған дастандар дүниеге келді. Оған Ә.Егізбаевтың ... ... ... ... ... ... ... «Жүз сұрау», Қаңлы Жүсіптің «Жүкті қыз», ... ... ... ... ... т.б. туындыларды мысал ете аламыз.
Жалпы ақын-жыраулардың образ сомдаудағы ... ... де ... сөз ... ... ... Тұрмағанбет, Базар, Кете Жүсіп, ... ... ... ... Шығыстық шығармалардағы парасатты
бейнелерді өзінше қазақ ұғымына жақындата білген. Онысы өз ... ... ... Шығыстық әдебиет арқылы көркем дүние жазудың құпия кілтін
меңгерген Сыр бойы ақын-жыраулары ... биік ... ... ... ... әдебиетінің тарихында өлшеусіз із қалдырды.
Сыр бойы ақындарындағы Шығыстық үлгілерді сөз ... ... да ... ... ... ... «Қазақ поэзиясы мен
шығыс әдебиетінің арасындағы байланыс – тамыры терең ... ... да ... ... ... немесе жанр мәселесінде ауыз
әдебиеті үлгілері мен шығыс әдебиеті дәстүрінің әсер-ықпалының ... жаза ... ... [15, 12],- ... Сол ... де бұрын халық
поэзиясында бар жанрлардың үстіне Шығыс ... ... ... ... нақлият, қисса, хикая, дастан, бәйіт, ... ... ... ... қосылып, оны өз туындыларында пайдаланған ақындар
қазақ ... ... ... алғандығын нақты дәлелдермен
тұжырымдаған дұрыс. Әдеби ... ... ... ... «Әдебиет
теориясында пішін (форма) бар да түр бар. Дәлірек айтқанда, әдебиеттің
тектері ... ... ... бар да, ... ... ... трагедия,
т.б.) бар. Тек те, түр де жанр деген ... яғни ... ... ... [3, 291],- ... Ал З.Ахметов: «Әдебиет теориясы көркем шығарманың
жалаң, сыртқы белгілерін тану ғана ... оның ішкі ... ... ... заңдылықтарын, түпкі сипат-ерекшеліктерін, тіл кестесін,
жанрлық өзгешеліктерін, қазақтың ақындық өнеріне тән сипаттаудың, терең де
жан-жақты ... ... ... ... зор» [4, 73],- ... ... Сыр бойы ... ... ... мен ... үлгідегі
дүниетанымы ғана емес, көркем бояуы, әрбір ... ... ... жанр,
түр формалары болған. Шығыс әдебиетінде көп ... түр, ... ... ... ... суреткерлік ізденістен тұрады.
Сыр бойы ақындары туған әдебиет үлгісінде толғау, ... ... ... Шығыстық үлгіде дастандар, рубаилар, қиссалар, бәйіт, ғазалдар
арқылы әдеби жанр түрлерін байытты.
Сыр бойы ақындарының шығармашылығындағы ... ... ... бір түрі – ғазалдар. Ғазал жанры туралы профессор Ө.Күмісбаев былай
дейді: «Парсы ғазалы мен араб ... ... ... бар, ... ... ... табиғат, философиялық лириканы да қамтып өтеді, ал
араб ғазалының тақырыбы тек қана сүйіспеншілік туралы» [10, ... ... ... ... басты идея – саналылық,
ізгілік, мейірімділік, достық сияқты адамның абзал ... ... ... ... шұрайлы да тартымды жазылғандары – ... ... ... Олар ... қайырылып, түйінді ой айтуға негізделеді.
Мысалы, надандыққа қарсы жазылған «Насыбай» деген ... ... ... ... тіл ... ... атсаң – нас боласың басыбайлы...
Желді күн «түп» деп жерге түкіргенде,
Боқтай-ақ бет-аузыңа шашырайды.
Аптықпай ... ... ... таза етіп ... [6, ... ... ... өлеңінде:
Ұл мен қыздың қызығы –
Тілі анық шыққанша.
Мергендіктің қызығы –
Көздеген аңын жыққанша.
Жүйрік аттың қызығы –
Шомылып терге лыққанша.
Татулықтың қызығы ... ... ... [6, ... ... ... қызығы туралы ой толғайды.
Жұртшылықты мейірімділікке, татулыққа шақыра отырып, ... ... ... төте соқпағын іздейді. Өлең бастаң-аяқ бір ұйқасқа
құрылған. «Не артық?» ... де ... ... ақын ойын ... ... еріксіз еліктіреді, мағыналы ой тастайды.
Сыр бойы ақын-жырауларында Шығыстық үлгідегі рубаилардың ...... ... ... жалғастығының көрінісі. Базар жырау,
Шораяқтың Омары, Тұрмағанбет шығармаларындағы Шығыс әдебиетінде ... төрт ... өлең – ... өмір мен ... ... пен ... пен ... зұлымдық пен махаббат бір шумақ өлеңге сыйғызылып,
үлкен ой ... ... бұл түрі ... әдебиетінде ертеден бар, парсы,
тәжік әдебиетінде ерекше дамыған. ... ... ... ... төл жанры ретінде қалыптасқан рубаиларға тән ...... ... ақыл-нақылға құрылады. Шағын шумақтағы ... жол ... ... жол ... ой ... Базар, Шораяқтың Омары шығармаларындағы рубаилар
көптігі ақындардың әлем халықтарының әдебиетімен идеялық-эстетикалқ ... ... ... Рубаилар белгілі бір тақырыпты қамтиды.
Мәселен, Т.Ізтілеуовтің «Көңіл» деп ... ... ... ... ... бет алдына!
Бетіңше талпынғанмен, кет алдың ба?
Үш түгел алтайыға алты қостым,
Сонда да біреуіңе жете алдым ба? [6, 65]-
деп алып-ұшып, өрекпіген ... басу ... ... ... ... көрем таяғымды,
Артық деймін арық аттан аяғымды.
Ойласам, ұйқыдағы түс сияқты:
Күлкі, ойын, жастық дәурен – баяғымды [6, 65],-
деп өткен ... баға ... ... ... жолы ақыл-нақылға құрылған, ал үшінші жолы
ойды толықтырып, төртінші жолы философияның диалектикалық заңына сай түйін
түйеді.
Т.Ізтілеуов ... ... ... ... ... дидактикалық, моральдық ... ... ... ақын ... ... бата-тілек
мағынасындағы рубаилар көп. Өмірге құштарлық – ақын ... ... ... ... ... шеберлік Шығыс әдебиетінің әсері
болса керек» [8, 53],- дейді.
Шораяқтың Омары рубаилары да эстетикалық, ... ... ... ... ... мына ... дәлел:
Жібердім бір баладан қағаз жазып,
Сұлуға сұңқар мойын, белі нәзік.
Лебінен бір махаббат бола ма деп,
Жолыңда ... отыр ... ... [5, ... еді менде не ақың кеткендей-ақ?
Тиеді мына сөзің кетпендей-ақ.
Аузыңнан қандай-қандай сөз шығады,
Тұлпарды есек ... ... [5, ... ... ... ... Базар жырау шығармаларында да
кездеседі. Өсиеттік, бата-тілек ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ақынның әрбір шумағы мен
халықтың қанатты сөздерінің ұқсастығы байқалады:
Шалқыған айдын шалқардай,
Көл тартылады көзінен.
Сандуғаштай сайраған
Тіл тартылады ... [12, ... ... ... ... не ... ... жаман теңелмес [12, 289].
Тұрмағанбет, Базар, Омар шығармалары өмірдің ... ... ... ... ... тұратынын, тіршіліктің тез өтетінін
ескертеді. Ақындар шығармаларындағы мұндай шеберлік Шығыс әдебиетінің әсері
болса ... Олар ... ... ... ... ... әрбір сөзге жан
бітірді.
Нұртуған Кенжеғұлұлының да төрттағандарында тіршілік қозғалыстарының
қарама-қайшылықтардан тұратын ... ... ... ... ... Ақын адамның мінез-құлық психологиясына,
тұрмыстық, қарым-қатынас мәдениетіне ... ... ... ... ... ... ... лириканың аса мәнді үлгісі саналатын,
төрт тармақтан ғана құралатын шумақтың ... ... ... ... ... тіршілікті, өлгеннен кейін мәңгілік жасайтынын – бәрін де
сыйғызады.
Өмір – қызық тынбайтын қысы-жазы,
Өнер тапсаң жетісер малдың ... ... мол ... ... әділ қазы [17, ... жырау.
Сыр бойы ақындарындағы исламдық мәдениет тағылымымен танылатын
жырлардың бірі – мінәжат. Мінәжат – ... ... ... ... ... ... мына ... өлеңінде:
Жаратқан жан біткенді бір Алласың,
Көңілімнің аш айнасын, кір алмасын.
Дүнияны бір кәдіңнен қыз жараттың
Дедің де ... ... тұра ... ... кәтелікке жаза көрме,
Қынаптан суыратын тіл алмасын.
Бермесең өзін тәупық, қадыр, мәулен.
Ұстатпас қашағанды кім алдасын [13, ... ... ... ... өлең өлкесіндегі тіршілігінің берекесін
тілейді.
Сыр сүлейлерінің бірі Ерімбет Көлдейбекұлының шығармашылығында ... ... ... ... ... оған ... тілек тілеген
мінәжат өлеңдер кездеседі.
Алланың қалауымен адамзаттың еншісіне тиесілі болған дене, ... ... ақын ... жырлайды:
Тіл – бұлбұл, ой – гүлстан, көңіл – бақтай,
Қол – пілте, ...... көз – ... – гүл, ашу – ... әдеп – ... айдын көлде көк құрақтай,
Солардың саулығында сақтанбасаң,
Қоя ма аңдып жүрген бөрі шаппай [11, 120].
Шығыс әдебиетінің дәстүрі ... ... ... да
байқалады. Ақынның ислам ағартушылығы тақырыбына ... ... ... фәни мен бақи ... жалғастығын мойындайтын өлеңдер көп.
Шығыс әдебиетінде көп ... ... ... ... ...... ... көп кездеседі.
Ақын көңіл айту, жоқтау сияқты жырлары арқылы ... ... мен бақи ... жалғастығын мойындауды, тіршілік қозғалыстары мен
адамзаттық өмір шындығын ... ... ... ... ... ... баласы өлгенде көңіл айтқаны» өлеңінде өмір шындығына
өзінше көркемдік ойлау тұрғысынан баға ... ... ... ... ... ... тіршілік
мерзімі есептеледі деген ойды білдіреді.
«Алтын балдақ жерге түсті,
Құдайдың құдыреті күшті,
Дүние, дін күшті» [16, 112],-
дейді ақын.
Тұрмағанбет, Қарасақал Ерімбет, ... ... ... ... ... ... сал, Кете ... секілді Сыр сүлейлерінің шығармашылығындағы
мысалдар сатиралық сипатта, идеясы ... ... ... тілі мірдің
оғындай өткір, шымшыма, шымыр келеді. Мысалға тән ...... ... ... ... оларды өзара сөйлестіріп, сюжет құру. Мұнда
суреттеу емес, аз сөзге көп ... ... ... ... ... ... негізінде өз туындысын жазған Сыр шайырлары қазақ
әдебиетінің дамуына ат ... ... діни ... ... ... ... көп ... сіңірді. Кете Жүсіптің «Сұрмерген»,
«Шаһзада», Таубайдың Жүсібі қалдырған «Сияр Ғани», «Мәжит пен патша қызы»,
Қарасақал Ерімбеттің ... ... ... ... ... Тұрмағанбеттің «Шаһнама», «Рауа Бану», т. б. ... ел ... ... ... тыңдалады. Енді Сыр бойында туған
біршама ақын-жыраулардың дастандардағы шығыстық сарын туралы сөз қозғаған.
Эпостық шығармалардың ішіндегі ең ... түр – ... ... ... мән бар. Мысал жанры қазақ халқына да ... ...... айтып, дұрыс жолға, жақсылыққа шақырудың ең бір
түсінікті ... біз ... ... ... «Ата мен ... ... ... «Төрт дос», т.б. мысалдарының арқауы – ... мәні ... ... ал ... қаруы – ажуа мен мысқыл. Тұрмағанбет
өзінің суреткерлік түйсігімен ... ... ... тап ... Шығыс классиктерінің бірі Рабғузи үлгісінде жазған «Лұқпан хакім»,
«Ата мен бала мысалдарының сюжеті шығыс халықтарының ... ... ... өзінің сүйікті ұлына өмірде ұмытылмастай үш насихат айтып, оны есінен
шығармауды талап етеді. Жасырын ... еш ... ... ... жаңа
байыған адамнан қарыз сұрамау, патшаның жендетімен дос болмауын ескертеді.
Әкесінің осы айтқандарын сынамақшы болған ... ... ... ... әйеліне адам өлтірдім деп, оны жасырып ... Жаңа ... ... ... алады. Дәруха деген патша жендетімен дос болады. Бір күні
әйелін бір ... ... ... қалғанда, ол айқай шығарып, онын
сырын жария етеді. Хан адам өлтірген кісіні алдыма ... деп ... ... досы ... жүгіріп келіп, ханға тез жетуін талап етеді.
Сол кезде қарыз ақша берген адам да ақшасын ... ... шах: - ... ... ... ... іс ... ед сіз ұрпақтан!
«Оқ жонар, ата көрген» деген қайда?
Хилапсіз халис еңдер халық ... ... ... айт, - деп ... [6, 116]-
дейді. Сонда жігіт бұның бәрі әке ... ... еді ... екен.
Атамның «етпе,- деген, - үш түрлі ісін»
Сынап ем, сақтанудан соңғылықтан.
Үлгісіз іс, күлкіге тұс етеді екен,
Болып тұр, басым топта, ішім лық қан [6, ... ... идея – ... ... сыр ... азулы әкімдерден
аулақ жүруге, саудагерлерге қарыздар болмауға шақыру. Ақын ... ... ... баға ... байсалды тұжырым жасайды.
Достық пен қастықтың адам басына іс түскен ... ... ... ... ... ... ... болуы қажеттігін сөз етеді.
Әйгілі «Мың бір түн» ... ... ... ... ... құрылған дастандардың қатарында Шораяқтың Омарының
«Маймыл», ... ... ... ... ... ... Кете ... «Шаһзада батыр», Рахмет
жыраудың «Жеті ашық», т.б. туындылар бар.
Жоғарыда аталған туындылар өзінің бастау бұлағын Шығыстың ... бір түн» ... ... ... Сыр ... ... енді ... үндінің «Тотынамасын» негізге ала жырланады.
Сыр бойы ақындарының артында ... мол ... ... ... ерекше атауға болады. Дүние жүзі әдебиетіне тарап
кеткен Шығыстық ... ... ... қайта жаңғыртып, адамгершілдік,
азаматтық, адалдық, рухани ... ... ... ... ... желісімен таныстыруға асықтырады. Ақын-жыраулар дастан
басталар алдында кіріспе беріп, ... ... ... ... Бұл да
Шығыстық әсерден туған дәстүр.
Мәселен, Қарасақал Ерімбет «Атымтай Жомарт» ... ... ... ... ... ... ... мерекеде қатты ұялтсам.
Байлар көп ішпей-жемей мал жинаған,
Солардың дұрыс болар көзіне айтсам [11, ... ... ... ... ... ... ... қуып,
Етерсің қорыққаннан жаның «сауға».
«Нені ексең, соны орасың» деген анық,
Болма үйір, бұзықтық қып өнбес дауға [6, 97],-
дейді.
Ал Базар ... ... ... ... бастайды:
Сіздерден айтпай не қып аянайын,
Сағынып көптен бері ... Әбу ... ... үш мырзаның әңгімесін [12, 139].
Шораяқтың Омары «Кедей Тәліп» дастанын мынадай кіріспемен бастайды:
Өтіпті ілгеріде жарлы Тәліп,
Кітабын көрді бір күн ... ... ... бір ... етсе ... ... ... жетуі анық» [13, 41].
«Әмина қыз» дастаны – Базардың әділдік, адалдық, қайырымдылық сияқты
адамзат құндылықтарын дәріптейтін тәрбиелік, танымдық өнегесі мол ... ... ... ... орын ... мотив – әйел мекерлігі
көптеген шығыс халықтарының (үнді, ... ... ... ... ... саналады.
Адамның мақұлыққа немесе құсқа айналуы жиі кездесетін Шығыстың «Мың
бір түн» хикаясын өзінше ... Кете ... ... ... да Ақбай деген жігіттің басынан өткен қиыншылықтарын баяндайды. Оны
да қалыңдығы итке айналдырады. Базар жырлаған дастанда ... итке ... ... ... ... Кете ... бұл сюжетті дала өміріне
негіздейді.
Шығыстың әйгілі дастаны «Шаһнаманы» қазақ ұғымына ... ...... ... өнеріндегі шоқтығы биік елеулі ерекшелігі.
Осы туындыдағы сюжеті шытырман оқиғаға құрылған бөлімнің бірі – «Сам
Зал батыр».
Мәлике жүкті ... бір ул ... елі ұл туды деп ұлы ... басқан тұла бойын түрі жаман
«Бұл не?» - деп көргендердің ... ... ... ... ... ... ... салпы ерін, жік-жік басы.
Әрмен көз, бермен маңдай, бірақ оның
Көзінің жанған ... ... [6, ... Сам ... мен ... ... ... түр-сипаты
осылайша баяндалады. Әдеттегідей Зал да Шығыстық ... ... аң ... ... кезде дүниеге келеді. Бұл мотив – болашақ оқиғаны
шиеленістірудің ... ... Сыр ... ... ... ... Нұртуған
Кенжеғұлұлының «Тағаймұрат» дастаны, Әлімбай Әлиасқаровтың ... ... ... ... дастандарында әділеттік, гуманистік ойлар негізгі
мотивке айналған.
ХІХ ғасырдың аяғы мен XX ... ... ... ... ... ... жазу үрдісі Сыр ақындарын да ... ... ... ... ... ... ... артында талай-талай
сюжеті шымыр, көркемдік қуаты мол қиссалар қалған мәлім. Әдетте, нәзиралық
әдебиеттің нұсқаларын көбіне-көп жазба ... ... ... Сыр бойының
таңдаулы ақын-шайырлары Балқы Базар, Кете Жүсіп, ... ... ... ... ... ... ... мол мұраның
елеулі бөлігін нәзиралық шығармалар құрайтынын ... ... ... ... шығыс дәстүріндегі туындыларын зерттеу,
зерделеу бағытында біраз тер төгу қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытынды бөлімде зерттеу ... ... мен ... Сыр бойы ... ... ... әдебиет дәстүрін
қалыптастыруы, оның кейінге жалғасуы негізгі мәселе етіп қарастырылады.
Тұрмағанбет Ізтілеуов, Базар ... Кете ... ... ... ... ... ... Егізбаев, т.б. ақын-жыраулардың Шығыстық
дәстүрді ұлттық өнер ... сай ... тың ... ... ... айқындалады.
Орта Азия медреселерінде білім алған ақын-жыраулардың Шығыстық
дәстүрді ... ... ... ... ... ... тұрғысынан
қарастырылды.
ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында ... ... ... бойы ... ... ... ... рубаи, ғақлият,
қисса, хикая, дастан, бәйіт, қысқа шумақтар жанрлық тұрғыдан жүйеленіп, Сыр
бойы ақын-жырауларының әдебиеттегі орны мен ... ... ... жазылған туындылары кеңінен көрсетіледі.
Сыр бойы ақын-жырауларының ... ... ... өнері негізінде дамып қалыптасуы ... ... ... ... ... да сөз ... Бұған қоса Сыр бойы ақын-
жырауларының негізін Шығыстық деректерге сүйене ... ... ... ... ... ... танымдық тұрғыдан сараланады.
Шығыстық үлгідегі мысал, қисса-дастандардағы гуманистік ... ... Сыр ... ... ... ... ... ұлттық әдеби мұраларды әлемдік әдебиетпен байланыстыра
қараудағы қазіргі ... жаңа ... ... ... Сыр бойы ... ... ... жүйесі ұсынылады. Болашақ ұрпақ тәрбиелеуде Сыр бойы ... ... ... ... ... құндылықтарды білу
студенттің жан-жақты қалыптасуына ықпал жасайтындығы дәлелденеді.
Қорыта келгенде, Сыр бойы ... ... ... ... ... ... әдебиеті тарихында маңызды сипатқа ие.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бердібаев Р. Сарқылмас қазына. – ... ... 1983. -248 ... ... М. Әр ... ...... Қазақтың Мемлекеттік көркем
әдебиет баспасы, 1959. -556 ... ... З. Сөз ... – Алматы: Санат, 2002. -357 б.
4. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – ... ... -212 ... Шораяқтың Омары. Сөйле, тілім, жосылып. – Алматы: Рауан, 1995. -301 б.
6. Ізтілеуов Т. ...... ... 1972. -264 ... Кәрібозұлы Б. Беталыс. – Алматы: Арыс, 2005. -200 б.
8. ... Ұ. Тал ... таза ... ... ... ... -125 б.
9. Бес ғасыр жырлайды. – Алматы: Жазушы, 1989. І том. -383 ... ... Ө. ... ...... ... 1994. -320 б.
11. Көлдейбекұлы Е. Ұлағатты сөзім ұрпаққа. – Алматы: Маржан, 1995. -320
б.
12. Базар жырау. ... ...... ... 1986. -499 б.
13. Шораяқтың Омары. Шайыр. – Алматы: Жазушы, 1984. -176 ... ... Т. ... ... ...... Білім, 2009. -287
б.
15. Тұяқбаев Ғ. Қаңлы Жүсіп Қадірбергенұлының әдеби мұрасы. ... ... ... Б. Шығармалар. – Алматы: Мұраттас, 1994. -152 б.
17. Кенжеғұлұлы Н. Кәнеки, тілім, сөйлеші. Алматы: Маржан, 1994. -446 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өнімдер өндірісі298 бет
Абай поэзиясының шығыстық негіздері14 бет
Автономды инверторлар4 бет
Берiлiс функция3 бет
Буынның түрлері және оның сипаттамалары3 бет
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық, халықаралық әдеби байланыс17 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай мен Акиф шығармаларындағы дін мәселесінің сипатталуы28 бет
Абай мен Пушкин шығармаларындағы үндестік77 бет
Абай шығармаларындағы кірме сөздердің қолдану ерекшеліктері:37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь