Тоғызқұмалақ ережесі

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3 бет
Тоғызқұмалақ ережесі ... ... ... ... ... ... ... 4 бет
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9 бет
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... 10 бет
Кіріспе
Бүгінде Қазақстанда осы жұмыстардың ұйытқысы болып отырған танымал бірнеше азаматтар бар. Солардың ішінде тоғыз-құмалақ федерациясының президенті Әлихан Байменов, вице-президенті Сардар Шәріпов пен «Таңғажайып тоғыз-құмалақ» кітабының авторы, тоғызқұмалақтан мемлекеттік жаттықтырушы Мақсат Шотаев деген азаматтардың есімін атау тұрарлық. Қазақстан тәуелсіздік алған жылдан бері тоғыз-құмалақ жылдан-жылға дамып келеді. Бұл жерде жаңа құрылған тоғыз-құмалақ федерациясының ықпалы зор болып отыр. Бүгінгі таңда осы қауымдастықтың арқасында елдің түкпір-түкпірінде үйірмелер ашылып, тоғыз-құмалақтан жарыстар жиі өткізіліп келеді.Қазіргі кезде әлемнің көптеген елдерінде тоғыз-құмалақ жақсы насихатталып жатыр.
Қазір әлемде тоғыз-құмалаққа ұқсас мысырлық калах, Шри-Ланкада олинда калия, қырғыздарда тогузкоргоол, африкалықтарда манкала, габата, абапа, нам-нам, бао, тамподуо, омвесо, маработ, тұрақты америкалықтарда аджи-бото, варри роунд және роунд, азиялықтарда сунгка, паллангули, гонгкак сынды ойындар бар. Мәселен, Африкадағы Уганда елінің омвесо деген ұлттық ойыны бар. Оның тоғыз-құмалақтан ерекшелігі отау саны көп (32 отау) те бірақ құмалақ саны аз (64 құмалақ). Осы ойынды угандалықтар әлемдік интеллектуалдық ойындардың қатарына кіргізіп, одан жыл сайын біресе Америкада, біресе Англияда олимпиадалар өткізеді екен. Немесе Шри-Ланканың манкала типіндегі жеті отаулық олинда калия ойын түрін алайық. Белгілі тоғыз-құмалақ маманы Мақсат Шотаевтың айтуынша, қазір бұл ойын, Интернет арқылы жедел дамып келе жатыр.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Құрманбаева С.К. «Ұлттық ойындардың бүгіні мен келешегі», «Алматы» 2004 жыл, 209 б.
2. Несіпбаев Б.К. «Ұлт мәдениеті мен өнері», «Білім» 2003 жыл, 198 б.
3. Атабаев А.С. «Ұлттық ойындар- халық мұрасы», «Кітап» 2006 жыл, 275 б.
4. Наурызбаев Ж. «Ұлттық мектептің ұлы мұраты», «Алматы» 1995 жыл,98б.
        ... ... ... ... ... әдебиеттер‭________________________‬10‭ ‬бет
‎ ‏ ... ... осы ... ... болып отырған танымал бірнеше азаматтар бар.‭ ‬Солардың ішінде тоғыз-құмалақ федерациясының президенті ... ... ... Сардар Шәріпов пен‭ «‬Таңғажайып тоғыз-құмалақ‭» ‬кітабының авторы,‭ ‬тоғызқұмалақтан ... ... ... Шотаев деген азаматтардың есімін атау тұрарлық.‭ ‬Қазақстан тәуелсіздік ... ... бері ... ... дамып келеді.‭ ‬Бұл жерде жаңа құрылған тоғыз-құмалақ федерациясының ықпалы зор болып отыр.‭ ‬Бүгінгі таңда осы қауымдастықтың арқасында елдің түкпір-түкпірінде үйірмелер ... ... ... жиі ... ... кезде әлемнің көптеген елдерінде тоғыз-құмалақ жақсы насихатталып жатыр.‭
Қазір әлемде тоғыз-құмалаққа ... ... ... ‬Шри-Ланкада олинда калия,‭ ‬қырғыздарда тогузкоргоол,‭ ‬африкалықтарда манкала,‭ ‬габата,‭ ‬абапа,‭ ‬нам-нам,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬варри роунд және роунд,‭ ‬азиялықтарда сунгка,‭ ‬паллангули,‭ ‬гонгкак сынды ойындар бар.‭ ‬Мәселен,‭ ‬Африкадағы ... ... ... ... ... ойыны бар.‭ ‬Оның тоғыз-құмалақтан ерекшелігі отау саны көп‭ (‬32‭ ‬отау‭) ‬те бірақ құмалақ саны аз‭ ... ... ... ... ... әлемдік интеллектуалдық ойындардың қатарына кіргізіп,‭ ‬одан жыл сайын біресе Америкада,‭ ‬біресе Англияда олимпиадалар өткізеді екен.‭ ‬Немесе Шри-Ланканың манкала ... жеті ... ... ... ойын ... ... ... тоғыз-құмалақ маманы Мақсат Шотаевтың айтуынша,‭ ‬қазір бұл ойын,‭ ... ... ... ... келе ... ... ... ойыны арнайы тақтада екі адам арасында ойналады.‭ ‬Ойын тақтасы‭ – ‬2‭ ‬қазан,‭ ‬18‭ ‬отау,‭ ‬162‭ ... ... ... ... әр ... бір ... ‬тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан салынған сексен бір құмалақ тиесілі.
‎ ‏Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны‭ – ... ... ... ... ...... деп ... ‬Кейде бастаушы үшін‭ – ‬ақ жағы,‭ ‬қостаушы үшін қара жағы деген тіркестерді де қолданамыз.
Тақтаның жазу ... ... ... төмендегідей:
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏Қостаушы қазаны‭ (‬0‭)
9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏Бастаушы қазаны‭ (‬0‭)
№9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
Берілген диаграммаларда бастаушының отаулары мен ондағы ... ... ... ... ... ... жасау ерекшеліктері.‭ ‬Жүріс ойыншылар тарапынан кезектесіп жүріледі.‭ ‬Жүрісті кімнің жасайтыны жеребемен немесе қарсыластардың ... ... ... үшін өз ... ... ... біреуін орнына қалдырып,қалған құмалақтарды қолға алып,‎ ‏солдан оңға қарай бір-бірлеп таратамыз.‭ ‬Тарату сәтінде құмалақтар өз отауларымыздан асып ... ... ... ... таратамыз.‭ ‬Егер соңғы құмалақ қарсыластың тақ санды құмалағы бар отауына түсіп,‭ ‬ондағы құмалақтарды жұп қылса‭ (‬2,‭ ‬4,‭ ‬6,‭ ‬10,‭ ... ... ... құмалақтар ұтып алынып,‭ ‬өз қазанымызға салынады.
Егер соңғы ... ... жұп ... ... бар ... түсіп‭ (‬3‭ ‬құмалақтан басқа‭)‬,‭ ‬тақ қылса немесе өз отауымызға түссе,‭ ‬құмалақ ұтып ... ... ... ... ... жағдайда бастаушы‭ №‬3‭ ‬отаудағы‭ ‬9‭ ‬құмалағын таратса,‭ ‬соңғысы ... ... ... барып түседі және ондағы‭ ‬9‭ ‬құмалақ соңғы құмалақпен‭ ‬10‭ ‬болып,‭ ‬ұтып алынады және қазанға ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
9‎ ‏9‎ ‏9‎ – ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ (‏0‎)
9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏9‎ ‏1‎ ‏10‎ ‏10‎ (‏10‎)
№9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
2.Отаудағы жалғыз құмалақ көрші отауға жүргенде орны бос қалады.
3.Жүріс ... ... ... ... ... ... ‏2-3‎ ‏құмалақ бөліп алып жүруге болмайды.
Тұздық алу ережесі.‭ ‬Тоғызқұмалақ ойынында құмалақтан ... ... бір рет ... ... ұтып алуға да болады.‭ ‬Оны ежелде‭ – “‬тұзды үй‭”‬,‭ ‬қазіргі тілде‭ – ‬тұздық деп атайды.
4.Тұздық алу үшін ... ... ... ... екі ... бар отауына‭ ‬таратқан құмалағыңыздың соңғысын түсіру керек.‭ ‬Сонда сол отауда қалыптасқан‭ ‬3‭ ‬құмалақпен бірге отау да ұтып алынып,‭ ‬ойынның аяғына ... ... ... ... ‬Енді жүріс жасалған сайын тұздық алынған отауға түсетін бір құмалақ,‭ ‬міндетті түрде сіздің қазаныңызға ... ... ... алынған отауға арнайы белгі қойылады.‭ ‬Жазбаша түрде‭ – ‬Х деген шартты ... ... ... ‬төмендегі диаграммаға қарайық.
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1
‎– ‏10‎ ‏10‎ ‏1‎ ‏11‎ ‏11‎ ‏11‎ ‏11‎ ‏11‎ (‏0‎)‏ Отаулар
10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏10‎ ‏2‎ ‏11‎ ‏1‎ (‏12‎)‏ Отаулар
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1
Осы жағдайда қостаушы ойыншы‭ №‬7‭ ‬отаудағы‭ ‬10‭ ... ... ... ... ... ... №‬7‭ ‬отауына түсіріп,‭ ‬ондағы‭ ‬2‭ ‬құмалақты үшеу етіп,‭ ‬осы құмалақтарды ұтумен қатар,‭ ‬осы отауға тұздық жариялайды.‭ ‬Сонда төмендегі ... ... ... ... ойын ... ... ... – ‬қостаушының меншігіне айналады.
5.Тұздық ойында бір рет алынады және‎ №‏9‎ ‏отаудан ешқашан алынбайды.
6.Тұздық аттас отаулардан алынбайды.‎ ‏Мысалы,‭ ‬жоғарыдағы ... ... ... ... №‬7‭ ‬отаудан тұздық алды,‭ ‬енді бастаушы ойыншы ойын барысында бұл отаудан тұздық алуға қақысы жоқ.
... ... ... аяқталуға жақындаған сайын әр ойыншының отауларындағы құмалақ таусыла бастайды.‭ ‬Әр құмалақ ұтып алынған сайын немесе тұздыққа түскен ... ... ... ... кеми ... ‬Сондықтан ойын соңында қарсыластардың бірінің отауларында жүріс жасай алмайтын жағдай да кездеседі.
7.Ойыншылардың бірінің отауларындағы құмалақты ... ... ... ... ...... деп ... ұшыраған ойыншының қарсыласы бұл жағдайда қосымша бір жүріс жасап,барлық құмалақтарды өз қазанына салып алады.‎ ‏Мысалы:
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
1‎ ‏1‎ ‏1‎ ‏Х‭ ‬1‭ – – – – (‬78‭)
– – – – – – Х‎ – ‏4‎ (‏76‎)
№9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
Осы тақтадағы жағдайда жүріс бастаушыдан.‭ ‬Ол‭ ... ... ‬4‭ ... таратады.
Өз кезегінде қостаушы‭ №‬1‭ ‬отауға түскен‭ ‬1‭ ‬құмалақты жүреді.‭ ‬Бастаушы‭ №‬9‭ ‬отаудағы жалғыз құмалақты‭ ‬1‭ ‬отауға салады.‭ ‬Қостаушы кез ... ... ... ... ‬1‭ ... ‬1‭ ‬құмалақпен жүріс жасайды.‭ ‬Сонда төмендегіше жағдай туындайды:
‎№‏9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
1‎ ‏1‎ ‏1‎ ‏Х‭ ‬1‭ – ‬1‭ ‬3‭ – (‬78‭)
– – – – – – – – – (76‎)
№9‎ №‏8‎ №‏7‎ №‏6‎ №‏5‎ №‏4‎ №‏3‎ №‏2‎ №‏1‎ ‏Отаулар
Енді қостаушы отауларындағы‭ ‬8‭ ... ... ... ... ... жүргізеді.
Есеп‭ ‬76-86.‭ ‬Қостаушы ұтты.
9.Егер‎ “‏атсырау‭” ‬жағдайында қосымша жүріс жүрілген кезде,‭ ‬құмалақтар амалсыздан қарсыластың отауларының біріне түсіп,‭ ... ... ... ... әрі ... ... ... ‬Сонымен қатар ойыншы ойын барысында‭ ‬82‭ ‬құмалақ жинаса да,‭ ... ... үшін ... ... дейін ойнауы тиіс.
‎ ‏ ... ... атам ... бері ... әуес болған.‎ ‏Ит жүгіртіп,‭ ‬құс салған,‭ ‬көкпар тартып,‭ ‬ат ... ... ... ... санасын шынықтыратын ой спорт түрлерінен де құр алақан ... ... ... ... ... ой санасын шынықтыру,‭ ‬жетілдіру құралдарының қатарына жататын қиын да ... ой ... ... бірі‭ – ‬қазақтың математикалық‭ «‬Тоғызқұмалақ‭ » ‬ойыны.
‎ ‏Тоғызқұмалақ‭ — ‬қазақтың ұлттық дәстүрлі ... ... ... ... ‬Тоғызқұмалақ өткен ғасырларда қазақ даласындағы ең кең тараған ойын болатын.‭ ‬Бауырлас қырғыз,‭ ‬қазақ елдерінің‭ ‬арасында кең ... ... ... бері ... келе ... бұл ойынның қашан шыққан,‭ ‬қайдан шыққан және кімнің ойлап тапқанын дәл айта қою ... ... » ... ... ... ... терең талданып,‭ ‬жете зеріттелген оқу құраладары,‭ ‬әдебиеттер жоқ.‭ ... ... ... ... шығу ... ‬4‭ ‬мың жылдық кезеңді қамтиды.‭ ‬Ал кейбір мамандардың айтуынша,‭ ‬оның пайда болған кезі бұдан да көп уақыт болуы әбден мүмкін.‭ ... ... ... ... ... ... ұмытылмай ойналып тұруы да өз үлесін қоспақ.
... ... ... ... ‬С.К.‭ «‬Ұлттық ойындардың бүгіні мен келешегі‭»‬,‭ ... ... ... ... ... ... Б.К.‭ «‬Ұлт мәдениеті мен өнері‭»‬,‭ «‬Білім‭» ‬2003‭ ‬жыл,‭ ... ... ... ... ... ... ... мұрасы‭»‬,‭ «‬Кітап‭» ‬2006‭ ‬жыл,‭ ‬275‭ ‬б.
4.‎ ‏Наурызбаев Ж.‭ «‬Ұлттық мектептің ұлы мұраты‭»‬,‭ «‬Алматы‭» ‬1995‭ ‬жыл,98б.
9

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
72 пәтерлі тұрғын үй, дүкені мен офис және шаштараз жобасы60 бет
«Телефон анықтамасы» мәліметтер қорын жобалау73 бет
Дербес компьютерде жұмыс жасау алдындағы қауiпсiздiк ережесiнiң талаптары52 бет
Классикалық экономикалық теорияның негіздері, қосымша құн және пайда теориясы4 бет
Электр торы немесе найзағайдың соғуы3 бет
Электржарақаты кезіндегі алғашқы медициналық көмек3 бет
Электронды анықтағыш түсінігі және оны пайдалану76 бет
Қауіп-қатерді бағалау нәтижелерінің статистикалық өңдеу3 бет
Өлшеу және бақылау құралдарын мемлекеттік сынау4 бет
Тоғызқұмалақ ойыны туралы жалпы мағұлмат3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь