Ақыл-ой тәрбиесінің теориялық негіздері

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І ТАРАУ
1.1 АҚЫЛ.ОЙ ТӘРБИЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1.2 АҚЫЛ.ОЙ ТӘРБИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.3 АҚЫЛ . ОЙ ТӘРБИЕСІНІҢ ҚҰРАЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.3 АҚЫЛ . ОЙ ТӘРБИЕСІ ЖӘНЕ ЖАҢАШЫЛ ПЕДАГОГ ҚЫЗМЕТІНІҢ МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ІІ ТАРАУ
2.1 АҚЫЛ.ОЙ ТӘРБИЕСІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҚ ТӘЛІМ.ТӘРБИЕ ... ... ...
2.2 НАҚТЫ ЖӘНЕ АБСТРАКТ ЛОГИКАЛЫҚ ОЙЛАУ ... ... ... ... ...
2.3 ОҚУ МӘДЕНИЕТІНЕ ТӘРБИЕЛЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ
Ақыл-ой тәрбиесі — балалардың ойлау қабілетін дамыту, интеллектуалдық ақыл-ой санасын, дүниеге ғылыми көзқарасын жетілдіру, ой еңбегі мәдениетін қалыптастыруға бағытталған іс-әрекет.
Ақыл-ой тәрбиесі жеке тұлғаны қоғамның өркениетті даму бағытына сай жан-жақты тәрбиелеудің құрамды бөліктерінің бірі. Ол білім жүйесін меңгеруге, оқушылардың рухани күшінің дамуына ықпал жасайды. Ақыл-ой тәрбиесінің басты міндеттері: оқушыларды табиғат, қоғам, адам жайындағы ғылым негіздерімен қаруландыру; қоршаған ақиқат дүниеге ғылыми көзқарасын, сенімін қалыптастыру; балалардың ойлау қабілетін (абстрактылы ойлау, ойлау операциялары — талдау, синтездеу, салыстыру, жинақтау, топтау, негізгісін ажырату, жіктеу т.б.), таным іс-әрекетін (іскерлік, дағды, бақылау, жазу т.б.) дамыту. Ол ой еңбегі мәдениетін меңгеруге, интелектуалдық іс-әрекетпен ұзақ шұғылдана білуге, оқушыларды дербес жұмыс істеуге дағдыландырады.
Ақыл-ой тәрбиесі шәкірттердің ерекшеліктеріне қарай дидактикалық талаптар (саналылық, белсенділік, өздігінен жұмыс істеуге үйрену, ұғыну т.б.) қояды. Бұл талаптар оқу жоспары, бағдарламалар, оқулықтар арқылы іске асады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев «Педагогика» Университет студенттеріне арналған оқу құралы – Алматы, 2004
2. С.А. Мусаева, Т.Б. Бегалиев «Жас ерекшелік педагогикасы» оқулық – Астана: Фолиант, 2006
3. Б.Ж. Мұқанова, Ш.Х. Құрманалина «Педагогика» оқулық Астана Фолиант, 2007
4. С. Абенов «Тәрбие теориясы мен әдістемесі» оқу құралы Алматы: Дарын, 2004
5. С.Б. Бабаев «Бастауыш мектеп педагогикасы» оқу құралы: Алматы: «Заң әдебиеті» 2007
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................................................................3І ТАРАУ
1.1 АҚЫЛ-ОЙ ТӘРБИЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ..................................
1.2 АҚЫЛ - ОЙ ТӘРБИЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ...........................................
1.3 АҚЫЛ - ОЙ ... ... АҚЫЛ - ОЙ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ТАРАУ
2.1 АҚЫЛ-ОЙ ТӘРБИЕСІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҚ ТӘЛІМ-ТӘРБИЕ...........
2.2 ... ЖӘНЕ ... ... ... ОҚУ ... ... ... ... ... -- ... ... ... ... интеллектуалдық ақыл-ой санасын, дүниеге ғылыми көзқарасын жетілдіру, ой еңбегі мәдениетін қалыптастыруға бағытталған ... ... ... жеке ... ... ... даму бағытына сай жан-жақты тәрбиелеудің құрамды бөліктерінің бірі. Ол білім жүйесін меңгеруге, оқушылардың рухани күшінің дамуына ықпал жасайды. Ақыл-ой тәрбиесінің ... ... ... ... ... адам жайындағы ғылым негіздерімен қаруландыру; қоршаған ақиқат дүниеге ғылыми көзқарасын, ... ... ... ... ... (абстрактылы ойлау, ойлау операциялары -- талдау, синтездеу, салыстыру, жинақтау, топтау, негізгісін ... ... т.б.), ... ... ... дағды, бақылау, жазу т.б.) дамыту. Ол ой ... ... ... ... іс-әрекетпен ұзақ шұғылдана білуге, оқушыларды дербес жұмыс істеуге дағдыландырады.
Ақыл-ой тәрбиесі ... ... ... дидактикалық талаптар (саналылық, белсенділік, өздігінен жұмыс істеуге ... ... т.б.) ... Бұл талаптар оқу жоспары, бағдарламалар, оқулықтар арқылы іске асады.
І ТАРАУ
+ АҚЫЛ - ОЙ ... ... ... - ой ... ... - ... ақыл - ой күшін, ... ... және ақыл - ой ... ... дарыту үшін мұғалімнің атқаратын ... іс - ... Ақыл - ой ... ... қорының жинақталуына, оқу - ... ... ... ... ... ...
Адамның ақыл - ойы - ... ... тән адам миы ... ... ... және ... ойды және оның жеке түрлерін дамытуды ... Ақыл - ой ... ... - ... ақыл - ой күшін дамыту, ақыл ... даму ... ... ... ... білу ... ... ойлау операцияларын меңгеруі, ақыл - ой ... ... ... бір даму ... ақыл - ой ... деп атайды. Ақыл -ой күштері адамды ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға, зиялылық білік-тілікті меңгеруге қабілетті етеді. ... ... ... де осыдан шығады.
- ойлау іс - әрекетінің шарты болатын білім қорын жинақтау;
- ақыл - ой ... ... ... ... ... зиялылық біліктерді қалыптастыру;
- дүниетінымды қалыптастыру.
Оқушы нақты оқу материалын - фактілерді, оқиғаларды, символдарды, терминдерді, есімдерді, заңдарды, теоремаларды ... ... ... жинақтайды. Білім оны қолдану саласымен, қолдану әдістемесімен байланысты. Білім ... ... ... ... жетуге ұмтылуы, білімді ала білуі, ақыл - ой еңбегінің мәдениеті үлкен рөл атқарады. Мұғалім ақыл - ойды және оның жеке ... ... ...
1.2 АҚЫЛ - ОЙ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ
Ақыл- ойдың түрлері: диалектикалық, логикалық, абстрак-тылық, категориялық, теориялық, индуктивтік, дедуктивтік, алгоритмдік, техникалық, өнімдік және репродуктивтік, жүйелілік. ... ... - ... қарама-қайшылықтардың бірлігін көру, даму бағыттарын анықтау, жаңаның пайда болуын көру, ... ... ... пайда болу себептерін табу. Логикалық ойлау - білімді ... ... ... ... ... ... теріске шығару, қорытынды, болжам жасау тәсілдері байланыстарды табуға, жаңа білім ... ... ... ... ... ... ойлау- адамға мәнсіз белгілерді көріп, жалпы және мәндіні бөлуге, абстрактылы ұғым қалыптастыруға көмек-теседі. ... ... - ... мен ... негізінде ұғымдарды топтарға біріктіру іскерлігі.
Теориялық ойлау - ... ... ... даму ... ... ... көріп, құбылыстар арасындағы мөнді байланыстарды түсіну іскерлігі.
Индуктивтік ... - ... ... - ... ... - ... ... қозғалысы.
Дедуктивтік ойлау - ойдық жалпыдан - жекеге, қорытындыдан - фактілерге ... ... ... - ... ... ... сүйеніп, міндеттерді бөліп, іс-әрекет стратегияларын анықтау.
Ақыл-ойдық дамуы талдау (тұтасты жеке бөліктерге ойша бөлу), синтез (бөліктерді тұтасқа ойша біріктіру), салыстыру ... және ... ... ... (заттарды, құбылыстарды топтарға бөлу) сияқты негізгі ойлау тәсілдерін меңгеруге байланысты.Зиялылық біліктілік оқушының сапалы ... ... ... Оқу ... ... - ... оқу пәндерінде қолданылатын және арнайы - белгілі бір білім саласынан білім алуға керекті іскерліктерге бөлінеді. Бұл іскерліктер оқу ... ... ... (жалпы педагогикалық) іскерліктер - оңи білу, тыңдау, өз ойын ауызша баяндау, жазу, кітаппен ... ... ... Қазіргі уақытта оқушының өз жұмысының қорытындысын шығара білу іскерлігіне үлкен маңыз берілуде.
1.3 АҚЫЛ - ОЙ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... - ноталарды тез оқу, техникалық сызбалар, тарихи және жағрафиялық карталарды оқу, музыкалық шығармаларды тыңдау, сөздіктерді және ... ... ... Бұл ... ... ... ... Оқулықтағы "Мәтіндібаянда", "Жоспаржаса", "Дәлелде" деген тапсырмаларды орындату үшін мұғалім оқушы іс-әрекетінің стратегиясын белгілейді. Осы іскерліктер оқушының ақыл - ой ... ... ... Бұл: уақытты тиімді пайдалану, оңтайлы жұмыс ырғағы, жұмыстағы жүйелілік, жұмыс орнын тәртіппен ұстау, ақыл-ой іс-әрекетінің ... ... ... ... ... жұмысты зейін қойып, мұқият атқару, қиыншылықтарды жеңе білу. Ақыл-ой тәрбиесінің ... ... - ... ... пен ... ... ... меңгертетін ғылыми дүниетінуды қалыптастыру.
Ақыл - ой ... ... Ақыл - ой ... ең басты құралы - оқыту.
"Дамыта оқыту" ережелеріне сүйеніп жасалған оқу бағдарламалары оқушыларды ақыл-ой жұмысына ... ... ... беру ... ... Л ... т.б. терең зерттеді. Л.В.Занков оқушының ақыл-ойын өсіру үшін өілімді бере берудің жеткіліксіздігін, ақыл-ой жұмысының ... ... ... ... ... ... білімнің мазмұны дамытатынын дәлелдеп, оған анықтама, фактілерді енгізумен шектелмей, оқушы өзі ... ... ... ... ... үшін сабақты мәселелі пікірталас әдісімен өткізуді ұсынды.
Л.В.Занков және оның ізбасарлары ұсынған
дамыта оқыту принциптері
Бағдарламаны тез қарқынмен оқып, оқушыларға жаңа білімдерді бере ... Ең ... - ... үздіксіздігі және жүйелілігі - бастауыш сыныптардағы теориялық білімнің жетекші рөлі.
* Оқушылар таным, ақыл - ой ... ... ... ... ... анықтама шығарып, білімдерін тәжірибеде қосарлданады.
* абстрактылық алгебралық операциялар ... ... үшін ... ... ... ... көмектесетін тапсырмалардың негізгі түрлері:
* оқушының дербестігін, индуктивтік ... ... ... сипатындағы тапсырмалар:
* бақылау, ... ... ... ... ... ... жұмыстар, приборларды құрастыру, сурет бойынша сөйлем құрастыру, ... ... ... ... ... ... ... және жинақтай ойлау іскерлігін ... ... ... ... ... кейіпкерлерін, импметриялық фигураларды, оқиғаларды салыстыру.
- ойлау әрекеттерін реттеуге бағытталған ақыл-ойдың алгоритімдік түрін ... ... ... жоспар бойынша баяндау, суретті үлгіге қарап сипаттау, есепті шығару жоспарын жасау, алгоритмдік нұсқамаларды пайдалану, ... өз ... ... ... ... ... заттарды, құбылыстарды топқа бөлу. Ақыл - ой тәрбиесін беру үшін ... ... ... ... ... ... ... кинолар көрсетеді, оқырмандар конференциясын өткізеді, кітап көрмесін ұйымдастырады, физика, химия, ... т.б. ... ... ... ... өткізеді. Топтар шеберханаларда көрнекі құралдар ... ... қиын ... шығарып, оқушылар сөзжұмбақ, ребус, сөзөрім, сөзтуымдар шешеді. Жеке оқушылар ғылыми кітаптар оқиды, техника жасайды, үлгілер құрастырады, ... ... ... ... орындайды, ғылыми тақырыпта баяндама, рефераттар оқиды. Ақыл -ой ... мен ақыл ойды ... ... ... түрлендіріп, үйлестіріп берудің маңызы зор. Мұғалім осы талап тұрғысынан оқушы тұлғасын ... ... өзі бұл ... ... ... ... -ой ... міндеттерін шешу мұғалімнің біліміне, жалпы және әдістемелік мәдениетіне, өзінің танымдық күшінің дамуына байланысты екендігі сөзсіз. Оқушыларды белсенді ... ... ... ... тапсырмаларды пайдалану, оқытуды дұрыс ұйымдастыру, олардың жалпы дамуын және рухани қажеттерінің ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру айрықша орын алады. Оқу еңбегінің мәдениеті оқушылардың ақыл-ой іс-әрекетінің сапасын ... ... - бұл оқу ... ... ... және ... ... оқу ережесін сақтау, жұмыс орнын және қажетті материалдарды реттеу, оқу ... ... ... Ақыл - ой ... ... ұйымдастырылған ырғағы демалыс пен еңбек түрлерінің ретпен жүргізіліп отыруын қажет етеді. Оқушы осылардың бәрін біріздік пен жүйелі ... ... алып ... оқу ... тиімділігі артады. Ғылыми және әдеби кітаптармен жұмыс істегенде оқушылардың ақыл-ой ... ... ... ... ... ... үшін оларды кітаппен жұмыс істеудің көптеген тәсілдеріне үйрету қажет.
Олар: кітап мазмұнын ұтымды пайдалану, мәтіннің түсініксіз жерлерін бөлу, ... ... қою, ... ... ... ... ... конспектілеу, қысқаша желісін дайындау, т.б. Жұмыс барысында жинақы болу, қиыншылықты ... ... ... ... ... әр ... нысандарын пайдалану - тұлғаның өзін-өзі ұстай білуіне және жан-жақты сауаттылығына ... ... АҚЫЛ - ОЙ ... ЖӘНЕ ... тәрбиесі әр заманда жастарға білім берудің негізгі құралы болып келеді. Білім алуға және ғылымға ... ... ... ... ... орын ... ... табиғат пен қоғам дамуының заңдылықтары бейнеленген ғылымның деректерін, түсініктерін және заңдарын мақсатты игерудің нәтижесі деп білді. Тек ақылды адам ғана ... ... ... алатынын түсінді. Білімнің мәнін "Ақылдан қымбат байлық жоқ", ... ... ала ... ... -- ... киім, білім -- сарқылмас булақ" ... ... ... ... ... болады. Халық педагогикасында оқыту мен білім берудің принциптері қазіргі ғылыми педагогика тұжырымдарымен ұштасып жатыр. Халық білім мен өмірдің ... ... ... ... ... Халық педагогикасы оқытудың көрнекі болуын ойдан шығарған жоқ. "Көзбен көргеп, құлақпен естіген ақиқат емес тек қана мұқият зерттелген ақиқат". ... ... ... оның ... ... ... ... да ғылыми педагогиканың анықтамаларымен сәйкес кенетіндігі байқалады. Халық педагогикасы бойыиша ақыл-ой ... деп ... ... қабілеттерін, сана-сезімін оқу және еңбек процесінде дамытуды айтады. Ғылыми педагогикалық анықтамасы бойынша ақыл-ой тәрбиесі деп оқушылардың ақыл-ой күштерін, ... ... және ... ... ... ... ... мақсатты іс-әрекетін түсіндіруді айтамыз. Бірақ оқушы өмірінің іс-әрекеті тек тәрбиешілердің мақсатты ықпалымен шектелмейді. Оған қосымша оқушыны қоршаған ортаның ықпалдары мен ... еске алу ... Бұл ... ... ... ... айқындалады. Ақыл-ой тәрбиесі тұлғаның жан-жақты дамуының негізі. Ақыл-ой тәрбиесі еңбек өнімділігін арттыруга, еңбектің шығармашылығына зор ... ... Ең ... ол ... мен ... ... жедел дамуыпың қайнар бұлағы екендігін үнемі есте ұстағанымыз жөн. Ақыл-ой тәрбиесінсіз дүниеге адамгершілікті көзқарас, саналы тәртіп пен орынды мінез-құлық, ... ... ... ... ... тіршілік ету ортасы, табиғат және қоғам құбылыстарына талғампаздық, дене ... ... ... ... қоғам өмірінің құқықтық негіздерін игеру мәселелерін шешу ... ... ... айтқанда, ақыл-ой тәрбиесі -- адам зиялылығының негізі. Ақыл-ой тәрбиесіне екі ұғым кіреді: зер салып ... және ... ... ... ... мен ... ... ойлаудың түрлері, олардың мәні, мазмұны жеткілікті зерттелген мәселелердің бірі. ... біз ... ... ... ... ... ... кейінірек атап кеткен жөн.
Ойлау адам миы қызметінің нәтижесі.
Ой-түңсіну, қабылдау, елестету арқылы алынған ... ... адам миы ... өңделуі, мәнге айналуы. Ойлау -- барлық адамдарға тән туынды түсінік. Жеке адам даму ... ... ... міндеттерге сай жедел дамитын ойлаудың нақты жақтарын немесе түрлерін қалыптастырады. Мұғалімнің міндеті ... ... ... терең түсіруі, оларды тұтас педагогикалық процесте шебер қолдана білуі, оқушылардың ақыл-ой ... ... әсер ету ... жете ... ... Енді әрбір ойлау түрлерінің тұлғаның даму процесінде алатын орны туралы сөз ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... - балалардың ойлау және оқу процесінде, адамдардың ... іс - ... ... ... ... ойлау жалпы және дерексіз ұғымдарға сүйенеді. Мысалы, абстракт ойлау күрделі мәселелерді ... ... ... яғни ... ой ... Бұл ойлау түрін психологияда ұғымдық ойлау деп те ... ... ... ... мәңді ұқсастық белгілерінің негізінде түсініктерді жіктерге және топтарға бөлу білігін қажет етеді. Жинақтай ... ... бір ... ... ... әрекеттердің ортақ принцшітерін немесе тәсілдерін білумен сипатталады. Бұл жерде ойдың жинақталу дәрежесі, оның ... ... ... қараудың құбылыстардың үлкен немесе кіші топтардың қамтуына тәуелді. Алгоритмдік ойлау көздеп отырған нәтижені қамтамасыз ететін нақты ... ... ... ... ... ... іске ...
Индуктивтік ойлау - ғылыми зерттеу немесе оқушыларга жаңа білімдерді баяндауда ойдың жекеден жалпыға, деректерден жинақтауға қарай қозғалуын ... ... - ... жекеге, дербестікке қарай жүретін ойлау процесімен байланысты. Сонымен ойлау түрлері шәкірттердің нақты зиялылық білігін сипаттайды. ... өмір ... ... оның ... ... мақсатының ерекшелігіне байланысты әр түрлі сатыда іске ... ... ... бір даму ... ... ... деп атайды. Ақыл -ой ... ... ... ... ... ... ... операцияларын жүзеге асыруға, нақты зиялылық біліктерді меңгеруге қабілетті етеді. Ақыл - ой ... ... де ... ... Оқушыға зиялы белсенді іс-әрекетке қажетті ақылдың бірде-бір құнды сапасы жүйеге келтірілген білімдер қорынсыз дамуы мүмкін емес. Көп ... ... ... беру ... ... ... қараймыз. Білімдер көлемі қоғамның мәдени дамуының деңгейімен сипатталады. Өмірге жолдама алушы жастың білімдерінің ауқымы өз ... ... ... ... ... беру ... ... кәсіптік дайыңдығының сырымен анықталады. Белгілі бір білім қорын жинау ең алдымен ... оқу ... ... ... етеді. Мұның құрамына деректер, атаулар, ... ... мен ... ... атаулы күндер, ережелср, заңдар, заңдылықтар, формулаларда бейнеленетін және араларыңдағы байланыстары мен тәуелділіктері бар жалпы, жеке, ... ... ... кіреді. Сонымен қатар білімдерге сол білімдерді қолдану ауқымы мен тәсілдерді білу, оларды пайдалану әдістерін игеру, әлем ... ... ... ... жүйесіндегі білімнің әрбір бөлігінің орнын түсіну де жатады. Білім қорын жинаудың ... ... ... ... жеке мақсаттылығы үлкен роль ойнайды. Оқушының мақсаттылығы алдына қойған мақсатпен оны танымдық іс-әрекетке итермелеуші себептермен оқу біліктерін ... ... ... ... оқу ... ... жолындағы біліктері, зиялы жігерге және ұзақ зиялы іс-әрекетке дағдылану қажет.
Ақыл - ой дамуы және ойлау білігі - негізгі ... ... ... қажет етеді. Негізгі ойлау операцияларына ғылымда ... ... ... ... классификация (топқа жіктеу) жатады.
Анализ дегеніміз - бүтінді бөліктерге ойша жіктеу немесе ... жеке ... ойша бөлу ... табылады.
Синтез -- заттың бөліктерін ойша үйлестіре біріктіру немесе құбылыстардың жеке жақтарын, олардың белгілері мен ... ... ... бен ... ... ... - ... ойлау операциялары болғанымен, олар бір-бірімен үздіксіз байланыста болады. Белгілі бір сабақтастықта нақты белгілі ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарын анықтауды салыстыру деп аталады.
Салыстыру - жинақтаудың қажетті алғы шарты. Араларындағы ұқсастық немесе ... ... ... немесе құбылыстарды топтарға ажыратуды жіктеу деп атайды. Негізгі ... ... ... ... процесте меңгеру және нәтижелі қолдана білу мұғалімнің шеберлігін, біліктілігін, білімдарлығын көрсетеді. Оқушылардың зиялылық іскерлікті меңгеруінің оқу және ... ... ... орны ... Мысалы, оқу еңбегі нәтижелі жүру үшін оқу іс-әрекеті іскерліктерінің тобын оқушылардың ... өте ... ... оқу ... іскерліктерінің қатарына оқу, тыңдау, өз ойын ауызша баяндау, жазу, кітаппен жұмыс жатады. ... әр ... ... және ... ... ... ... Іскерлік деп алған білім негізінде шәкірттердің практикалық ... іске ... ... ... ... жазу үшін ... ... білу, жазу және сөйлеу техникасын меңгеру. Ал сауатты оқи білу -- ... ... ... ... ... ... ... оқу. Жалпы оқу іскерліктерін оқушыларға үйрету, олардың білім саласында теориялық сауаттылығының деңгейін көтеру болып ... ... ой ... тағы да бір ... міндеті оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру болып табылады. Мұның негізінде әлем танымдылығын түсіну, табиғат пен ... ... ... ұғыну. Жинақты етіп айтсақ, оқушылар барлық пәндерді оқу процесінде негізгі дүииетанымдық жұмыстарды бекітеді, баянды етуге талаптанады.
2.3 АҚЫЛ - ОЙ ... ... ... ... -- ... ақыл-он күштерін және интеллектуалдық қабілеттерін дамьпу. Жеке тұлғаның адамзат мәдениетіне ену процессінде ... ... ... ... ... ... ... қарастырылатын тұлғаның ғылыми көзқарасы өте өзекті. Ақыл-ой тәрбиесі барысында балалардың танымдық қызығушылықтары, логикалық ойлау, есте сақтау, зейін қою, елестету қабілеттері, ... мен ... ... ... ... ғылымдар негіздерін, өндірістің ғылыми принциптерін зерттеуді қарастырады. ... ... ... тереңдетуге, бекітуге, оның тәжірибелік мәнін түсінуге септігін тигізеді.Ақыл-ой тәрбиесін жүргізу ... ... ... жеке ... ... ... ... Кейбір балаларда дарындылықтары бір салада жақсы байқалса, басқаларыныкі -- басқа салада байқалады. Жас ... ... ... ... ... тез ... өте баяу жұмыс жасайтын, ойлау, есте сақтау мүмкіндіктері және меңгерген теориялық материалды қайта айтып беру кабілеттері ... ... ... ... -- тұлғаның әлеуметтік ортада тіршілік етуіне қажетгі қоғам талабына сай балалар бойында тұрақты ... ... ... мен ... идеалдарды, жалпыадамзаттық құндылықтарды, адамгершілік қасиеттерді үйрету және қалыптастыру. Сонымен қатар адамзаттық құндылықтарға ... ... ... тұлғаны қалыптастыру. Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері мен мазмұны мораль, этика, адамгершілік, адамгершілік ұғымдар, түсініктер, сезім, әдептілік, өзін-өзі ұстау ... ... ... ... ... болады. Адамгершілік тәрбиесінің бір ерекшелігі оның оқушылардың іс-әрекеттерінің кез ... ... ... ... ... ... ... сипаты болып саналады да, мейірімділік, ұжымдылық деген қасиеттерді біріктіреді. Ұлы Абай ... ... ... -- ... ... ... ... болып келеді, мысалы , - деген өсиеттері ... ... ... ... ... ... ... - дермен әрекеттесу процесін қамтитын қарым-қатынастар жүйесі ... ... Осы ... ... ... мен ... ... игеруге әкеледі (Хмель Н.Д.).Тұлғаның адамгершілік нормалары мен талаптарын меңгеру механизмдерінің ерекшеліктері адамгершілік тәрбиеге жағымды психологиялық жағдай ... адам ... ... ... және нәтижелерін бағалаумен тығыз байланысты болады.Бірақ қоғам өмірінің нормаларын қадағалап қорғайтын заңдардың маңыздылығын ... ... ... ... ... ашылмайды.
Адам баласының болмысына тән ерекше қасиеттің бірі - ақылдылық. Оның ... ... - ... ... болғанда кемеңгерлік іс-әрекеттерін жалпы тәлім етіп көрсетер әділетті орта ... ... Ақыл тек ... жағдайда ғана өзінің шырқау биігіне шығып, айналасына шапағатын дарытады. Сонда оның жарқырай көрінетін алып тұлғасынан бүкіл ақымақтық атаулы жаны ... ... ... ... сүйетіні - қайырымдылық, сыйлайтыны - талант, ал жағымсыз қылықтардың ... - оның ... мен ... ... ... оның мақсаты: , - деп өзіне-өзі есеп беруі.
Ақыл - ... бір ... ... ... ... Сондықтан да ол үнемі өркен жайып жетіліп отыруға тиісті. Табиғи, тума ... ... ... тек ... ... білім ғана өмірдің астыңғы астарындағы тәрізді кедергілерден сақтандыра алады. Білім биіктігіне жеткен адамдардың тіршілікке көзқарастарын қатаң ... ... оның ойы мен ... ... ... ... сезімдері де сарабдалдық пен саналылыққа ауысады. Білімдері таяз адамдардың көбінесе армандары азаға ауысып, орындалмайтын істермен әуре-сарсаң күй кешетіндіктен, көңіл-күйлерін селқостық ... ... ... Бұл ... тағы да ... - халық педагогикасы, немесе халықтың ежелден келе жатқан тәлімі мен тәрбиесінің арқауларына сүйенеміз. Оған халқымыздың асыл ... бірі ... ... атты ... ... ... келтіруімізге болады. Бұл кітап жүйеге түскен халық педагогикасы. 6 - шы ... Адам ... ... ... ... ... айтылады:
Адамды Хақ жаратты да ескертті,
Оған ақыл, білім, өнер, ес берді.
Көңіл берді, әрі тілін тербетті,
Ұят берді, берді қулық, келбетті.
Білік ... - адам ... ... ... - талай түйін шешілді.
Кімге құдай ... ... ... ... алар ол мол ... - Ұлы, біл, ... - ... екеуі - Ұлы етер жігітті - десе, оны түсінген қазақ халқы жастарға:
,
... деп, ... ... ... ... ... ... ... шығу үшін еңбек сүйгіштік, аса төзімділіктің қажеттігін мақал-мәтелдер арқылы топшылау жасаған. Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті:
Ыстық ... ... ... жылы ... - дейді Абай атамыз.
Абай атамыз ақыл-ой тәрбиесі туралы: Әр түрлі құбылыстардың, сан алуан ... ... ... дұрыс түсіну үшін, оларды ақыл таразысына салып, әбден өлшеу керек, - деген.
, - дей келе, Ақыл ... ғана тән ... ... деп сипаттайды.
Халқымыз: , , , деп баға берген. Ақыл ерен еңбектің жемісі. Ақылды адам болу үшін көп ... көп білу ... , , - деп ... есті ... халыққа үлгі етіп көрсетіп отырған.
Әл-Фараби еңбектерінен ақыл-ой тәрбиесі ... ... ... ... ... ... Оның мына бір ойын алып ... деп тұжырымдаған.
Ал, атақты зерттеуші ғалым В.В. Радлов: - деп баға берген.
Осы орайда тәрбие міндеттерін шешудегі діннің ... ... жері - ... ... сенім деген сезімді тәрбиелеуде екендігі туралы сөз етуге болады. Әрине бұдан тәрбие тек дін арқылы ғана ... ... ... ой ... ... Біздің айтып отырғанымыз діннің - адамгершілік, ақыл-ой тәрбиесін ... ... ... ... өз Отанын, елін, халқын, туған жерін қастерлеу сезімін ... және ... өзге ... ... ... ... болуға баулу маңызды міндеттің бірі. Патриоттық және интернационалдық білім мен ... ... ... ... ұл-қыздары, ақын-жыраулары, батырлары, би-шешендері, хандары үлгі-өнегелерінің маңызы айрықша. Патриотизм идеясы сонау Аристотель, Платон кейін педагогика тарихында Д.Локк ... ... ... ... ... тәрбие беру мәселесі кеңес педагогтары Н.К.Крупская, А.В.Луначарский, А.С ... ... және т.б. ... ғылыми тұрғыдан негізделген болатын. Кейін әскери-патриоттық, интернационалдық ... беру ... оның ... мен ... жетілдіруге арналған бірқатар ТМД Н.И.Болдырев, А.В. Мудрик, Г.Н.Моносзон т.б. және Қазақстан С.Есімханов, А.Ахметов, Е.Жұматаева, ... т.б. ... ... ... ... ... біздің қоғамда патриоттық сананы: ұлттық-этникалық, жалпы адамзаттық және әлеуметтік үш ... ... ... үш ... ... біздің зерттеуімізге негіз болып отырғаны ұлттық-этникалық патриоттық сана, ал ол - әр қазақстандық азаматтың Отанға, елге, ұлт мәдениетіне, тіліне ... ... ... ... ... абырой, намыс, ұят деген қасиетті ұғымдардың санада қалыптасуы. Осындай жастардың ұлттық-этникалық негіздегі патриоттық ұғым- ... ... ... мен ... ... көзі тарихи қалыптасқан педагогикалық мәдениетіміздің меңгертілуі үлкен педагогикалық әрі қоғамдық-әлеуметтік рөл атқармақ.
Халықтық педагогикалық мұрамыздың қайсыбірін алып ... ... ... ... бай ... ... мен ... толы. Мәселен, білім беру жүйелеріндегі түрлі тәрбие шараларында кештер, сайыстар, дөңгелек стол т.б. халқымыздың тәрбиеге қатаң талап қоюшылық, ар, ... ұят ұғым - ... ... ... тәрбиедегі ар, намыс ұғымдарына тоқталатын болсақ, ол - ... ... ... және жеке ... тән ... ... ... қағидамен өмір сүрген қазақ халқы - ежелден бері ар-намысын ту қылып биік ... өжет те өр ... ... ... , , , - деген сөздері ... ... ... ... ... халқының шынайы мінездемесі іспеттес.
Халықтың да, адамның да көздің ... ... ... ... - ары мен ... ... ... ар-ұят сияқты халықтық асыл қазынаны жоғалтпай, өсіп келе жатқан кіші мектеп оқушысының санасына сіңіре беруіміз керек. Намыстың бастауы, яғни бір ... - ... ... ... ... жерін, Отанын сүюі.
XVІІІ ғасырда өмір сүрген Көтеш ақынның ел намысы жолында басын қауіп-қатерге тігіп, жанын аянбауға, ... ... ... ... үндейтін:
- деген өсиетін бүгінгі ұрпақ тәрбиесінде де кеңінен ... ... ... жұмыстарын жүргізуде ұтымды пайдаланылған халықтық рухани мұраның бір ... - ... де ... ... мол.
Мақал - мәтелдер ойға ой қосатын, тілге икемді, сөз мәйегі . Белгілі ақын, ... М. ... ... ... . Қазақ мақал - мәтелдерінің тақырыбы да сан- ... ... ... ... ... сүюі, ерлікпен қорғай білуі әр азаматтың борышы, ардақты міндеті ... ... Осы идея ... мақал-мәтелдерінде өзекті орын алған. Оны , , , - деп ... т.б. ... ... ...
Жаманға ақыл бермей күлкі берген>> - деген ой иірімдері арқылы сын айтқан. Бұдан халқымыздың өз ұл-қызына жан-жақты, жүйелі ... ... ... ... ... ... ... қырын көзден таса қылмағаны аңғарылады.
Міне осындай ұлттық тәлім - тәрбиеге негізделген патриоттық тәрбие тек мақсатты ... ... ... жүйе арқылы жүзеге аспақ.
Мектепке дейінгі жастағы ақыл-ой тәрбиесі.
Бағыттаушы дәріс. Ақыл- ойдың дамуы бұл бала жасына, тәжірибесінің молаюы мен ... ... ... ... ... әрекетінде пайда болатын сан және сапалық өзгерістердің жиынтығы. ... ... ... білімнің қорлануы шапшаң қарқынмен жүреді. Таным процестері жетіледі, бала ақыл - ой дамуын әрекетінің қарапайым әдістерін меңгереді. ... ... ... ... ету оның ... ... іс-әрекеті үшін зор маңызы бар. Ақыл- ойды дамыту ... үшін зор ... бар. ... ... әлеуметтік ортаның ықпалымен жүзеге асырылады. Оны айналадағылар араласу барысында тілді қарым-қатынас құралы ретінде пайдаланып , сонымен бірге қалыптасқан ... ... ... ... неғұрлым тиімді дамыту оқыту мен тәрбиелеу негізінде жүзеге асырылады. Қазіргі педогогика ... ... , ... ... жинау , шығармашылық ойды дамыту және білімдер алуға ... ... ... әдістерін меңгереді деп есептейді. Мектепке дейінгі жастағы балалардың ақыл-ойын дамытуды дұрыс ұйымдастыру үшін олардың ақыл-ой дамуының заңдылықтары мен мүмкіндіктерін білу ... ... ... отырып, ақыл-ой тәрбиесінің міндеттері, мазмұны, ұйымдастырылуы мен әдістері ... ... ... міндеттерін шешу жолдары: бір жағынан баланың мүмкіндігін барынша пайдалану және екінші жағынан баланы шаршататын немесе ... , ... тыс ... ... ... болып табылады.
Ақыл-ой тәрбиесі-балалардың белсенді ойлау қызметінің дамуына ... ... ... Ол қоршаған дүние туралы түсінікке жеңіл білімдерді хабарлауды, ... ... ... танымдық мүдделерді зияткерлік дағдылар мен іскерлікті қалыптастыруды , танымдық қабілеттерді дамытуды ... ... ... ... ... , ... ... қоғамдық құбылыстары. Осылардың әсерінен баланың дүниеге көзқарасы кеңейіп,танымды дамиды. Ақыл-ой тәрбиесінің ... ... бірі - ... Ол ... ... ... Әр ойын баланың дамыуына әр қилы әсер етеді. Мазмұнды рөлді ... ... ... ... ... ... , сөзін дамытады. Драмалық ойындар көркем әдебиет шығармаларын терең түсініуіне , тілінің дамуына әсер етеді. Ақыл-ойды дамытудың ... ... ... оқыту процесі. Оқытуда бала жоспарлы түрде қажетті білім дағдысын игереді. Оқыту баланың ойлауға күш сала білу қабілетін , еркін, ... , ... , ... жеңе білу ... ... , тәртібін тәрбиелейді. Ақыл-ой тәрбиесінің тағы бір ... ... - ... ... ... әр бала түрлі құбылыстармен , олардың пішіндері , ... сан ... ... қасиетімен танысады.
Ақыл - ой тәрбиесінің әдістері: ... пен ... ... бақылауды дұрыс және жүйелі ұйымдастыру , әңгіме әдісі, көркем сөзбен әңгімелеу, көрнекіліктер пайдалану, қызықтыру, т.б. ақыл-ойды дамытуда ... ... ... ... орны ерекше.
Сенсор- латынның сезім, түйсік, қабылдау, түйсіктің қабілеті деген сөздерінен шыққан. Сенсорлық процестер мен таным - ... ой ... ... ... ... тәрбиенің басты міндеттері- ақыл-ой тәрбиесінің алғашқы сатысы. Сенсорлық тәрбиенің ... ... - ақыл - ой ... негізін салу және эстетикалық тәрбиенің құрамдас бөлігі ... ... ... ... тану т ... пен ... ... Сенсорлық тәрбие дегеніміз- түйсік пен қабылдаудың ... ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік тудыратын іс-әрекеттің тиімді түрі- көркемсурет салу, сазбалшықтан, ермексаздан (пластилин) мүсіндер жасау, салынған суреттерді, өрнектерді қиып, желімдеу ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған іс-әрекет болып табылады.
Сенсорлық тәрбие мазмұны-баланың түстерді ажырата алуы, олардың реңктері туралы, яғни бояуларды араластыру ... түс ... реңк ... болатынынүйрету. Сондай-ақ, суреттерді қараған кезде бейненің түс арқылы қалайша көркемдік ... ... көре білу ... ... ... ... шақта , , , , т.б. кеңістік туралы түсініктерді игереді. Уақыт туралы ұғымдарды: , , , т.б. ... ... ... ... ... қол жеткізеді. Сенсорлық тәрбие мазмұнына есту сезімділігін дамыту, қоршаған жағдайдадыбысты мұқият тыңдап , ажырата білуі, музыкалық есту ... ... ... ... заттың сапасын сипап сезу арқылы ажырата білуі және ... ... ... ... жұмсақ, қатты, ауыр, жеңіл, суық, жылы, т.б. деп дұрыс атай білуге үйренеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, ақыл - ой ... және ... ... құбылыстары жайлы дұрыс түсініктерін қалыптастыруға баса көңіл бөлуге, танымдық - психикалық процестерді дамытуға мән ... Ақыл - ой ... ... мен ... ... ақыл - ойын ... ... тәрбиенің маңызына түсінеді. Бала оқыған әңгіме, ертегі мазмұнын сурет арқылы тез қабылдап түсінеді. Сондықтан ертегі, әңгімелердің суреті ... ... ... сай ... ескерген жөн. Баланың тілін, сана - сезімін жетілдіру, эстетикалық талғамын байытуда теледидар арқылы берілетін мультипликациялық ... ... ... ... ... ... диафильмдер, компьютер қолдану пайдалы.
Балаға диафильм немесе теледидардан әр түрлі қызықты көрсетілімдерді көрсету қазіргі заманда өте қажет. Бала теледидар көріп отырғанда жан - ... ... ... ... ... ... жөн. Көріп не тыңдап отырғанда бала жақсы түсініп, қабылдайтын ... ... ... ... ... ... әсерін айтып беруге үйретіп отыру қажет.Бүгінгі күн талабы - ... ақыл - ойын ... ... ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастыру, заман талабына сай ойы жүйрік етіп тәрбиелеу.
Білім беру жүйесінің барлық сатыларының алдында тұрған көкейкесті мәселелерінің бірі - ... ... ... оның әдістемесін жетілдіру, жас ұрпақтың тұлғалық ойлауын дамыту болып табылады. ... ... сай жас ... ... мектепке дейінгі бала тәрбиесімен айналысатын қызметкерлер, тәрбиешілерге жауапты міндет жүктеледі. Бұл міндетті кең байтақ ... ... ... ... ... қызмет атқаратын мамандар абыроймен атқарып келеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Ж.Б. Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев Университет студенттеріне арналған оқу ... - ... ... С.А. ... Т.Б. ... оқулық - Астана: Фолиант, 2006
* Б.Ж. Мұқанова, Ш.Х. Құрманалина оқулық ... ... ... С. ... оқу ... Алматы: Дарын, 2004
* С.Б. Бабаев оқу құралы: Алматы: 2007

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақыл-ой тәрбиесінің мазмұны және оның қасиеттері34 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің негіздері20 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың ақыл-ой тәрбиесінің әдістемесі20 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Адамгершілік тәрбиесі6 бет
Ақыл-ой тәрбиесі және оны қалыптастыру жолдары35 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Балалардың жас мөлшері мен дербес ерекшеліктерін оқу – тәрбие процесінде ескерілуі30 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь