Қысқа мерзімді активтер есебі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
4
1 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 7
1.1 Қысқа мерзімді активтердің түсінігі және маңызы 7
1.2 Ақша қаражаттарының сипаттамалары 10
1.3 Дебиторлық борыштардың танылуы және бағалануы 14
1.4 Қорлардың жіктелуі мен бағалануы 16
1.5 ХҚЕС сәйкес баланстың жасалуы мен ашылымдары
22
2 «ЖЕЗҚАЗҒАН ТАРИХИ.АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ МҰРАЖАЙЫ КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК .НЫҢ ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРІНІҢ ЕСЕБІ 27
2.1 «Жезқазған тарихи.археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК .ның жалпы және экономикалық сипаттамасы 27
2.2 Ұйымның ақша қаражаттарының есебі 31
2.3 Ұйымның дебиторлық борыштарының есебі 40
2.4 Ұйымдағы қорлар есебі
47
3 «ЖЕЗҚАЗҒАН ТАРИХИ.АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ МҰРАЖАЙЫ КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК .НЫҢ ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРІН ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ АУДИТІ
55
3.1 «Жезқазған тарихи.археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК .ның активтерінің құрамы мен құрылымын талдау 55
3.2 «Жезқазған тарихи.археологиялық мұражайы көрме залымен»
КМҚК .ның баланс өтімділігін және қысқа мерзімді активтерін тиімді пайдалануын талдау
58
3.3 Қысқа мерзімді активтер аудиті және ішкі аудит жүргізу барысы 71

ҚОРЫТЫНДЫ

83
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
86
ҚОСЫМШАЛАР 88
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан эканомикасының барлық салаларында нарықтық қатынастарға негізделіп жүргізілген реформалар тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, қазіргі уақытта ҚР-ның эканомикасының алдындағы маныздылығы өте жоғары міндеттердің бірі соңғы жылдары өз уақытында жасалынған құрылымдық реформалардың және тиімді жүргізілген экономикалық реттеудің арқасында қол жеткізілген макроэкономикалық көрсеткіштерге тұрақтылық және жаңа сапалық сипат беру.
Бүгінгі күндегі қысқа мерзімді активтердің ұйым үшін маңыздылығынан туындайтыны ұйым құрылымының өзгеруі, өркендеуі қашан да болса оның есеп жүйесінің қайта құрылуымен, жаңаруымен бірге қалыптасады. Кез келген кәсіпорынға өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін белгілі бір мөлшерде қаржы көздері қажет.
Активтер оны сатып өткізу немесе сату үшін ұстау не болмаса кәсіпорынның операциялық қызметінің әдеттегі жағдайында пайдалану ұйғарылған кезде; кәсіпорында көбінесе коммерциялық мақсаттар үшін немесе қысқа мерзім ішінде болатындығы және есепті кезеңнің басынан бастап он екі айдың ішінде сатып - өткізілетіндігі болжанған кезде; ақша қаражаттары немесе пайдаланылуына шек қойылмайтын оның эквиваленттері түріндегі активтер ретінде танылған кезде қысқа мерзімді активтер ретінде есепке алынады.
Қазіргі кезде біздің мемлекетіміз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды, яғни отандық өндірісті дамытуға кірісе бастады. Ал отандық өндірісті, сол арқылы отандық өнімдердің ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекелестік қабілеттілігін дамытудың маңызды шарттарының бірі кәсіпорынның тиімі және бәсекеге қабылетті қызмет етуін қамтамасыз ету болып табылады. Қазіргі нарықтық жағдайда тек мынандай ғана кәсіпорын өміршен және бәсекеге қабілетті бола алады, егер де ол нарық талабын аса сауаттылықпен және компоненттіліктен анықтайтын, сұраныс талабын қанағаттандыратын өнімдерді өндіруді ұйымдастыратын және білікті қызметкерлерге жоғары табыспен, ең соңында, көп пайда табуды қамтамасыз ете алатын болса. Ал бұндай нәтижеге қол жеткізу үшін кез келген кәсіпорын ең алдымен өзінің шаруашылық-экономикалық қызметін дұрыс ұйымдастыра алуы және болашақ кезеңге нақты жоспарлар жасай білуі керек. Ал ұйымды тиімді басқарудың ең басты шарттарының бірі – ол оның қызметін кешенді, әрі терең талдау. Сонымен қатар, кәсіпорын тиімділігін көтерудін бірден бір жолы – кәсіпорын қызметін жан-жақты талдау болып табылады.
Қоғамда ұйымның шаруашылық-әкономикалық қызметін талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қажеттілік салдарынан туындайды: салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері – Алматы, 2011. – 255 б.
2. Родостовец В.К., Родостовец В.В., Шмид О.И. Бухгалтерский учет на предприятии – Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002. – 253 с.
3. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті – Алматы, 2002.
4. Бухгалтерский учет: Учебное пособие / Авт. В.Л. Назарова, под ред. С.С.Сатубалдина.– Алматы: Алматыкітап баспасы, 2011. – 624 с.
5. Проскурина В.П., Бухгалтерлік проводкалар – Алматы: ЖШС «LEM баспасы», - 2011. – 292 б.
6. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп ІІ том – Қарағанды: «Қарағанды полиграфиясы» АҚ, 2009. – 568 б.
7. 7 IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандарты
8. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі есеп: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Н.Қ. Мамыров. – Алматы: Экономика, 2005. – 310 б.
9. Кеулімжаев Қ. К. Қаржылық есеп. Алматы: Экономика, 2007.
10. V Рысқұлов оқулары «Жаһандану әлемдегі экономикалық жүйенің трансформациясы». Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде – Алматы: Экономика, 2010. – 776 б.
11. Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп туралы ҚР-ның 2007 жылғы 28 ақпандағы № 234 заңы.
12. 2 (IAS) Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарты
13. Проскурина В.П., Бухгалтерлік есеп «басынан бастап» балансқа дейін – Алматы: ЖШС «LEM баспасы», - 2010. – 374 б.
14. «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның Жарғысы
15. «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның Есеп саясаты
16. Тумасян Р.З., Бухгалтерский учет – Москва: Издательство «Омега-Л», 2010. – 883 с.
17. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп І том – Қарағанды: «Қарағанды полиграфиясы» АҚ, 2009. – 568 б.
18. Арабян К.К. Анализ бухгалтерской (финансовой) отчетности внешним пользователями – М. : КНОРУС, 2010. – 304 с.
19. Бабаев Ю.А., Комиссарова И.П., Бородин В.А., Бухгалтерский учет – Бухгалтерский учет. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2005. – 527 с.
20. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А., Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері, Алматы, 2006.
21. Жуйриков К.К., Раимов С.Р. Финансовый анализ предприятия – Алматы, 2003. – 225 с.
22. Дуйсембаев К.Ш. Қаржы есептілігін талдау - Алматы: Экономика, 2011. – 348 б.
23. Дыбаль С.В. Финансовый анализ: теория и практика. – СПб.: Бизнес-пресса, 2009. – 336 с.
24. Володина А.А. Управление финансами. Финансы и предприятий – М.: ИНФА-М, 2011. – 510 с.
25. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия – М: ИНФРА – М, 2009-536 б.
26. Шарипов А.Қ. Аудит – Алматы: Экономика, 2010. – 288 б.
27. Абленов Д.О. Қаржылық аудит және талдау: теориясы, әдіснама, практика – Алматы: Экономика, 2007. – 544 б.
28. Абленов Д.О. Қаржылық бақылау және басқарушылық аудит - Алматы: Экономика, 2007. – 544 б.
29. Сәтмырзаев А.А., Укашев Б.Е. Аудит теориясы - Алматы: Ұлағат, 2000.
30. Жақыпбеков С. Ішкі аудит – Алматы: Экономика, 2008 – 344 б.
        
        |МАЗМҰНЫ                                                           |        |
| | ... |4 |
|1 ... ... ... ... ... |7 ... Қысқа мерзімді активтердің түсінігі және маңызы |7 ... Ақша ... ... |10 ... Дебиторлық борыштардың танылуы және бағалануы |14 ... ... ... мен ... |16 ... ХҚЕС ... баланстың жасалуы мен ашылымдары |22 |
|2 ... ... ... ... ... КМҚК |27 ... ... МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРІНІҢ ЕСЕБІ | ... ... ... мұражайы көрме залымен» |27 ... -ның ... және ... ... | ... ... ақша ... есебі |31 ... ... ... борыштарының есебі |40 ... ... ... ... |47 |
|3 ... ... мұражайы көрме залымен» КМҚК | ... ... ... АКТИВТЕРІН ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ АУДИТІ |55 ... ... ... ... ... ... КМҚК |55 |
|-ның активтерінің құрамы мен құрылымын талдау | ... ... ... ... ... ... | ... -ның баланс өтімділігін және қысқа мерзімді ... |58 ... ... ... | ... ... ... активтер аудиті және ішкі аудит жүргізу барысы|71 |
| | ... |83 |
| | ... ... ... |86 ... |88 ... ... ... ... барлық салаларында
нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталғандықтан, қазіргі уақытта ҚР-
ның эканомикасының алдындағы маныздылығы өте жоғары ... бірі ... өз ... ... құрылымдық реформалардың және тиімді
жүргізілген экономикалық реттеудің ... қол ... ... ... және жаңа ... ... беру.
Бүгінгі күндегі қысқа мерзімді активтердің ұйым үшін маңыздылығынан
туындайтыны ұйым ... ... ... ... да ... оның ... ... құрылуымен, жаңаруымен бірге қалыптасады. Кез ... ... ішкі және ... ... жүргізу үшін белгілі ... ... ... ... оны ... ... ... сату үшін ұстау не болмаса
кәсіпорынның операциялық ... ... ... ... кезде; кәсіпорында көбінесе коммерциялық мақсаттар үшін ... ... ... ... және есепті кезеңнің басынан бастап он екі
айдың ішінде сатып - өткізілетіндігі болжанған ... ақша ... ... шек қойылмайтын оның эквиваленттері түріндегі
активтер ретінде танылған ... ... ... ... ... ... ... біздің мемлекетіміз бәсекеге қабілетті экономиканың
үлгісін ... ... ... ... мол ... салаларды, яғни
отандық өндірісті дамытуға кірісе бастады. Ал отандық өндірісті, сол ... ... ішкі және ... нарықтардағы бәсекелестік
қабілеттілігін дамытудың маңызды шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Қазіргі
нарықтық жағдайда тек ... ғана ... ... және ... бола ... егер де ол нарық талабын аса сауаттылықпен және
компоненттіліктен анықтайтын, ... ... ... ... ... және білікті қызметкерлерге жоғары ... ... көп ... табуды қамтамасыз ете алатын болса. Ал бұндай нәтижеге
қол жеткізу үшін кез ... ... ең ... ... шаруашылық-
экономикалық қызметін дұрыс ұйымдастыра алуы және ... ... ... жасай білуі керек. Ал ұйымды тиімді басқарудың ең ... бірі – ол оның ... ... әрі ... ... ... кәсіпорын тиімділігін көтерудін бірден бір жолы – кәсіпорын қызметін
жан-жақты талдау болып табылады.
Қоғамда ұйымның шаруашылық-әкономикалық қызметін ... ... ... ... өмірлік аса қажеттілік салдарынан туындайды:
салмақ, ұзындық өлшемін және ... ... ... субъектінің
мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді ... ... пен ... ... ... екіншісінен артық болуына қол жеткізбей
шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес. Қай уақытта болмасын бұл ... ... ... ... ... ... ... мен жалпы жағдайына сапалы талдау жүргізу және оны
бағалау талап ... ... ... ... Бүкіләлемдік сауда
ұйымына кіру қарсаңында, яғни отандық өндіріс орындары мен кәсіпорындардың
өндірген өнімдері халқаралық сапа ... сай, ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметіне талдау жүргізу және
талдаудың тиімді әдістерін қолдану-бүгінгі ... ... ... ... ... ... күнде еліміздің алдындағы басты мақсат әлемдегі бәсекеге
барынша қабылетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру,
сонымен қатар барлық заңды тұлғалардың қаржылық есептемесін халықаралық
стандарттарға көшіру қажет. ... ... ... мен ... ұйымда өнім өндіріп, жұмыстар орындау мен қызмет көрсеткенде
арта түседі және бәсеке-қабылеттілікке әсер ... ... ... ... да
бір қызмет түрімен айналысқанда да өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік
құнына кіретін материалдық шығындар ... ... ... ... ... нәтижесін жақсартып, нәтижесінде тауарлар мен қызметтердің
бәсеке қабылеттілігіне әсерін ... ... мен ... ... ... ... олардың абсолюттік және салыстырмалы өсуінің немесе ... ... ... береді, белгілі бір күнге активтерді
қалыптастыру көздерінің бар-жоғын және ... бір ... ... ... өзгеруін қарап отыруға мүмкіндік береді. Ұйымның қаржылық
тәуелсіздігі активтердің қалыптастыру ... ... ... ... ... активтерді қалыптастыру көздері шектеледі және
мемлекеттік кәсіпорын активтерінің қай бөлігі өзіндік капиталдың есебінен,
қайсысы – міндеттемелер ... ... ... ... ... – ұйымның қысқа мерзімді активтерінің есебі,
талдауы мен аудитін теориялық және тәжірибелік тұрғыдан зерттеу.
Алға қойылған мақсатқа қол ... үшін ... ... ... қойылған:
1. Қысқа мерзімді активтер түсінігі мен олардың ұйым қызметіндегі
маңыздылығын қарастыру;
2. Қысқа мерзімді активтерді ... ... ... ... ... ... ... «Жезқазған тарихи-
археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның есеп саясатына
сипаттама бере ... оның ... ... ... ... ... тарихи-
археологиялық мұражайы көрме залымен" КМҚК
4. «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК
-ның ... ... ... активтерінің, яғни ақша
қаражаттарының, қысқа мерзімді дебиторлық қарыздарының ... ... мен ... ... ... ... ... активтерге аудит жүргізуді ұйымдастыру
кезеңдерін қарастыру.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы - ... ... ... залымен» КМҚК -ның қысқа мерзімді активтердің есебі мен талдауын
ұйымдастыру ерекшеліктерінің қарастырылуы болып ... ... ... ... ... қысқа
мерзімді активтерінің есебі және аудиті жайлы берілген ... ... ... қолдануға ұсыну табылады
Зерттеу пәні – ұйымның қысқа мерзімді активтерінің есебі, ... ... ... ... объектісі - «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме
залымен» КМҚК болып табылады.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... ... қысқа
мерзімді активтерінің есебі мен аудитін реттейтін ҚР ... ... ... қазақстандық және шетелдік экономистердің еңбектері
алынды.
Практикалық маңыздылығы жүргізілген зерттеу нәтижесі бойынша берілген
ұсыныстар ... ... ... көрме залымен» КМҚК
тәжірибесінде пайдаланылуы мүмкін.
1 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Қысқа мерзімді активтердің түсінігі және маңызы
Актив деп ... ... ... ... игіліктері мен
құқықтарын, мүліктерін (заттарын) айтады. Олар ... ... ... нәтижесі болып есептелінеді. Кәсіпорындар мен ұйымдар өзінің
меншігіндегі активтерін сол ... ... өнім ... ... және жеке ... ... көрсету, яғни ұйымның алдағы уақыттарда
табыс табуы үшін пайдаланады.
Осы активтерді пайдалану арқылы алдағы ... ... ... мен ... ақшаларына тікелей немесе жанама түрде келіп
қосылып, оның көлемін (үлесін) арттырып отырады. Жалпы бұл ... ... ... ... ... ... емес қызметтері нәтижелерінде
пайда болуы мүмкін. Кәсіпорындар мен ұйымдардың активтерді пайдалану ... ... ... ... ... көрсету нәтижесінде;
Басқа активтерге айырбастаудың нәтижесінде;
Міндеттемелерді өтеу үшін пайдалану нәтижесінде;
Ұйымның ... ... ... ... ... нәтижесінде және тағы да басқа
операциялардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін.
Америка Құрама ... (АҚШ) ... ... ... ... Хенри Андерсон және Джеймс Колдуэлл – активтерді қаржылық активтер
және ... ... деп екі ... ... ... топқа, яғни қаржылық активтерге тез арада ақшаға
айнала алатын активтер жатқызылса, ... ... деп ... ... ... ретінде төленген төлемдер, материалдық
құндылықтар, үйлер мен ғимараттар, қозғалмайтын ... және ... ... ... [1, 82 ... іс ... қамтамасыз етудегі міндетті шарт – қолда
бар айналым қаражаттарының (айналым капиталы) ... ... ... – бұл ... айналым қорларын құру, пайдалану және үздіксіз
өндірістік процестер мен өнімді өткізуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... мәні – ... өндірістік процестердің
қажеттілігін қамтамасыз етудегі экономикалық рөлімен анықталады. Қысқа
мерзімді активтердің өндірістік ... ... рет ... ... ... айырмашылығы, ол тек бір ғана өндірістік кезеңде
қызмет етеді және өндірістік тұтыну ... ... ... құнын тікелей
дайын өнімге апарады.
Қысқа мерзімді активтердің құрылымы деп барлық жиынтығындағы ... ... ... ... ... ... ... талдау жасау және оны жетік білу маңызды мәселерінің
бірі болып саналады. Себебі, белгілі бір шамада қаржы ... ... не ол, не бұл ... ... ... ... берешек
үлесінің шамадан тыс артуы. Қоймадағы дайын енімдер, ... ... ... жағдайының нашарлағанын білдіреді. Дебиторлық берешек
осы ... ... ... қаражатты және оларды
дебиторлық пайдалануын, өзінің айналымдағы борышкерлерді ... ... ... ... ... ... өнімдер айналымдағы
айналым қаражатының оқшауланғанын, сату мөлшерінің, сонымен бірге пайданың
да азаюын ... ... ... ... ... құрылымын
оңтайландыру және олардың айналымын арттыру басты мақсатқа айналғаны ... ... ... ... мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз
қаржы жағдайына, өндіріс ... ... ... ... ... ... көлемі мен пайдасы төмендейді. Осы кезекте ... ... ... ... ... ... үшін ... шығынын жұмсау мүмкіндігі төмендейді.
Кәсіпорында айналым қаражатының ... ... ... ... және ... ... ... үйлестіру керек. Мұнда
қажетті мөлшерде өнімнің нақтылы түрлерін және оларды ... ... ... қажет. Кәсіпорынның жеке айналым қаражатының қажетілігін
есептеген кезде мыналарды еске алған жөн. Жеке ... ... ... ... тек ... ... қажеттілікті өтеу
ғана емес, сонымен қатар, кәсіпорынның негізгі қызметіне ... ... ... ... ... үй, ... және т.б. шаруашылықтар және
дербес баланста тұрмайтындар да өтелуі қажет.
Ұйымның қысқа мерзімді ... ... ... де ... ... ... ... менеджментінің міндеті өндірістік менеджмент және
маркетингтің міндетімен ... ... ... ... ... толассыз өндіріс процесін және өнімдерді сатуды ... ... ... ... ... ... ... барынша азайтуға
қызмет көрсету.
Қысқа мерзімді активтерді ... ... ... ... қажетті ақша
қаражаттарын, қысқа мерізмді инвестицияларды, шикізаттар мен материалдарды,
аяқталмаған өндірісті, болашақ кезеңдердегі шығындарды, ... ... ... ... Ұйым ... ... толассыз
өндіріс процесін және өнімдерді сатуды қамтамасыз етуге қажетті қысқа
мерзімді активтерге ... ... ... ... ... ... ... элементі олардың көлемі
ғылыми негізде оңтайластыру. Осы мақсатқа сәйкес өндіріс процесіне қажетті
қысқа мерзімді активтердің түрлеріне жұмсалатын ... ... ... шешіледі.
Нақтылы қорларға, ақша қаражаттарына және ... ... ... ... ... мерзімді активтерді мөлшерлеу
арқылы анықтайды.
Қысқа мерзімді ... ... ... дұрыс есептеудің
экономикалық маңызы бар, ... ... ... қаржы жағдайын
қамтамасыз етуге, тұрақты қажетті ... ... ... ... ... ... ... активтерді нормалаудың негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... байланысты түзетіледі.
Әрбір ұйымда қысқа мерзімді активтерді ... ... ... жатпайтын қажеттілікке шығын сметасына қатаң сәйкестікте
орындалады. Сол ... ... ... ... ара ... етіледі.
Қысқа мерзімді активтерді нормалау процесінде норма және нормативтер
жасалынады. Қысқа ... ... ... – бұл ... негізделген ақша қаражаттарының, қорлардың көлемі. Қысқа
мерзімді активтердің нормасы ... ... ... ... ... және құралдардың тозуға мықтылық нормасына, өндіріс
кезенінің ұзақтығына, жабдықтау жәе ... ... және ... ... [3].
Қазіргі жағдайда қысқа мерзімді активтердің нормалары ұзақ мерзімге
әрекет етпейді. Оларды ... ... ... ... ... құрылымдауға, технологияның өзгеруіне, бизнес-жоспардың
құрамына бағаның, тарифтердің және басқалардың өзгеруіне байланысты.
Активтер өздерінің ... ... ... екі ... бөлінеді:
Қысқа мерзімді активтер (бір жыл уақыт аралығында пайдаланылатын).
Ұзақ мерзімді ... (бір ... ... ... ... ... ... жағдайларда қысқа мерзімді ретінде сыныптайды:
1. Субъект активті сатуды ... ... ... ... цикл ... сатуды немесе пайдалануды ұйғарады;
2. Субъект негізінен активті сауда мақсаты үшін ұстап тұрады;
3. ... ... ... ... ... ... 12 ай ішінде
сатуды болжайды;
4. Бұл актив ақша құралдарын немесе міндеттемелерді есепті ... ... 12 ай ... өтеу үшін оны ... немесе
пайдалануға шектеу болатын жағдайларды қоспағанда, ... ... ... ... өзге ... ұзақ ... ... сыныпталады. Субъектінің
қалыпты операциялық циклі дәл анықталмаса, оның ұзақтығы 12 айға тең болып
қабылданады [4, 110 ... ... есеп ... ... қысқа мерзімді активтер
мынадай баптары бойынша жіктелінеді:
1. «Ақша қаражаты»;
2. «Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары»;
3. «Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... «Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер» [5, 21-58 ... ... ... өздерінің тез арада қысқа мерзімді
міндеттемелерді өтей ... ... ... ... ... ... ... салымдарын, түсуге тиісті қаражаттар мен
алынған вексельдерді жатқызуға болады.
Ал ұйымдар мен ... өз ... яғни ... ... активтері баяу (төмен) өтімділікті активтер ... ... баяу ... ... ... қатарына ұйымдар
мен ұйымдардың материалдық қорларын жатқызуға болады.
Қысқа мерзімді активтер ұйымның өтімділігі ең жоғарғы активтері болып
табылады, бұл ... ... ... ... анықтауға
болады, сол коэффициенттер сыртқы кредиторлар мен инвесторлардың ... ... ... ... қабылдауына бірден-бір себеп болады.
Ақша қаражаттарының ағымдағы, яғни қысқа мерзімді активтер ... зор. ... ең ... ... ... ақша қаражаттары ең
бірінші кезекті төлемдер ... ... өтеу ... ... көзі ... ... [5, 83 ... Ақша қаражаттарының сипаттамалары
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп 7 – ... ... ... ... IAS Халықаралық қаржы есептілігінің стандартының
талаптарына сәйкес жасалады да, ... ... ... ... ... ретінде ұсынылады. Аталған стандартқа ... ... ... ... есептер өзіне ақша қаражаттарындағы
өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... болған өзгерістерге бөліп, мекеменің есепті кезеңдегі
ақша қаражатының баламалары туралы ақпаратты қамтиды [6, 122 ... ... ...... ала ... ақша ... тез ... және олардың құны шамалы тәуекелге ұшырайтын қысқа
мерзімді, жоғары өтімді салымдар.
Ақша қаражаттарының ... ... және ... ... гөрі, ең алдымен қысқа ... ... ... Ақша қаражаттарының баламалары ретінде жіктелетін инвестиция ақша
қаражаттарының белгілі бір сомасы оңай айналысқа түсуі және құн өзгерісінің
шамалы ... ... ... ... әдетте инвестиция ақша
қаражаттарының баламасы ретінде, оның қысқа мерзімі, ... үш ай ... алу ... ... одан аз өтеу ... ... ... ғана жіктеледі.
Меншік капиталына ... ... егер ... негізінен, ақша
қаражаттарының баламалары болып табылмағанда ... ... ... ... дейін көп ұзамастан сатып алынған артықшылықты акциялары болған және
сатып алудың нақты күні ... ... ақша ... ... ... ... ... туралы есеп кезең ... ... ... ... ... ... операциялық,
инвестициялық қызмет немесе қаржы қызметі бойынша жіктей отырып ... ... ... ... пайдаланушыларға осы қызметтің
компанияның қаржы жағдайына әсер етуін, оның ақша ... мен ... ... ... бағалауға мүмкіндік беретін ақпаратты
қамтамасыз етеді. Бұл ақпарат сонымен бірге қызмет түрлері арасындағы ... ... үшін де ... ... – компанияның кіріс келтіретін негізгі қызметі және
инвестициялық және қаржы қызметінен айырмашылығы бар басқа қызмет.
Операциялық қызметтен ... ақша ... ... ... ... ... ... кредиттерді өтеу, операциялық
мүмкіндіктерді сақтау, дивидендтер төлеу және ... ... ... жаңа ... ... асыруға жеткілікті
болатын ақша қаражаттарының түсімін қамтамасыз ететін дәрежедегі ... ... ... қызметтен түсетін ақша қаражаттары қозғалысының мысалдары
мыналар болып табылады:
1. Тауарларды сатудан және ... ... ... ... Жалдаудан түсетін ақшалай түсімдер, қаламақылар, комиссиялық
сыйақылар және ... да ... ... мен ... ... үшін жеткізушілерге берілетін
ақшалай төлемдер;
4. Қызметшілерге және олардың атынан ... ... ... ... ... сақтандыру сыйлықтары мен талап
арыздары, жылдық жарналар және басқа да сақтандыру сыйақылары
ретіндегі ақшалай ... мен ... Егер ... тек ... немесе инвестициялық қызметтермен
байланыстырылмайтын болса, ақшалай төлемдер немесе ... ... ... ... пайдаға салынатын салық үшін
өтемақы;
7. ... ... ... ... ... келісім-шарттар
бойынша ақшалай түсімдер мен төлемдер.
Инвестициялық қызмет – ақша қаражаттарының баламаларына жатпайтын ұзақ
мерзімді ... мен ... да ... ... алу және ... ... ... ақша қаражаттары мысалдары ... ... ... ... ... емес және басқа да ұзақ мерзімді
активтер сатып алуға арналған ақшалай төлемдер. ... ... ... және ... негізгі құрал-жабдықтарына байланысты төлемдер
жатады;
2. Негізгі құралдар, материалдық емес және басқа да ұзақ ... ... ... ақшалай түсімдер;
3. Басқа компаниялардың үлестік немесе ... ... ... ... ... ... сатып алуға арналған
ақшалай төлемдер (ақша қаражаттарының баламалары ретінде
қарастырылатын осы ... үшін және ... ... ... ... ... басқалары);
4. Басқа компаниялардың үлестік немесе борыш құралдарын ... ... ... ... ... алған ақшалай
түсімдер (ақша қаражаттарының ... ... осы ... үшін және ... немесе
сауда мақсатына арналған ақшалай түсімдерден басқалары);
5. ... ... ... ... ... ... ... (қаржы компаниялары берген аванстық төлемдер ... ... ... тараптарға берілген ... мен ... ... ... ... (қаржы институттарының
аванстық төлемдері мен кредиттерінен басқалары);
7. Келісім-шарттар коммерциялық немесе сауда мақсаты ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда, мерзімді келісім-шарттар, опциондар
мен своптар бойынша ақшалай төлемдер;
8. Келісім-шарттар коммерциялық ... ... ... ... немесе түсімдер қаржы қызметі ретінде жіктелетін
жағдайларды қоспағанда, мерзімді келісім-шарттар, ... ... ... ақшалай түсімдер.
Қаржы қызметі – компанияның меншік капиталы мен заем ... мен ... ... әкеп ... ... ... ... капитал беретін инвесторлардың ақша қаражаттарының болашақ
түсімдеріне ... ... ... үшін ... Қаржы қызметінен
түсетін ақша қаражаттары қозғалысының ... ... ... табылады:
1. Акциялар эмиссиясынан немесе басқа да үлестік құралдардан түскен
ақша түсімдері;
2. Компанияның акцияларын сатып алу ... өтеу үшін ... ... ... ... ... ... заемдардан, вексельдерден,
қамтамасыз етілген облигациялардан, кепілдік және басқа да қысқа
мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... ... ақшалай өтеу;
5. Қаржылық жалдау бойынша ... ... үшін ... алушының
ақшалай төлемдері.
Операциялық қызметтен түсетін ақшалай қаражатты жасалу мақсатына,
сондай-ақ ақпаратқа қол жеткізу ... орай ... және ... ... екі ... ... ... көрсетуге болады.
Тікелей әдісте жалпы ақша түсімдерінің негізгі түрлері мен ... ... ... әдіс кезінде таза пайда мен залал ... емес ... ... ... кез ... ... қалдырылған немесе
есептелген өткендегі немесе болашақтағы ақша ... ... және ... ... ... ... ақша ... байланысты кірістердің немесе шығыстардың нәтижелері ескеріле
отырып ... ... ... ... ... ақша ... және ... төлемдерінің негізгі түрлері туралы ақпарат мыналардан алынуы мүмкін:
1. Компанияның есепке алу ... ... ... ... құнын (пайыздар және осы тәріздес кірістер
және пайыздар төлеміне ... ... және ... ... осы ... шығыстар түріндегі кірістер) мыналарды:
- кезең ішіндегі босалқылардағы және операциялық дебиторлық ... ... ... ... ... емес ... ... немесе қаржылық ақша ағындарының туындауына әкеп
соқтыратын басқа да баптарды ескере ... ... мен ... ... ... да баптарды түзету арқылы.
Жанама әдісті қолданған кезде операциялық қызметтен ... ... таза ... ... Кезең ішіндегі босалқылардағы және операциялық дебиторлық және
кредиторлық берешектердің өзгерістерін;
2. Тозу, бағалау міндеттемелері, ... ... ... ... ... ... ... бойынша іске асырылмаған
пайда мен залал, қауымдасқан компаниялардың ... ... ... ... ... ... емес баптарды ескере отырып;
3. Нәтижесі инвестициялық немесе қаржы қызметінен ақша қаражаттарының
қозғалысы болып ... ... ... да ... ... ... ... немесе залалды түзету арқылы анықталады [7].
3. Дебиторлық борыштардың танылуы және бағалануы
Дебиторлық берешек – сатып алушылардың немесе тапсырыс ... ... ... ... ... ... (жұмыс, көрсетілген
қызмет) үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелер. Ол ағымдағы (өтеу мерзімі
бір жыл бойы) немесе операциялық ... және ... емес ... ... ... ... басқа компанияның, жеке тұлғаның ақша
қаражаттарын, қызметтерін, ... және ... ... емес ... етуді қамтиды.
Бухгалтерлік есеп тұрғысынан қарағанда, тауарлардың тиелуі мен сатып
алушыға қаржылық және есеп айырысу құжаттарының ... ... ... танылады. Басты нәрсе-тауарларды, қызметтерді немесе жұмыстардың сату
уақытысын анықтау болып табылады. Ондай сатылған ... үшін ... ... ... ... ... табыс көрсетілетін болса сәйкесінше
салық төлеу қажет. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... де мүмкін [8, 94 б.]
Дебиторлық берешектер алынуға тиісті шоттың төлену мерзіміне немесе
күтілген қарыздың ... ... ... күніне қарай ... ... - ... берешектердің төлену мерзіміне қарай жіктелуі
Бухгалтерлік баланста дебиторлық берешек екі топқа бөлінеді: «Қысқа
мерзімді дебиторлық берешек» және ... ... ... ... Егер
өтеу мерзімі есепті мерзімнен кейін 12 ай болса қысқа ... егер ... ... болса ұзақ мерзімді болып табылады.
Туындау сипатына байланысты ... ... ... ... cурет - дебиторлық берешектердің туындау сипатына қарай жіктелінуі
Қалыпты дебиторлық берешектер-бұл ұйымның өндірістік бағдарламаларын
орындау барысында, сондай-ақ ішіндегі есеп ... ... ... ... ... ... жатады. Ұйымда бұл берешектер көбінесе
есеп беруге тиісті тұлғалардың қарыздары, төлеу ... әлі ... ... ... үшін сомалар жатады.
Аяқталмаған дебиторлық берешектерге есеп ... және ... бұзу ... есеп жүргізуде ... ... ... ... ... ... жоғалу және
талан-таражға салудың нәтижесінде туындаған операциялар жатады.
Дебиторлық берешектер Халықаралық қаржылық есептілік ... ... ... ... ... ... ... ұйымға, мекемеге немесе компанияға тиесілі сома ретінде алынады.
Ол шот фактуралармен ... да ... ... ... [9, 114 б].
Жоғарыда келтірілген жағдайларға ... ... ... ... ... мен жұмыстарды сату барысында пайда болады.
Сонымен қатар дебиторлық берешектердің ... ... ... олар ... ... ... Cаудалық дебиторлық берешек;
2. Саудалық емес дебиторлық берешек
Саудалық дебиторлық ...... ... ... тауар мен көрсетілген қызмет үшін сатып ... ... емес ... ...... басқа түрлері
нәтижесінде (субьект қызметкерлеріне немесе филиалдарына ... ... ... ... ... арналған дивиденттер мен проценттер,
үкімет органдарына салықтарды қайтару жөніндегі тілек-талап және басқалар
пайда болады.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... ... үшін ... ең ... болып ұзақ мерзімді дебиторлық берекшектер
болып табылады. Соның ішіндегісі саудадағы дебиторлық ... ... ... ... өнім ... ... жұмыстың орындалып, қызметтің атқарылғандығын көрсетеді.
Дебиторлық қарыздың пайда болуы, қаржының ... ... ... Сонымен қатар, қарыз сомасының азаюы, көп жағдайда жақсылық
нысаны болып саналмайды, ... ақша ... ... үшін ... ... ... әлі сатылмаған дайын өнімдер үшін шығындалғандығын
керсетеді. Дебиторлық қарыздарды өз уақытында ... ... ... ... болуын қамтамасыз етуге қажетті шарт.
Бухгалтерлік есепте кредиторлық қарыздың да, дебиторлық қарыздың да
өтелуін өзара есептесу туралы актінің негізінде ... ... ... ... осындай дебиторлық қарыздың есептен шығарылуы байқаусыз
жасалады, мүмкін, 3 жыл күте тұрып, содан кейін ... ... ... ... ... ... алу ... болар еді. Бұл сондай-ақ жылдық
жиынтық табысқа жатқызылған міндеттемені есептен ... ... ... ... ... ... есептен шығарған басқа кәсіпорын
үшін де бұндай есептен шығару пайда алып келмейді.
Дебиторлық қарыздың едәуір сомасы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Жылдан жылға
өтетін дебиторлық қарыздың және бір уақыттағы зиянның ұзақ уақыт болуы
кәсіпорынның ... ... ... ... оның ... ... ... есебінен өмір сүретіндігін дәлелдейді. Қаржылық
талдаудың әдістерін қолдану ... ... ... ... ... ... әсер ететіндігін жеткілікті түрде
толық ашып көрсете алады.
Есептесу тәжірибесі көрсеткендей, шоттардың бір бөлігі өз уақытында
төленеді, бір ... ... ... ... ... төленеді және қалған бөлігі төленбей қалып, дебиторлық ... ... ... ... ... ... анағұрлым сәтті
болып саналған кәсіпорындар да банкротқа ұшарап жатады. Кейбір жағдайларда
бұл дебиторлық және ... ... ... ... ... ... және кредиторлық қарыздармен әр түрлі айла-амалдар
пайдаланылған кездегі әдейі және қасақана жасалған банкроттық жағдайлары да
белгілі. ... ақша ... ... ... қарыздары бар бір
кәсіпорын бюджет немесе басқа кредиторлардың алдында кепіл шартында басқа
кәсіпорынмен ... ... ... жабдықтар, транспорттар, үйлер,
ғимаратгар және т.б. түріндегі негізгі ... ... ... ... ... ... ... орындамай тұрып кепіл мүлігін басқа
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Кәсіпорын өзінің қарызын өтей алатын сатудан ... ... ... ... қарыз үмітсіз болып саналады.
Алайда заңдармен осынай әдістерге тиісті баға берілген және қасақана ... ... ... ... ашып ... бойынша шаралар да
анықталған [10, 648 б.].
4. Қорлардың жіктелуі мен бағалануы
Қорлар - қалыпты қызмет ... ... ... ... сату ... ... ... қызмет көрсетулері кезінде пайдалануға арналған
шикізат немесе материалдар ... ...... ... қызмет барысында сатуға арналған;
2. Осындай сату үшін өндіру процесіндегі;
3. Өндірістік процесте немесе қызметтер ... ... ... ... ... материалдар нысанындағы активтер [11, 82 б.].
Қорлар – өндіріс циклінде қолданылатын әр ... ... ... ... ... ... ... құнын өндірілетін өнімге толық
аударады.
Қорлар шаруашылық ... ... ету ... сонымен қатар
өздерінің физикалық және химиялық құрамына қарай бөлінеді. Көпшілік
жағдайда сипаты мен пайдалану бағытына ... ... ... ... мен ... ... ... материалдар, сатып алынған
жартылай фабрикаттар, қалдықтар (қайтарылған), отын, ыдыс және ыдыстық
заттар, қосалқы бөлшектер.
Негізгі материалдар өндірілетін өнімнің материалдық негізін құрай
отырып, оның құрамына ... ... ... металл және т.б.). Көмекші
материалдар негізгі материалдарға қарағанда өндірілетін өнімнің заттық
негізін құрамайды. Олар негізгі материалдардың өзгеруіне белгілі бір ... ... ... клей, лак және т.б.) не болмаса өндірістік
үдеріске катысады. Көмекші материалдарға сонымен қатар әр түрлі химикаттар,
жағатын, сүртетін, жөндеу және тағы баска да ... ... ... және ... бөлу ... шартты болып саналады
және ол өндірісте пайдаланылатын әртүрлі материалдардың көлеміне байланысты
болады.
Көмекші материалдардың ішінде (оларды пайдалану ерекшелігіне және
олардың құндарына байланысты да) отын, ... ... ... ... бөлу ... [11, 110 ... қорлар келесі екі өлшемнің ең кішісімен бағалануы тиіс:
1. Өзіндік құнмен;
2. ... ... таза ... ... құнына міндетті түрде сатып алуға, қайта өңдеуге
жұмсалған барлық ... және ... ... ... және ... дейін жеткізу мақсатында жұмсалған шығындар жатады.
Қорларды сатып алуға ... ... ... алу ... ... салықтары мен басқа да салықтар (ұйымдар кейіннен салық органдары
арқылы өтейтін ... ... ... ... ... ... және объектіні сатып алумен тікелей байланысты шығыстар
жатады. Сауда жеңілдіктері, төлемдерді қайтару және басқа да ... ... ... ... шығындарды анықтаған кезде шегеріп тасталады.
Қорларды қайта өңдеу шығындарына еңбекақы төлеуге жұмсалған тікелей
шығындар сияқты өнім бірліктерімен ... ... ... ... қоса, оларға шикізаттан дайын өнім жасап шығару кезінде орын алған
тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... Тұрақты үстеме өндірістік шығыстар амортизация мен үйлерге қызмет
көрсету және жабдықтар мен әкімшілік-басқару ... ... ... ... ... ... өзгеріссіз болып қалатын жанама
өндірістік шығындар болып ... ... ... ... ... ... шығындары мен еңбектің жанама шығындары сияқты ... ... ... немесе тікелей дерлік тәуелді жанама
өндірістік шығыстар болып табылады. ... да ... ... ... ... ... ... және жай-күйіне байланысты деңгейдегі олардың өзіндік құны ғана
жатады. ... ... ... ... өндірістік емес үстеме шығыстарды
немесе нақты ... ... ... ... ... ... қатысты болуы мүмкін.
Төменде қорлардың өзіндік құнынан алынып тасталатын және ... ... ... ... ретінде танылатын шығындардың мысалдары
келтірілген:
1. Шикізаттың, жұмсалған еңбектің нормативтен тыс ... ... ... ... ... Олар тек ... ... келесі кезеңіне көшу үшін осы
өндірістік процесте қажет болмағанда ғана ... ... ... ... ... ... және ... дейін жеткізуге
байланысты емес әкімшілік үстеме шығыстар;
4. Сатуға жұмсалатын шығындар.
Егер осы қорлар зақымдалған болса, егер олар толығымен немесе ішінара
ескірген ... ... ... сату ... төмендесе қорлардың өзіндік құны
өтелмеуі мүмкін. Сонымен қоса сатуды аяқтауға немесе ... ... ... шығындар ұлғайған жағдайда, қорлардың өзіндік құны
өтелмеуі мүмкін. Қорларды өзіндік құнынан ... ... таза сату ... ... ... тәжірибесі активтер алынуы сатудан немесе пайдаланудан
күтілетін сомадан жоғары есептелмеуі керек деген пікірге сай келеді.
Қорлар әдетте баптар бойынша ықтимал таза сату ... ... ... ... кейбір жағдайларда ұқсас немесе бір-бірімен байланысты
баптарды топтаған қолайлы болуы мүмкін. Осындай жағдай ... ... ... ... пайдалану бірдей, географиялық аймақта шығарылған
және сатылатын және осы ассортименттің басқа ... ... ... ... мүмкін емес бұйымдардың бір ассортиментіне жатқызылатын босалқы
баптарға тән болуы мүмкін. Қорларды, мысалы, ... ... ... ... немесе географиялық бөліктегі барлық Қорларды жіктеу негізінде
есептен шығару қолданылмайды. Қызмет ... ... ... ... ... сату ... ... әрбір жеке қызмет бойынша
топтастырады. Осылайша, осындай әрбір ... ... ... бап ... шикізаттар мен басқа да материалдар, егер олар кіретін
дайын өнім ... ала ... ... оның ... құны немесе одан жоғары
құнда сатылатын болса, өзіндік құнынан төмен ... ... ... ... ... төмендеуі дайын өнімнің өзіндік құнын өткізудің
ықтимал таза ... ... ... артатынын көрсететін болса, шикізат
өткізудің ықтимал таза ... ... ... шығарылады. Мұндай жағдайларда
шикізатты алмастыруға арналған шығын ... ... таза ... ... ең ұтымдысы болып шығуы мүмкін.
Әрбір келесі кезеңде өткізудің ықтимал таза құнын бағалау ... ... ... ... ... ... ... есептен шығару
қажеттігін туғызған жағдайлар жойылған ... ... ... өзгеруіне байланысты өткізудің таза ... ... ... дәлелі болса, жаңа қаржылық жағдай туралы есептік құнды
екі өлшемнің - өзіндік құн мен қайта қаралған өткізудің ... таза ... ең аз ... ... келтіру үшін есептен шығарудың тиісті сомасы
қайтарылады ... ... ... ... шығару мөлшерімен шектеулі).
Бұл, мысалы, өткізудің ... таза құны ... сату ... ... ... ... бабы ... кезеңде әлі өткізілмей қалған,
ал оның сату бағасы өсіп кеткен кезде болады.
Қорлардың ... құны екі ... ... ... өнім-алғашқы
жөнелтілген өнім (ФИФО) немесе орташа өлшемді құн әдістерінің көмегімен
анықталады. Ұйым ... және ... ... пайдалануы жағынан ұқсас
барлық қорлар үшін ... ... ... ... міндетті.
Әртүрлі сипаттағы немесе пайдаланудағы ... үшін ... ... ... ... ... мүмкін [12].
Қорларды басқару үшін оларды бағалау жұмысы жүргізіледі. Ал бағалау
үшін келесі әдістер пайдаланылады:
1. ФиФО әдісі;
2. Арнайы ... ... ... құн әдісі.
ФИФО әдісі – материалдық қорларды бағалау кезінде олардың ... ... ... ... құны ... ... ... болып
табылады. ФИФО әдісі материалдық құндылықтардың ... ... ... құнды береді және жүйеленген, объективті болып саналады. Бұл әдіс
қағидасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... шығыс етіледі деп есептелінеді.
ФИФО әдісінің ... – ол ... даму ... ... ... ... Қорлардың баға өскенге ... ... яғни таза ... ... ... болғанымен, ұйым ағымдағы
баға өскен кезде өткізу бағасын көтеруге тырысады. Сәйкесінше, ... ... кері ... болады.
ФИФО-ны қолдану құндар ағынын нақты өлшемдер ағынына барынша
жақындатады. ... ... ... ... ағымдағы нарықтық құнына
жақындауы, ал таза ... ең ... ... ... ... қорлардың өзіндік құнының төмендеуі оны пайдалану ... ... Бұл, ... бағалардың өсу кезеңінде, яғни есептеудің бұл
әдісі олардың ... ... ... жоғары таза пайда берген кезде
байқалады. Әдетте, ФИФО бір ... ... ... ... ... ... мен ... бағаларында қолданылады.
Арнайы есептеу әдісі – бірін-бірі алмастыра алмайтын ... ... ... мен ... өзіндік құнын бағалауға
арналған. Бұл әдіс әрбір материалдық құндылықтың сипатын ерекшелейді және
кез келген ... ... ... ... ... күнін,
сатылған материалдардың өзіндік құнын, ... ... ... қорлардың
құндарын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл әдісті қолдану кезінде материалдық
қорлардың құндарының қозғалысы олардың физикалық қозғалысымен сәйкес келіп
отырады. ... бұл әдіс ... ... және құндық айналымын толықтай
сәйкестендіретін жалғыз әдіс болып табылады [13, 95 ... ... ... ... ... ... ... және ерекше
тұтынушылық қасиеттеріне ... ... ... ұсақ ... алуы ... ... тұратын тауарларды шығаратын және сататын
компанияларда қолданылады. Бұған ... әуе және су ... ... ... ... ... ... сату мысал бола
алады.
Арнайы есептеу ... ... ...... негізгі
қағидаларының бірі-өзіндік құнға жатқызылған шығындар мен ... ... ... ... келу ... едәуір нақты жүзеге
асырылуын қамтамасыз ететіндігінде. Алайда, аталмыш әдіс жоғары еңбек
сыйымдылығымен ерекшеленеді, себебі әрбір сәйкестендірілген ... ... ... барлық кезеңінде, яғни сатып алғаннан ... ... ... ... ... Оны ... және ірі ... өндірістерде,
бункерлік шикізаттар сақталатын компанияларда қолдану өте күрделі әрі
қымбат. ... бұл ... ... ... ... ... т.б. сияқты сәйкестендірудің әр түрлі техникалық құралдарының
көмегімен жойылады. Аталмыш әдісті қарастыру үшін ... ... ... тек сандық емес, сонымен қатар бағалық (сатып алу бағасы бойынша)
есебін де жүргізуі керек.
Орташа құн әдісі – қорлардың бағасы ай ... ... ... ... ай ішіндегі келіп түскен материалдар бағасының қосындысы
бойынша есептелген орташа бағаны анықтайды. Бұл ... ... ... ... ... ... құны ... жалпы құнын
(есепті мерзімінің басындағы баланс пен сатып алынғаны) жалпы санына бөлу
(есепті мерзімінің басындағы баланс пен сатып ... ... ... шығысы (сатылуы) осы алынған орташа ... ... ... ... сатылған өнімнің жалпы өзіндік құнына қосылады.
(Қ б.б + Қ а.б) / (Қ б.с + ... ... Қ б.б - ... бастапқы бағасы;
Қ а.б - ай бойы келіп түскен қорлардың ... б.с - ... ... ... а.с - ай бойы ... ... ... саны.
Орташа құн әдісінің артықшылығы болып сатып алу ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандырып отырады,
сонымен қатар сатылған корлардың партиялық есебін жүргізудің қажеттілігі
болмайды [12, 55 б.].
Осы әдістерге мысал ... ... 2011 ж. 1 ... қор қалдықтары
мынадай болды:
«Материалдар» шотында (1200 бірлік 100 ... – 120000 ... ... ... ... ж. 3 маусымда 300 бірлік алынды 120 теңгеден 36000 теңгеге;
2011 ж. 7 маусымда 200 бірлік алынды 130 теңгеден 26000 ... ж. 20 ... 500 ... ... 140 ... 70000 теңгеге;
2011 ж. 25 маусымда 650 бірлік алынды 150 теңгеден 97500 теңгеге;
Маусым ішінде түскені – ... 1650 ... 229500 ... ... ... ... – 2150 бірлік.
1. ФИФО (бірінші түсті - бірінші сатылды)
Жұмсалған материалдардың өзіндік құны:
1200 бірлік × 100 теңге = 120000 ... ... × 120 ... = 36000 ... бірлік × 130 теңге = 26000 теңге;
450 бірлік × 140 ... = 63000 ... ... 245000 ... ... ... 700 ... 50 бірлік 140 теңгеден = 7000 теңге.
650 ... 150 ... = 97500 ... ... ... құн әдісі – есепті кезең басында бар болған және осы кезең
ішінде иелікке алынған немесе өндірілген ... ... ... ... + 229500 ... : (1200 ... + 1650 бірлік) = 349500 :
2850 =122,6316 теңге/бірлік.
2150 бірлік × 122,6316 теңге/бірлік = 263658 теңге;
700 бірлік × 122,6316 теңге/бірлік = 85842 ... + 229500 – 263658 = 85842 ... ... ... әдісі.
Есепті кезеңнің соңында өткізілген түгендеу қорытындысы бойынша
қоймада бірінші түскен ... 210 ... ... 70 ... 240 ... және ... қалдықтан 180 бірлік, төртіншіден 240
бірлік және бастапқы қалдықтан 180 бірлік қалғаны анықталды:
700 ... ... 180 ... × 100 = 18000
210 теңге × 120 = 25200;
70 бірлік × 140 = 9800;
240 бірлік × 150 = ... 89000 ... ... ... ... үшін есеп жасалды:
1200 бірлік + 1650 бірлік – 700 ... = 2150 ... ... ... + 229500 ... – 89000 ... = 260500 теңге.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің әр түрлі әдістерді таңдау, қорларды
бағалау мүмкіндігі бар, бірақ әдіс таңдалғаннан ... ол ... ... ... ... соң ... қолданылуы тиіс. Алайда материалдаң түрі
үшін бір ғана әдісті қолдануға болатынын есте ... ... ... ... ... есеп ... ... Егер түйінді негіз
болған жағдайда әдісті өзгертуге ... ... ... ... есеп ... түсініктеме хат-жазбада түсіндірілуі тиіс [13, 196
б.].
1.5 ХҚЕС ... ... ... мен ... ... қаржылық есептілігінің міндетті үлгілерінің бірі.
Баланстың ... ... ... ... бір ... ... яғни
есепті жылдың соңында ашу, басқа есептілік формалары компанияның жағдайын
есепті мерзім басында мінездейді. Тарихи көз ... ... ... ... ... құрастырылған.
Баланс 60-шы жылдары сыртқы пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... мен шығындары туралы есебіне
назар аудара бастады. Үлгермелі компаниялар өздерінің жоғары ... ... ... туындады [31, 64 бет].
Инвесторларды, компаниялардың акцияларының өте қысқа ... ... алып ... ... 70-ші жылдардағы инфляциямен ... ... ... етті. Кредиттік жағдайдың ... ... ... ... - ші ... ... шешім отандық тәжірибеде үлкен ауқымды орын
алды.
Кіріспен шығындар есебінен балансқа ауысу, компания оның ... ... ... ... ... ... ... болса, ендігінде капиталды ұстануға назар аударылуы.
Мұндай жайғасым көбіне бухгалтерлерге қарағанда ... ... ... ... ... ... ... алаңдаты.
Бухгалтерлердің назары, кірістермен шығындар ... ... ... теориясында болатын.
Бірнеше кезеңдегі шығындардың танылымы, компанияның жалпы экономикалық
нәтижесіне әсер етпейді. (мысалы: амартизация)
Қаржылық есептілік, ... ... ... үшін ... ... және ... ... шешімдерді қабылдауға.
Баланс компанияның, өтімділік көрсеткіштерін, қаржы тұрақтылығын,
кірістерді ... ... ... ... өтеу және
девиденттерді бөлуін айқындайды.
Баланс компанияның ақша қаражаттарының туындауы мен қозғалысын
бағалайды.
Баланстың өтімділігі - компанияның ... ... ... ... ... мінездейді, болашақ кезеңдегі кірістер ағымын
айқындайды.
Баланс өтімділігі компанияның ... мен ... ... ... ... түсінігі, баланс өтімділігнен жоғары.
Баланс үлгілері:
Қандайда есептілік атауынан басталады. Көп компаниялар, бұл рәсімдеуді
толығымен ұстанбайды. ... ... ... ... ... ... кетейік.
1) Есептілікті ұсынатын компанияның аталуы:
- компанияның атауы толығымен ұсынылған құжаттармен сәйкес болуы
қажет (сертификаттар, ... ... ... атауы оның заңды
статусын көрсету (акционерлік қоғам, серіптестік және т.б) қажет.
2) Есептіліктің атауы:
- құжаттылықты "Баланс" деп ... ... ... ... ... жай - күй туралы ... ... ... ... есеп ... сәйкес орындалады, яғни ... ... ... ... мерзімі, есепті жылдың соңғы күні.
Баланс негізгі үш компоненттен тұрады:
- компаниямен бақыланатын активтер;
- компанияның өтеуге тиісті міндеттемелер;
- ... ... ... ... ... ... ХКЕС (IAS) ... қажетті элементтерді ұсынады. Компания
басшылығы баланстың көлденең және тік ... және ... ... ... ... ... ... баптармен тақырыпшалары
бойынша, компанияның қаржылық жағдайына шынайы ... ... ... ... ... ұлғаю және өтімділігі бойынша
орналасқаны ... ... ... ... жалпы сомаларын
айқындауға болады.
Ең маңыздысы, пайдаланушыларға қосымша тізімдеме ақпараттары, басқа
шешімдерін ... ... ... ... ... тек жалпылама көрінісі
айқындалады. Элементтердің ... ... ... ... ... өтімділікпен қоса, элементтердің ... ... ... ескеру қажет.
1. активтердің табиғи мәнділігі мен өтімділігін;
2. компания қызметіндегі атқарымдылық мәні;
3. міндеттемелердің сомалары, табиғи мерзімділігі.
Мінездемесі мен атқарымдылық ... ... ... ... ... ... әр ... негіздерде жүзеге асырылады.
16 XҚЕС (IAS) ... мен ... ... ... ... түрлі негіздерін толығымен ... ... ... түзу ... ... ... етеді.
Баланстағы элементтерді ағымды және ұзақ мерзімдіге бөледі. Мұндай
жіктеу ... ... ... мен ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. (ағымды ... ... ... ... активтер мен міндеттемелер компанияның бір жылдан кем уақыт
аралығында, есеп беру кезеңінен бастап, операционды ... ... ... ХҚЕС (IAS) ... ... есептік ұсынатын банктер мен сақтандыру
компанияларында, жіктеулерге айрықшылық өзгешіліктер беріледі.
Компанияның қысқа мерзімді ... ... есеп ... ... ... ... жіктелуі өте маңызды. Активтер келесі
жағдайда ағымды болып танылады:
- копанияның операционды кезеңінде қолайлы жағдайда сатуға болатын
активтер;
- есепті ... ... ... ... ... активтер және
сатылу мерзімі жиырма ай арасы болу қажет;
- қолдануға шектелмейтін ақша қоры ... ... ... ұзақ мерзімді болып табылпды. Активтердің ағымдылығын
айқындайтын екі жол бар;
активтер мен міндеттемелердің ... ... және ұзақ ... ... ... мен ... ... қызметіндегі атқарымдылық мәні;
2. міндеттемелердің сомалары, табиғи мерзімділігі.
- мерзімдік өтімділік ... ... ... ... ... ... ... операциялар);
- операционды кезеңділігі бойынша, компанияның ресурстары ... ... бір ... ... болуы.
Компанияның операционды кезеңі, алынған ... ... ... мен ақша ... ... ... ... құралдары
мен жылдам айырбастамалы ақша қаражаттарына айналуы.
Ағымды активтерге: операционды мерзімдегі қорлар, сатып алушылар мен
тапсырыс берушілердің ... ... ... ... ... ... есепті кезеңнен асқан жағдайды айналыстағы активтер.
Нарықтағы бағалы қағаздарды ... деп ... егер ... 12 ай ... ... ... ... алып келсе. Басқа кезең
жағдайында ұзақ ... ... ... мен ... ... мен шоттардағы
қалдықтар. Шоттарда қалдықтар 12 ... аса ... ... ... ... ... ... қарыздар мен запастар - алдын-ала жасалған шығындарда ағымды
активтер ретінде жіктелуі және компанияның бір айналымдық кезеңінде жүзеге
асырылатын ... ... ... ... 12 ... жоғары
болса,онда есептілікті қосымша түсіруіме хаттамалар ... ... ... ... мен ... ... ... уақытылы өтей алса,
тұлғалардың дебиторлық қарызды ағымды болып танылады [14, 19 бет].
Акционерлердің ...... ... ... баланста,
капиталдынң кему сомасы ретінде айқындалады.
Егер қарыздар, баланстың бір бабында көрсетілсе, есептілікте анықтама
хаттамалары ретінде ұсынылады.
Талаптамалар ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелер, ал кредиторларда ағымды ... ... ... ... салумен және сақтандыру негізінде болады.
Осыған байланысты қарыздар ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелерге жіктеледі.
Қаржылық активтер- бұл топтама бойынша ... ... ... ... жыл аралығында сатылатын ұзақ мерзімді активтер, 12 ай ... ... ... ағымдағы активтерден ағымды міндеттемелерге
жіктелді. ... ... ... ұзақ ... активтерін сатады.
Мұндай операциялардың есебі 5 ХҚЕС (IAS) -ке ... ... ... ... - ... қысқа мерзімді деп
танылады:
- компанияның операционды кезең уақытында өтелуі:
- есепті мерзім кезеңінен 12 ай мерзім ішінде ... ... ... ұзақ ... деп ... ... белгілі кезеңдегі қысқа мерзімді міндеттемелер,
баланстың тиісті баптарында айқындалуы қажет.
Кейнге ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелер
ретінде танылу тиіс. Міндеттемелер негізінде уақыт айрмасы болған жағдайда,
есепті жылдың ... ... ... 12 ХҚЕС (IAS) ... талабы бойынша
есептеледі
Кейбір міндеттемелер, қысқа мерзімді міндеттемелердің талаптарына сай
бола тұрып, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ұзақ мерзімді қаржыландыруларда айқындалады.
Міндеттемелер келесі жағдайларда ұзақ мерзімдерге жіктеледі:
- қаржылық есептілік кезеңінде, ссуда берушінің келісімі бойынша
сақталмаған талаптамаларға компаниядан ... ... ... ... ... ... ұсынылады:
- рұқсат етілген және нақты акциялардың саны номиналды ... ... ... ... ... ... бекітілген номиналды құннан жоғары сатылған
нәтижесі;
- резервтер, бөлінбеген кіріс, шығынды ... ... және ... ... ... ... бөлімнің толық құрамы, біріншісі капиталдық қозғалысы туралы есеп,
екіншісі, есептіліктегі қосымша түсініктеме хаттамалар.
Ақпараттарды ашу
Баланстағы ... ... ... ... ... мен атқарымдылығына байланысты.
Жоғарыда аталған факторларға байланысты, баптарды бөлектеудің негізі
анықталады.
Әр баптарды ашу, ... ... ... ... ... 16 ХҚЕС (IAS) ... жіктеледі;
б) дебиторлық қарыздар сатып алушылар мен тапсырыс берушілер, басқа да
топтар, байланысты тараптардың қарыздары, төлемдермен басқа да ... ... 2 ХҚЕС (IAS) ... ... топтарға бөлінеді: тауарлар,
өндірістік жеткізілім, материалдар, аяқталмаған өндіріс және дайын өнім;
г) резервтер ... ... ... да баптар, компанияның
операцияларына сәйкес жіктеледі.
д) ... мен ... ... ... кластары негізінде,
эмиссионды түсім және шығысқа өлінеді.
Компания баланс пен ... ... ... ашуы қажет:
Акционерлік капиталдаң әр класстарына:
- айналымға рұқсат етілген, акция шығындары;
- толық төлем жасалынған және шығарылған акциялардың саны,
шығарылған ... ... ... төленбеген;
- жыл басы мен соңындағы акция айналымы;
- акциялардың құқығы, жай және артықшылығы бар акциялардың
девиденттерінің төленуі мен жіктклуі;
- опционға және ... ... ... ... шарт ... акция.
Әрине қазіргі таңда басқа салалар сияқты ... ... ... ... ... ... өзгерістерді ескере отырып, әртүрлі ішкі
және ... ... ... мен ... ... ... Бұл ... кәсіпорындарға бірдей емес. Сондықтан әр ... ... ... және меншік формасына сәйкес қатысты және тиімді әдістерді
қолдануы мүмкін. Қандайда болмасын әдістердің әдетте ... ... ... ... ... ХҚЕС ... ... өз
кәсіпорынының ерекшелігіне мән бере ... ... ... әдіс ... ... ... ... Келесі тарау да біз енді
кәсіпорынға қаржы – экономикалық сипаттама бере отырып ондағы ... әдіс ... ... ... ... мұражайы
көрме залымен» КМҚК -НЫҢ ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ
АКТИВТЕРІНІҢ ЕСЕБІ
2.1 «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен»
КМҚК -ның ... және ... ... ... ... КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК алғашқы
мемлекеттік тіркеу күні келесідей сипатталады: 19.08.2004 жылғы № 1 ... ... ... ... ... ... ... КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК қайта тіркелінді. Осы ... ... ... ... ... ... орын ... жеке балансы, банк
мекемелерінде есеп айырысу мен басқа да шоттары, ... ... ... ... бар.
«ЖЕЗҚАЗҒАН ТАРИХИ-АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ МҰРАЖАЙЫ КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК өзінің
қызметінде Конституциямен, ҚР Азаматтық кодексімен, «Акционерлік ... ... ... да ... актілермен, Акционерлік қоғам жарғысымен
басқарылады.
Жезқазған тарихи – өлкетану мұражайы 1978 жылы ашылған. Ол ...... ... ...... ... негізінде
құрылған. 1983 жылы мұражайға қазіргі Алашахан даңғылы бойынша ... ... ... ... мен ... ... С.Т.Бүкіров, А.Д.Лобас, К.И.Садвакасов, ... ... және т.б. өз ... ... 2006 ... қалалық көрмемен біріктірілуі болып, көрме залы бар Жезқазған
тарихи – ... ... деп ... өзгертілген.
Мұражайдың жалпы аумақ көлемі – 940 ... қор ... – 129,2 ... қоры 25 ... ... сақтау бірліктерін қамтиды, олардың бір бөлігі
аса тарихи құндылыққа ие, ... ақ ...... ауданының танымал
тұлғаларына жататын сирек ... және ... ... ... ... төрт ... ... палеонтология, табиғат,
археология мен «Сарыарқа ... ... ... ... ... мен Жезқазған ауданының танымал суретшілері, қолданбалы өнер
шеберлерінің жұмыстары ұсынылған экспозициялық – ... зал мен ... ... ...... ... ... – зал бар.
Палеонтология залында келушілердің қызығушылығын құнды палеонтологиялық
табыстары тудырады: алып ... ... ... ... – 35 млн. жыл ... ... ... тістері (эоцен, 50 – 32
млн.жыл бұрын), өсімдіктер мен ... ... (395 – 340 ... ... ... ... тапсырылған тас мүсіндер, Жошы
ордасы қонысынан жез тиын, Ұлытау ауданындағы Шотқара ескі қаласынан алтын
алқалар, ... ... ... ... ... ... ... сияқты қызықты экспонаттар ұсынылған. Мұражай қызметкерлері
Ә.Марғұлан атындағы Археология ... ... ... ... ... ... металлургтердің  қола дәуіріндегі Талдысай
мекені мен Ұлытау ауданындағы ...... ... ...... ... ... қатар Қызылорда облысы, сақтық Шірік – Рабат
қорғанын зерттеуде белсенділік танытуда.
«Тарих – біздің істеріміздің қазынасы» ... ... ... бар: ... ... ... хандығының құрылуы», «Аймақтың ХІХ – ХХ ғасырлардағы
кен игерулері», ... ... ... ... Бұл ... діни ... сирек кездесетін кітаптар (Құрандар)
мен қолжазбалар ұйымдастырылған, ... ... XVIII – ХІХ ... тарихы, ХХ ғасыр 30 – 50 жылдардағы Қазақстан тарихы бойынша кітаптар
ұсынылады. «Павел Буре» фирмасының қабырға ... ХХ ... 50 – ... ... ... композитор Ж.Сейіловтың зағип жандарға арнап
шығарған жазу машинкасы қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... мен «Сарысу өзенінің шығанағы» диорамаларында Қожамқұлов ... ... ... жазылған облыстың табиғаты мен жануарлар әлемі
туралы әңгімелер айтылады. Тарих залында Абылай хан, ... ... ... ...... ... ... өкілдерінің
дауыстарын естуге болады.
Мұражай залдарында аймақтың тарихи және сәулет ескерткіштерінің айтарлықтай
нақты макеттері ... ... (ХІІ ... ... (ХІІ – ХІV
ғғ.), Жошы хан (ХІІІ ғасыр), Бескүмбез (ХІХ ... ... ... ... мен ... ... символы – Монумент (2005
жыл).
2010 жылы мұражай қоры жаңа көрме қойылымдарымен ... ... ... ... ұйымдастыру барысында және қала бойынша
экспонаттарды жинастыру нәтижесінде жеткізілген. Сондай ... ... мен ... ... ... ... топтама, корей
диаспорасы өкілдерімен берілген 1937 жылғы қол сағаты, 50 – ... ... ... ... Г.Құттыбаев пен
С.Маргаренконың жеке жиынтықтары, «Чернобыль апаты» ... ... ... – ағартушылық қызмет аясында мұражай қызметкерлері Ұлытау ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырады, әдебиеттанушылар, ақын – жазушылар, жергілікті
әртістердің қатысуымен театрландырылған экскурсия – қойылымдар, ... ... ...... өткізіледі. Мұражай қабырғасында үнемі
«Қаламыздың көшелеріндегі олардың есімдері», «Жезқазған ... ... ...... ... ... «Әйел –
көшбасшылар: жетістікке жету формуласы», «Менің жүрегімдегі ана бейнесі»
атты тақырыптық ... ... ... 2010 жылы ... ... ... ... – драма театры тарихының арнайы
залы ашылған болатын. Бұл ... ... ... ... театр
тарихы хронологиясын әртүрлі материалдар мен құжаттар көрсетеді.
Қаржылық нәтижелер көрсеткіштері Мұражай ... ... ... сипаттайды. Олардың ішінде ең негізгілері болып
кәсіпорын экономикасының дамуының ... ... ... көрсеткіштері
табылады.
Пайданың өсуі өз - өзін қаржыландыру үшін, өндірісті кеңейту үшін,
әлеуметтік мәселелерді шешу үшін және ... ... үшін ... ... қалыптастырады. Пайданың есебінен
бюджет, банктер және ... да ... мен ... ... бір ... өтеледі.
Мекеменің есеп саясаты бухгалтерлік есепті жүргізуге, ... ... және оның ... ... міндеттерін
бөлуге, бухгалтерлік есепті жүргізудің қолданылатын ... ... ... және ... ... ... тұлғаларды анықтайтын
елеулі мәселелерді қамтиды. Мұның барлығы бухгалтерияның жұмысын ретке
келтіруге, ақпарат ... ... ... оны дәл ... және жүйелендіруге мүмкіндік беріп, есептілікті жасаған ... ... ... [19, 481 ... ... негізі бухгалтерлік есеп болып табылатындықтан
ұйымдарды тексеретін аудиторлар бухгалтерлік есептеме нақтылығымен ... ... және ... жетілдіру мақсатындағы шығындарды,
қаржыларды жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды, ... ... ... ... үшін ... ақпараттар алу және қызмет ... ... ... ... ... іс-шараларды іске асыру
үшін тексерудің арнаулы әдістері мен тәсілдерін қолдана білу керек.
Аудиторлық қызмет негізгі ... ... ... ... ... ... КӨРМЕ ЗАЛЫМЕН» КМҚК -нің қаржылық
– шаруашылық қызметі төмендегі ... 1-де ... ... ... ... - ... көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер |2011 жыл |2012 жыл ... |
| | | | ... |% |
|1 ... сату мен |1305141 |1440530 |135389 |110,4 |
| ... ... | | | | |
| ... кіріс, мың теңге | | | | |
|2 ... ... |1860 |2000 |140 |107,5 |
| ... саны, адам | | | | |
|3 ... ... ... |15258602,5 |981810,5 |107 |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
|4 ... ... |2186024 |2086615,5 |-99408,5 |95,5 |
| ... | | | | |
| ... ... ... мың | | | | |
| ... | | | | |
|5 ... ... теңге |701,7 |720,3 |18,6 |102,7 |
|6 |Қор |0,091 |0,094 |0,003 |103,3 |
| ... ... | | | | |
|7 |Қор ... ... |10,9 |10,6 |-0,3 |97,2 |
|8 ... өзіндік құны, |845473 |803122 |-42351 |95 |
| |мың | | | | |
| ... | | | | |
|9 ... ... мың ... |459668 |637408 |177740 |138,7 ... ... шығыстары, мың |176554 |173127 |-3427 |98,1 |
| ... | | | | ... ... ... ... |484192 |185839 |162,3 |
| | | | | | |
| ... | | | | ... |Корпоративтік табыс |- |- |- |- |
| ... ... ... | | | | ... ... ... |298353 |484192 |185839 |162,3 ... ... ... |1540673 |1667254 |126581 |108,2 ... ... мерзімді |0,6 |0,7 |0,1 |117 |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... |35,2 |44,2 |9 |125,6 |
| ... % | | | | ... |Активтердің табыстылығы,|1,5 |2,2 |0,7 |147 |
| |% | | | | ... ... ... |3,2 |5 |1,8 |156,3 |
| ... | | | | ...... ... ... ... есеп мәліметтері негізінде |
|құрастырылған ... ... ... мұражайы көрме залымен» КМҚК
бойынша қор қайтымдылығы есепті жылды өткен жылмен салыстырғанда жоғарлады.
Қор ... ... ... ... ... ... ... тиімді қолданыста екендігін дәлелдейді, яғни
ұйымның рентабелділігі жоғары болады, ал ... қор ... ... ... ... көрсеткіші керісінше, шығарылған 1 теңге өнімге қанша
өндіріс ... құны ... ... Қор ... ... ... үшін тиімді деп есептеледі
Ұйымда қор сыйымдылығы 10,9 теңгеден 10,6 теңгеге азайған.
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы ... ... КМҚК -да ... мен ... ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда 135389
мың теңгеге жоғары.
Жұмысшылардың саны 140 ... ... ... ... бір ... ... өнім көлемін көрсетеді. Қашалықты көрсеткіш жоғары болса
соншалықты тиімді, еңбек ресурстары тиімді ... және ... ... табыстылығы (0,7%) мен меншікті капитал табыстылығы (1,8%)
өткен жылдармен салыстырғанда жоғары.
Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру ісіне қатысты талаптардың орындалуын
барынша толық және ... ... ... ету үшін «Жезқазған
тарихи-археологиялық ... ... ... КМҚК төмендегідей ішкі
құжаттарды әзірлеп бекітіп отырады:
1. БЕжЕД туралы ереже;
2. ... ... есеп және ... ... ... ереже;
3. Ұйымның Бас бухгалтері мен БЕжЕД қызметкерлерінің лауазымдық
нұсқаулықтары;
4. Филиалдың Бас бухгалтері мен ... ... ... лауазымдық нұсқаулықтары;
5. Іс-қағаздарын жүргізу жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді түгендеу ісін жүзеге асырудың ... ... ... ... ... талаптар;
7. Негізгі құралдарды, материалдық емес ... ... ... есеп айырысуларды, инвестицияларды,
ақшалай қаражаттарды, төлемдік және ақшалай құжаттарды, ... ... және ... ... ескеріліп отыратын
өзге активтер мен міндеттемелерді түгендеу;
8. Ішкі бақылау жүйесі [15].
2. Ұйымның ақша қаражаттарының есебі
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы ... ... КМҚК ... ... ... туралы есеп беруінде ақшалай қаражаттардың
құрамын көрсетіп және сомалардың ... ... ... ... ұсынады.
Қай саладағы кәсіпорындар мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында
басқа заңды және жеке ... ... ... белгілі. Сол
уақыттардағы операциялардың барлығы ... ... есеп ... ... ... ... Ал ақша ... есеп айырысу белгілі бір
заңға сәйкес жүргізілуді кажет етеді. Біздің ... ... ... мен ... ... есеп ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банк мекемесі белгілеген ... мен ... ... ... ... ... төмендегілерден тұрады:
1. Кассадағы қолма - қол ұлттық валютаның есебі;
2. Кассадағы қолма - қол шетелдік валютаның есебі;
3. Есептесу шотындағы қаржының есебі;
4. ... ... ... ... Жолдағы ақша қаражатының есебі [13, 15 б.].
Кәсіпорындар мен ұйымдарда ақшалар арқылы есеп айырысу ... ... ... мыналарды басшылыққа алу керек:
Ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларын толық және уақытылы дер кезінде
есептеу.
Кәсіпорындар мен ұйымдардағы ақшалардың ... және ... ... ... ... ... ... бақылау, кәсіпорынның ақшаларының кіріске
алынуы мен шығыс етілуін дұрыс есептеу.
Ақша қаражаттарын сақтау, қабылдау, мен беру үшін ... ... ... ... ... ... – материалдық жауапты адам.
Ол касса операцияларын жүргізу тәртібімен ... ... ... ... ... ... ақшалары мен ақша қаражаттарын
(пошта маркалары, ... баж ... ... және т.б)
сақтауға және қолма-қол есеп ... ... ... ... тиіс. Касса
арнайы жабдықталған әрі күзет-өрт дабыл құралдарымен жарақталған ... ... ... ... бөлмелерінде сақталуымен қатар,
оларды банк ... ... және банк ... ... ... де ... етуге міндетті. Кәсіпорын басшылары ақша
каражаттарын сақтау және тасымалдаудың тиісті сақтық шараларын ... ... ... ... ... ... Касса есігі
операциялар жүргізіліп жатқан кезде ішкі ... ... ... ... ... жоқ ... ... бөлмесіне кіруге рүқсат етілмейді.
Ұйымның барлық қолма-қол ақшалары мен бағалы қағаздары, әдетте,
сейфтерде немесе ... ... ... сақталады, олар касса жұмысы
аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... ... пен мөр ... өзінде болады, оларды белгі бір жерлерде қалдыруға,
бөтен адамдарға ... не ... ... алынбаған көшірмелерін жасауға
тыйым салынады.
Есепке алынған көшірмелер кассир мөрлеп ... ... ... тағы ... ... ... ұйым ... сақталады. Кассада осы
ұйымға тиісті емес қолма-қол ақшалар мен басқа да құндылықтарды сақтауға
тыйым салынады.
Кассирге ... ... ... ... үшін материалдық
жауапкершілік жүктеледі. Кассир ұйымға қасақана немесе өз міндетіне бейжай
әрі ... ... ... ... ... үшін де ... материалдық
жауапкершілікті өз мойнына алады.
Кассалық операциялардың есебі «Қысқа мерзімді активтер» деп аталатын
синтетикалық шоттың бірінші ... ... ... қолма-қол
ұлттық валюта № 1010 «Кассадағы ақша қаражаты» шотында ... ... ақша ... ... ... екі ... ... ақшаның түсуі (кіріс);
2. Кассадан ақшаның шығуы (шығыс);
Ұйымының кассасына қолма-қол ақша қаражаттарының түсу жолына келесілер
жатады:
1. Банктен ... ... ... мен ... берушілерден түсім түрінде (орындалған
жұмыс, көрсетілген қызмет);
3. Несие беретін немесе басқа ұйымдардан түскен несие немесе қарыз
түрінде;
4. ... ... ... ... қайтарылған аванс немесе қарыз
және т.б.
Ұйымның кассасынан ақша қаражаттары келесі мақсаттар үшін ... ... және ... ... ... ... ... төлеуде;
4. Әлеуметтік сақтандыру бойынша жәрдемақы;
5. Ұйым жұмысшыларына (қызметкерлеріне) ... ... ... ... ... сатып алуда;
7. Жеке жеңіл автокөлікті пайдаланғаны үшін өтемақы төлеуде және т.б.
Қолқа-қол ақша ... ... ... ... рәсімдеу мен есебі келесідей бастапқы құжаттар нысаны бойынша
жүргізіледі:
1. Кассалық кіріс ордері (ү. № КО-1);
2. Кассалық шығыс ... (ү. № ... ... және шығыс кассалық құжаттарды тіркеу журналы (ү. № КО-3);
4. Кассалық кітап (Ф. № КО-4);
5. Кассир ... және ... ... ... алу ... (ү. № КО-
5) [16, 105 б.].
Кассалық операциялар қолма-қол ақша қабылдаған соң бас бухгалтер немесе
өкілетті тұлға қол қойған кассалық кіріс ... (ү. № КО-1) ... ... ... ... ... ... және басқа да
шоттардан және ... ... ... ... ... ... қызметкерлер қарызын төлеуі және т.б.) келіп түседі.
Ұйым банктен колма-қол ақшаларды кассирдің ... ... чек ... ... ... ақшалардың келіп түсуін бас бухгалтер және
кассир қол қойған кіріс ... ... ... ... ... ... оларға бас бухгалтер немесе оған
уәкілетті тұлғамен және ... қол ... ... ... немесе
кассалық аппараттың чегімен куәландырылған квитанция ... ... ... күні және ... да ... ... ... қатар
ақшалар не үшін алынғаны көрсетіледі.
Кассадан қолма-қол ақшаларды беру шығыс кассалық ордерлер (ү. № ... ... ... рәсімделген төлем ведомостері, шоттары, ақшаны беру
туралы өтініштер және ... ... ... ... ... ... ... қою арқылы жүргізіледі. Олар басшылармен
және бас ... ... оған оған ... ... қол ... ... беру ... құжаттарды бухгалтерия береді. ... ... ... ... ... мен ... ұйым ... етілген қолы бар болған жағдайларда шығыс кассалық ордерлерге қол
қою міндетті ... ... ... кассалық ордері бойынша немесе оны
алмастыратын құжат бойынша жеке түлғаға бергенде кассир алушының ... ... ... ... ... ... ... және қайда
берілгенін ордерде жазып, алушыдан қолхат алып ... Ақша ... ... тек өз қолымен сиямен ... ... ... алынған
соманы: теңге - жазумен, тиын - санмен көрсетіліп жазылады.
Кассир ақшаны тек шығыс кассалық ... ... ... ғана ... Егер акша ... ... берілсе, онда ордердегі алушының аты-
жөнінен ... ... ... беру ... ... ... Егер ... беру ведомостер бойынша жүргізілсе, онда ақшаны
алғандығы туралы қолхаттың алдында кассир: «сенімхат бойынша» деген ... ... ... ... ... ... ... төлеуді кассир төлем (есептеу-төлем) тізімдемелері бойынша, әр
алушыға шығыс кассалық ордерін жасамай жүргізеді.
Төлем тізімдемесінің титулды (басты) бетінде ... ... ұйым ... бас ... немесе оған уәкілетті тұлғаның рұқсат беру туралы қолдары
қойылады.
Ол жерде, сонымен қатар, ақшаны беру мерзімі мен ... ... ... ... ... беру мерзімі өтіп кеткеннен кейін
(әдетте үш ... ... ... ... ... алмаған тұлғаларының аты-
жөнінің тұсына кассир «Депонирленген» штампын басады және депонирленген
сомалардың реестрлерін түзеді.
Тізімдемелер ... ... ақша ... ... сомасына шығыс
кассалық ордерін жазады.
Кассалық кіріс және ... ... ... ... ... ... ... Аталған құжатқа түзету енгізуге, өшіруге жол берілмейді.
Құжаттан қателік табылса, қайтадан жазу керек немесе ... ... ... ... ... ... ... қол қойып растап, түзетілген күнін
көрсетеді [1, 92-94 ... ... және ... ... ... үшін «Кіріс және шығыс
құжаттарын тіркеу журналы» (ү. № КО-3) ... ... және ... жеке-жеке журнал ашылады.
Хатталған кассалық кіріс және шығыс құжаттары ... ... (ү. № ... ... ... кітаптың парақтары нөмірленіп, тігіліп, кәсіпорынның
мөрі басылып, басшысы мен бас бухгалтері қол ... ... ... ... есе жүргізетін әр мекемеде бір ғана кассалық кітап болуға тиіс.
Кассалық кітаптың жыртылатын бөлігінің парағы кассалық ... ... оның ... осы ... ашылған № 1 журнал ... ... ... ... жыртылмайтын бөлігі кітапта қалады және тексеру
құжаты ... ... ... ... ... ... кассирдің
есебі болып табылады. Кассирдің есебі күнделікті жасалады.
Күн сайын жұмыс күнінің аяғында кассир күні ... ... ... ... ақша қалдығын келесі күнге ... ... ... есеп ... ... ... ... бетті кіріс
және шығыс құжаттарымен қоса, кассалық кітапта ... ... ... айналымы аз болса кассирге есебінен 3, 5, 10 ... бір ... ... ... [13, 17 б.].
Ұйым кассасындағы ақша есебінің біртектес ... ... ... ... 2-ші кестеде көрсетілген:
Кесте 2
Кассадағы ақшалар шоты бойынша негізгі операциялардың ... ... ... ... ... ... | | |
| | ... ... |
| 1 | 2 | 3 | 4 |
| 1 | ... ... түсуі: | | ... | ... ... өтеу ... |1010 ... |
| ... | | ... | ... ... ... |1010 |1610 ... | ... банктік шоттардан |1010 |1060 ... | ... ... ... |1010 |1030 ... | ... ... ... ... үлесі)|1010 |5020 ... | ... ... ... |1010 |3520 |
| ... | | ... | ... ... ... ... |1010 |6010 |
| ... ... | | |
| 2 | ... ... ... |1010 |6280 |
| ... ақшалардың артығы | | |
| 3 | ... ... ... | | ... | ... ... ... берілген |1250 |1010 ... | ... ... ... берілді|1250 |1010 ... ... ... | ... ... және ... |3350 |1010 |
| ... төленді | | ... | ... мен ... |1250 |1010 |
| ... ... өтеу | | ... | ... берілді |1610 |1010 ... – [13, 17 б.] ... көзі ... ... ... ... бухгалтерлік есеп тіркелімдеріндегі ақша қаражаттарының
қалдығы келесі айдың 1-жұлдызына анықталады. ... ... ... ... ... сәйкес келуге тиіс.
Кассада сақталатын ақша қаражатын түгендеу ... ... кем ... ... жүргізіледі. Түгендеуді мекеме басшысы тағайындаған комиссия жүргізеді.
Түгендеудің қорытындысы Қолма-қол ақша қаражатын түгендеу актісімен (ү. ... ... ... ... ақша кассаға кіріске алынады, ал кем шыққан
ақша кассирден өндіріледі [13, 17 б.].
Бухгалтерияда ... ... ... жүргізу үшін арнайы
регистрлерді қолданады: 1010 ... ақша ... ... ... ... дебеттік айналымдардың көмекші ведомосьтері немесе
қолмен немесе машинамен орындалған жинақтаушы регистрлер. ... ... ... ... ... ... жыртылмалы беттері болады,
олардың ... 1010 ... ақша ... шотымен
корреспонденттелетін әр синтетикалық шотар бойынша жинақтайды.
Ай соңында 1010 ... ақша ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру аркылы келесі айдың
басына қолма-қол ... ... ... Оны ... ... салыстырады. Ұйым басшылығы анықтаған мерзімдерде кассадағы қолма-
қол ақшаларды түгендеу жүргізіледі, оның ... ... ... ... ... ... ... қажетті бос ақшалай қаражаттарды
сақтау және қолма-қол (салт) ақшасыз есеп айырысу арқылы қажетті төлемдерді
жүргізу үшін мекемелер өздеріне қызмет ... банк ... ... ... ... ... пен клиент арасында депозит (салым) қабылдау және
шартта, заңда көзделген және банк ... ... ... ... қолданылатын клиентке банктік қызмет көрсетуге
байланысты банктік операциялар ... ... ... ... ... ... теңгемен де, шетелдік валютамен де ашуға және
жүргізуге болады және олар ... ... және ... ... ... және ... ... тұлғалар мен заңды түлғалардың,
заңды тұлғалардың оқшауланған бөлімшелерінің (филиалдар мен өкілдіктерінің)
банктік есепшоттары.
Корреспонденттік есепшоттар - банктердің және ... ... ... ... ... ... банктік есепшоттары.
Банктік есепшоттарды ашу, ақшалай қаражаттарды сақтау және ... ... және жабу ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банктің нормативтік-құқықтық кесімдерімен белгіленеді.
Банктік есепшот ... ... ... және ... ... кезде банк клиенттің пайдасына түскен ақшаны қабылдауға, клиентке
немесе үшінші адамдарға тиісті ақша ... ... ... ... ... ... және ... есепшот шартында көзделген басқа да қызмет
көрсетуге міндеттенеді.
Банктік ... ... ... ... ... ... кезде банк салымшыдан
ақша (салым) қабылдауға, ол ... ... ... шартына көзделген
мөлшерде және тәртіппен сыйақы ... және де ... осы түрі үшін ... және ... ... шартында көзделген талаптармен және
тәртіппен салымды қайтаруға міндеттенеді.
Банктік салым шарты бойынша ... ... ... ... ... салымшының өз атына не белгілі бір үшінші адамның ... ... ... ... ... банктің клиенттері болып саналады [17, 55 б.].
Қолма-қолсыз есеп айырысу операцияларын жүргізу кезінде банк ... ... ... ... анықтайтын негізгі құжат
- олар ... ... Әр ... ... осы ... ақшаның
қозғалысымен байланысты барлық құжаттарда көрсетілетін нөмір беріледі.
Есеп ... ... ... ... қозғалысы төлем
құжаттарымен рәсімделеді, оларға ақшаны ... ... ... ... ... және ... жатады. Ақшаны кіріс етуге хабарлама
банкте қолма-қол ақшаларды беру кезінде қолданылады [1, 97 б.].
Чек. ... есеп ... ... ақша алу ... шот иесі ... арнаулы тапсырыс-бланкісін пайдаланады. 25-50 чек бір чек кітапшасына
біріктірілген. Чек бір дана ... ... ... ... бірінші
бетінде сома жазбаша түрде жазылып, ақша ... ... аты, ... ... күні, ұйымның атауы, есеп шотының нөмірі мен СТН ... ... ... ... ... мақсатқа алынатыны, чекте көрсетілген
адамның жеке төлқұжатының деректері жазылады. Сонымен ... ... ... ... ... түбірі толтырылады. Толтырылған күннен
бастап 10 күн ішінде чек заңды болып саналады. ... ... ... Егер қателікке жол ... ... чек ... тасталып,
«жойылды» деген жазбасымен сақтау мерзімі ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей) [13, 20 б.].
Төлем тапсырмаларымен есеп ... ... ... ... ... ... (ақшалай қаражатты алушы)
пайдасына ақша аудару ... ... ... ... ... ... яғни банк көрсетілген соманы алушылардың шотына ... ... ... тауарлық-материалдық құндылықтарға, атқарылған жұмыс пен
қызметтерге ақы төленеді; жасалған келісім ... ... ... төлем
жасалады; салық пен бюджеттік міндеттемелер төленеді.
Төлем талап-тапсырмасы ақша ... ... ... ... көрсетілген қызметке ақы төлеу туралы көрсетілген
талапты растайтын құжаттар негізінде ... ... ... [17, 64 ... ... ... шоты бойынша негізгі операциялардың шоттар
корреспонденциясы
|№ |Операцияның мазмұны ... ... |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... шотқа келіп түскен | | |
| ... ... | | ... ... мен тапсырысшылардың қысқа |1030 |1210 |
| ... ... ... | | |
| ... есебінен түскен ақша | | ... ... мен ... келіп |1030 |3510 |
| ... ... ... ... ... | ... ... алынған қысқа мерзімді несиелер|1030 |3010 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... келіп түскен ақша: | | |
| |- ... ... |1030 |1110 |
| |- ұзақ ... |1030 |2010 |
|2 ... ... шоттағы ақша | | |
| ... ... | | ... ... өзге де ... жеткізіп, | | |
| ... ... және | | |
| ... ... ... | | |
| ... есебінен аванстық төлем | | |
| ... |1610 |1030 |
| |- ... ... |2910 |1030 |
| |- ұзақ ... | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| |- ... ... |3010 |1030 |
| |- ұзақ ... ... ағымдағы бөлігі|3040 |1030 |
| |- ұзақ ... |4010 |1030 ... – [5, 18 б.] ... көзі ... ... ... ... (ағымдық) шоты бойыша операциялар 1030 «Ағымдағы банктік
шоттардағы ақша қаражаттары» ... ... ... оның ... ... ... ... ал кредитінде олардың шығыс етілуі
көрсетіледі және бұл операция 3-ші кестеде көрсетілген.
Есеп айырысу шоты бойынша ... ... ... №2 ... (1030 ... ... ... және №2 тізімдемеде (1030 шотының
дебеті бойынша) жүргізеді. Компьютерлік өңдеу ... 1030 ... мен 1030 ... талдауы жүргізіледі.
Бұл шотта сонымен қатар кәсіпорынның шетел валютасындағы ... да ... ... бухгалтерлік есептің базалық
валютасы қазақстандық теңге болып табылады. Бұл дегеніміз, валюталық
операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... жазылу керек дегенді білдіреді. Егер операция қандай да бір ... ... ... онда ... есеп үшін ... соманың
теңгелік баламасы қолданылады. Шетел валютасын теңгеге қайта ... ... ... ... кезінде және басқа елдерде филиалдары
мен өкілдіктері бар ұйымдар қаржылық есептіліктерін дайындауы ... ... ... есеп үшін өздері орналасқан елдің ұлттық
валютасын қолданады. Сондықтан, отандық ұйымның қаржылық есептілігіне
осындай филиалдар мен өкілдіктердің қызметінің мәліметтерін қосу үшін ... ... ... есептеу қажет. Дәл осындай жағдай ұйымның ортақ
қаржылық есептілігін дайындау кезінде туындайды: бұл жерде ұйым ... ... ... ... де қосады. Бухгалтерлік есепте шетел
валютасын теңгеге қайта есептеу үшін валюта айырбастаудың нарықтық ... ... ... ... курсы-белсенді нарықта белгілі
бір валютаға сұраныс пен ұсыныстан туындайтын бір валютаны екінші валютаға
айырбастаудың арақатынасы. Валюталық курс көптеген факторлардың әсерінен
өте жиі өзгеріп ... ... ... ... ... ... жасау күніндегі валюта айырбастаудың нарықтық курсын қолданып
теңгеде танылады және көрсетіледі. Операцияны жасау күні болып қаржы
есептілігіндегі операцияны тану күні ... [1, 98-99 ... ... жасалған операциялардың нәтижесінде пайда болып
отыратын ақшалай қаражаттардың ағымдары шетел валютасындағы сомаға ақшалай
қаражаттар ағымының пайда болу күніне ... ... және ... валютасының
арасындағы айырбас бағамын қолдану арқылы «Жезқазған тарихи-археологиялық
мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның ... ... ... ... ... ... ... компанияның ақшалай қаражаттарының ағымы
ақшалай қаражаттар ағымының пайда болу күніне қарсы есептік және шетел
валютасының арасындағы айырбас бағамдары бойынша ... ... ... валютасында көрсетілген ақшалай қаражаттар ағымы қаржылық
есептілікте 21 ҚЕХС ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл жуықтап ... ... ... ... айырбас бағамын пайдаланып отыруға мүмкіндік береді. Мысалы, ... ... ... ... ... шетел валютасымен жүргізілген
операцияларды жазу үшін немесе еншілес шетелдік компанияның ... ... ... ... үшін ... болады. Алайда 21 ҚЕХС
еншілес ... ... ... ... ... ... ... есеп беру күніне қарсы айырбас бағамын қолдануға рұқсат етпейді
[15].
3. Ұйымның дебиторлық ... ... ... мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның Есеп
саясатында ... ...... сату мен қызметтерді ұсынудың
нәтижесінде пайда болатын алуға ... ... мен ... ... ... борышқа сонымен қатар жалдау төлемдері, ... ... ... бойынша қосып есептелген алуға арналған өзге де ... ... ... көрме залымен» КМҚК күмәнді
талаптардың ... ... ... ... мойындайды және дебиторлық
борышты ... әрі – ... ... ... ... тастаумен көрсетеді.
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК күмәнді
борыштар бойынша резервті күмәнді борыштардың ... мен ... ... келесідегідей есептік баға беруін қолданумен төлеу
мерзімдері бойынша шоттарды ... алу ... ... жоспарлы түгендеу
мен ДБ сомаларының дұрыстығы мен негізделгендігін тексерудің нәтижелеріне
қарап ... Өзі ... ... ... ... ДБ – ... ДБ сомасының
0%-ы;
2. Төлеу мерзімі 30 күнге дейін кешіктірілген ДБ – ... ... ... ... ... 30 күннен асып 90 күнге дейін кешіктірілген ДБ
– осындай ДБ сомасының 10%-ы;
4. Төлеу мерзімі 90 күннен асып 120 ... ... ... ... осындай ДБ сомасының 25%-ы;
5. Төлеу мерзімі 120 күннен асып 360 ... ... ...... ДБ сомасының 70%-ы;
6. Төлеу мерзімі 360 күннен асып кешіктірілген ДБ – осындай ДБ
сомасының 100%-ы.
ДБ-ны ... ... ... жыл ... қазанның 1-іне қарсы
бухгалтерлік ... ... ... ... ... дұрыстығы
мен толықтығын тексеру мақсатында ... ... ДБ ... мен ... ... ... ... қаңтардың 1-іне қарсы,
сәуірдің 1-і мен шілденің 1-іне қарсы есеп айырысуларды түгендеу жөніндегі
нұсқаулықтың талаптарына сәйкес жүргізіліп ... ДБ ... ... және ... мен ... ... ... түрінде
ресімделген, дұрыс жіктемеленгенін растау ретінде ДБ ... ... ... толықтай көрсетілген, өздеріне тиісті түрде қол қойылған
және бекітілген қорытындылары «Күмәнді қарыздар бойынша ... ... ... ... үшін ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес талап ету
мерзімі өтіп кеткен ДБ ... ... деп ... және ... ... құрылған резервтің есебінен шығынға жазылып отырады. ... ... ... резервтегі қаражат үмітсіз қарыздарды шығынға
жазу үшін жеткіліксіз болған жағдайда ... ... ... кезеңнің
шығындарына жазылады және пайда мен залал туралы есеп ... ... мен ... баға ... болған жағдайда күмәнді
берешек кез келген уақытта көрсетілген мерзімнен бұрынырақ ... ... ... ... кез ... түрдегі шығынға жазу әрекеті «Жезқазған
тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -да бекітілген рәсімдерге
сәйкес жүргізіледі.
Баланстан шығынға ... ... ... есебі арнайы журналда 007
«Төлеуге қабілетсіз дебиторлардың шығынға ... ... ... шотында жүргізіліп отырады.
Бұрында үмітсіз қарыз ретінде шығынға жазылған ДБ өтелген жағдайда
төмендегідей жазбалар енгізіледі:
1. Егер ... ... ... бір кезеңде өтелген ... ... ... ... ... (сторно);
2. Егер шығынға жазу алдыңғы ... ... ... ... өтеу ... табыс ретінде танылады
[15].
Дебиторлық берешектің ... 1200 ... ... ... және 2100 ... мерзімді дебиторлық берешектер» ... ... ... ... дебиторлық берешек» бөлімшесі қысқа мерзімді
дебиторлық берешекті есепке алуға арналған.
Осы кіші ... ... ... ... ... «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық
берешегі», онда бір жылға дейін ... бар ... және ... үшін ... ... және ... есеп айырысу бойынша
операциялар және сатып алушылар мен тапсырысшылардың өзге ... ... ... ... ... ... ... мерзімді дебиторлық берешегі», онда бір
жылға дейін мерзімі бар іске асырылған ... және ... ... ... ұйымдарға ұсынылған құжаттар бойынша есептеулердің бар-жоғы
мен қозғалысына байланысты операциялар және еншілес ұйымдардың өзге ... ... ... ... «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың қысқа мерзімді
дебиторлық ... онда бір ... ... ... бар іске асырылған
активтер және көрсетілген қызметтер үшін ... және ... есеп ... ... ... және ... және
бірлескен ұйымдардың өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешегі көрсетіледі;
1240 «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа мерзімді ... онда ... ... ақша ... ... және есептен
шығуы жөніндегі операциялар және филиалдар мен құрылымдық ... ... ... ... ... ... «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық ... ... ... ... ... ... берілген ақша қаражаты,
қызметтерге ақы төлеу, қызметтік ... мен ... ... ... ... қызметкерлердің дебиторлық берешегінің
қозғалысына байланысты операциялар, ... ... ... келтірген
материалдық шығынды (кемшін шығу, талан-таражға салу, бүліну және басқалар)
өтеу жөніндегі есеп ... және ... өзге ... ... ... ... ... бойынша қысқа мерзімді дебиторлық берешек», онда ағымдағы
кезеңде операциялық және қаржылық ... ... ... ... төлемдерін
жүзеге асыру жөніндегі шығыстар есепке алынады;
1270 «Алуға қысқа мерзімді сыйақылар», онда мыналар: акциялар (қатысу
үлестері) бойынша ... ... ... жалдау бойынша
есептелген сыйақылар, берілген қарыздар, ... ... ... ... ... және өзге ... ... жөніндегі
дебиторлық берешектің қозғалысына байланысты операциялар көрсетіледі;
1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық берешек», онда ... ... бір ... ... ... бар өзге ... берешек бойынша
операциялар көрсетіледі, мысалы, алынған вексельдер бойынша, ... ... ... ... ... бойынша берешек;
1290 «Күмәнді талаптар бойынша резерв», онда күмәнді талаптар бойынша
резервтерді құруға және оның ... ... ... ... ... ... берешек» кіші бөлімі ұзақ мерзімді
дебиторлық ... ... ... ... Осы кіші ... ... топтарын қамтиды:
2110 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың ұзақ мерзімді берешегі»
(активтік шот), онда ... ... мен бір ... ... ... қызметтер үшін сатып алушылармен және тапсырысшылармен есеп
айырысу бойынша операциялар көрсетіледі;
2120 «Еншілес ұйымдардың ұзақ ... ... ... ... онда сатылған активтер мен бір жылдан асатын мерзімде көрсетілген
қызметтер үшін еншілес ұйымдармен есеп ... ... ... ... ... өзге де ұзақ ... ... берешектері
көрсетіледі;
2130 «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың ұзақ ... ... ... шот), онда ... ... мен бір ... ... көрсетілген қызметтер үшін қауымдастырылған және бірлескен
ұйымдармен есеп ... ... ... және ... ұйымдардың өзге
де ұзақ мерзімді дебиторлық берешектері көрсетіледі;
2140 «Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ұзақ мерзімді дебиторлық
берешегі» ... шот), онда ... мен ... ... ... ... берешегі есепке алынады;
2150 «Қызметкерлердің ұзақ ... ... ... (активтік
шот), онда қызметкерлерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар ... ... ... ... ... ... ... ұйымға бір жылдан асатын мерзімде келтірген
материалдық залалды (кемшін ... ... ... және ... ... есеп ... ... «Жалдау бойынша ұзақ мерзімді дебиторлық берешек» (активтік шот),
онда алдағы кезеңдер үшін операциялық және қаржылық жалдау бойынша жалдау
төлемдерін жүзеге асыру жөніндегі ... және ... ... өзге де ... ... берешек есепке алынады;
2170 «Алуға арналған ұзақ мерзімді сыйақылар» (активтік шот), онда
қаржылық жалдау, берілген қарыздар, сатып ... ... ... ... ... есептелген сыйақылар бойынша ұзақ мерзімді
дебиторлық берешектің қозғалысымен байланысты операциялар және өзге де
алуға ... ұзақ ... ... ... ... ұзақ ... ... берешек» (активтік шот), онда
алдыңғы топтарда көрсетілмеген өзге ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарына сақтандыру
төлемдерін жүзеге асыру бойынша алынған вексельдер бойынша берешек [5, 33-
64 б.].
Дебиторлық берешек ... болу ... ... қалыпты және ақталмайтын
делініп бөлінеді. Субьектінің өндірістік-шаруашылық ... ... есеп ... ... ... нысандарымен пайда
болғандары қалыптыға жатады. Мысалы, ... ... ... ... үшін 156700 теңге сомасында, ҚҚС сомасы - 18804 теңге шот ... ... бұл ... ... ... ... Орындалған жұмыстардың келісім-шарттық құнына:
1211 «Алынуға тиісті шоттар» шот дебеті
6010 «Өнімді (тауарды, жұмысты, қызметті) өткізуден ... ... ... - 156700.
2. ҚҚС сомасына:
1211 «Алынуға тиісті шоттар» шот дебеті
3130 «ҚҚС» шот кредиті - 18804.
3. Шотты төлеу келісім-шартқа сәйкес 30 күннен ... ... ... шоттардағы ақша қаражаттары» шот дебеті
1211 «Алынуға тиісті шоттар» шот кредиті - 175504
4. Өткізілген өнімнің өзіндік құны көшіріп жазылды
7010 ... өнім мен ... ... өзіндік құны» шот
дебеті
1320 «Дайын өнім» шот ... ... ... берешек ақталмайтын болып саналады. Ол
есеп және қаржы тәртібін бұрмалаушылықтар, ұйымдағы және бухгалтерлік есеп
жүргізудегі кемшіліктер, тауарлық-материалдық қорларды жіберуді ... ... ... ... [4, 169 б].
Жөнелтілген өнімдер мен тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін сатып
алушылар мен тапсырысшыларға төлеуге есеп айырысу-төлем ... ... ... жүк ... және т.б.) ... ... ... келесі жазулар жасалады:
Есеп айырысу мерзімдеріне қарай келесі тиісті шоттардың дебеті:
1210 «Сатып ... мен ... ... мерзімді дебиторлық
берешегі» (бір жылға дейінгі мерзім);
2110 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың ұзақ мерзімді берешегі» (бір
жылдан асатын мерзім)-сатып ... мен ... ... ... ... ... сомасына;
Тиісті шоттардың кредиті:
6010 «Өнімдерді сатудан және кызметтер керсетуден алынатын кіріс»-
қосымша құнға салынатын салықсыз сату ... ... ... ... ... сомасына;
3130 «Қосылған құн салығы»-осы өнімдер мен тауарлар бойынша есептелген
қосымша ... ... ... сомасына.
Сатып алушылардан төлемдерді алу үшін қолданылатын құжаттар болып ... ... ... ... ... ... да, ... құжаттар болып табылады және олар арқылы жабдықтаушының сатып
алушыға ұсынылған есеп ... ... ... ... беруге жасалған келісім-шартқа сәйкес сатып алушылар мен
тапсырысшылар өнімдер мен ... ... және ... ... ... ... аударса, онда мекеменің бухгалтериясы сатып алушылар мен
тапсырысшылардың оларға жөнелтілген өнімдер мен тауарлар үшін ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарында келесі
жазулармен көрсетеді: 3510 «Алынған ... ... ... шотының
дебеті, 1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қыска мерзімді дебиторлық
берешегі» шотының кредиті [17, 138 б.].
Өнімдер мен ... ... ... ... ... ... арқылы
сату барысында мекемеде сатып алушылардың келісім- ... ... ... және ... кепілдіктермен қамтамасыз етілмеген
дебиторлық берешек пайда болуы мүмкін, ол ... ... ... күмәнді
талап деп аталады.
Осылайша күмәнді берешек ретінде мыналар ... ... ... ... ... бойынша міндеттеме, банк кепілдігі
және борышқордың мүлкін ұстап қалу, сондай-ақ ... және ... ... ... [18, 96 ... алушылар мен тапсырыс берушілермен жүргізілетін ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушілердің қарыздары шоты бойынша
жүргізілетін операциялар
|Операциялардың мазмұны ... ... |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... |1210 |6010 ... ... ... ... ... | | ... ... | | ... жіберілген тауарға, өнімге, көрсетілген |1210 |3130 ... ... ... құн ... ... | | ... сомасы бұрын алынған аванс сомасынан |3510 |1210 ... | | ... ... және тапсырыс берушілерден есеп |1040 |1210 ... ... ... түскен сома | | ... ... және ... ... ... |3210 |1210 ... ... қарызы есебінен өтелінді | | ... ... ... ... өнім, |1220 |1210 ... ... ... вексель | ... ... ... және ... ... ... |1040 |1220 ... үшін қарыздарын төледі | | ... – [5, 25 б.] ... көзі ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес талап қою
мерзімі өткен дебиторлық ... ... ... деп ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінің 178 бабына ... ... ... қою
мерзімі үш жылға белгіленген.
Күмәнді талаптарды өтеу үшін алғашқы жылдары ... ... ... жүргізілген дебиторлық берешектерді түгендеу нәтижесі бойынша
түгендеу ... ... ... ... ... да, ... және мекеменің жетекшісі бекітеді. Мұнда құрылатын резервтің
көлемі әрбір ... ... ... ... төлеу қабілетіне және
талапты толық немесе ішінара өтеу мүмкіндігіне қарай жеке анықталады.
Келесі ... ... ... ... ... ... ... келесі әдістердің бірін қолдана отырып анықтауына болады:
Сатылған тауарлар, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер көлемінен
пайыз ... ... ... ... есепке алу әдісі [17, 176 б.].
Күмәнді талаптар бойынша ... ... Дт 1290, Кт ... ... ... ... ... шығару кезеңінде жабу:
1. Күмәнді талаптар резервінің есебінен ... ... ... ... берешекті қалпына келтіру: Дт
1210-1240, Кт 1290.
2. Сатып ... мен ... ... ... ... және құрылымдық бөлімшелердің
дебиторлық берешектерін жабуы:
4. Кассаға қолма-қол ақшамен: Дт 1010, Кт 1210, 1220, 1230, 1240.
5. Ағымдағы банк ... ... ... Дт 1030, Кт 1210-1240 [5, 44
б.].
Экономика дамуының тұрақсыздығы және ... ... ... берік еместігі жағдайында сатып алушылар төлем-тапсырмаларды
акцептеуден жүйелі ... ... бас ... және ... ... тауарлық-материалдық қорлар үшін есеп айырысу шоттарын уақытылы
төлеуден жалтарады да, ... ... ... ... жағдайда
жабдықтаушы жөнелтілген тауарлық-материалдық қорлар үшін шоттарды уақытылы
төлеудің кепілдігін ... ... ... ... ... ... жеткізуге аванс беруін талап ете алады. Тәжірибеде
жабдықтаушының ... ... ... мен ... ... ... берілген аванстар алдын-ала төлеу деп аталады.
Тауарлық-матералдық қорларды жеткізуге берілетін аванстар белгілі
тәртіпте есептеу үшін жабдықтаушы мен ... ... ... өзара келісім
жасаулары керек, онда ... ... және ... ... ... кезеңінің ұзақтығы мен есеп айырысуларды салыстыру мерзімдері
анықталады. ... ... ... қорларды
жеткізуге берілген аванстар бойынша есеп айырысуларды есепке алу берілген
аванстардың мерзіміне ... ... ... есеп ... ... дейінгі мерзімге берілген аванстар 1610 «Берілген қысқа мерзімді
аванстар» шотында, ал бір ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді аванстар» шотында есепке алынады. Бұл ... ... ... ... ... есепке алынып, олар
алынған тауарлар үшін ... ... ... ... етеуге есептелгенге дейін есепте тұрады.
1610 «Берілген қысқа ... ... және 2910 ... ... ... ... ... есебі тауарлық-материалдық
қорлардың атаулары бойынша жабдықтаушыларға берілген аванстар жөнінде № 8
журнал-ордер мен оның ... ... ... ... ... ... онда ... жабдықтаушы бойынша берілген
аванстардың айдың басындағы қалдықтары, берілген және ... ... ... және ... ... ... ... шығарады [17,
184 б.].
Дебиторлармен және кредиторлармен есеп айырысу кезінде кәсіпорынмен
келесідей қателер ... және ... ... және ... айырысуларға түгендеу жүргізу тәжірибесінің болмауы.
Талап етілмеген қарыздардың есебінен басқа жабдықтаушылардың алдындағы
дебиторлық қарыздың есептен ... өтеу ... ... ... тиісті шараларды қолданбай
дебииторлық және кредиторлық қарыздардың есептен шығарылуы.
Кәсіпорындар арасындағы ... ... ... ... ... болмауы.
Кәсіпорындар мен шаруашылық операциялардың бөліміндегі есеп ... ... ... ... ... басқару жүйесін қүру үшін келесі шарттар қажет:
Серіктермен есеп айырысудың ең қолайлы кезеңін ... ... ... ... ... ... мен ... алдын ала төлем нысаны ретіндегі есеп ... ... шарт ... ... ... ... сынының анықталуы;
Есеп айырысулар мен міндеттемелердің түгенделуі;
Дебиторлық қарыздың талап етілуі;
Дебиторлық қарызбен ... үшін ішкі ... ... тізімдерден дебиторлық және кредиторлық қарыздармен дұрыс
басқарудың негізгі шарты болып есеп ... мен ... ... Есеп ... ... өзгешелігі бухгалтерлік
ақпарат тәртібімен жасалған операциялардың сәйкестігі ... ... ... ... [10, 648 ... Ұйымдағы қорлар есебі
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме ... КМҚК ... ... ... ... ... алу» ... тауар-
материалдық қорларды («ТМҚ») есепке алудың, маттериалдарды, қосалқы
бөлшектер мен ТМҚ-ның өзге ... ... ... принциптері мен
рәсімдері белгіленеді. Қорларды есебін жүргізу ісіндегі ... ... ... мойындауға және қолдану жөніндегі тиісті шығындарды
өндірістік процесте мойындауға дейін ... ... ... ... шамасын анықтау жатады.
Қаржылық есептілікті құруда «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы
көрме залымен» КМҚК -ғы ... ... мен ... қорларды
пайдаланады: кабельді өнімдер, шикізат пен материалдар, сатып алынған
шикiзаттар және ... ... ... ыдыс материалдары, қосалқы
материалдар, құрылыс материалдар, басқа да шикізат пен материалдар [15].
Қорлар:
1. Сатып алынған және ... ... ... ... Қайта сатуға арналған ... (жер, ... ... өндірген және сатуға арналған дайын өнім;
4. Дайын өнімді (немесе қызметтерді) өндіруге арналған,
сондай-ақ өндірістің өзін қамтамасыз ... ... және ... Аяқталмаған өндіріс – дайындық сатысына жетпеген
өнім, кейіннен қайта өңдеуге арналған ... ... да ... ... ... ... мүмкін.
Қорлардың түрлері бойынша талдамалы белгілер ақпараттық жүйеден мынадай
ақпарат алуды қамтамасыз етуі тиіс:
1. Есеп ... ... ... ... ... ... қорлар;
2. Қорлардың атаулары бойынша;
3. Ағымдағы мәртебесі бойынша
- қайта өңдеуге берілген қорлар;
- жауапты сақтауға берілген қорлар. [11, 186 ... ... ... ... ... үшін ... құндылықтар
(одан әрі корлар) қажет, оларды кәсіпкерлер немесе ұйымдар жауапты тұлғалар
арқылы қолма-қол ... және ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз қаржы аудару арқылы сатып ала ... ... ... қорлар матерялдық жауапты тұлғалардың есебіне кіріске алынады
(койма меңгерушісі, өндіріс жөніндегі менеджер, шаруашылық меңгерушісі және
т.б.).
Қорлар айналымдық активтер ... ... ... ... ... рет қана пайдаланылып және өздерінің құнын есепті кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... кызмет)
өзіндік құнына толықтай алмастырады [13, 54 б.].
Қорлар есебінің негізгі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
2. Дұрыс және уақытылы құжатты рәсімдеу операциялары мен қорларды
дайындау, түсуі мен ... ... ... мәліметтермен қамтамасыз
ету;
3. Сақтау орнында қорлардың сенімді сақталуын және барлық кезеңдер
бойынша ... ... ... Ұйым белгілеген қорлар нормасын сақтауды бақылау;
5. Сатудың мүмкіндігіне қарай немесе ... ... ... ... ... емес және артық қорларды ... ... ... ... ... жүргізу.
Қорлардың бухгалтерлік есебіне негізгі талаптар:
1. Қорлардың қозғалысы мен бар болуын жаппай, үздіксіз және ... ... ... және ... ... ... Қорлар есебінің (уақыттылығы) жеделдігі;
4. Нақтылық;
5. Әр айдың басындағы аналитикалық есептегі мәліметтердің синтетикалық
есепке сәйкестігі (айналым және ... ... Ұйым ... ... ... есеп ... қойма
есебі мәліметтеріне және ... ... ... есебіне
сәйкестігі [16, 333 б.].
Қорлардың барлық ... ... алу үшін 1300 ... ... ... мүліктік шоттары пайдаланылады. Бұл бөлімше құрамына төмендегі
синтетикалық шоттар кіреді: 1310 ... мен ... 1311 ... ... ... және құрастырушы бұйымдар», 1312 «Отын», 1313
«Ыдыс және ыдыстық заттар», 1314 «Қосалқы ... 1315 ... 1316 ... берілген материалдар», 1317 «Құрылыс
материалдары», 1320 «Дайын ... 1330 ... 1340 ... 1350 «Өзге қорлар», 1360 «Қорларды ... ... ... ... мен ... ... шығарылған өнімнің негізін
салатын немесе өнімді жасап шығаруда оның компоненті болып табылатын қажет
шикізаттар мен ... ... ... ... деп ... азды-көпті
еңбек сіңірілген заттарды атайды. Бұл жерде ... ... ... ... шаруашылық, технологиялық және өндіріс процесіне септігін
тигізетін көмекші материалдар да есепке алынады.
1311 ... ... ... ... және ... ... ... алынған жартылай фабрикаттар және өндірілген өнімді құрастыру
үшін алынған дайын құрастырушы бұйымдар және жинауға ... ... ... ... ... ... бір ... толық өтіп әрі қарай өңдеуді қажет
ететін материалдар жартылай ... деп ... ... ... құрылыс ұйымдарында – бетон және ағаш бұйымдарын, металлургияда –
шойын мен болатты жатқызуға болады.
1312 «Отын» ... ... ... және ... да отын ... ... «Ыдыс және ыдыстық заттар» ыдыстың барлық түрі (цистернаны,
бочкілерді, флягтарды қоспағанда) және ... ... ... ... алынады. Сонымен қатар материалдар мен өнімдерді түйіндеуге,
тасымалдауға, сақтауға арналған заттар (қаптар, жәшіктер, қораптар,
шөлмектер) жатады.
1314 «Қосалқы бөлшектер» жөндеуге және ... ... ... (бөлшектер, агрегаттар, аккумуляторлар, ... ... ... ... ... ... ... материалдар» өндіріс қалдықтары, жөнделмейтін ақау
бөлшектер, негізгі құралды жою барысында ... ... және ... ... ... ... ... сыртқа өңдеуге берілген
материалдардың және өңдеуден алынған бұйымның өзіндік құнға енгізілгені
есепке алынады.
1317 ... ... ... ... ... ... және
құрылыс процесінде тікелей пайдаланатын құрылыс материалдарын есепке ... 45 ... №1 және ҚЕҰС №2 ... ... ... ... ... соңында, қорлардың бағасы нарықтық деңгейге сәйкес қайта бағалануға
тиіс. Қайта ... ... ... ... ... ... ... резервке немесе кезең шығындарына қосылады.
Қорлардың есебін жүргізу үшін қолданылатын шоттар корреспонденциясы 5-
ші кестеде берілген:
Кесте 5
Ұйым қорларының біртектес операциялары бойынша ... ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... алынды: | | |
| ... ... ... |1310, 1330 |1251 |
| ... |1310, 1330 |3310 |
|2 ... ... ... | | |
| ... кірмеген қорлар |1310, 1330 |6280 |
| ... | | |
|3 ... ... | | |
| ... ... ... пен | | |
| ... |8111 |1310 |
|4 ... ... | | |
| ... ... ... ... | |
| ... қалған материалдарды | | |
| ... ... |7210 ... |
| ... ... ... үшін | | |
| ... ... ... |8110, 8310 ... ... – [5, 57 б.] ... көзі негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... шығындалуы, орын
ауыстыру) бастапқы есеп құжаттармен ресімделуі тиіс.
Ұйымға түсетін материалдар (ақшаға сатып алынған немесе айырбас келісім-
шартына ... ... алу ... ... капиталға салым ретінде,
негізгі құралдарды тарату нәтижесінде және т.б.) ... ... ... апарылуы тиіс.
Ұйым сатып алу-сату шарты, жеткізу және басқа ұқсас шарттар ... ... ... ... (жүк ... есептесу
құжаттарын және жөнелтпе құжаттарын алуы тиіс.
Қабылданатын материалдарға есеп айырысы құжаттары (төлем тапсырмасы,
шот-фактура және т.б.) ілеспе ... ... ... ... ... ... (материалды-техникалық жабдықтау бөлімі, қойма)
беріледі.
Материалдарды қабылдауда мыналарды ескеру қажет:
1. Келетін жүктің есеп ... ... ... Осы ... ... ... шарттармен сәйкестігін өнім
түрлері, бағасы, материалдардың саны, жүк жөнелту жолы мен ... ... ... ... бойынша тексеру;
3. Есеп айырысы құжаттарының есебінің дұрыстығын тексеру;
4. Есеп айырысы құжаттарын толығымен төлеу немесе жартылай не ... бас ... ... ... ... ережесін ескере, өз мерзімінде құжаттарды
ұйым бөлімшелеріне (бухгалтерияға, қаржылық бөлім және т.б.) беру.
Сенімхат – ұйымның есеп шоты ... ... ... ... үшін ... ... ресімдеп берілетін құжат.
Жүкқұжат (накладная) – бір тұлғадан екінші тұлғаға қорларды алып беру
кезінде ресімделетін құжат [16, 338 ... ... ... есеп ... ... ... тапсырмалары,
шот фактуралар және т.б.) оларға тіркелген басқа да құжаттармен бірге
жабдықтау бөліміне ... ... да ... ... ... ол ... ... құжаттарды түскен жүктердің есебі ... (ү. ... онда ... нөмірін, жазудың күнін, жабдықтаушының аталауын, көлік
құжатының күні мен ... ... ... мен ... ... тегін, кіріс
ордерінің немесе қабылдау актісінің нөмірі мен ... ... ... белгі анықтамасын (ескерту бөлімінде шоттың төленгенін немесе
қайтарылғанын белгілеп) көрсетіп, осы ... ... ... ... ... яғни ... ... бағасы,
жөнелту мерзімі сияқты мәліметтермен ... ... ... ... есеп кітабына жеткізу ... ... ... ... ... есеп ... құжаттарын акцептеп немесе
акцептеуден бас тартудың негіздемесін ... ... ... материалдық
құндылықтарды алу және жеткізу үшін тапсырма бергеннен кейін, құжаттарды
қаржы немесе есеп ... ... ... ... ... ... ... (ү. М-4) жабдықтаушыларға ... ... ... да жөнелтілім құжаттарын беру арқылы жүзеге асырылады.
(Кіріс ордерлері нақты қабылданған материалдар үшін қойма меңгерушісінің
және ... қол ... ... қажет. Бір күн ішінде бір
жабдықтаушыдан бірнеше рет бір ... ... ... ... ... тас, ... және т.б.) ... көлемі қабылданатын болса, онда осы
күн үшін бір кіріс ордерін рәсімдеуге рұқсат етіледі. Сонымен ... ... ... үшін кіріс ордерін екінші жағына тиісті жазуларды
жазып, ... ... олар ... жалпы жиынтығы кіріс ордеріне
түсіріледі [1, 117 б.].
Кіріс ... ... ... қабылдау және кірістеуде
жеткізушінің (жабдықтаушының) құжатында штамп қойылған (жүкқұжат, ... ... ... ол дәл ... ... ... ... метериалдар (жеткізушінің құжатында көрсетілген) түрлері,
саны мен сапасы бойынша сәйкес келмесе, ... ... ... ... ... (майысқан, сызылған, сынған, ... ... ... т.б.), онда метериалдарды қабылдауды қабылдау
комиссиясы жүзеге асырады және ол ... ... ... ... (ү. М-7) ... [19, 275 б.].
Кейбір жағдайларда (материалдар партиясы техникалық ... ... ... ... ... ... бас тарту
жағдайында болса) материалдар уақытша ... ... ... ... ... қойма меңгерушісі дер кезінде арнайы кітапқа
жазуы қажет. Бұл кітапқа жазу «Қабылдауды күтудегі материалдар», «Уақытша
сақтаудағы ... ... ал осы ... ... ... ... ... жүргізілуі тиіс.
Мұндай материалдар қоймада бөлек сақталып, қабылдау нәтижесі толықтай
анықталғанға дейін шығысқа жатқызылмайды. Учаскілер дайындаған немесе
өңдеген материалдарды қоймаға ... ... ... үшін (ішкі орын
ауыстыру) жүкқағазы-талабы екі данамен толтырылады. Оның біреуі-тапсырушы-
цехтан материалдарды есептен шығару үшін негіз болса, ал ... ... ... ... ... Осы жүкқағазымен (накладной)
өңдеуден алынған және өндірісте пайдаланылмаған материалдардың, құрылыс
ұйымының ішінде материалдардың ішкі орын ... (бір ... ... бір ... ... ... ... қалдығын немесе
ақау материалдарды тапсыру, негізгі құралдарды жоюдан және уақытша құрылыс-
жайларды бұзудан алынған материалдардың кірістелуі рәсімделеді. Құрылыс
ұйымының қосалқы шаруашылығы ... ... ... екі ... ... (ү. М-12 бір ... және М-13 көп жолды) кірістеледі.
Материалдарды қоймадан өндіріске ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Өндіріске жіберілетін материалдарды лимиттеу ұйым басшысының тапсырмасы
бойынша жоспарлау бөлімінің есептеулеріне негізделіп жабдықтау бөлімімен
немесе ... да ... ... асырылады.
Лимиттенген материалдарды өндіріске жіберу шектеп-алу карталары (ү. М-
8) негізінде рәсімделеді.
Шектеп-алу карталарын жабдықтау бөлімі немесе басқа да бөлімдер
материалдардың бір немесе ... ... ... ... ... түріне екі данамен бір айлык мерзімге жазып ... ... ... бір ... ай ... ... ... тұтынушы - цехқа
(учаскіге), екінші данасы-қоймаға немесе цехтың (учаскінің) сақтау орнына
беріледі.
Қоймашы цехтың немесе учаскінің өкілінің қатысуымен жіберілетін
материалдарды міндетті түрде өлшеп шектеп-алу ... екі ... ... ... күнді, олардың санын және көлемін көрсетіп,
материалдың номенклатуралық нөмірі бойынша лимиттің қалдығын анықтайды.
Қоймашы цехтың (учаскінің) шектеп алу картасына, ал цех ... ... ... ... қол кояды.
Материалдарға деген қажеттілік жиі болған кезде, онда шаруашылық не
болмаса ... ... ... үшін ... (ү. ... ал ... ... жіберілуі, сондай-ақ өндірістен
материалдар қайтарылуы ... ... ... ... орындарына
материалдардың орын алмасуы талап-жүкқағаздарымен рәсімделеді. Лимит
шегінде материалдардын жұмсалуын бақылау ... ... ... ... ... ... Талап-жүкқағаздары негізінде жасалынған
бұл ведомостілер материалдарды жіберу лимиттерінің ... ... үшін ... жедел құжаттар ғана болып саналады.
Өндіріске лимиттен артық материалдарды жұмсау ... ... үшін ... ... ... ... ... лимиттен тыс ... ... ... ... орындаған кезде материалдардың қосымша жұмсалуы,
материалдардың артық жұмсалуын және ... ... жабу үшін ... ... ... 119-121 ... ... сақталып тұрған жері бойынша, яғни ұйымның қоймасында
және ұйым бухгалтериясында есептеледі. Қоймадағы ... ... ... ... ... ... тиіс. Материалдардың маркасы, сорты,
көлемі, номенклатуралық нөмірі, өлшем ... ... ... ... тағы да ... көрсеткіштері картон немесе фанерге
жазылып, материалдарға байланып немесе жапсырылып қойылады. Қоймадағы және
цехтағы ... ... ... белгіленген түрі бойынша олардың
ішінде сорттары мен маркаларына орай ... ... ... нөмірі бойынша бөлек үлгілі түрі М-17 карточкасы ашылады.
Материалдардың кіріс-шығысының ... ... сол ... адам ... ... белгіленген тәртіп бойынша толтырылған
алғашқы құжаттардың негізінде материалдардың кіріске алынуын және ... ... ... іске асырылған күнін қойманың есеп
карточкасына жазып, онда ... ... сол ... ... ... ... ... Бұл карточкада материалдардың қалдығы әрбір
операциядан кейін шығарылып отырылады [20, 191 б.].
Қазақстан Республикасында осы күнгі ... ... ... ... ... кем ... бір рет ... меншігіндегі материалдық
қорларына түгендеу жұмысын жүргізуі керек.
Түгендеу – бұл ... ... ... ... санап шығып,
одан кейін материалдардың нақтылы қалдығын бухгалтерлік баланстағы
қалдығымен ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз
етудің басты құралы болып табылады.
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -да ... ... ... ... жылына бір рет қазанның 1-іне қатысты,
сондай-ақ түгендеуді міндетті ... ... ... ... ... тұрғыдан жауапты тұлғалардың ауысуы, ұрлау, табиғи апаттар)
жүргізіп отырады.
Түгендеу ... ... ... ... залымен» КМҚК
-да әзірленген нұсқаулықтарға сәйкес жүргізіліп отырады.
Түгендеудің нәтижелері келесі түрде ескеріліп отырады:
1. Артылған заттар ... ... ... олу ... анықтаумен
кіріске алуға жатады. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепте қорларды есепке
алу шоттары дебеттеліп, және өзге ... шоты ... ... ... ... заттар «Жезқазған тарихи-археологиялық
мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның өзге түрдегі табысы болып табылады;
2. Табиғи кему ... ... кем шығу ... ... (мүліктің нақты түрлеріне арналған табиғи кемудің нормалары
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК ... ... кему ... тыс мөлшердегі кем шығу, бүлінуден болған
шығындар, сондай-ақ нақты кінәлілері анықталмаған ұрланулар және ... ... ... орай ... ... алудан бас тартқан жағдайда осылардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... кем шығу, мүліктің
бүлінуінен болған шығындар, ... ... ... ... ... есепте «Жезқазған тарихи-археологиялық
мұражайы көрме ... КМҚК -ның ... ... кінәлі тұлғаның
дебиторлық берешегі ресімделеді;
5. Мүліктің кем шығуы оның ... ... ... ... ... есеп ... ... жазылады.
Түгендеудің нәтижелері өзінде түгендеу аяқталған айдың есебі мен
есептілігінде ... ... ... ... ... залымен» КМҚК -НЫҢ ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕРІН ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ
АУДИТІ
1. «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме ... -ның ... ... мен ... ... ... мен ... талдау – ұйымның барлық мүлкі және
оның жекелеген түрлерінің абсолютті және салыстырмалы арту ... ... ... ... ... жүргізу барысында ең алдымен активтердің құрамы мен құрылымының
өзгеруін зерттеп (кесте арқылы), оларға баға беру керек.
Активтерді талдауда ... бар ... ... ... және ... өзгерістер зерттеледі. Активтердің құрылымын талдау олардың толық
және жартылай топтарының қозғалысының ... ... ... өсуі ... ... ... көрсететіндіктен, ол осы ұйым
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Баланста активтердің динамикасы мен құрылымын талдауда ... ... ... ... ... ... ... бойынша
есепті және өткен кезеңдегі абсолюттік шама; кезең басы мен соңындағы актив
балансының үлес салмағы; абсолюттік шамадағы ... үлес ... ... ... өсу ... [21, 50 ... 6
Активтер құрамы мен құрылымын талдау
|Көрсеткіштер|2011 жыл |2012 жыл ... |
| ... ... ... ... ... мың |үлес |
| |тг. ... |тг. ... |тг. ... |
| | |% | |% | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |100 |23863602 |100 |4148005 | ... | | | | | | ... |2186024 |11,09 |1987207 |8,3 |-198817 |-2,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |88,9 ... |91,7 |4346822 |2,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... – Ұйым ... ... ... құрастырған ... ... ... ... ... КМҚК ... ... келе активтердің сомасы 2011 жылмен салыстырғанда 4148005
мың тг. көбейді. Бұл ұйымның ... ... оң ... ... ... ... ... 2011 жылмен салыстырғанда -198817 мың тг.
төмендеуі және ұзақ мерзімді активтердің 2011 ... ... ... тг. ... әсер етті. Ұзақ мерзімді активтердің көбеюі ұйымға оң ... ... ... ... көрме залымен» КМҚК -ның
қысқа мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау
|Көрсеткіштер |2011 ж |2012 ж ... |
| ... мың ... ... мың ... ... |үлес |
| |тг ... ... тг ... | |% | |% | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... мерзімді |2186024 |100 |1987207 |100 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |20162 |0,92 |43618 |2,19 |23456 |1,27 ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |1481969 |67,8 |1500066 |75,5 |18097 |7,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |662879 |30,3 |405529 |20,4 ... ... ... |0,09 |12134 |0,61 |10174 |0,52 ... | | | | | | ... да ... |19054 |0,87 |25860 |1,30 |6806 |0,43 ... ... | | | | | ... – Ұйым мәліметтері негізінде автор құрастырған ... ... ... көрме залымен» КМҚК -ның
қысқа мерзімді активтер ... 2011 ... ... -198817 ... ... оған қорлардың азаюы әсер етті. Қысқа мерзімді активтер
құрамында есепті кезеңде ең ... үлес ... ... дебиторлық берешек
75,5 %. Қысқа мерзімді активтердің азаюы ұйымға кері әсерін тигізеді, ... ... ... ... жағымды жағдай ақша қаражаттары, басқа да
қысқа мерзімді активтердің көбеюі ... ... ... ... ... ... ... КМҚК -ның
ұзақ мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау
|Көрсеткіштер |2011 ж |2012 ж ... |
| ... ... ... ... ... |үлес |
| |тг ... ... тг ... | |% | |% | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |100 ... |100 |4346822 | ... | | | | | | ... | | | | | | ... кестенің жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |58704 |0,33 |167188 |0,76 |108484 |0,43 ... | | | | | | ... | | | | | | ... қатысу |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |- |- |- |- |- |- ... ... | | | | | ... ... ... |81,4 ... |74,2 ... |
|Биологиялық |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... және |- |- |- |- |- |- ... ... | | | | | ... емес |66597 |0,38 |22596 |0,10 |-44001 |-0,28 ... | | | | | | ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... | | | | | ... да ұзақ |3127480 |17,8 |5446198 |24,9 ... ... ... | | | | | ... – Ұйым ... ... ... құрастырған ... ... ... ... ... КМҚК -ның ... ... сомасы 2011 жылмен салыстырғанда 4346822 мың тг. көбейді,
оған негізгі құралдар, басқа да ұзақ ... ... ... ... Ұзақ ... ... көбеюі ұйымға оң әсер етеді.
Ұзақ мерзімді активтер құрамында есепті кезеңде ең жоғары үлес ... 74,2 % ... ... ... ... еме ... азайды
және ұзақ мерзімді дебиторлық берешек көбейген.
Дебиторлық берешектің сапасын анықтауды талдау өте ... ... Бұл ... үшiн қолданылатын көрсеткiштердiң бiрi дебиторлық
қарыздың айналымдылығының мерзiмi немесе ... ... ... ... Ол тауарларды тиеп жөнелту мен сол тауарлар үшін ... ... ... дейінгі уақыт аралығын құрайды.
Кәсіпорынның қаржы жағдайына дебиторлық борыштың бар болуы емес, ... ... және ... яғни бұл борыштың пайда болу себебі әсер
ететіндігін айтып қеткен ... ... ... болуы кредиторлық борыш сияқты, ақшаны аудару
арқылы есеп айырысу жүйесі кезеңіндегі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... уақытта есептеулер
тәртібінін бұзылуы нәтижесінде туындап, ... ... да ... ... ... болмайды. Сондықтан да, оны меншікті қаражатты толығымен
айналымнан шығару деп есептеуге болмайды, өйткені оның бір бөлігі ... ... ... ... да ... төлем қабілеттілігіне
ешбір ықпал етпейді. Кәсіпорынның дебиторлық борышы қалыпты және өтелмеген
болып екіге бөлінеді.
Өтелмеген дебиторлық борышқа, төлеу мерзімі өтіп ... есеп ... ... тиеп ... ... үшін ... жатады. Өтелмеген
дебиторлық борыш айналым қаражаттарының заңсыз бұрмалануын және қаржы
тәртібінің бұзылуын ... ... ... талдаушы оның құрылымын
зерттеу негізінде өтелмеген дебиторлық борышты анықтауы тиіс.
2. «Жезқазған ... ... ... ... -ның ... ... және қысқа мерзімді активтерін ... ... ... ... мәні - ... ... ... топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір ... ... - ... ... өтімділігі төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
төмендеу тәртібі бойынша қайтару уақыты ... ... ... қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарлату тәртібі бойынша
болады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша – қаражаттарының айналу жылдамдығына
байланысты кәсіпорын ... ... ... ... Ең ... активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
– қаражаттарының барлық баптары мен құнды қағаздары ... Ақша ... мен ... қағаздар – айналым қаражатының ең мобильді бөлігі.
А2. Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді ... ... есеп ... ... және ... ... түсетін
дебиторлық борыш жатқызылады. Есеп айырысу құжаттары ... ... ... ... ... ... бойынша, төлеу уақыты ұзарып
кеткен борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, ... ... ... ... ... ... ... дайын өнім мен тауарлы – материалдық
қорлардың ... ... да ... олар ... ... ... құрайды.
А3. Баяу өткізілетін активтер. Баланс активінің 1 бөлімінің “Тауарлы
– материалдық қорлар” бабы және ... ... 2 ... ... ... ... қорға басқа кәсіпорындардың салған
салымдар мөлшеріне азайтылған) ... ... бұл ... ... ... бабы мен аяқталмаған өндіріс бабы есепке алынбайды.
А4. Қиын өткізілетін активтер - ... ... 2 ... ... ... ... басқа барлық баптары. 2 бөлім
жиынынан «Ұзақ мерзімді инвестициялар» бабы бойынша ... ... ... ғана ... тасталғандықтан, қиын өткізілетін активтер құрамында
басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған салымдары ғана ... ... ... ... ... уақытының мерзіміне
байланысты топтастырылады:
П1. ... ... ... ... міндеттемелер – бұларға
уақытында төленбеген кредиторлық борыш, ... ... да ... ... ... олардың алған қарыздары бойынша есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар ... ... ... асу банктің мақсатты қарыздарын (несиелерін) өз мақсаты
юойынша пайдаланбағандығын білдіреді және ... ... өтеу ... ... ... ... ... тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндетемелер – қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ ... ... мен ... ... ...... 5 бөлімінің “Меншікті капитал”
баптары. Актив пен пассивтің баланс сақтау үшін бұл ... ... ... ... ... ... бабы ... сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен ... ... ... ... салыстыру керек. Баланс толық өтімді деп ... ... А1 > П1, А2 > П2, А3 > П3, А4 < ... ... төлем қаражаттарының бірінші тобы (А1) төлем
міндеттемелерін жауып. Ал екінші, ... ... ... 0-ге ... пен ... баптарының II тобын салыстыру жағдайында жақсы ... ... мен ... ... төртінші тобының жиындарын
салыстыру кәсіпорынның оның ... ... ... ... жаба алу ... ... ... принципін
сақтау жұмыс жасап жатқан кәсіпорын үшін шаруашылық субъектінің өз меншікті
айналым капиталының ... ... ... Ол үшін жоғарыда келтірілген
теңсіздік сақталуы тиіс: А4 < П4, яғни ... ... көзі ... көп болу ... Бұл ... ... ... активі мен пассивінің өтімділік дәрежесі мен төлеу мерзімінің
щұғылдығы бойынша баптар тобының көрсеткіштері 5 кестеде көрсетілген.
Кәсіпорынның баланс ... ... баға ... ... ... ... ... төлемге және несиеге қабілеттілігін талдап,
бағалау қажет. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп, оның дер ... ... ... ... ... ... дайындығын түсіну
керек. Төлем қабілеттілігін ... ... ... ... бойынша дер кезінде төлем жүргізуге мүмкіндігін анықтау. ... ... ... ... ... ... ... екендігін талдап, баға беру мүмкіндігі [28, 48 бет].
Қарыздарды жабудың потенциалды құралы, ең ... ... ... ... және ... да ... ақшалары, сонымен бірге
құралдардың ... ... ... айналуы тиіс дебиторлық борыштары,
сатып, ақша алатын ТМҚ, яғни ... ... ... өтеу ... ағымдағы актитвтерімен қамтамасыз етіледі.
Төлем қабілетілігі бар деп ... ... ... ағымдағы
міндеттемелерінен көп жоғары кәсіпорынды есептеуге болады. Кәсіпорынның тек
қарыздарды өтеуге ғана емес, ... ... ... ... үшін ... ... құралдарының ағымдағы міндеттемелерден асуы кәсіпорынның төлем
қабілетті екенін білдіреді. Банкте есептің және басқа шоттарда ... ... ... ... ... өтіп ... қаржылық
органдарына қарыз болу, еңбекке төленетін ... ... ... қабілетсіздікті білдіреді.
Ұйым активтеріне терең талдау жүргізу үшін келесідей коэффиценттерді
анықтау маңызды болып табылады:
Активтерді талдау процесінде ... ... ... ... және ол төмендегі формулаларда көрсетілген.
Кмоб. = ҚМА / БВ ≥ 0,5,
(2)
Мұндағы: Кмоб. - мобилді коэффицент;
ҚМА - қысқа мерзімді ... ... ... ... ... формуласы қарыздарды жабу үшін, қаражаттардың
үлесін сипаттайды. Бұл коэффиценттің мәні жоғарлаған сайын ұйымның ... ... ... етеді. Аталмыш коэффицент қысқа мерзімді активтер
құнының барлық активтердің құнына (баланс ... ... 6-шы ... келтірілген мәліметтерге сүйене отырып осы берілген
формула бойынша есеп шығарайық.
Кмоб. (2011 жыл ) = (2186024 / ... % = 11,09 ... (2012 жыл) = (1987207 / ... %= 8,3 %.
Ұйымның активтерінің қозғалысын тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер
мобилді және иммобилді ... ... Бұл ... қысқа мерзімді
активтің ұзақ мерзімді активке қатынасымен есептеледі және ол төмендегі
формулада ... және ... ... арақатынасы = ҚМА / ҰМА,
(3)
Мұнда: ҚМА - қысқа ... ... - ұзақ ... ... және ... - мобилді және иммобилді қаражаттар.
Бұл екі коэффицент бір-бірімен өзара ... ... ... ... ... ... әкеледі және керісінше.
Кмоб. және Кимоб. қаражаттар арақатынасы (2011 ж) =2186024/17529573 =
0,12;
Кмоб. және Кимоб. қаражаттар арақатынасы (2012 ж) ... ... біз ... ... ... ... залымен» КМҚК
-ның қысқа мерзімді активтердің тиімді пайдалануын талдау жүргізейік:
қорлар, ақша қаражаттары және ... ... ... ... ... ... қаражатының айналымдылық
коэффиценті. Ол өнім сату мен қызмет көрсетуден ... ... ... ... мөлшеріне қатынасымен мына формула бойынша анықталады:
, ... ҚМА а.к. - ... ... ... айналымдылық
коэффиценті;
ӨӨТТ - өнімді өткізуден түскен ... о.ш. - ... ... ... ... шамасы;
ҚМА ө.ж., е.ж. - қысқа мерзімді активтердің есепті жыл мен өткен жылдың
мөлшері.
Қысқа ... ... ... қаражатының) айналымдылық
коэффиценті олардың айналымының жылдамдығын, яғни зерттелетін кезеңдегі
барлық ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді активтер
айналымдылығының жылдамдауы оларға ... ... ... ал ... айналым қаражатының бөлігін экономиканың қажетті (абсолюттік босату)
немесе қосымша өнім шығару (біршама ... үшін ... ... ... ... ... айналым қаражатының заттық элементтері
босатылады, шикізат, материал, ... ... ... және ... ... аз ... ... демек осы запастарға, ... ... ... ... ... ... ақша ... ең өтімді активтерін ұлғайтады, осының ... оның ... ... ... қабілеттілігі нығаяды.
Қысқа мерзімді активтер айналымының жылдамдығы - бұл өндірістік-
шаруашылық қызметтің ұйымдастыру-техникалық ... ... ... ... артуына өндіріс уақыты мен айналыс уақытының қысқаруының
арқасында қол ... ... ... бір ... ... мына ... ... қаражатының нығаю коэффицентінің формуласын былайша көрсетуге
болады:
(7)
Қысқа мерзімді активтер айналымдылығының ... ... ... ... ... ... ... санымен ғана емес, сонымен
бірге айналымның ұзақтығымен (6), ... ... ... ... ... кері ... коэффициентімен) (7) сипатталады.
Кезеңнің ұзақтығы 360 күнді - жыл ішіндегі, 90 күн - тоқсанның, 30 күн-
айдың мағынасын есептегендегі көрсеткішті құрайды [22, 230-233 ... ... ... ... ... КМҚК ... ... айналымдылық көрсеткіштерінің серпіні бойынша есебі
9-шы кестеде ... ... ... ... ... ... ... коэффиценті растайды және мұнда қысқа мерзімді активтердің орташа
шамасының да кемігенін байқаймыз.
Ұйымның қаржылық жағдайын ... ... ... ... активтерін
қаншалықты тиімді пайдалануын анықтауда міндетті түрде ... ... ... ... активтерді пайдалану қарқындылығы ақшаның қолма-қол
ақшаға жылдам ... ... ол өз ... ... мен ... әсер ... 9
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме ... КМҚК ... ... ... көрсеткіштерінің серпіні
|Көрсеткіштер |2011 жыл |2012 жыл ... (+,-) ... ... ... ... |1305141 |1440530 |135389 ... ... | | | ... ... ... |2186024 ... ... |
|кезең ішіндегі орташа шамасы, | | | ... ... | | | ... ... активтердің |0,59 |0,69 |0,1 ... ... | | | ... | | | ... ... ... бір |610 |522 |-88 ... ... ... | | | ... ... ... |1,67 |1,45 |-0,22 ... | | | ... | | | ... – Ұйым ... негізінде автор құрастырған ... ... ... ... ... ... айналымның саны
0,59-дан 0,69-ға артты, осының нәтижесінде қысқа мерзімді активтердің бір
айналымының ... 88 ... ... бұл ... ... ... ... Өнімді сатудан түскен табыс 2011 жылмен салыстырғанда
135389 мың теңгеге артты.
Қаражаттардың ... болу ... ... және ішкі ... ... ... ұйым қызметінің аясы мен ауқымы, салалық жарағы,
серіктестермен шаруашылық байланыс ... ... ... ... ... ... бағалық есеп саясаты, активтер құрылымы және
оларды ... ... ... ... ... ... жатады [23,89
б].
Айналым қаражаттардың жылдамдығына мыналар тәуелді болады:
1. Айналымның жылдық көлемі;
2. Авансталған капиталдың минималды қажетті ... және ... ... ... ... (акция бойынша дивиденд, банктің несиені
пайдаланғаны үшін пайыздар);
3. Қаржыландырудың қосымша көзіне сұраныс және олар үшін төлемдер;
4. ... ... ... және ... ақша ... айналымы белгілі бір уақыт кезеңіндегі
түсімдер мен ... ... ... ... ... ақша
айналымын «кэш-флоу» (ағл. cash flow) деп атайды. Түсімдер жиынтығы – бұл
ақша қаражаттарының ... оң ... ал ... ... ... – ақша қаражатының (жағымсыз) теріс айналымы.
Ақша қаражаттарының таза айналымы – бұл түсімдер мен ... ... ... Таза айналым ұйым қызметінің ... Таза ... ... не ... ... мүмкін.
Ақша қаражаттардың оң айналымы немесе жағымды кэш-флоу, артық немесе
тапшы болуы мүмкін. Ақша қаражаттар ... ... ... ... жеткіліксіздін сипаттайды. Жағымсыз айналым, ... ... ... ... ... ... және тапшы болуы – бұл
рентабельділік және шығындалу сияқты көрсеткіштер ұйқасымы.
Ақша қаражаттар айналымының байсалдығына қарай ... ... ... ... ... ... ақша ... түсімі мен
шығындалуы жүйелі болып табылады. Дискреттік айналым – бұл ... ... ... несие алу, лицензия сатып алу және т.б.
Ақша қаражаттарының жүйелі айналымы біркелкі ақша ... не ... бола ... ... ауқымдылығына қарай былай бөлінеді:
1. Ұйым бойынша жалпы;
2. Шаруашылық қызметтің жеке түрлері бойынша;
3. Бөлімшенің жекелей құрылымы ... ... ... Жеке ... ... бойынша;
5. Меншікті және қарыз қаражаттар;
Жалпы айналым және қаржылық нәтиже бойынша айналым.
Ұйымның ақша ... ... ... есеп және ... ... ... бухгалтерлік есептің бөлігі болып табылады. [24, 56 б.].
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ұйым ... ... мен ... үшін ... ... ... ... Ол ұйымның
ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметінің оның ақша ... ... ... ... ... оның өзгерісін қарауға мүмкіндік
береді.
Ақша қаражатының қозғалысы ... ... ... бөліктері болып
ұйымның қаржылық, инвестициялық және операциялық қызметі резервіндегі ақша
қаражатының келіп түсуі мен жұмсалуы табылады ... [6, 123 ... ... тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның ақша
қаражатының қозғалысын талдау
|Атауы |2011 жыл |2012 жыл ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... |15933734 |18699777 |2766043 ... | | | ... ... | | | ... өткізу |- |- |- ... ... ... ... |2673754 ... аванстар |1031278 |1109924 |78646 ... |- |- |- ... де ... |143932 |157575 |482731 |
| Ақша ... ... |4776733 |5529513 |752780 ... | | | ... ... | | | ... мен ... үшін |1086339 |1482143 |395804 ... ... ... | | | ... ... |65555 |157597 |92042 ... ... |2295816 |2458147 |162331 ... ... ... |- |- |- ... | | | ... ... ... |- |- |- ... ... ... |714624 |659865 |-54759 ... | | | ... де ... |614399 |771761 |157362 ... Операциялық қызметтен түскен|11157001 |13170264 |2013263 ... ... таза ... | | ... бет) | | | ... ... ... ... ... түсуі, |3521 |6160 |2639 ... | | | ... ... | | | ... ... сату |3521 |6160 |2639 ... емес ... |- |- |- ... | | | ... ... ... |2 |3 |4 ... ұзақ ... ... |- |- |- ... | | | ... ... сату |- |- |- ... ... ... ... |- |- |- ... | | | ... және форвардтық |- |- |- ... ... мен | | | ... | | | ... ... |- |- |- ... ... ... |1099950 |1075124 |-24826 ... | | | ... ... | | | ... ... ... алу |156108 |429067 |272959 ... емес активтерді |- |- |- ... алу | | | ... ұзақ ... активтерді |943842 |646057 |-297785 ... | | | ... ... алу |- |- |- ... ұйымдарға берілген қарыз |- |- |- ... және ... |- |- |- ... опциондар мен | | | ... | | | ... ... |- |- |- ... ... ... ... ... ... ... қаражатының таза сомасы | | | ... бет) | | | ... ... ... Ақша ... ... |- |- |- ... | | | ... Ақша ... ... |- |- |- ... | | | |
| 3. ... қызметтен түскен |- |- |- ... ... таза ... | | ... бет) | | | ... ... ... |12077844 |2023345 ... ... ... ... | | | ... – Ұйым мәліметтері негізінде құрастырылған ... ... ... ... ... ... ... бойынша ақшалай қаражат қозғалысына ... ... ... мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның
операциялық қызмет бойынша ақшалай ... ... ... ... 2766043 мың ... көп. Кестеден келе 2011 жылғыдай ... ... ... ... түсімнің негізгі бөлігі қызмет көрсетуден
түсті.
2012 жылы ақшалай қаражат ... ... ... ... қызметке жұмсалғаны көрінеді. Ол 2012 жылы 5529513 мың ... Осы ... ... ... мен ... үшін жеткізушілерге
төленетін төлем», яғни 395804 мың ... көп. ... ... ... ... ... 162331 мың ... көп.
Инвестициялық қызметке қатысты айтатын болсақ, ақшалай қаражаттың
түсімі өткен жылмен салыстырғанда 2639 мың ... ... ... ... қаражаттың ағыны негізгі құралдарды сату есебінен шамалы
ғана сома түсті.
Инвестициялық қызметке жұмсалған шығыс 2012 жылы 1075124 мың ... ... ... ... -24826 мың ... азайған.
Инвестициялық қызметке жұмсалатын шығыс «Негізгі ... ... алу» ... 2011 жылы 156108 мың теңге болса, 2012 жылы 429067 мың ... ... ... ұзақ мерзімді активтерді алу» бабы бойынша 2011 жылы
943842 мың теңге болса, 2012 жылы 646057 мың ... ... ... ... түскен ақша қаражатының таза сомасы ... ... ... ... яғни ақшалай қаражаттың жалпы кетуінің өзіндік
салмағы 2011 жылы -1096429 мың ... 2012 жылы -1068964 мың ... ... ... ... ... ... ең көп өзіндік
салмақ операциялық қызметке тиесілі екені жөнінде қорытынды жасауға болады.
Бұл оң нәтиже болса да, кез ... ұйым ... ... ... үшін ... ... көп қана ... есепті кезеңдегі ақшалай қаражаттың
барлық түсімінің ең көп ... ... ... тиіс екенін атап өту ... ... келе ... ... ... ... КМҚК оң нәтижемен аяқтап тұр. Ұйымның ... ... ... ... таза сомасы 2011 жылы 10054499 мың
теңге, 2012 жылы 12077844 мың теңгені ... ... ... көрме залымен» КМҚК қорларын
талдау материалды қорларды тиімді пайдалануын талдау арқылы ... ... ... ... ... ... ... бөліктерінің
бірі болып табылады және оның активтерінің жалпы мөлшеріне өзінің ... ... ... ... ... КМҚК – ... құрамы мен құрылымын зерттеу үшін келесідей көрсеткіштер 11-ші
кестеде берілген. Бұл кесте қорлардың құрылымын және динамикасын ... ... ... және ... ... ... – ақ қорлардың
әр бір жеке ... үлес ... ... 11 – «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК
– ның қорларының ... ... |2011 жыл |2012 жыл ... |
| ... ... ... |Үлес |Сомасы, |Үлес |
| |мың тг. ... |мың тг. ... тг. ... | |% | |% | |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |670570 |100 |406339 |100 |-257350 | ... ... жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... пен |78483 |11,7 |51037 |12,6 |-27446 |0,9 ... | | | | | | ... өнімдер|238686 |35,6 |117760 |29 |-120926 |-6,6 ... |88639 |13,2 |50527 |12,4 |-38112 |-0,8 ... | | | | | | ... жері | | | | | | ... да шикізат |71385 |10,6 |54143 |13,3 |-17242 |2,7 ... ... | | | | | | ... ... |46130 |6,9 |24072 |5,9 |-22058 |-1 ... | | | | | | ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |63857 |9,5 |62110 |15,3 |-1747 |5,8 ... және ыдыстық|7 |0,001 |- |- |7 |0,001 ... | | | | | | ... ... |9,4 |38318 |9,4 |-24913 |0 ... да |- |- |90 |0,02 |90 |0,02 ... | | | | | | ... ... |0,003 |18 |0,004 |-4 |0,001 ... | | | | | | ... |20130 |3,0 |8264 |2,0 |-11866 |-1 ... | | | | | | ... – Ұйым ... ... ... ... ... ... ... ... ... көрме
залымен» КМҚК – ның қорлары есепті жылы азайған. Қорлардың ... ... ... ... 2012 жылы 257350 ... ... Оған шикізат пен
материалдардың, кабельдік өнімдердің, кабельдік құрылғының тіркелген жері,
басқа да шикізат пен материалдардың, сатып алынған жартылай ... ... ... ... ... ... өңделуге берілген
материалдардың, құрылыс материалдардың азаюы әсер етті. Қорлардың құрамында
есепті кезеңде ең ... үлес ... ... ... 29 % ... ... азаюы ұйымда өнім көлемін өндіруді азайтады, яғни бұл ұйымның
қаржылық – шаруашылық қызметіне кері әсер ... ... ... ... ... ... ескеру қажет:
1. Ұйымның қажетті шикізаттармен, материалдармен, аяқталмаған
өндіріспен, дайын ... ... ... ... Дер ... ... емес ... материалдық ресурстарды, аяқталмаған
өндірісті, дайын өнімдер мен тауарларды анықтау.
Ұйымның қорларды ... ... алып ... іскерлік
белсенділігін сипаттайтын көрсеткішке айналымдылық коэффициенті төмендегі
формулада көрсетілген жатады.
Қор айналымдылығын анықтау үшін төмендегі формула қолданылады.
Қа. = Ө ... Қ ... Қа - ... ... ;
Ө - ... о.ш. - ... орташа шамасы.
Айналымдылық көрсеткіші жылына ұйым активтерінің неше ... ... Осы ... ... ... ... маңыздылығы өте жоғары.
Себебі, айналым қаражаттарының ... яғни ... ... айналу жылдамдығы ұйымның төлем қабілеттілігіне әсерін
тигізеді.
Жалпы алғанда, қорлардың айналымдылық көрсеткіші ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақтанады [21, 225 б.].
Қорлардың тиімді ... ... ... - ... ... ... пайдалануы мен неғұрлым сапалы өнім шығару
көлеміне қатысуын ... ... ... көрме залымен» КМҚК – ның
тауарлық-материалдарды тиімді пайдаланудың ... ... үшін ... ... ... ... қажеттілігі туындайды. Материал
сыйымдылығы – халық ... ... ... ... ... ... ... ол материалдық шығын өнім
шығаруды ара ... ... Өнім ... шаққанда материалдық
ресурстардың нақты ... ... ... ... сыйымдылығы,
энергия сыйымдылығы сияқты материал сыйымдылығының жеке ... ... ... пайдалануын сипаттау үшін жалпы және жеке
көрсеткіштер жүйесі қолданылады. Жалпы көрсеткіштерге жатады:
1. Материалдық ... 1 ... ... пайда
2. Материал қайтарымы
3. Материал сыйымдылығы
4. материалдар шығыны мен ... ... ... ... ... ... ... шығындардың үлес салмағы
МШ 1 теңгесіне келетін пайда = Нқ.т.т. / МШс.,
(8)
МШк. = Жб.м / МШ ... МШ - ... ... - ... қызметтен түскен табыс;
МШс. - материалдық шығындар сомасы
МШк. - материалдық ... ... б.м. - ... бойынша материалдық;
МШ і.ж.с. - іс ... ... ... ... материал шығындарының нормаларын ұстану көрсеткіші. Егер пайдалану
коэффициенті 1 – ден үлкен болса, бұл ... ... ... Егер ... коэффициенті 1 – кем болса, онда бұл материалдық
ресурстардың ... ... ... ... ... арттыру қызмет көрсетуге материалдық шығындардың қысқарылуын,
оның өзіндік құнының төмендеуі мен табыстың өсуін білдіреді.
Материал қайтымдылығы ... өнім ... ... ... бөлу ... анықталады. Бұл көрсеткіш өнідірілген өнімнің әрбір
теңгесінен тұтынылған материалдардың қайтысын сипаттайды.
Өнімнің материал ...... ... ... ... ... тең. Өнімнің бір бірлігіне кеткен ... ... ... ... ... ... ... салмағы
материалдық шығындардың өндірілген өнімнің толық өзіндік құнына қатынасына
тең. Бұл ... ... ... ... ... ... тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК – ның
қорларды тиімді пайдаланудың талдауын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... Материал сыйымдылығы –
халық шаруашылығында материалдық ресурстарды пайдалану ... ... ... ол материалдық шығын өнім шығаруды ара
салмағын көрсетеді.
Өнім өлшеміне шаққанда ... ... ... ... тиімділігі металл сыйымдылығы, энергия сыйымдылығы сияқты
материал сыйымдылығының жеке ... ... ... ... - ... өнім немесе көрсетілген қызметтің материал
шығынына қатынасын айтамыз.
Материалдық емес ... мен ... ... шығынның көп бөлігін
алмайды, яғни 3 ... да ... ... ... ... ... ресурстардың тиімділігін сипаттау үшін ... ... және ... көрсеткіштері қолданылады.
Жалпы көрсеткіштерге бір теңгелік материалдық шығындардан түсетін
пайда, материал ... ... ... ... ... материалдық
шығындар мөлшері, өндірістің өсуі көлемі мен материалдық шығындар
арақатынасы ... ... құн ... үлес ... және
материалдық шығындар коэффициенті жатады.
1. Бір теңгелік материалдық шығындардан түсетін пайда – материалдық
ресурстарды қолдану тиімділігінің кең ... ... ... ... Бұл негізгі қызметтен түсетін пайданың материалдық
шығындарға ... ... ... ... ...... өнім ... шығынға қатынасы ретінде анықталынады. Бұл көрсеткіш
материалдың қайтарымын ... ... ... Басқа сөзбен
айтқанда әрбір материалдық ресурстарды қолдануға кеткен бір
теңгелік ... ... өнім ... ... ... ... ... кеткен материалдық шығындар мөлшері
– материалдық шығындар сомасы өндірілген өнім ... ... ... ... өсу ... ... ... коэффициенті – жалпы өндіріс индексінің материалдық
шығындар индексіне қатынасы жолымен ... ... ... ... ... және ... өсуінің факторын
көрсетеді.
5. Материалдық құн ... үлес ...... ... толық өзіндік құнға қатынасымен есептеледі. Бұл көрсеткіш
өнім өндіруге ... ... ... өзгерісін көрсетеді.
6. Материалдық шығындар коэффициенті – материалдық ... ... ... ... қатынасымен анықталынады.
Бұл өндіріс процесінде материалдың қаншалықты үнемді қолданғанын
және белгіленген ... ... ... ... ... Егер бұл коэффициент бірден жоғары боса,
материалдық ресурстардың көп ... ал ... кіші ... ... ... ... көрсетеді деген ұғымға
келеді.
Жекелеген көрсеткіштер – материалдық ресурстардың жекелеген түрлерінің
(шикізат, метал, жанармай, ... және тағы ... ... ... ... ... бұйымдардың жекелеген түрлерінің сыйымдылық
деңгейін көрсетеді.
Материал сыйымдылығының үлес салмағы – құндық ... ... ... ... түрде сипатталады.
Талдау барысында динамикасы мен оның өзгерісінің себебін, сонымен ... ... ... ... ... отырып, материалды қолдану
тиімділігінің нақты деңгейін жоспарлы көрсеткіштермен салыстырылады.
Жалпы ... ...... ... ... оны ... материалдық шығындарға тәуелді болады. Шығарылған тауардың құндық
көлемінің көрсетілуі өндірістік тауардың саны ... оның ... ... бағасының деңгейі есебінен өзгеруі мүмкін.
Сонымен қатар материалдық шығындардың сомасы өндірілген ... ... ... өнім ... ... ... шығындар, материалдың
бағасына да тәуелді болады.
Қорытындысында жалпы ... ... ... өнім ... ... ... өнім бірлігіне кеткен материалдық шығындар
нормасына, оның ... ... өнім ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді активтер аудиті және ішкі аудит жүргізу барысы
Ақша қаражаттары, жедел ликвидталатын активтерге жатады және ... банк ... ... ... ақша ... ... ... ұрлану мүмкіндігі үлкен болғандыктан, көбінесе 1010 шот
«Кассадағы ақша қаражаты», 1030 ... ... ... ... ... ... тексерілетін категорияға жатады.
Ақша қаражаттары операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы ... және ... ... ... жеткілікті түрде қатаң
реттелген.
Жалпы аудитте ақшалай операцияларды тексеру ... ... ... ... арнайы әдіс тәсілдерінің көмегімен ақшаны басқару
мен құнды қағаздардың тиімділігін арттыру мен ... ... ... ... ... болады. Мәселе, инкассация мен төлемді ... ақша ... сейф ... репо ... және т.б. ең ... ... сияқты тәсілдерді дұрыс және уақтылы қолдану нақты ақша мен
құнды қағаздарды шапшаң және ... ... ... береді.
Ақшалай қаражатпен, әсіресе оның жылжымалы бөлігі – қолма-қол ақшамен
(еңбек ақы бергенде, өндірістік ... ... есеп ... соманы
беру мен пайдалануда және т.б.) жасалатын операциялар – міндетті тұтастай
тексеруді талап ... ... ... мен қызмет бабын пайдалану
деректерін анықтау касса-банк операцияларын бақылаудың маңызды міндеті.
Іс-тәжірибеде ... ... ... ... ... ... мен шот төлемдері процесіндегі қызмет бабын теріс
пайдалану мен ... ... ... ... құжаттармен және қолхаттармен жасырылған және ештеңемен
жасырылмаған ақшалай ... ... ... ... әр түрлі тұлғалар мен ұйымдардан кірістік ордерлер ... ... ... ... ... ақшаны иемдену.
3. Кассадағы ақшаны есептен шығару; бір құжатты қайтадан пайдалану;
кассалық құжаттар мен есептерде жиынтықты ... ... ... ... ... негізсіз есептен шығару сомасын
көбейтіп, заңды ресімделген құжаттардағы жалғандық.
5. Әр түрлі тұлғалар мен ұйымдарға заңды ... ... ... ... ... еңбек ақыны, депонентті соманы негізсіз иелену.
6. Контрагенттермен дайын өнім, тауар үшін ... ... ... бақылаушы-кассалық ақпараттарды қолданбай, жұмыс орындау мен
қызмет көрсету және т.с.с.
Мұндай бұрмалаулар мен теріс ... ... ... ... және сенімсіз), кассаны жүйелі тексермеу, ішкі ... және ... ... ... [26, 109 ... ... аудиторлық тексеру 12-кестеде көрсетілген.
Кесте 12
Кассалық операцияларды аудиторлық тексеру бағдарламасы
|Аудит ... ... ... |
|1 |2 ... мен ... басқа |Касса ревизиясы бойынша ... ... ... мен ... ... тағайындау туралы|
|түгендеу ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... шарт, кассалық құжаттар (КО-1, |
| ... ... ... кассаны |
| ... ... 1 ... |
| ... 1 ... Бас ... ... т.б. ... ... ... ... ... (КО-1, КО-5), ... дұрыстығын тексеру |аванстық есептер, кассаны түгендеу, 1 |
| ... 1 ... |
| ... Бас ... және т.б. ... ... кіріске алудың |Банк көшірмелері, чек кітапшалары, ... мен ... ... және жеке ... ... |
|дұрыстығын тексеру ... ... ... бастапқы |
| ... ... ... (КО-1, |
| ... 1 ... ... 1 |
| ... Бас кітап және т.б. |
|Ақшаны шығыска есептен шығарудың |КО-1, КО-2, КО-3, КО-4, КО-5, 1 ... ... ... ... Бас ... және т.б. ... ... шоттарда |Бастапқы құжаттар, 1 журнал-ордерге 1 |
|операцияларды көрсетудің дұрыстығын ... ... 1 ... |Бас ... және т.б. ... |
| ... әзірлеу және тұжырымдар мен |
| ... ... ... ... ... |Кассаны тексеру актісі, ... ... ... тұжырымдар мен|оларды жою жөніндегі ұсыныстар |
|ұсыныстарды әзірлеу | ... – [27, 200 б.] ... көзі ... ... ... қаражаттары аудитінің күрделі учаскелерінің бірі ... ... Ең ... кассадағы кассалық операцияларды кім және
қалай атқаратынын білу керек. Тексерудің қорытындылары ... ... және ... қол ... акті жасаумен ресімделеді. Ақшалай
қаражаттың немесе басқа ... ... ... немесе кем шығуы
анықталған жағдайда кассирден жазбаша түсініктеме алу ... ... көп ... ... ... ... басшысына кассирді
тексеру анықталғанша міндеттерінен шектету туралы мәселе қояды.
Жалпы алғанда касса мен кассалық ... ... ... қолдануға болады:
1. Кассаны түгендеу ... ... ... ... ... Оны ... дейін аудитор мыналарды анықтауы тиіс:
кәсіпорында ... ... ... ... кенеттен тексеруді
жүйелі жүргізу үшін тұрақты жұмыс істейтін комиссия туралы бұйрығы
бар ма, бұл ... ... ... кенеттен тексеру актілері бар ма және олардың мазмұны қандай;
тексерілетін кәсіпорынға бір кассир немесе бірнеше ... ... ... ... қызмет көрсете ме, кассир тек тексерілетін кәсіпорында
ғана жұмыс істей ме ... өз ... ... ... ... ... ... ма, кассирді тағайындау туралы бұйрық және кәсіпорын әкімшілігі
кассирмен жасасқан материалдық жауапкершілік туралы шарт бар ма, ... ... ... ... ... ... ... тексеруді жүзеге асырғанда, аудитор мынадай ... ... ... ... ... ... мен ... міндетті түрде кіруге тиісті, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... қатысуымен
жүргізіледі; кассаны тексеру кезінде кассаға бөгде кісілерге кіруге
рұқсат етілмейді және кассадан тыс ... ... ... тексеру мүмкін болмағанда немесе бірнеше касса болғанда
олардың барлығын аудитор мөрлеп жабады. Кілт кассирде қалады, ... ... ... Бұл бір ... ақшаның жетіспеушілігін
басқа кассадағы бар ақша есебінен орнын жабу ... ... ... ... ... ... ... соңғы күндегі кассалық
операциялар жөнінде есеп ... ... ... ... ... ... Барлық кірістік және шығыстық құжаттар касса
есебіне ... ... ... сәтінде кіріске алынбаған
және есептен шықпаған ақшалай қаражат жоқ екендігі жайлы қолхат
береді. Бұл ... ... ... ... ... тақырыптық
бөлігіне кіреді.
5. Касса есебіне бас бухгалтер қол қояды және тиісті шоттар ... ... ақша ... ... ... ... ... беріледі.
6. Кассадағы бар ақшаны жекелеген түрде немесе банктік орауда
тұрғанына қарамастан түгел ... ... ... ... ... процедура кассада сақталатын (пошта маркілері,
мемлекеттік баж маркілері, вексельдік маркілер, жолақы билеттері,
төленген авиабилеттер, ... ... әлі ... ... берілмеген жолдамалар және т.б.) ақшалай құндылықтар
мен басқа да құндылықтар бойынша жүргізіледі.
8. Ақша мен құндылықтар екі ... ... ... ... сосын
комиссияның басқа мүшесі санайды. Аудитордың өзі бұл аудиторлық
процедуралардың дұрыс ... ... ... ... ... ... құн бойынша ескеріледі.
9. Ақшалай құжаттар аудитінде мыналарды тексеру керек: бұл құжаттар іс
жүзінде бар екендігін, ... мен ... ... ... ... ... есебі дұрыстығын тексеру қажет. Олардың есебі ақшалай
қаражат қозғалысы жөніндегі ... ... ... ... ... түсуі
мен есептен шығарылуы кассалық кірістік және шығыстық кассалық құжаттармен
ресімделуі тиіс. ... ... ақша ... ... ақшалай құжаттар
қозғалысы бойынша да есеп жасайды және оны бас бухгалтерге тапсырады.
10. Түгендеу ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Аудитор бас бухгалтер мен кассирге оларды
белгілеген тәртіп ... ... ... ... ... ... және
кассирге оны есепке енгізуді ұсынуға тиіс. Егер кассаны тексеру еңбекақы
беру кезеңімен тұспа-тұс ... ... ... ... көптеген
адамдарға әлі төленбесе, бұл тізімдемелер кассир есебіне кірмеуі мүмкін.
Кассалық есепке енбеген, ... ... ... ... (төлем
құжаттары) ретінде актіге жазылады. Мұндай жағдайда әрбір төлем ведомосінде
еңбекақы қандай реттік нөмір бойынша және оның ... ... ... ... ... бас ... және ... қолдарымен
расталады.
11. Тиісті тәртіппен ресімделмеген ... ... ... ... ... әр ... ... қолхаттары ақтаушы құжаттар
ретінде есепке алынбайды және кассадағы бар қалдыққа кіргізілмейді. ... ... ... кассаны тексеру актісінде ақша кімнің өкімімен,
қашан, ... ... және ... ... ... ... бұл
бұрмалауды атап өтеді. Кассада бар барлық ақша мен басқа құндылықтар ... ... деп ... өйткені кассада басқа субъектілердің
акшасы мен басқа құндылыктарын сақтауға тыйым салынады.
12. Ақша мен ... ... ... соң ... ... есепте жазылып ... ... ... ... ... тексеру жасайтын аудитор бір ... ... ақша ... ... ету, техникалык нығайту мен күзет-өрт
дабылы құралдарымен ... ... ... сай ... тексереді.
Мұндайда анықталған бұрмалаулар түгендеу актісінде көрсетіледі.
14. Іс жүзінде ақшаның және олардың баламалары бар болуын ... ... ... ... қол ... ... ... Ол үш данада жасалады: бір данасы кәсіпорын бухгалтериясына
беріледі, екіншісі кассирде ... ... ... сақталады. Ай
соңында актіде есептелген барлық ... ... ... ... ... ... қолхаты келтіріледі.
15. Кем шығу табылған жағдайда аудитор кассирден кем шығудың пайда болу
себептерін жазбаша түсіндірме жазуды сұрайды. ... кем шығу ... ... пайдалану анықталғанда аудитор бұл жайында кәсіпорын
басшысын хабардар етеді және кассирді ... ... ... ... және істі ... ... ... ұсынады.
Ақша жалған құжатсыз тікелей ұрлау ісі кассаны тексергенде кассадағы
барды түгендеу ... ... ... ол шын ... кассир, не болмаса
басқа лауазымды қызмет адамы жасаған ысырапты жасыратын лауазымды ... ... ... ... ... ең ... түрі
болып саналатын қаражатты қымқырудың бүркемеленбегендері де болуы мүмкін.
Ақшаның кем шығуы бөгде адамдардың кассаны бұзу ... ... ... ... ... ... ғана ... мүмкін, ол басқа заңсыз ... ... ... ала ... де ... ... ... Мұндай
бұрмалаулар мен қызметті теріс пайдаланулар ... ... ... жүйелі түрде тексермеу және ішкі бақылаудың нашарлығының салдары
болып табылады [27, 202 б.].
Ұйымның қысқа ... ... ... ... ... ... есебі жалпы ұйымдағы есеп жүйесінің маңызды бір бөлігі
және аудиттің де маңызды бір ... ... ... ... ... ... тәсілі - дебиторлық қарыздардың
кірістік құжаттарды тіркеудің дұрыстығына, функционалдық аудиттің уақыттылы
өткізілуіне, тіркелген құжаттарды төленген ... ... ... ... табылады.
Аудит құрылымын өткізу мен оны ұйымдастыруға бақылауды енгізу және
дәлелдеме алуға қажетті іскерлік кұжаттардын тізімін анықтаудан ... ... ... ... құрылымынын тәртібін орындау үшін
құжаттарды растайтын мынадай төмендегі іскер қағаздар қажет:
1. Дебиторлық берешекті толық қамтитындығы туралы қысқа жазбаша;
2. ... ... ... ... ... баланстың шотында
барлық қалдықтарды қорытындылайтын жеке тізім;
3. Алғашкы қалдық пен күні ... ... ... ... ... ... берешектің ескі шотындағы
байқау балансы;
4. Құжаттар және тәртіптеменің орындалуын растайтын ... ... ... тәртіптемесінің құжаттары;
6. Күмәнді қарыздар бойынша аударылым талдауы және ... ... ету. ... ... ... ... бойынша ақпарат көздері төмендегі кестеде
берілген (Кесте 13).
Кесте 13
Дебиторлық берешектің функционалдық аудитінің бағдарламасы
|Операцияның ... ... ... бағалау тәсілдері мен|
| ... |
|1 |2 ... ... ... шарттарды, |
|орындау мен дебиторлық берешектің |жабдықтаушыларды, шот-фактураларды, ... ... ... тапсырыстарды тіркеу |
| ... ... ... ... ... ... және ішкі ... және оларға төлеуді |бақылау-стандарттары, нұсқаулықтар, |
|бақылау функцияларын орындауды ... ... ... ... |1210, 1220, 1230, 1240, 1250 және |
| ... ... ... ші ... ... |
|1 |2 ... ... ... мен ... алушылармен, есеп беретін |
|берешек түрлері, көлем және ... ... ... ... ... ... ... дебиторлармен есептесулерді|
| ... ... ... ... жағдайын |Бас кітап, 10 журнал-ордер, 1290 ... есеп ... ... талаптар бойынша резервтер» |
|тугендеу, өткізу жолымен тексеру |аналитикалық есептін 1200 ... |1210 ... ... ... |
| ... басшысының дебиторлық |
| ... ... ... ... |
| ... ... Дебиторлык берешекті уақтылы |11 журнал-ордер, сатып алушылармен ... ... мен ... ... ... ... есеп ... ... ... ... тізімдеме |
| |1210 ... ... ... есеп|
| ... ... ... ... ... ... ... ... есеп ... ... банк көшірмелері, |
|аткарудын, вексельмен төлегендегі |анықтамалық-нормативтік ақпарат ... ... ... | ... | ... ... ... |Сатып алушылармен және ... ... мен ... ... мен ... шарттар, дебиторларға |
|дұрыстығын тексеру ... т.б. ... ... ... ... ... 1210, 1290, 1220, 1230, 1240, |
|берешек есепшоттары бойынша Бас |1250, 1260, 1270, 1610 Бас ... ... ... ... ... ... ... | ... ... синтетикалық |Жоғарыда көрсетілген шоттар жөніндегі |
|есебін жүргізудің дұрыстығын тексеру|Бас кітап, 11, 7, 8 журнал-ордерлер, |
| ... ... ... есеп |
| ... ... ... ... ... және ... ... |8, 11 журнал-ордерлер, Бас кітаптың |
|серіктестіктермен есептесу жөніндегі|1220, 1230 шоттары бойынша ... ... ... ... есеп ... ... ... | ... ... ... ... |8 журнал-ордер, Бас кітаптың 1250, |
|тексеру |1270, 1620 ... ... ... ... ... ... айырысу |
| ... кем ... ... туралы |
| ... ... және т.б ... ... мен ... |Талдамалы есептесулер және олардан |
|берешекті азайту жөніндегі ұсыныстар|шығатын тұжырымдар мен ... ... ... ... ... берешекті басқаруды ... ... ... ... ұсыныстар ... – [27, 215 б.] ... көзі ... ... ... дебиторлармен есеп айырысуды тексере отырып, дебиторлық берешек
баланста дұрыс көрсетілгенін ... ... Оның ... ... ... ... ... мерзімді активтердің» 2-
бөліміндегідей жыл басында және аяғында көрсетіледі. 1-бөлімде есеп беру
күнінен кейінгі 12 ай ішінде төлемі күтілетін дебиторлық ... ... есеп беру ... ... ... 12 ... да ... жазылады. 2-бөлім бойынша дебиторлық берешекті тексеру кезінде
қуыным мерзімі өткеніне көп болған берешек пен ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешектер мына баптың тұрғысында
көрсетіледі: 1) сатып ... мен ... ұзақ ... берешегі, 2)
тума ұйымның ұзақ мерзімді қарызы; 3) қауымдасқан және бірлескен ұйымдардың
ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі; 4) ... мен ... ... ... ... ... 5) қызметкерлердің ұзақ мерзімді
дебиторлық берешегі; 6) жалгерлік ақы үшін ұзақ мерзімді дебиторлык
берешек; 7) алатын ұзақ мерзімді сыйақы; 8) ұзақ ... ... ... ... ... ... берешек жөніндегі осы бабына
«Күмәнді талаптар бойынша резервтер» бабы қосылған.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер әдеттегідей түгендеудің ... ... ... ... ... тексеруді
дебиторлармен есеп айырысуды түгендеу материалдарын сараптаудан бастағаны
жөн. Сатып алушылармен, есеп беруші адамдармен, ұйым ... ... да ... есеп ... ... мәні ... сәйкесті
құжаттардан қалдықтарды анықтау мен ... ... ... ... ... ... мен ... комиссиясының мүшелері
дебиторлық берешектің көбеюінің себептері мен оған кінәлілерді, оның пайда
болуының әлдеқашандығын, ... ... ... ... өзінің
қарызын мойындайтын хаты ... есеп ... ... ... т.б.) ... ... ... өтпегенін, берешекті өндіру жөнінен
қандай шара қолданылатынын анықтауы міндетті.
Есеп айырысуларды түгендеу ... акт ... Ол ... ... ... ... ... берешектің, үмітсіз
қарыздардың, қуыным мерзімі ертеде өткен дебиторлық берешектің сомалары
көрсетіледі. ... бүл ... ... есеп ... ... дебитордың адресі мен аттары, не үшін тіркелген ... ... ... және қандай құжаттар негізінде екені көрсетілген анықтама ... ... ... ... ... берешектің сомасы бойынша анықтамада
осы мерзімнің өтіп кеткеніне кінәлі адамның ... ... ... ... үшін ... резервтердін негіздемесін және
мерзімі ертеде өткен дебиторлық берешектерді баланстың ... ... ... ... ... ... қозғалысы мен жағдайы туралы
ақпараттарды қорыту үшін 1290 ... ... ... ... ... көлемі қарыздардың каржылық жағдайына байланысты
және оның қарызды толық немесе жартылап ... ... ... әрбір күмәнді қарыздар бойынша анықталады. Осы шотта шаруашылық
операциялары дұрыс көрсетілгендігін тексеру міндеті тұрады: ... ... ... ... көбейтілмегенін, оның пайдаланылмаған көлемі
қайта калпына келтірілгенін тексеру.
Аудитор вексель төлемі операциясы дұрыс керсетілуіне ... ... ... ... ... ... ... дұрыс есептелуін, төлемнің
уақытында түсуін векселмен несие берудің ... ... ... ... ... зандылығын, қуыным мерзімі өтіп кеткен немесе
қайтарылуы ... емес ... ... ... ... және ... берушілердің шоттарына аудит кезінде
мыналарды анықтау ... ... ... ... алушының берешектігінің растығы есеп айырысуды (салыстыру) түгендеу
актісімен бекітілуі керек;
1210 «Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қысқа ... ... ... ... мен ... ұзақ ... ... шот бөлімшелері
есебінің дұрыс талдау жасалуы;
1200 «Қысқа мерзімді дебиторлық берешек», 2100 «Ұзақ мерзімді ... ... ... ... бухгалтерлік өткізбенің дұрыс
жасалуын;
Бас кітаптағы, баланстағы және №11-журнал-ордердегі 1200 «Қыска мерзімді
дебиторлық ... 2100 ... ... ... ... ... есебінін сараптық жазбаларының сәйкестігі [28, 326 б.].
Өндіріс үрдісінде бір-ақ рет қатысып өндірілген өнімнің өзіндік құнына
құны түгелдей кіріп, оның ... ... ... ... ... өте зор. ... есебінің аудитінің негізгі мақсаты - олардың ... ... ... ... болып табылады:
1. Олардың сақталу және пайдалану орындарындағы қозғалыстары мен нақты
қолда барлығы туралы дәлелді мәліметтер алу;
2. Олардың сақталу ... ... ... ... жұмсалу нормаларының сақталуын қамтамасыз ету;
4. Өндіріске кажеті жоқ материалдық ресурстарды табу, анықтау және
оларды ... ... ... ... ... ... мәселелерді
қамтиды:
1. Баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы мәліметтерімен ... ... ... және ... ... дұрыс
жүргізілгендігін тексеруді;
3. Қолда бар ... ... ... ... түгендеу
жүргізілгендігін тексеруді;
4. Қойма есебінің қорлар қозғалысының ... ... ... толтырылғандығын, соңғы қорытынды есеп беру күніне, субъектінің
өндірістік қорларымен қамтамасыз етілуін тексереді:
5. Келіп түскен материалдардың уақытылы толық кіріске ... ... ... ... асырылғандын тексеруді;
6. Дайын өнімдерді шығаруға жұмсалған ... ... ... ... ... есеп ... ... жазылғандығын тексеруді;
7. Қорларды бағалау әдістерін анықтауды;
8. Сатылып жөнелтілген және ... ... ... ... ... ... құжатталып, бухгалтерлік жазулардың
жүзеге асырылғандығын тексеруді:
9. Табиғи кему ... ... ... ... ... ... ... тексеруді, өндіріске жұмсалмай
ұзақ уақыт ... ... және ... ... нәтижесіңде бағасы ... ... ... ... ... ... және
басқа да құжаттарын тексеруді.
Қорларды түгендеу мен оның қорытындысын талдау заттарды сатып ... ... мен ... ... ... ... кезінде жеке шара
болып табылады. Түгендеуді өткізу үшін ... ... ... ... ... жұмыс комиссиясы құрылады. ... ... ... ... ... материалдық кұн-
дылықтардың кірісі мен ... ... ... ... ... қолхат алынады. Бір материалдарға жауапты адамның қорларды әр ... ... ... олар сақталу орындары бойынша
дәйектілікпен түгенделеді. ... ... ... соң ... ... және ... басқа бөлмеге жұмыс істеу үшін көшеді.
Қоймадағы материалдық құндылықтардың нақты бар болуын оларды міндетті
түрде кайта ... ... ... және ... жолымен тексереді. Қорларды
түгендеу нәтижелерін, түгендеу тізімдемесіне (актісіне) жеке ... ... ... ... бір дана ... ... Есепте ескерілмеген
материалдық құндылықтар ... ... ... ... тиіс. Түгендеу біткен соң тізімдеме ... ... ... үшін ... ... ... ... шығаратын түгендеу комиссиясы мәжілісінде қаралады.
Кәсіпорын қорларының сақталуын қамтамасыз ету ... ... пен ... ... ... пен ... артық
шығуы негізінде, сондай-ақ бұрын пайда болған жасыру, соның ішінде тауарсыз
құжаттар бойынша ... мен ... ... ... байланысты
туындаған кем шығуларды жасыру ... ... алу. ... ... ... мақсатымен жасалатынын назарда ұстау керек. Шикізаттар мен
материалдардың артық шығуы кәсіпорында бұл ... әр ... ... ... сақталғанда, қоймадан цехқа беру де, өндіріске
есептен шығаруда және т.б. пайда ... ... ... ... ... ... құндылықтардың артық шыққанын заңсыз
иемдену мен жасаудың мынадай тәсілдері ... ... пен ... ... ... іс жүзіндегі шығыс бойынша
емес, кей жағдайда көтермеленген болып табылатын, бекітілген формамен
белгіленген қажеттіліктер есебіне қарай есептен шығару.
2. ... өнім ... үшін ... және ... ... ... ... пен материалдарды өндірісте есептеп шығаруда шығыстың орташа
нормаларын қолдану.
4. ... ... ... ... ... өте ... ... қолдану салдарынан өнім ... ... ... ... ауыстыру.
5. Шикізат пен материалдарды іс жүзіндегі және бар ... ... ... ... іс ... ... жеке
технологиялық операцияларды шығынға негізсіз есептен шығару.
6. Шикізат пен ... ... ... ... ... ... ... құжаттарда шикізат пен ... ... ... ... іс ... ... төмендетілуі.
8. Қабылдау, тиеу, тасымалдау, оларды қоймаға, базаға, аймаққа және
теміржол станциясына тасу кезіиде тауарлық материалдық ... ... ... ағуы және ... арналған коммерциялық және ішкі
актілерді негізсіз жасау.
9. ... ... пен ... ілеспе құжаттарда
көрсетілгеннен гөрі көп мөлшерде тасып әкелу немесе құндылықтардың
(басқа жақтағы тауарлар) ... ... ... ... құжаттарда көрсетілген қалдықтардың орнына жақсы сападағы
шикізат пен материалдарды алу.
11. Ыдыстың салмағын оны ... ... ... ... ... жазу.
12. Материалдарға оның саны немесе салмағын ұлғайту мақсатымен басқа
немесе төмен сападағы біртектес зат ... Бір ... ... ... құжаттарды ресімдеудің және
т.б. ауыстыру жолымен артық шығатындай етіп жасау.
Ескерілмеген шикізат пен материалдардың ... ... мен ... ... тізбесі, атап айтқанда, көрсетілген тәсілдер
Қазақстанның көптеген өндіріс ... ... ... ... жиі ... ... жұмыс бағдарламасында қоймалар мен ... ... ... ... оларды белгілеу бойынша қолдануға
жарамдылығын; өртке қарсы қауіпсіздік ... ... ... ... ... және ... өлшегіш құралдардың бар болуын анықтау
мақсатымен жеке қарастырылады. Сонымен бірге ... ... ... жүйесі, олардың санын анықтаудың дұрыстығы, ... ... ... ... ... ... және жиынтық
құжаттарда босатуды көрсетудің уакыты мен дәлелдігі ... [29, ... ... – ол ... ішкі ... ... ... үшін
ұйым басшаларының қалауы бойынша жүргізілетін аудит. Ішкі ... ... ... иелерінің мүддесін қорғау мақсатында
бухгалтерлік есепті ... ... ... ... ... қорғау,
ішкі бақылау жүйесінің ... ... ... ішкі ... ұйымдастырылған сыртқы аудиттің құрамдас бөлігі.
Ішкі аудиттің негізгі мақсаты басқарудың барлық деңгейлеріндегі барлық
қызмет түрлерінің тиімділігін ... ету, ... ... және ... ... ... мүліктік мүддесін қорғау болын табылады.
Ішкі аудит кәсіпорынның экономикалық саясатының сақталуына сараптамалық
баға береді. ... ... ... ... басқа ішкі аудит
экономикалық диагностика, қаржылық стратегия өңдеу, ... ... ... ... беру т.б. ... ... Сондай-ақ, ішкі
аудит бөлімінің қызметкерлері басқа да ұйымдастыру-басқарушылық, құқықтық,
техника-экономикалық, ... және т.б. ... ... ішкі ... ... ... атқарылады. Аталған
мәселелерді шешу үшін аудиторлар ревизиялық міндеттердің ... ... ... ... ... ... мол ... болуы керек.
[30, 27 б.].
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы ... ... КМҚК ... ... ... ішкі ... ... бағалауды,
тәуекелдерді басқаруды, корпоративтік басқару саласында ... және ... ... ... ... ... беруді жүзеге
асыру үшін Ұйымда Ішкі аудит қызметі құрылады. Ішкі ... ... ... ... және ... ... құрамына
сайлана алмайды.
Ішкі аудит қызметі тікелей Директорлар кеңесіне бағынады және өз жұмысы
туралы олардың алдында есеп береді. Ішкі ... ... ... жасауды «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен»
КМҚК -ның Директорлар ... ... ... ... ... асырады.
Ішкі аудит қызметінің ... мен ... оның ... мен
жауапкершіліктері, сондай-ақ жұмыс ... мен ... ... кеңесі бекітетін Ұйымның Ішкі аудит қызметі туралы
ережемен белгіленеді.
Ішкі аудит қызметі Директорлар кеңесі белгілеген тәртіпте:
1. Директорлар кеңесіне Ұйым қызметі туралы ... ... ... ... ... ішкі ... және корпоративтік басқару
жүйелерін жетілдіру бойынша бағалау мен ұсынымдар береді;
3. Ұйымның Ішкі аудит қызметі туралы ережесіне сәйкес ... ... ... да ... жүзеге асырады.
Ұйым мен Ішкі аудит қызметіндегі қызметкерлердің арасындағы еңбек
қарым-қатынасы Қазақстан ... ... және ... ... ... ... есебін, сондай-ақ ол істердің Ішкі ... ... ... ... ... жағдайын тексеруді және
растауды, Қазақстан Республикасындағы аудит қызметі туралы ... оны ... ... ... ... ... жүргізеді. Аудитормен
шартқа Ұйымның атынан Директорлар кеңесінің Төрағасы қол қояды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Аудиторлық ұйымдар тексеру ... мен өз ... ... ... ... ... мен Ұйымның
Басқармасына ұсынылатын ... ... ... ... ... ... тексеруді жүзеге асыруы Ұйымды
аудит жүргізуден босатпайды.
Ұйымға ... ... ... ... кеңесінің, Басқарманың
бастамасымен немесе кез келген уақытта Ұйымның ірі ... ... ... бойынша жүргізілуі мүмкін. Мұндай жағдайда ірі акционер
аудиторлық ұйымды өз бетінше ... ... Ірі ... талабы
бойынша аудит жүргізілген жағдайда, Ұйым аудиторлық ұйым сұраған ... ... ... ... ... ... Республикасының қолданыстағы заңнамасы белгілеген
мерзімде және қазақстандық және ... ... есеп пен ... ... ... ... ... бойынша міндетті тәртіпте
аудиторлық тексеру жүргізеді.
Ұйымда мерзімді түрде, кем ... 5 ... бір ... ... ... ... ... бойынша аудиторлық ұйымның және/немесе
серіктестің ... ... ... ішкі ... ... Ішкі ... қызметі жүзеге асырады [13].
ҚОРЫТЫНДЫ
Ұйымдардың қай саладағы болмасын өз қызметінің соңғы ... ... ... табу екендігі кімге болса да белгілі. Ал ұйымдардың
ақша арқылы ақша жасағанда, яғни ақшаны айналымға ... ... ... ... Осыған сәйкес ұйымдар өзінің бос ... яғни ... ... ... ... салса ғана оны тиімді
пайдаланғандығы болып табылады. Бірақ та бұл үшін ... ... ... ... тура ... Бұндай тәуекелге бел байлау кей уақыттарда
кәсіпорындар мен ұйымдарға табыс әкелсе, ... бір ... ... ... Осы ... ... ұшырамау үшін бухгалтерлік есеп
жұмысын дұрыс жүргізіп, оның мәліметтерін уақытылы пайдалану ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар
үшін бұндай тәуекелге бару міндетті болып табылады.
Ұйымдар өзінің меншігіндегі активтерін сол ұйымды ... өнім ... ... және жеке ... ... көрсету, яғни ұйымдардың алдағы
уақыттарында табыс табуы үшін пайдаланылады.
Дипломдық ... ... ... ... ... тарихи-
археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның ... ... ... ... активтерінің есебі, талдауы мен аудиті жүргізілді.
Осы мақсатқа жету үшін біз дипломдық ... ...... ... ... негізгі мәселелері, қысқа мерзімді активтер, ... мен ... ... ... қаражаттың қозғалысы, олардың
ұйымның операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметіне бөлінуі мен онда
пайдаланылатын ... ... ... мен ... мәні ... ... мен бағалануы және жіктелінуі қарастырылады.
Екінші бөлімде – «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме
залымен» КМҚК -ның ... ... ... ... оның ... ... ... дебиторлық борыштарының есебі, қорлардың есебі және
онда алғашқы құжаттардың нысандары ... ... ... ... ... ... ... залымен» КМҚК -ның жалпы
сипаттамасы, қызметі, есеп саясаты және ... ... ... – «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме
залымен» КМҚК -ның қысқа ... ... ... мен ... ... ... ... талдаудың әдіс-тәсілдері берілген.
Онда қаржылық есептіліктің негізгі нысандары: баланс, оның құрамы ... ... ... мен олар қалыптасатын көздер жүйелі ... ... ... ... ... аудитінің түсінігі ашылып, оның
мақсаты, маңызы мен бақылау ... ... орны ... Аудиттің
түрлері, аудиторлық тексеру жүргізу тәртібі, оның барлық кезеңдеріндегі
аудитордың ... ... ... ... ішкі ... ... әрі оған түсінік беріледі.
Экономиканың нақты секторын белсендірудегі активтерді ... ... ... ашып ... мәселесі өте маңызды болып табылады. Себебі
активтерді талдау ұйымның қаржылық жағдайы және оның ... ... ... ... ... ... Активтердің өсуі ұйымның
болашақта дамуын көрсететіндіктен, ол осы ұйым ... оң ... ... ... ... ... жүргізу туындаған кемшіліктерді
болашақта қайталанбау, нәтижесінде жетістікке, табысқа жетуіне жол ... ... ... ... ... ... тиетіндігіне
дау жоқ. Сондықтан да, бухгалтерлік есепті кейде бизнестің қаржылық тілі
деп те ... Бұл ... ... ақпараттармен қамтамасыз ету көп жағдайда,
бухгалтерия қызметкерлеріне жүктелетіндігі белгілі. ... ... ... ... салық жүйесінің талаптарын орындауға, нормативтік
актілерді қатаң сақтауға, басшыға берілетін ... дәл және ... ... ... келеді.
Аудиторлық қызметтің мәні қаржылық есеп ... ... ... ... ... қызметтер мен кеңес беру, бухгалтерлік
есеп жүргізу мен қалпына келтіру, ұйымның актив мен ... ... ... ... ... ... талдау жүргізу бойынша тұтынушыларға қызметтер ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір қызметін басшыға немесе директорлар
кеңесіне немесе акционерлер ... ... ірі ... ... ... Ішкі ... ... кеңірек және оған
енетіндер:
Активтердің жағдайын бақылау: шешім қабылдау кезінде басшылық пайдаланатын
ақпараттың дұрыстығын дәлелдеу;
Жүйешілік бақылау процедураларының ... ... ... ... қызмет етуі мен ақпараттарды өңдеудің тиімділігін
талдау;
Басқарушы ақпараттық жүйе беретін ... ... ... ішкі ... ... ... ... жан-жақты бақылау
ғана емес, менеджмент саясаты мен сапасын бақылау да жүзеге асырылады.
«Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме ... КМҚК ... ... Ішкі ... қызметі жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі тікелей Директорлар кеңесіне бағынады және өз жұмысы
туралы ... ... есеп ... Ішкі ... ... ... жасауды «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен»
КМҚК -ның Директорлар кеңесінің Аудит жөніндегі комитеті жүзеге асырады.
Ішкі ... ... ... мен ... оның ... ... ... жұмыс тәртібі мен ... ... ... ... ... Ішкі аудит қызметі туралы
ережемен белгіленеді.
Қаржылық жағдайын ... ... ... ... жасауға болар
еді:
1. Ішкі аудит қызметінің есеп айырысу - ... ... ... ... ... қою ... Ұйым балансының өтімділігін оның деңгейін ... ... ... ... қажет, бұл баланс
өтімділігіне әсер еткен факторларды анықтауға мүмкіндік берер
еді;
3. Кредиторлық қарыз ... және ... ... қаржылардың
басқа да көздерін қысқарту, сонымен ... ... ... ... ... ... арқылы өтімділік
көрсеткіштерінің мәнін қалпына келтіруге болады;
4. Кезең сайын кәсіпорын қысқа мерзімге өзінің ... ... ... ... ... яғни ... ... отыру керек. Бірақ бұл ұйымның қаржы мәселесін толығымен
шешіп бере ... ... ... ... ... жағдайын
зерттеп, оның даму перспективаларын, клиенттердің мұқтаждығын
ескере отырып, өндірісті қажетті ресурстармен қамтамасыз ... ... ... ... қатар дебиторлық қарыздар мөлшерін
төмендету үшін өзар есептесу жүйесін неғұрлым тиімді қолдану
қажет;
«Жезқазған ... ... ... ... КМҚК ... ... ірі ... Ал байланыс қызметін еліміздің тұрақты халқының
барлығы қолданылады. Сондықтан ұйым табысты және тұрақты ... ... ... оның өзінің барлық міндеттемелерін төлей алу мүмкіндігі
бар.
Қорыта айтқанда, қысқа мерзімді активтерінің ... ... мен ... ... ... ... бірі ... табылады. Себебі, кез-
келген ұйымдағы бухгалтерлік есептің ... ... бірі ... ... табылады. Соған байланысты, активтер – бұл ұйым ... ... ... ... ... ... пайда алу
күтiлетiн ресурстар болып табылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері – Алматы, 2011. – ... ... В.К., ... В.В., Шмид О.И. ... учет ...... ... – Казахстан, 2002. – 253 с.
3. Әмірқанов Р.Ә., ... А.Қ. ... ...... 2002.
4. Бухгалтерский учет: Учебное пособие / Авт. В.Л. ... под ... ... ... баспасы, 2011. – 624 с.
5. Проскурина В.П., ... ...... ЖШС «LEM ... 2011. – 292 ... ... Ж.С. ... есеп ІІ том – Қарағанды: «Қарағанды
полиграфиясы» АҚ, 2009. – 568 ... 7 IAS ... ... ... стандарты
8. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі есеп: Оқулық /
Жалпы редакциясын ... Н.Қ. ...... ... 2005. –
310 б.
9. Кеулімжаев Қ. К. Қаржылық есеп. Алматы: Экономика, 2007.
10. V ... ... ... ... ... жүйенің
трансформациясы». Халықаралық ... ... ... ... ... ...... Экономика,
2010. – 776 б.
11. Бухгалтерлік есеп пен ... есеп ... ... 2007 ... ... № 234 ... 2 (IAS) ... есептіліктің халықаралық стандарты
13. Проскурина В.П., Бухгалтерлік есеп «басынан бастап» балансқа дейін ... ЖШС «LEM ... - 2010. – 374 ... ... ... ... көрме залымен» КМҚК -ның
Жарғысы
15. «Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайы көрме залымен» КМҚК -ның Есеп
саясаты
16. Тумасян Р.З., Бухгалтерский учет – ... ... ... – 883 с.
17. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп І том – ... ... АҚ, 2009. – 568 ... ... К.К. ... бухгалтерской (финансовой) отчетности внешним
пользователями – М. : ... 2010. – 304 ... ... Ю.А., Комиссарова И.П., Бородин В.А., Бухгалтерский учет ... ... – М.: ... 2005. – 527 ... ... Қ.К., ... Н.А., Бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері, Алматы, 2006.
21. Жуйриков К.К., Раимов С.Р. Финансовый ... ...... – 225 ... ... К.Ш. ... ... талдау - Алматы: Экономика, 2011. –
348 б.
23. Дыбаль С.В. ... ... ... и ... – СПб.: ... 2009. – 336 ... Володина А.А. Управление финансами. Финансы и предприятий – М.: ... 2011. – 510 ... ... Г.В. ... хозяйственной деятельности предприятия – М: ИНФРА
– М, 2009-536 б.
26. Шарипов А.Қ. Аудит – Алматы: Экономика, 2010. – 288 ... ... Д.О. ... ... және талдау: теориясы, әдіснама, практика
– Алматы: Экономика, 2007. – 544 б.
28. Абленов Д.О. ... ... және ... ... - ... 2007. – 544 ... Сәтмырзаев А.А., Укашев Б.Е. Аудит теориясы - Алматы: Ұлағат, 2000.
30. Жақыпбеков С. Ішкі аудит – Алматы: Экономика, 2008 – 344 ... ... ... ... көрме залымен» КМҚК -ның
бухгалтерлік балансы
|Активтер |2011 жыл |2012 жыл ... ... ... ... | | ... ... |20162 |43618 ... ... ... инвестиция |- |- ... ... ... ... |1481969 |1500066 ... |662879 |405529 ... ... активтер |1960 |12134 ... ... ұзақ ... ... |- |- ... да ... ... активтер |19054 |25860 ... ... ... ... |2186024 |1987207 ... Ұзақ ... ... | | ... ... ... ... |- |- ... ... ... ... |58704 |167188 ... ... әдісімен есептелетін инвестиция|- |- ... ... ... |- |- ... құралдар ... ... ... активтер |- |- ... және ... ... |- |- ... емес ... |66597 |22596 ... қалдарылған салықтық активтер |- |- ... да ұзақ ... ... |3127480 |5446198 ... ... ... жиынтығы |17529573 ... ... ... ... |
|Міндеттеме және капитал |2011 жыл |2012 жыл ... ... ... ... | | ... мерзімді қаржылық міндеттеме |- |- ... ... ... |47482 |48103 ... және ... ... бойынша |39048 |38469 ... | | ... ... ... ... |248389 |341098 ... ... ... ... |- |- ... да ... ... міндеттеме |252427 |293596 ... ... ... ... |587346 |721266 ... Ұзақ мерзімді міндеттеме | | ... ... ... ... |- |- ... ... ... ... |- |- ... мерзімді бағалау міндеттемесі |- |- ... ... ... міндеттеме |- |- ... да ұзақ ... ... |- |- ... ... міндеттемелердің жиынтығы |- |- ... ... | | ... ... |1949160 |1949160 ... ... |- |- ... алынған меншікті үлес құралдар |- |- ... А ... ... |- |- ... |- |- ... ... |7319377 |8489679 ... ... |- |- ... ... |9268537 ... ... |9855883 ... |
Қосымша Ә
Пайда мен зиян туралы есеп
|Көрсеткіштер атауы |2011 |2012 |
|1 |2 |3 ... ... мен ... көрсетуден түскен |1305141 |1440530 ... | | ... өнім мен ... ... |845473 |803122 ... құны | | ... пайда |459668 |637408 ... ... ... |- |- ... ... |15239 |19911 ... сату мен ... көрсету бойынша |28062 |39924 ... | | ... ... |133248 |122226 ... ... ... |5111 |1037 ... шығыстар |10133 |9940 ... ... ... ... ... |- |- ... ... ... ... | | ... қызметтен басталатын кезең |298353 |484192 ... ... ... | | ... ... түскен пайда (шығын) |- |- ... ... ... ... ... |298353 |484192 ... ... ... ... ... |- |- ... үлесін алып тастағанға дейінгі кезең |298353 |484192 ... ... ... ... | | ... ... |- |- ... ... ... ... ... |298353 |484192 ... ... пайда |- |- ... ... ... қозғалысы туралы есеп
|Көрсеткіштер атауы |2011 жыл |2012 жыл |
|1 |2 |3 ... ... | | ... ... ... барлығы: |15933734 ... ... ... | | ... ... |- |- ... ... ... ... ... аванстар |1031278 |1109924 ... |- |- ... ... |143932 |157575 ... ... кетуі, барлығы |4776733 |5529513 ... ... | | ... ... мен ... ... |1086339 |1482143 ... төлемдер | | ... ... |65555 |157597 ... ... |2295816 |2458147 ... ... ... ... |- |- ... ... ... |- |- ... ... өзге ... |714624 |659865 ... де ... |614399 |771761 ... ... ... ... ... ... |
|қаражаттың таза сомасы (010-020 бет) | | ... ... | | ... ... түсуі, барлығы: |3521 |6160 ... ... | | ... ... сату |3521 |6160 ... емес ... сату |- |- ... ұзақ мерзімді активтерді сату |- |- ... ... сату |- |- ... ... ... ... өтеу |- |- ... және ... ... |- |- ... мен ... | | ... ... |- |- ... ... ... ... |1099950 |1075124 ... ішінде: | | ... ... ... алу |156108 |429067 ... емес ... ... алу |- |- ... ұзақ ... ... алу |943842 |646057 ... активтерді алу |- |- ... ... ... ... |- |- ... және ... келісімшарттар, |- |- ... мен ... | | ... ... |- |- ... Б ... қызметтен түсетін ақшалай |-1096429 |-1068964 ... таза ... (040-050 бет) | | ... ... | | ... ... ... ... ... |- |- ... мен ... да ... қағаздар | | ... | | ... алу | | ... ... ... ... | | ... түсімдер | | ... ... ... ... |- |- ... өтеу | | ... ... сатып алу | | ... ... | | ... ... | | ... қызметтен түскен ақшалай |- |- ... таза ... (070-080 бет) | | ... ... түсетін барлық |10054499 |12077844 |
|ақшалай қаражат | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... 1 қаңтарындағы |1949160 |- |7319377 |9268537 ... | | | | ... ... ... |- |- |- |- ... ... сальдо |1949160 |- |7319377 |9268537 ... ... ... |- |- |- |- ... ... / ... | | | | ... ... ... |- |- |- |- ... ... ... |- ... ... ... ... өзінде |- |- ... ... ... ... | | | | ... ... ... |- |- |8163679 |8163679 ... ... ... |- |- |1170302 |1170302 ... | | | | ... |- |- |- |- ... ... |- |- |- |- ... алынған меншікті |- |- |- |- ... ... | | | | ... ... 31 |1949160 |- |8489679 ... |
|желтоқсанындағы сальдо | | | | ... ... |1949160 |- |7313642 |9262802 |
|1 ... сальдо | | | | ... ... ... |- |- |300423 |300423 ... ... ... |1949160 |- |7614065 |9563225 ... ... ... |- |- |- |- ... ... / ... | | | | ... ... ... |- ... |-7142080 |
|Ақша ағындарын хеджерлеу |- |- |- |- ... ... ... болған|- |- |- |- ... ... | | | | ... тікелей өзінде |- |- ... ... ... ... | | | | ... ... ... |- |- |6847392 |6847392 ... ... ... |- |- |-294688 |-294688 ... | | | | ... |- |- |- |- ... эмиссиясы |- |- |- |- ... ... ... |- |- |- |- ... құралдар | | | | ... ... 31 |1949160 |- |7319377 |9268537 ... ... | | | | ... ... ... мұражайы көрме залымен» КМҚК – ның 2012 ... ... ... |
| ... ... |Соның ішінде: ... ... ... ... ... |
| ... | | | ... | |
| ... | | | ... | |
| |2011 жыл | | | |2012 жыл| |
| ... ... активтерде |операциялық қызметте | | | |ұзақ мерзімді
активтерде |операциялық қызметте | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | ... ... |82023 |3540 |78483 |50059 |75282 |56800 |5763 |51037 ... ... |422236 |183550 |238686 |407669 |411927 |417978 ... | ... ... тіркелген жері |95765 |7126 |88639 |36160
|56806 |75119 |24592 |50527 | |Басқа да шикізат пен ... ... |71385 |114252 |136433 |54683 |540 |54143 | ... ... ... мен ... ... |74468 |28338 |46130 |47055 |41699 |79824
|55752 |24072 | |Отын |63857 |- |63857 |119964 |121711 |62110 |- |62110 ... және ... ... |7 |- |7 |35 |42 |- |- |- | ... |80499 |17268 |63231 |71004 |93209 |58294 |19976 |38318 | |Басқа
да материалдар |- | | |90 |- |90 |- |90 | ... ... ... |- |22 |349 |353 |18 |- |18 | ... ... |22511 |2381 ... |74596 |8744 |480 |8264 | ... барлығы: |918252 |247682 |670570
|907466 |1012058 |813660 |407321 |406339 | ... Г ... ... таза ... ... ... бағалау |7691 |- |7691 |3512
|3369 |810 |- |810 | |Барлығы (Өткізудің ... таза ... ... ... шегергендегі сомасы): |910561 |247682 |662879 |910978
|1008689 |812850 |407321 |405529 | ... |- |- |- |54 |54 |- |- |- ... қиын ... ... |- |- |- |38 |38 |- |- |- | ... қиын тауарлардың резервін шегеріп тастағандағы сомасы): |- |- |-
|16 |16 |- |- |- | |Қорлардың жалпы сомасы: |910561 |247682 ... |1008705 |812850 |407321 |405529 | ... ... ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 105 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Фирмалардың айналым активтері мен қысқа мерзімді міндеттемелерін басқаруын талдау65 бет
Қысқа және ұзақ мерзімді активтердің есебі мен талдауы85 бет
Қысқа мерзімді активтердің есебі: Ақша қаражаттары және олардың эквиваленттерінің есебі11 бет
Ұзақ және қысқа мерзімді активтердің есебі және талдауы103 бет
Айналым капиталының экономикалык мазмұны мен негіздері112 бет
Айналым капиталының экономикалық мазмұны64 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дүниежүзілік қаржы нарығының жалпы түсініктері7 бет
Заемдық қор құрамы мен банктік кредитінің қатыстыру құнының бағасы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь