Дебиторлық берешектер есебі және оны жетілдіру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5

ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШ ПЕН АЛЫНУҒА ТИІСТІ ШОТТАР ЕСЕБІН
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ..
7
Дебиторлық борыштың экономикалық мәні, оларды бухгалтерлік есептің объектісі ретінде жіктеу және тану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7
Қаржылық есептілікте дебиторлық берешек туралы ақпаратты ашып көрсету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
15
Күмәнді талаптарды есепте тану және оларды бағалау әдістері ... ... ... ... 19

«АСТАНА.АЛТЫН.ОРДА» ЖШС.де ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШТАР ЕСЕБІНІҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
24
Серіктестіктің ұйымдастыру.экономикалық және қаржылық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
24
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық борышының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
29
Есеп беруші тұлғалар мен басқа да дебиторлық борыштар бойынша есеп айырысулар есебі ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ...
34

«АСТАНА.АЛТЫН.ОРДА» ЖШС.нің ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШТАРЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЕСЕБІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... .
38
Дебиторлық борыштарды талдау ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 38
Дебиторлық борыш есебін ұйымдастыруды жетілдіру жолдары ... ... ... . 45

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... 56

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗІ ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... ... ... . ... . 59
КІРІСПЕ

Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Дебиторлық борыш – бұл белгілі бір қызмет жүзеге асырудан, яғни ол тауар тиеу, жұмыс орындау, қызмет көрсету, қарызға ақша беру т.с.с. әрекеттер нәтижесінде пайда болатын, кәсіпорынның айналымынынан уақытша тартылған қорлары. Қазіргі уақытта кәсіпорындар мен серіктестер арасындағы шаруашылық қатынастардың дамуы шаруашылық аралық есеп айырысулар көлемін көбейтіп отыр. Кез–келген кәсіпорын балансында дебиторлық та, кредиторлық та берешектің пайда болуы орынды. Дебиторлық борыш есебін ұйымдастырудағы негізгі қайшылық оны қарыз алушылардан уақытында алу болып табылады. Дебиторлық борыш шаруашылық айналымнан меншікті айналым қорларының қалыс қалуын, ал бұл үрдіс ұзаққа созылып кетсе, кәсіпорынның табысының кемуіне алып келеді.
Дебиторлық борыш – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің қандай да бір кәсіпорын алдындағы өткізілген тауар, көрсетілген қызмет, орындалған жұмыс үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол шоттарды төлеу мерзіміне қарай ағымдағы және ұзақ мерзімді болып бөлінеді. Әдетте бухгалтерлік есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық борышті бөліп көрсетеді.
Дебиторлық борыш әр түрлі операциялар нәтижесінде, әсіресе дайын өнім, жұмыс, қызмет өткізу барысында пайда болады, яғни ол кезегінде алынатын табыспен байланысты. Соған байланысты дебиторлық борыш есебінің ұйымдарда дұрыс ұйымдастырылуы өте маңызды.
Қолма қол ақшасыз есеп айырысу жүйесінде дебиторлық борыштың пайда болуы кәсіпорынның шаруашылық қызметіндегі объективті үрдісті көрсетеді.
Пайда болу сипатына қарай дебиторлық борыш қалыпты және ақталмаған деп бөлінеді. Кәсіпорынның қалыпты борышына оның өндірістік бағдарламасын орындау барысымен шартталған, мысалға төлеу мерзімі келмеген есепті тұлғалардың борышы, көрсетілген шағымдар бойынша борыш.
Ақталмаған дебиторлық борыш есептік пен қаржылық тәртіптің бұзылуынан, есеп жүргізудегі кемшіліктер, материалдық құндылықтарды жіберу кезіндегі бақылаудың әлсіздігі, жетіспеушіліктер мен ұрланулар болуынан пайда болған борыштар саналады.
Дебиторлық борыш есебіндегі мұндай кемшіліктер болдырмаудың бір жолы біліктілігі жоғары мамандармен тығыз байланыста жұмыс істеп, арнайы кеңес алып тұру керек.
Салық Кодексінде күмәнді талаптарды талап ету мерзімі үш жыл деп бекітілген. Бұл мерзім өткеннен кейін есептен шығару мәселесі де тұр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – «Астана-Алтын-Орда» ЖШС мысалында дебиторлық борыш есебінің жағдайын зерттеу, оның талдауын жүргізу арқылы кемшіліктерін анықтап, есептің жетілдіру жолдарын ұсыну болып табылады.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі – Астана қ. «Астана-Алтын-Орда» ЖШС болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Экономикалық терминдер сөздігі / А.П.Сағатовтың редакорлығымен. – Алматы.: Экономика, 2007. –345 бет.
2 «Бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының 28.02.2007ж. № 234-ІІІ Заңы
3 ҚР Азаматтық кодексі
4 Нұрсеитов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп/ Оқулық құралы.- Алматы, 2009.- 428 бет.
5 Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп: Оқулық. Жалпы редакциясын баскарган Н.Қ Мамыров
6 Баймуханова С.Б. Қаржылық есеп.- Алматы, 2007.-296 бет.
7 Әбдіманапов Ә. Қаржылык есеп.- Алматы, 2007.- 544 бет.
8 «Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспарын бекіту туралы» ҚР Қаржы министрлігінің бұйрығы 23.05.2007 N 185
9 Абленов Д.О. Қаржылық есеп.- Алматы, 2007. – 345 бет.
10 Сейдахметова Ф.С. Казіргі замандағы бухгалтерлік есеп: Оқу құралы.- Астана, 2008.- 500 бет.
11 Абленов Д.О. Профессиональный аудит: Учеб.пособие.- Алматы: Экономика, 2008.- 557с.
12 Гуккаев В.Б. Особенности бухгалтерского учета дебиторской задолженности фирмы//Консультант бухгалтера – 2007г., №2, 10-19 бб.
13 Сұлтанова Б.Б. Салық есебі: Оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2008.- 240с.
14 Баймуханова С.Б. Финансовый учет.- Алматы, 2008.-272с.
15 Нурсеитов Э.О., Нурсеитов Д.Э. МСФО в Казахстане: принципы перехода и применения.- Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2009.- 388 с.
16 Нурсеитов, Э.О. Аудит: краткое пособие.- Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2010.- 236 с.
17 Жақыпбеков Д.С. Қазақстандық кәсіпорындардағы салық салу, салық есебі мен есептілігін ұйымдастыру: Оқу құралы.- Алматы; Экономика, 2009.- 354 бет.
18 Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің 22.06.2007ж. «Бухгалтерслік есепті жүргізу ережесін бекіту туралы» № 221 Бұйрығы
19 Артюшин, В.В. Финансовый анализ. Инструментарий практика : учебное пособие.- М.: ЮНИТИ- ДАНА, 2010.- 120 с.
20 Басовский Л.Е., Басовская Е.Н. Комплексный экономический анализ хозяйственной деятельности: Учеб. пособие.- М.: ИНФРА-М, 2009.- 366 с.
21 Исмаилова А.С., Байдақов А.Қ. Қаржылық және басқару талдауы: Оқу құралы. –Астана, 2008.–167 бет.
22 Өтебаев Б.С. Қаржылық талдау: Оқулық. – Астана: ҚазЭҚХСУ, 2008.- 220бет.
23 Нурсеитов, Э.О. Бухгалтерский учет в организациях: учебное пособие.- Алматы: Издательство "LEM", 2009.- 444 c.
24 Экономический анализ в торговле Под. ред. профессора М.И. Баканова.- М.: «Финансы и статистика», 2005.- 396с.
25 Гинзбург, А.И. Экономический анализ.- 2-е изд.- СПб.: Питер, 2010.- 208 с.
26 Нурсеитов, Э.О. Аудит: краткое пособие.- Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2010.- 236 с.
27 Данилова, Н.Ф. Экономический анализ деятельности предприятия: курс лекций: учебное пособие / Е.Ю. Сидорова.- 2-е изд., стереотип.- М.: Издательство "Экзамен", 2009.- 188 с.
        
        |    |МАЗМҰНЫ                                                            |   |
| | | |
| ... ........ ........ ........ ........ ........ |5 |
| ... ........ ........ ........ ........ ........ ........ | |
| |..... | |
| | | |
|1 ... ... ПЕН АЛЫНУҒА ТИІСТІ ШОТТАР ЕСЕБІН | |
| ... ... ... |7 |
|1.1 |Дебиторлық борыштың экономикалық мәні, оларды бухгалтерлік есептің | |
| ... ... ... және |7 |
| ... | ... ... ... ... берешек туралы ақпаратты ашып | |
| ... |15 |
| ... | |
| ... .... | ... |Күмәнді талаптарды есепте тану және оларды бағалау |19 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... ... және қаржылық | |
| ... ... |24 |
| ... ... ... | ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық борышының | |
| ... ... |29 |
| ... ... ...... | ... ... ... ... мен ... да дебиторлық борыштар бойынша есеп | |
| ... ... ... ....................... |34 |
| |.......................... ................... | |
| | | |
|3 ... ... ... БОРЫШТАРЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ | |
| ... ... ... ЖОЛДАРЫ ............. |38 ... ... ... ... ... |38 |
| ... ...... | ... ... ... есебін ұйымдастыруды жетілдіру |45 |
| ... | |
| | | |
| ... ... ... ... |56 |
| ... ............. ............. ........... | |
| | | |
| ... ... ... ... |59 |
| ... ... ..... | |
| | | |
| ... А. ... ЖШС ... ... | |
| ... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... |61 |
| |.... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... ..... | |
| ... Б. ... ЖШС ... ... мен ... | |
| |туралы есебі .. .. .. .. .. .. .... .... .... .... .... .. .. .... |65 ... ... ... өзектілігі. Дебиторлық борыш – бұл белгілі
бір қызмет жүзеге ... яғни ол ... ... жұмыс орындау, қызмет
көрсету, қарызға ақша беру т.с.с. әрекеттер ... ... ... айналымынынан уақытша тартылған қорлары. Қазіргі уақытта
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... аралық есеп айырысулар көлемін көбейтіп ... ... ... ... та, кредиторлық та берешектің пайда болуы
орынды. ... ... ... ... ... ... оны ... уақытында алу болып табылады. Дебиторлық борыш шаруашылық
айналымнан ... ... ... ... ... ал бұл ... ... кетсе, кәсіпорынның табысының кемуіне алып келеді.
Дебиторлық борыш – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің
қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол шоттарды ... ... ... және ұзақ ... ... бөлінеді. Әдетте
бухгалтерлік есепте саудалық және саудалық емес ... ... ... ... әр түрлі операциялар нәтижесінде, әсіресе дайын өнім,
жұмыс, қызмет өткізу ... ... ... яғни ол ... ... байланысты. Соған байланысты дебиторлық борыш есебінің ... ... өте ... қол ... есеп ... ... дебиторлық борыштың пайда
болуы кәсіпорынның шаруашылық қызметіндегі объективті үрдісті ... болу ... ... ... борыш қалыпты және ақталмаған деп
бөлінеді. Кәсіпорынның ... ... оның ... ... барысымен шартталған, мысалға төлеу мерзімі келмеген ... ... ... ... ... борыш.
Ақталмаған дебиторлық борыш есептік пен қаржылық тәртіптің бұзылуынан,
есеп жүргізудегі кемшіліктер, материалдық құндылықтарды жіберу кезіндегі
бақылаудың ... ... мен ... болуынан пайда болған
борыштар саналады.
Дебиторлық борыш есебіндегі мұндай кемшіліктер ... бір ... ... ... ... ... жұмыс істеп, арнайы кеңес
алып тұру керек.
Салық Кодексінде күмәнді талаптарды талап ету ... үш жыл ... Бұл ... өткеннен кейін есептен шығару мәселесі де тұр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ЖШС ... ... есебінің жағдайын зерттеу, оның талдауын жүргізу арқылы
кемшіліктерін анықтап, есептің жетілдіру жолдарын ұсыну болып табылады.
Дипломдық ... ... ...... қ. «Астана-Алтын-Орда»
ЖШС болып табылады.
Осыған орай дипломдық жұмыстың мақсатын іске ... ... ... ... ... оның пайда болу себептерін және есебінің
ұйымдастырылуын зерттеу;
– ұйымның ұйымдастыру экономикалық және қаржылық талдауын жүргізу;
– нақты ұйым ... ... ... ... ... ... ... ұйымдағы дебиторлық борыштың жағдайына жан-жақты талдау
жүргізу;
– есептің жетілдіру жолдарын ұсыну.
Жұмыстың теориялық және әдістемелік ... ... ... және ... экономистердің ғылыми фундаменталдық жұмыстарындағы қорытындылар мен
ұсыныстары, экономикалық сөздіктер табылады.
Жұмысты зерттеудің ақпараттық базасы ҚР заңды-нормативтік ... есеп және ... ... мамандардың бухгалтерлік және
салық есебі бойынша мақалары, «Астана-Алтын-Орда» ЖШС-нің ... ... есеп ... ... ... ... ... танудың әртүрлі әдістері
пайдаланылды: байқау, зерттеу, топтау, салыстыру, талдау мен ... және ... ... ... ... мен құрылымы. Жұмыс кіріспеден, негізгі үш ... мен ... ... әдебиет көздерінен және
қосымшалардан тұрады.
1 ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШ ... ... ... ... Дебиторлық борыштың экономикалық мәні, оларды бухгалтерлік ... ... ... және ... ... (латын тілінен “debitum” – қарыз, міндеттеме) заңдық
қатынастарда - екі және одан жоғары ... ... ... ... азаматтық-құқықтық міндеттемелердің бір жағы [1,25б.].
Борыштық міндеттемелер есебі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... Тәжірибеде кез келген шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік
туралы» заңының 3 тарау, 13 бабына сәйкес міндеттеме – жеке ... ... ... ... ... ... ... міндеті, оны
реттеу экономикалық пайданы қамтитын ресурстардың шығып қалуына әкеп ... ... , ... ... қарастырған кезде, бірінші орында,
Азаматтық кодекстің 268 бабына сәйкес: міндеттеме күшінде бір ... ... ... (несие берушінің) пайдасына мүлік беру, ... ақша ... және т.б. ... ... бір ... жасауға, не
белгілі бір әрекет жасаудан тартынуға міндетті, ал несие беруші борышқордан
өз міндеттерін оындауын ... ... ... ... ... ... ... міндетті, – деп көрсетілген [3,40б.].
Борыштық міндеттемелердің негізгі түрлері болып ... ... ... ... ... берешек бұл сатып алушылар мен
жекелей тұлғаларға ақшалай қаражат, тауар және басқалай қызмет ... ... ... Ол ... ... ... ... шығарып,
басқа ұйымдардың, тұлғалардың немесе ... ... ... ... ... ... есеп ... бір элементі. Нақты
айтсақ активтерді құрайды.
Дебиторлық берешекті бухгалтерлік есепте мойындау, мағынасы ... ... ету ... ... да ... сондықтан шетел
әдебиетттерінде дебиторлық берешекті ... ал ... ... деп ... ... ... ... мойындау, жіктеу және бағалау
тәртібі, өкінішке орай, ... ... ... ... ... есептемеде сәйкес ақпаратты ашу ... ... ғана ... ... ... үйлестіретін формалды екі
жақтылық теңдігі тұрғысынан қарасақ, мұнда ... ... ... түсіндіріледі, дебиторлық берешек болса ұйымның
активтері құрамында мойындалады.
Дебиторлық берешектің маңызды үш қасиеті ... ... ... ... ... ... жанама мүмкіндікті
қамтамасыз ететін келешек пайданы кіргізеді;
– шаруашылық жүргізетін субъект басқаратын ресурстарды активтер болып
саналады. Көрсетілген ... ... ... ... дәлелденген болуы керек;
– кәсіпорынның қазіргі кезде қарамағында жоқ бірақ келешекте пайда
әкелетін табыс активке жатпайды.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... айтуға болады:
– кәсіпорын болашақта экономикалық пайданы осындай ... ... ... оның эквиваленттері және басқа да активтер түрінде алу
мүмкіндігінің болуы;
– ұйымның ... ... ... ... ... ... құқықтары немесе потенциалды қызметтері заңды немесе оларды алу
мүмкіндігінің заңды дәлелдемелері бар;
– дебиторлық ... ... ... ... алу ... ... ... дебиторлық берешек – бұл активте нақтылы түрде
көрсетілген және ие болу ... қоса ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешек – бұл өткен оқиғалардың нәтижесінде пайда
болған ақша ... ... ... және басқа активтердің
белгілі бір сомаларын борышкермен мойындалған талап ету құқығы.
Сонымен ... ... ... беттерінде әтүрлі анықтамалар
кездеседі.
Дебиторлық борыштар – кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе
жеке тұлғалардан оларға ... ... ... ... ... ретінде алдын ала төлеген ... үшін ... ... ... мен ұйымдарға борышы бар заңды және жеке тұлғалар ... ... ... ... уақытына қарай ... ... ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді
алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді.
Дебиторлық ... ... ... ... және ол стандарттарға
сәйкес шартты түрде болуы мүмкін. Шартты активтер нақты ... ... ... ... ... ашылмайды. Соған сәйкес дебиторлық берешек
төлену ... ... ... ... ... ... алады.
Дебиторлық борыш – ақша түріндегі жеке азаматтардың, ұйымдардың және
басқа да ... ... ... ... ... ... іс әрекеттер барысында жиі түрде несиеге сатылған тауар, жұмыс,
қызмет ... ... ... ... ... : ... қызмет бойынша сатуға жататын, төлеу мерзімі
бір жылдан аспайтын, үмітсіз ... ... ... ... борыш ағымдағы актив болып табылады, - деп анықтама береді
[5,56б.].
Дебиторлық борыш деп ... ... жеке ... ... ... да ... ақша түріндегі міндеттемелерін атайды делінген.
Дебиторлық борыш әр түрлі операциялар нәтижесінде жиі ... ... ... несиеге сату нәтижесінде пайда болады. Әдетте дебиторлық ... ... деп ... [6].
Дебиторлық борыш қызмет не тауар сатылғанда, ал ақша алынбағанда пайда
болады. Сатып ... ... ... құжатындағы алғаны туралы қол ... ... ... ... да ... қарызын алғаны туралы
мойындайтын құжат жазып бермеген ... ... ... жабу мерзіміне
қарамастан компанияның айналым құралдарына ... ... есеп ... ... және ... емес ... болып бөлінеді.
Саудалық дебиторлық борыш бұл клиенттердің әдеттегі ... ... ... ... қызмет түрлері үшін төленетін сома.
Ол екі топқа бөлінеді: алынуға ... ... - ... ... ... ... ... және алынуға тиісті вексельдер-алымшылардың
шот төлеу міндеті хат ... ... ... ... ... ... ... түрлері нәтижесінде туындайды: алынуға тиіс пайыздар;
алынуға тиісті дивиденттер; ... ... ... ... ... тәжірибеде дебиторлық борыштың келесі түрлері бар
[7,96б.]:
– тиелген тауарлар үшін;
– қызмет үшін дебиторлармен есеп айырысулар;
– алынған ... ... есеп ... ... ... бюджетпен, персоналмен әртүрлі опреациялар
үшін есеп айырысулар;
– қатысушылардың жарғылық қорға салымдары бойынша қарыздары;
... да ... есеп ... дебиторлық борыш – бұл белгілі бір қызмет жүзеге ... ол ... ... ... ... қызмет көрсету, қарызға ақша беру т.с.с.
әрекеттер нәтижесінде пайда болатын, кәсіпорынның ... ... ... ... ... «Қысқа мерзімді дебиторлық борыштар» және
сәйкесінше «Ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... ... ... уақыттан кейінгі бір жыл ішінде ... ... ... ... ... қатарында есептеледі. ... ... ... ... ... алуға төленген аванстық ... ... ... ... ... ... ... алынуға тиісті борыштар;
– вексельдер бойынша алынуға тиісті ... ... ... мен еншілес серіктестер, құрылымдық бөлімшелер,
филиалдар арасындағы түрлі операциялар ... ... ... ұйымның есеп беруші тұлғаларының дебиторлық борышы;
– активті салықтар;
– келер кезең ... ... ... беру бойынша дебиторлық борыш;
– есептелген сыйақылар;
– басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы ... ... деп ... ... ... заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми
берешегі ... ... ... ... ... ... борыштар
(дебиторлық борыштар) иелік ету құқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты
актив ... ... ... ... ... ... борыш»
дегеніміз, бұл – иелік ету құқығын ... ... ... байланысты
активке қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік [9].
Ұйымның ... ... ... ... қатарына дебиторлық
борыштардың айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың есептелген уақыты
мен өтелу уақытының арасындағы ... ... ... ... ... оған ... ... алынған жағдайда ғана анықталады.
Дебиторлық борыштар сатылған өнімдер мен ... ... ... және ... ... ... алып тастағандағы қалдық
сомасы бойынша ... Бір ... ... ... бойы ... ... ... мерзімді дебиторлық борыштар» болып есептеледі
[10].
Дебиторлық борыштардың пайда ... ... ... мен ... ... мерзімге байланысты пайыздар бойынша кіріс көп
жағдайларда ... ... ... ... ... ... алушыларға баға жеңілдіктерін береді. Ұйымдардаң мұндай қадамға
баруының ... ... ... ... ... арқылы сатылатын
тауарларының көлемін арттыру болып табылады. ... ... ... ... ... күмәнді борыштарының сомасын ... әсер ... ... баға ... терминімен бірге сауда
жеңілдігі термині қатар ... Өз ... ... жолмен
жүргізіп келе жатқан елдердегі ұйымдар сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты
баға жеңілдіктерін пайдаланғандағы жағдаймен бірдей деп айтуға болады ... ... мен ... берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі бойынша жоғарыда ... ... ... басқа
дебиторлық борыштардың есебіне талдамалық есептің карточкалары, ... ... ... ... және тағы да басқа
тіркелімдер (құжаттар) қолданылады.
Жалпы есеп тіркелімдерін толтыру шаруашылық ... ... ... ... ... анықтау үшін керек.
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарында ... ... ... Құрама
Штаттарының бухгалтерлік есеп стандарттарында) ұйымның бухгалтерлік есеп
жұмысын жүргізу ... ... ... ... үшін ... ... беру формалары қарастырылмаған.
Есеп нысанын таңдау құқығы толығымен бас бухгалтердің құзырында, яғни
ол алғашқы құжаттарды топтастырудың ең ... ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, оларға
негізгі есеп тіркелімдерінде үнемі қатысатын, эпизодтық болып бөлінеді ... ... ... ... ... ... ... сомаларлың дұрыстығы мен олардың толықтығын ... ... ... ... ол ... ... ... корреспонденцияланатын
шоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі [11].
Мұндағы ... ...... шоттағы сомалардың сәйкестігі мен
дұрыстығын, толықтығын ... ... ... ... ... ... мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни ... ... ... немесе жөнелтілген тауарлардың (жұмыстар,
қызметтер) қашан сатылғанын тануында. Бухгалтерлік есептің көзқарасымен
қарағанда, тауарлардың ... мен мен ... ... ... және ... ... ұсынылуы, тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Тауарларды сату мен сатып алу кезіндегі ... ... ... ... жайлы келісімдер мен сату және ... ... ... ... ... және тағы да басқа құжаттар
құқықтық ресімделуі қажет. ... және ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан келісім шартта ... ... ... оның ... мен ... ... құны
аталып өтуі қажет. Келісім бағалары тұрақты, тұрақсыз және бекітілген ... ... баға ... ... ... ... төлеу кезінде
қадағаланады және өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ... қол қою мен тауарды жеткізу арасындағы
уақыт ... ... ... ... ... есеп ... пайдаланған жағдайда теңге құнының (бағамының) өзгеруіне байланысты
тиімсіз (қиын) жағдайға тап болуы мүмкін.
Сондықтан келісуші ... ... ... ... ... ... Бұл ... тауардың жалпы валюталық сомасы анықталады және
теңгедегі валюталық эквиваленті қайта санау тәртібі мен бағамы ... ... ... ... әр түрлі болғандықтан, бағам тауардың
жеткізілген күніне, болмаса белгілі бір банктегі оның ... ... ... ... ... ... кезде сатушы үшін тауардың белгілі бір
сомасының ... 100% ... ... ... ... баға ... шартқа отыру барысында тұрақты бағаны анықтау
қиын болған жағдайда белгіленеді.
Мысалы: бағаға әсер ... ... жиі ... ... ... ... базистік (бастапқы) бағасы белгіленіп, оны есептеудің әдістері мен
жағдайлары қарастырылады. ... ... ... құн ... ... ... ... бұл түрінің болуы міндетті. Келісім шарттың
басты элементі ретінде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық жағдай есептеудің
түрлерін, ... мен ... ... ... ... ... алушыға тиеліп ... үшін ... алуы ... ... ... анықталған мерзім
ішінде белгіленген соманы төлеу бойынша жазбаша міндеттемені ... ... – оның ... ... ... яғни ... ... борышкердің ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын жазбаша
борыштық ... ... алу және сату ... сондай-ақ капиталды
қысқа мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель бағалы қағаздардың
ерекше бір түрі ... ... ... [12, ... ... ... ... жазбаша борышқорлық міндеттеме
болып саналады. Вексель өзінің иесіне міндеттеменің мерзімі өткеннен кейін
немесе ... ... ... ... ... ... талап етуге
даусыз құқық береді. Вексельді толтырушы, яғни ол вексель бойынша төлем
жүргізуге ... ... ... немесе жеке тұлға вексель бойынша төлем
жүргізуге ... ... ... немесе жеке тұлға вексель беруші деп аталады.
Егер вексель бойынша есеп айырысу бір жыл ... ... ... ... ремитент алынған вексельді баланстың актив бөлімінің
өтімділігі жоғары активтер бабында ... ... ... ... ... осы соманы өз балансының қысқа мерзімді міндеттемелер бөліміндегі
берілген вексельдер бабында ... ... ... ... ... бойынша төлем жүргізілетін уақыт алынады, яғни весель қызметінің
аяқталатын уақыты есептелінеді. ... ... ... барысында
бір немесе бірнеше міндетті орындайды. Бұндай ... ... ... дебиторлық қарыздың өтелу мерзімін белгіді бір уақытқа ұзарту;
– шот-фактураға немесе басқа да құжаттарға ... ... ... дәлелдеу;
– пайыз түрінде төлем алу үшін негіз;
– айналымға жіберу мүмкіндігі.
Бухгалтерлік есепте вексельдер ... ... ... және ... нарықтық құнымен, ақшалай баламасымен немесе
барлық ақшалай төлемдердің ағымдағы құнымен есептелінеді. ... ... бұл ... ... ... ... табылады. Ал вексель бойынша
алынған төлемнің осы жалпы сомадан артығы пайыз сомасы ... ... ... құны ... ... пайыз сомаларын қоспағандағы
вексель айналымы мерзімінң соңындағы төленуге тиісті ... ... ... ... үлгісі және қолданылуы бойынша вексельдер жәй және
аударылмалы деп аталатын екі ... ... ... ... ... мерзімі келген кезде вексель ұстаушыға
белгіленген ... ақша ... ... беруші өзіне ешқандай шарт қоймай-
ақ міндеттейтін құжат болып ... яғни ... ... ... берушінің вексель алушыға ақшалай төлем жасауға міндеттемесін
білдіреді. Жай вексель борышкердің (қарызкердің) ... ... ... ... оның берілген уақыты, борышкерлік ... ... ... мен орын, төлем төлеуге тиісті кредитордың аты
көрсетіліп, борышкердің, яғни вексель берушінің қолы ... ... ... ... ... бір ... екінші адамға арнайы
тіркеліп жазылғаннан ... ғана ... ... ... ... ... ... қосымша парағында жазылады.
Аударылмалы вексель – (тратта) кредитордың (транссангтың) қарызкерге
(трассатқа) белгілі бір соманы үшінші ... ... ... жеке тұлғаға
(ремитентке) төлеу жайлы жазбаша өкімі болып саналады. ... оның ... ... ... вексельде вексель ұстаушының төлеушіге
вексельде көрсетілген ақша сомасын үшінші бір адамға эмитентке төлеу туралы
жазбаша бұйрығын бере ... ... ... ... және ... деп ... бөлуге
болады.
Пайыздық вексельдердің атаулы құнында төленетін пайыз сомасы өз алдында
көрсетіледі.
Пайыссыздық вексельдерде пайыздық сома өз ... ... ... ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша ... ... ... болып үш түрге бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер өнім өндіруші ... мен ... ... ... яғни сатып алушы кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... беретін коммерциялық несиесі
ретінде ресімделеді.
Қаржылық вексельдер арқылы ... ... ... ... ... ... арасындағы борышкерлік қатынастар ресімделеді.
Қазыналық вексельдер мемлекеттік қазыналық міндеттемеге ... ... ішкі ... ... байланысты шығарылады. Қазыналық
вексельдер негізінен ... ... ... ... ... қоса
алғандағы бағасы бойынша банктерге және басқа да кәсіпорындар мен ұйымдарға
сатылады. Ал оларды кері ... ... алу ... ... құны ... Қазыналық вексельдер иелерінің табысын атаулы және сату бағасы
арасындағы айырмашылық құрайды. ... ... ... ... табысын атаулы және сату бағасы арасындағы айырмашылық құрайды.
Жалпы ... ... ... банктер үшін қысқа мерзімге капитал
салу нысаны болып табылады. Олар банк арқылы ақша нарығында ... ... ... ... ... ... ... толтыру мен ресімдеу белгіленген ережені сақтауды керек
етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік таңба, яғни ... ... ... оның ... күні мен орны ... ... ... пайызы,
төлеу мерзімі көрсетілуі керек. Аударылмалы вексельді трасат (борышкер)
акцептеу ... ... ... ... ... вексель бойынша
ешқандай міндеттемесеі болмайды.
Вексель берілген уақытынан бастап төлеу мерзіміне дейін жабдықтаушының
иелігінде болуы, тауарға төлем төлеу үшін ... ... ... ... ... ... немесе банк мекемесінен несие алу үшін пайдалануы мүмкін.
Вексельдің маңызды деректемесі ... ... ... ... мен ... ... ... вексель бойынша
төлем мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны ... ... ... ... ... есебі арнайы «Алынған вексельдер» шотында жүргізіледі. Бұл
шотта ... ... ... және ... берушілермен арадағы
олардан алынған вексельдер бойынша есеп айырысу ... ... ... [14, ... (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебі
«Шаруашылық серіктестіктері» дегеніміз пайда табу мақсатына негізделген
және жарғылық қоры ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша
жауапкершілікті серіктестік және акционерлік қоғамдар ... ... ... ... ... серіктестік дегеніміз, басқа (негізгі)
шаруашылық серіктестік оның ... ... ... қоса ... ... ... ... шаруашылық серіктестігі өзінің негізгі шаруашылық
серіктестігінің қарыздарына жауап бермейді.
Тәуелді серіктестіктердің еншілес серіктестіктерден айырмашылығы, олар
филиал боп табылады және ... ... өз ... ... қоры
болмайды, ал олардың балансы ішкі қолдануға ғана ... ... ... ... өздерінің қаржы-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік
есебін өздері жүргізіп, есеп ... бас ... ... және
баланстарын жасайды.
«Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаның» қатысушысы ... жеке ... ... және ... ... ... есеп беруінде
өзінің үлестік қатысуын көрсетуі қажет. Ол үлесімді (пропорционалды)
біріктіру үшін есеп ... ... ... ... ... жүзеге асады.
«Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты ұйымның ... ... ... материалдар тағы да басқалары бойынша жабдықтаушыларға төленген
қосылған құн ... ... ... ... ... арналған активті
салық. Салықтың бұл түрі барлық ... мен ... ... ... ... ... орай бұл ... сатып алушылар тауардың құнына қосып төлейді.
Жанама салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын ... және ... ... ... осы ... сатушылардан түседі.
Неғұрлым баға жоғары болса, соғұрлым салық ... да ... ... ... ... құн салығы сатылған тауарлар ... ... үшін ... ... ... ... пен ... ресурстар
үшін жабдықтаушыларға төленген қосылған құн салығы сомалары арасындағы
айырмашылық ретінде ... ... ... ... ... шартта қаралған жалға
берген негізгі құралдары, берген несиелері мен қарыздары, алған ... ... ... ... ... ... ... инвестициядан алатын
дивидендтерінің сомалары жатады.
«Жұмысшылар мен ... ... ... деп жұмысшылар мен басқа да
тұлғалардың дебиторлық борыш сомасы ... Бұл ... мен ... да
тұлғаларға аванс ретінде (қарызға) қызметтегі ... үшін ... ... үшін ... ... ... қатар жұмысшылар мен
қызметкерлерден олардың кәсіпорынға тигізген зияндары үшін ... ... ... болады.
Сонымен қатар «басқадай дебиторлық борыш» шотында төленуге тиісті жал
төлемдері жайлы ақпараттар, бюджетке және ... тыс ... ... ... ... мен ... ... ұйымдары мен
басқа да заңды тұлғаларға деген шағым ... ... ... жетіспеушілігі, өсімақылар, тағы да басқалар жатады.
1.2 Қаржылық есептілікте дебиторлық берешек туралы ... ... ... туралы ақпарат қаржылық есептіліктің маңызды
құраушысы ... ... ... ... есеп ақпараттық базаны білідіреді, оның
негізінде шаруашылық субъектіліері жеке ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
бухгалтерлік есеп және қаржылық есептіліктің даму концепциясында, сыртқы
пайдаланушылардың ... ... ... қабылдау үшін
маңызды, шаруашылық субъектілерінің қызметі туралы ақпаратты құрастырудың
қажеттілі атап ... ... ... ... талаптар,
мемлекет атынан (ҚР«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы,
бухгалтерлік есепті жүргізу ... ҰҚЕС және ... ... ... актілерімен реттеледі.
ҚР 28.02.2007 жылғы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы»
заңыңа ... ... ... есеп және ... ... ... есеп ... және халықаралық қаржылық ... іске асуы ... ... қаржылық есеп стандарттары –
уәкілетті органмен бекітілген қаржылық ... ... ... ... ... ... Министрлігінің бұйрығымен №1, 2
ұлттық қаржылық есеп стандарттары дайындалған және ... ... ... ... құрылатын және қаржылық
есептілікте ... ... ... ... ... қажет. Ақпарат
пайдалы болуы үшін, ... ... ... ... ... ... ... сапалық сипаттамаларын
ұстанулары қажет.
Осы талаптарды дебиторлық берешекке қатысты іске ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешек туралы ақпаратты қай түрде ашу, яғни,топтау
белгілерінің қай ... ... алу ... ... ... ... ... түрлері, қызмет түрлері бойынша дебиторлық берешек,
қамтамасыздандырулары және т.б;
– дебиторлар туралы ақпаратты тәптіштеудің қай дәрежесінде ашу;
... ... ... ... бағалаудың қай түрінде
көрсету.
ХҚЕС дебиторлық берешекті бейнелеудің бірқатар ... ... мен ... қолдануды талап етеді. ХҚЕС ... ... ... ... принциптеріне төмендегілер жатады:
– дебиторлық берешекті сатудың толық сомасында бейнелеу;
– қайтарып алу мүмкіндігіне ... ... ... ... ... ... жақтар арасында операциялар туралы ақпаратты
ашу.
Дебиторлық берешекті орналастыру келесі ережелерді ... егер ... ... ... берешектің кейбір түрлерін ерекше
көрсету;
– дебиторлық берешектің сәйкес баптарының жаныңда ... ... ... ... дебиторлық берешекке байланысты барлық маңызды
тәуекелділіктерді бағалауды ... ... ... ... байланысты күтпеген шығындарды ашу;
ҰҚЕС бойынша қаржылық есептілікте ашылатын ... ... ... ... ... ... сәйкестігі туралы ақпаратқа
талдау жүргізейік.
Ұсынылған есептілік нысандарында ашылатын және талданатын ... ... ... ... ... дебиторлық берешек туралы ақпараттың ашылуы
|Есептілік нысандары ... ... ... ... ... ... яғни ... ... |соң ... ... ... қатар |
| ... ... мен ... |
| ... ... ... мен залалдар туралы есеп |Есепті кезеңде есептен шығарылған, |
| ... ету ... өтіп ... |
| ... берешек (залал) ... ... ... ... берешекті өтеу үшін, ... ... ... ... ... мен |
| ... берушілерден, алынған |
| ... ... ... ... есеп ... ... берешек бойынша |
| ... ... ... хат ... ... және ұзақ ... |
| ... берешек ... ... ... талдауы ұсынылған есептілік нысандарында
дебиторлардың берешектерге аз ... ... ... ... ... ... ... жасағанда, кәсіпорындар берілген
ақпаратты пайдаланушыларға пайдалылығын ескеріп, ауқымды кеңейтуі мүмкін.
Бұл үшін кәсіпорын ... ... ... есеп ... және ... ... сипаттамаларына талаптарын ескеру қажет.
Дебиторлық берешектің құрылымы, ереже ... ... ... ... ... мен ... ... берешегі – саудалық
дебиторлық берешек;
– бюджеттің қарызы;
– жеткізілген тауарлар мен көрсетілген ... үшін ... ... еншілес, ассоциацияланған ұйымдардың берешегі;
– жұмыскерлердің берешегі (сонымен қатар жетіспеушіліктер бойынша);
– алынуы тиіс сыйақылар;
– шағымдар бойынша берешектер;
... да ... ... ... ... бойынша дебиторлардың берешегін топтау
оларды пайда болу себебі, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Уақыт беру мерзімі бойынша топтауда қарыздық ... өтеу ... ... ... ... ... кейін 12 айдан соң күтілетін
төлемдер және дебиторлық берешекті ... ... ... жыл ... алуды
күтетін төлемдер.
Сонымен, Қазақстандық кәсіпорындардың ... ... ... ақпарат келесі бағыттарда ашылады:
– орындау мерзімі (12 айдан төмен, 12 айдан кейін);
– дебиторлардың негізгі түрлері немесе қарыздық ... ... ... ... ... ... ... есептік топтау және оны баланста көрсету
Қазақстанда және көптеген ТМД елдерінде ғана қолданылмайды, сонымен қатар
нарықтық ... ... ... ... ... ... тағайындалуы бойынша, жалпы бұл ақпаратты жеткілікті деп
қабылдауға болады. Бірақ қаржылық ... ... және оны ... ... бухгалтерлік балансқа түсініктемеде ашылуы мүмкін,
қосымша ақпарат қажет. ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, баланстың мәліметтерін қайталайды
және қосымша және пайдалы ақпаратты құрамайды. Біздің пікіріміз ... ... ... ... ... кезде, баланспен
байланысты бұзбай, дебиторлық берешек туралы ақпаратты құрудың қосымша
белгілерін қолдану ... ... ... ... ... ... ... есеп айрысу
мерзімінің бұзылу ұзақтығына байланысты берешекті айрықша көрсету);
– операциялық сегменті немесе қызмет түрлері бойынша;
– қамтамасыз ... ... ... ... ... ету ... ... шетелдік тәжірибиесінде дебиторлардың берешегі
туралы ашылатын ... ... ... ... айрықша
ерекшеленбейді, өйткені барлық елдер қандай да ... ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша дебиторлық берешек, сонымен
қоса олармен байланысты аванстық төлемдер, баланстың ... ... ... есептілікті ұсыну» ХҚЕС-да атап ... ... ... мен тапсырыс берушілердің берешегін, алдын ала
төлеуді және ... да ... ... ашу ... ... ашып ... кәсіпорынның атқаратын қызметінің ерекшелігін
ескере отырып іске асуы қажет, сонымен ... ... ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің, топтың басқа да
мүшелерінің (ана компанияның есеп ... ... ... ... ... алдын ала төлеу және басқа да дебиторлық берешектер.
Сонымен ... ... да ... берешек қаржылық есептілікте түрлері
және өтеу мерзімі бойынша ғана ... ... ... ... ... ету бағыттары бойынша да жіктеледі: негізгі ... және ... да ... ... Шетелде, әсіресе Европада,
дебиторлық берешекті есептілікте ашып көрсетуге көп көңіл бөледі. Көптеген
жағдайларда ол келесідей топтармен ... ... тиіс ... ... ... ... байланысты емес дебиторлық берешек. Бухгалтерлік
баланста дебиторлық берешектердің әр түрлі түрлерін орналастыру ... осы ... ... дәрежесін кәсіпорын өзі қабылдайды, ... әр ... ... ... ... құрылымы
ерекшеленеді. Бұның баланс формасы регламенттелген елдерге ... ... ... ... алу үшін ... аванстар, векселдермен
қамтамасыз етілген берешектерді оқшаулар көрсету ... ... ... ... ... ... сияқты елдердің бухгалтерлік
баланстарында қарастырылған. Тәуелді компаниялардың дебиторлық берешегін
Австрия, Дания, Италия, Жапонияда бөліп ... Есеп ... ... ... есеп айырысу есебін есепте тану
және оларды бағалау әдістері
Егер, халықаралық стандарттарға ... ... ... – экономикалық
пайда әкелетін ресурс болса, онда бұл ұғымды ... ... ... ... берешектердің есептілікте көрсетілмеу керектігін білдіреді,
яғни олар есептен шығарылуға жатады. Есеп ... ... ... ... ... ... сәйкестендірілген болуы қажет және олар туралы
ақпарат есептілікте ашылуы қажет.
Сату көлемінің өсуі кезінде ... ... ... те ... ... кезінде жабдықтаушы жөнелтілген тауарға ақша төлейді ме,
төлемейді ме, ол туралы ... білу ... ... Бұл ... ақпаратты ол
жылдың аяғында контрогенттермен есеп айырысуларға түгендеу жүргізген кезде
алады, ал ... ... ... болуына байланысты шығындар тауарды
жөнелткен есепті кезеңге ... ... мен ... ... ... және жеке тұлғалардың төлем
қабілеттілігін анықтау жүйесін қаншалықты арттырғанымен, оларға ... ... ... ... қызмет үшін уақтылы есеп айырыспай
немесе алынуға тиісті сомалардың бір бөлігі ғана ... ... ... ... ... ... кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың
алғашқы нысандары болып борышкер кәсіпорындар мен ұйымдардың банкрот ... ... ол ... мен ... тартылуы, сондай-ақ борышты
талап ету мерзімінің өтіп кетуі табылады.
Сатып алушылардың келісім шартқа сәйкес белгіленген ... ... ... ... деп ... ... ... – уақытында
төленбеген, жабылмаған және де ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап
ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық борыш үмітсіз қарыз ... ... ... ... ... ... есептен шығарудың
екі тәсілі бар. Біріншісі – тікелей есептен шығару әдісі, мұнда шығындар
нақты шоттарда ... деп ... ... ғана тікелей есептен
шығарылады. Екіншісі – резервтік әдіс, бұл ... ... ... ала
қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ол ... мен ... ... келтіре
алмайды, яғни күмәнді борыштарды тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде ... оның ... деп ... ... ғана ... жатқызады.
Қазіргі таңда көптеген кәсіпорындар күмәнді талаптар бойынша резерв
құру әдісін қолдануда. Резерв құру әдісінде күмәнді талаптар ... ... ... бір бөлігін апарады. ... ... ... ... бухгалтерлік баланста дебиторлық борыштан шегеріледі, ал пайда
мен зиян туралы есеп беруде шығын ретінде ... ... ... ... бойынша резерв сомалары сторноланады.
Кәсіпорындар мен ұйымдар бұл жағдайда қызыл ... жазу ... ... бухгалтерлік балансындағы дебиторлық ... ... ... ... құрылған резерв сомасы алынып тасталып,
қалған айырма қалдығының сомасы ғана көрсетіледі.
Кез-келген ... мен ... қай ... ... ... ала болжап біле алмайды. Дегенмен де қаржылық есеп беру кезінде жыл
бойы жұмсалған шығындарды жабатын сомаларды ... ... Бұл ... ... ... ... да пайда болуы ықтимал.
Жалпы халықаралық тәжірибеде күмәнді қарыздарды ... үшін ... ... ... [15]:
– өткізілген өнім көлемінің пайызы әдісі;
– дебиторлық қарыздарды өтелу мерзімі бойынша есептеу ... ... ... мақсаты күмәнді дебиторлық борыштар нәтижесінде
туындаған шығындарды дұрыс есептеу болса, екінші әдістің мақсаты дебиторлық
борыштың таза ... ... ... ... ... табылады. Көптеген
кәсіпорындар мен ұйымдар бұл әдістердің екеуін де кеңінен қолданады.
Жоғарыда аталған өткізілген өнім ... ... ... ... бұл әдіс ... ... бағытталған. Бұнда күмәнді
борыштардан шеккен нақты шығындардың мен несиеге сатудан ... ... ... ... ... ... жылдардың мәліметтерімен
есептеледі. Содан кейін бұл пайыз күмәнді қарыздар көлемін анықтау үшін
есеп беру ... ... ... ... ... ... сатудан алынатын таза табыстан есептелінген пайыз
әдісі бойынша ... ... ... таза ... ... ... ... емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі болып ... ... ... ... күдікті қарыз сату негізінде туындаған. Әдіс
қолданылуы барысында өте ... және ... ... ... несиеге сатылған тауарларға қолданылатын
пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) отыруы тиіс.
Күмәнді ... ... үшін ... дебиторлық қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу ... ... ... таза дебиторлық
қалдықтың қалуына негізделген. Бұл әдіс бойынша күдікті ... ... ... өткен кезеңдердегі мәліметтер пайдаланылады. Әдістің
негізгі мақсаты болып күтіп ... ... ... ... нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау есептеледі.
Несиеге сатудан алынатын таза табыстан ... ... ... ... қарыздарды өтелу мерзімі бойынша ... ... ... нақты өзіндік құнын өтеуге ... ... ... ... сомасының дұрыс жасалуына мүмкіндік береді.
Кейіннен күдікті қарыздарға жасалған резерв сомасының ағымдағы қалдығы
талап етілген қалдыққа сәйкес ... Бұл ... ... қарыз
берілген түзетілім сомасына дебиттелінеді. Жалпы күмәнді қарыздар бойынша
жасалынған қажетті резерв сомасының ... ... үшін ... ... ... ... ... бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
– алынуға тиісті шоттың мерзіміне сәйкес ... ... ... мөлшерлеме.
Жоғарыда атап өткендей дебиторлық борыш кәсіпорын алдындағы жеке және
заңды тұлғалардың мойындаған қарыздары жатады. Бірақ ... ... ... және ... емес дебиторлық борыш болып бөлінеді.
Саудалық дебиторлық борыш – негізгі іс-әрекет нәтижесінде ... мен ... ... үшін ... ... ... ... емес дебиторлық борыш – іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде
(мысалы: тауарлар үшін берілген ... ... ... арналған
депозиттер ашуға арналған дивидендтер мен пайыздар және т.б.) ... ... ... 3 ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық борышы;
2) алынған вексельдер;
3) басқа да дебиторлық борыш.
Алынуға тиісті ... ... ... тауарға, көрсеткен
қызметке, субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек – талаптары
кіреді. Дебиторлық борыш ... ... ... ... ... ... өтеу ... қарай ағымдық және ұзақ мерзімді дебиторлық борыш ... ... ... шот ... ... ... ... ресми борыштық міндеттемелермен расталады. Дебиторлық борыш пайда
болатын сипатына қарай қалыпты және ... ... ... ... ... іс-әрекетінің барысында, сондай-ақ есеп
айрысудың қолданыста жүрген нысандары мен пайда болатыны қалыптыға жатады.
Мерзімінде төленбеген дебиторлық ... ... ... ... ... және ... тәртібін бұрмаушылықтар, ұйымдағы және бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... салдарынан пайда болады.
Дебиторлық борыш пайда болғаннан кейін оның ... ... ... ... ... ... ол ... сатып алушыларға тауар, жұмыс, қызмет сату
барысында пайда болады. Ал ол ... ... ... алатын табысы болып
табылады.
Ұйымдар дебеторларымен есеп айырысқанда келесідей ... ... ... ... ... ... есеп айырысулардың түгендеуін
жүргізуде тәжірибенің жетіспеушілігі;
– дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... шығаруы;
– дебиторлық қарызды алу бойынша сәйкес шараларды қолданбай, талап ету
мерзімі ... ... ... ... ... ... қарыздармен өзара есептесу бойынша сәйкес
құжаттардың болмауы;
– ұйымдар мен шаруашылық іс-әрекеттер түрлеріне қарай есеп ... ... ... болмауы.
Еліміздің салық Заңына сәйкес дебиторлық борыштың ... ... ... яғни ... ету ... үш жыл деп ... ... шығарылуы керек [17,48б.].
Қарызды басқару жүйесін құрастыру үшін келесі жағдайлар қажет:
– серіктестермен есеп айырысу үшін қолайлы ... ... ... несие қаблеттілігі туралы ақпаратты жинау және талдау;
– серіктеспен алдын ала төлеу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... мақсатында келісім шарт сомасының шекті сомасын
анықтау;
– есеп айырысуларды түгендеу;
– дебиторлық борышты басқарудың ішкі бақылауын ұйымдастыру.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жүргізу ережесін бекіту туралы» № 221 Бұйрығында «Есеп айырысуларды
түгендеу» бөлімінде түгендеу ... ... ... ... ... мен ... ... есеп беруші тұлғалармен,
жұмыскерлермен, басқа да дебиторлар мен ... ... ... ... атап ... ... ... бөлінген банктермен, қаржы, салық органдарымен, зейнет
ақы қорларымен, ұйымдардың құрылымдық ... ... ... ... борыштардың, талап ету мерзімі өткен борыштардың да сомаларының
дұрыстығын және негізділігін ... ұйым ... ... ... яғни ... ... ... депоненттеуге ауыстырылатын, және де артық төленген сомалардың
пайда болу себептерін айқындау.
Осыған негізделе отырып, ... ... ... ... ... ... ... талап ету мерзімін анықтау;
– борышты алуға қолданылатын шараларын;
– есеп айырысуларды салыстыру актісін ... ... жабу ... ... мен дебеторлар борыштарын мойындайтын
құжаттың болуын;
– шағымдану-талап ету жұмысының жағдайын;
– келісім шарт міндеттемелерін ... ... ... ... ... шоттары бойынша тексеріс келесі бағыттарда жүргізілу
керек:
– келісім ... және ... ... мен ... ... ... құжаттардың бар болуы және дұрыс толтырылуы;
– сатылған активтер үшін ... ... және ... алынуы;
– баланс баптарында борыштардың сәйкес қалдықтарының дұрыс көрсетілуі;
... ... болу ... ... ... ... ... және оның
алынуының шынайылылығын анықтау.
Дебиторлық борышты басқару бойынша шетелдік оқулықтарда ерекше көңіл
бөлінген, яғни ... ... ... ... ... ... және ... реттеуге маманданған есеп айырысулар бойынша
түгендеу комиссиясының ... бар ішкі ... ... құру ... ... ... бұл ... бухгалтерия мен заң бөлімдеріне
жүктеледі. Тәжірибе барлық ұйымдарда есеп ... ... ал ... болған іс әрекеттерді тек тіркеумен
айналысатынын, нәтижесінде ... ... ... өсуіне алып келетіні
белгілі.
Дебиторлық борышты басқарудың ... ... ... ... ... тіркеу және уақытында ... ... ... ... ... ... қарай қысқа және ұзақ мерзімді
болып бөлінетіні белгілі. Соған орай олар қаржылық есеп ... ... ... есеп беруде ағымдағы активтердің бөлімінде бір жыл ... ... ... көрсетіледі, ал бір жылдан ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтер бөлімінде көрініс табады.
Күмәнді талаптар бойынша ... ... ... мен ... ... тікелей шығындарғы апарылған зияндар пайда мен зиян ... ... ... ... ашылып көрсетіледі.
2 «АСТАНА-АЛТЫН-ОРДА» ЖШС-ДЕ ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШ ЕСЕБІНІҢ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛУЫ
2.1 «Астана-Алтын-Орда» ЖШС-нің ... және ... ЖШС ... ... ... кодексі,
ҚР 19.06.1997 ж. «Мемлекеттің шағын кәсіпкерлікті қолдауы ... ... ж. ҚР ... ... ... ... Заңы
бойынша ашылған. Серіктестіктің жылдық орташа жұмыскерлер саны 50 ... ... ... құны 60 000 ... ... ... аспайды.
Серіктестіктің мекен–жайы: Қазақстан Республикасы, Астана ... ... 9 ... ... 78 үй.
Серіктестіктің мақсаты пайда алу болып ... ... ... үшін ... келесідей қызмет түрлерін атқарады:
– халық тұтынатын тауарлардың көтерме саудасын ұйымдастыру;
– халыққа тұрмыстық қызмет ... ... ... ... ашу;
– жүк тасымалдау қызметін көрсету;
– ҚР қолданылып жүрген заңдарына қайшы ... ... да ... ... ... капиталы 100 000 (жүз мың) теңге мөлшеріндегі
құрылтайшының салымы арқылы қалыптасады. Ол мемлекеттік ... ... ... ... ... 25% ... ... капитал
құралады. Резервтік капитал жыл сайын таза табыстан 5%. Серіктестіктің
шығынын серіктестік резервтік капиталмен, жетпесе жеке ... сату ... ... таза ... ... жарғылық капиталға салған
салымына қарап ... ... ... басқару мүшелері болып:
жоғарғы орган – ... ... ...... ... ... өзінің қызметін қандай ресурс көздері ... ... және ... қай қызмет сферасына ... ... ... ... ... қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету кез келген
ұйым ... ... кезі ... табылады. Қаржылық жағдайды талдау
келесідей бағыттарды қамтиды:
– активтер құрамын, құрылымын және ... ... ... ... ... мен ... талдау;
– төлем қабілеттілікті талдау;
– табыстылық пен іскерлік белсенділікті талдау.
«Астана-Алтын-Орда» ЖШС–нің мүлкінің құрамы мен құрылымы, динамикасы
2–кестеде ... ... ЖШС ... жж. ... ... ... мен
құрылымының динамикасы, жыл соңына
|Мүлік түрлері |2009 жыл |2010 жыл |2011 жыл |
| ... |% ... |% ... |% ... ... ... ... |99,3 |18643633 |99,5 |26513399 |97,7 |
|активтер | | | | | | ... Ақша |145687 |1,0 |50176 |0,3 |4294218 |15,8 ... | | | | | | ... ... |4874201 |32,8 |-15401831 |-82,2 |2366288 |8,7 ... | | | | | | ... ... |8784123 |59,0 ... |159,9 ... |67,8 |
|1.4. Ағымдық |980899 |6,6 |4028064 |21,5 |1445696 |5,3 ... ... | | | | | | ... Ұзақ ... |97840 |0,7 |93954 |0,5 |633886 |2,3 ... | | | | | | ... ... ... |0,7 |93954 |0,5 |633886 |2,3 ... ... |100,0 |18737587 |100,0 |27147285 |100,0 |
|Ескерту: ... ... ... ... ... ... талдау, олардың құрамы мен ... ... қоса ... ... ... отырып, олардың
абсолютті және қатынасты өсімін зерттеуді білдіреді.
2–кесте мәліметтері серіктестіктің мүлігінің ... ... жыл ... ... ... 2010 жылы ... құны 27147 мың ... отыр, ол 2008 жылмен салыстырғанда 92, ал 2009 жылмен салыстырғанда
50 пайызға өсіп ... ... ... өсуі негізінен ағымдық активтердің
өсуінен болып отыр. Активтер ... ... ... ... ... алып
отыр. 2010 жылы ағымдық активтер барлық ... ... ... ... ал
ұзақ мерзімді активтер үлесі 2,3% немесе 633 мың ... ... ... қызмет бағытымен байланысты. Бұл серіктестіктің сауда қызметі
жыл өткен сайын жақсарып келе жатқанын куәландырады.
Ағымдық активтердің өсуіне ... ... ... өсуі әсер етіп
отыр. 2010 жылы қорлар ... 18407 мың ... ... ол ... ... алып отыр. Бұл көрсеткіш серіктестік көтерме саудамен
айналысатындықтан ... ... ... ... ... ... қорлар мен дебиторлық берешек сомасының өсуi оң
бағаланғанымен, ... ... ... мен ... ... ... ... қаражаттарының айналымдылығын кемiтедi, яғни
айналыста болып табыс әкелуi тиiс қаражат ... ... ... кәсiпорынның қаржылық жағдайына керi әсерiн тигiзедi.
Бизнестi қажеттi ... ... ... ету ... ... анықтаушы факторы болып табылады. Кәсiпорын басшылығы
кәсiпорын қызметi ресустардың қандай ... ... ... ... iске салынатынын нақты бiлуi қажет. Сол себептi капиталдың
құрамын, құралу көздерiн және ... ... ... ... ие ... қамтуы тиiс:
– кәсiпорын капиталының құралу көздерiнiң құрамын, құрылымы мен
динамикасын оқу;
– олардың ... ... ... ... ... жеке көздерiн тартудың бағасын анықтау;
– қаржылық тәуекел деңгейiн бағалау;
– меншiктi және тартылған капиталдың ... ... ... – бұл ... субъектiсiң пайда алу мақсатында өз қызметiнде
пайдаланатын (иеленетiн) қаражаттары.
Кәсiпорын капиталы меншiктi (iшкi) және тартылған (сыртқы) көздерден
қалыптасады.
Қаржыландырудың негiзгi көзi - ... ... Оның ... ... ... ... ... капитал, бөлiнбеген табыс кiредi. Бiрақ
меншiктi капитал көлемі шектеулi екенiн ескерсек, қаржыландырудың ...... ... ... ... баланс пассивтерінің құрамы мен құрылымы 3–кестеде
келтірілген.
Кесте 3
«Астана-Алтын-Орда» ЖШС-нің 2009-2011 жж. баланс пассивтерінің ... ... жыл ... ... ... ... ... % |
| |2009 |2010 |2011 |2009 |2010 |2011 |
| |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... ... ... ... ... ... |97,0 |105,4 |94,1 ... | | | | | | ... ... ... |1549 |53654 |0,2 |0,0 |0,2 ... | | | | | | ... Басқа да |27413 |– |44596 |0,2 |– |0,2 ... ... | | | | | | ... міндеттемелер| | | | | | ... ... ... ... ... |25448852 |96,7 |105,4 |93,7 |
|кредиторлық берешек | | | | | | ... ... |446005 ... |1600183 |3,0 |-5,4 |5,9 ... ... ... |100000 |100000 |0,7 |0,5 |0,4 ... Бөлінбеген табыс|346005 |-1110043 |1500183 |2,3 |-5,9 |5,5 ... | | | | | | ... ... ... ... |100,0 |100,0 |100,0 ... ... негізінде автормен құрастырылған |
3- ... ... ... мүлкінің құралу көздері 2010
жылы 2008 жылмен салыстырғанда 12264 мың ... ал 2009 ... 8409 мың ... ... Бұл өсім ... ағымдық
міндеттемелердің өсінен болып отыр. Кәсіпорында барлық мүліктің 97 пайызын
ағымдық ... ... 3 ... ғана ... ... ... ... басты үлесті қысқа мерзімді кредиторлық берешек
алады. Оның сомасы жыл сайын өсіп ... 2010 ... ... 1600183 теңгені құрайды, оның ішінде
жарғылық капитал 100 мың теңге, қалғаны бөлінбеген пайда. Ал 2009 ... ... ... (-) ... тең, ол осы жылы ... зиян есебінен
болып отыр. Дегенмен, 2009 жылдың шаруашылық қызметінің ... ... зиян ... ... ... ... ... валютасындағы үлес салмағын білу өте
маңызды. өйткені бұл көрсеткіш әртүрлі әдебиеттерде ... ... ... коэффициенті, тәуелсіздік не автономия коэффициенті,
бірақ лрадың мағынасы бір: бұл көрсеткіш негізінде ... ... ... ... ... жылдан жылға өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің өсуін, ал
келер кезеңдерде қаржылық қиыншылықтар тәуекелінің ... ... ... бұл ... барынша жоғары деңгейде ұстау керек деп
санайды. ... ... ... көп ... оның жұмысының
үздіксіздігін қамтамасыз етуге болады деген тұжырым жасайды. «Адалжан–НС»
ЖШС–де 2010 жылы меншікті ... ... ... ... 5,9%-н ... ... Ал ... үлесі 94,1%. Сол себепті кәсіпорынның қаржылық
тәуелділігі жоғары.
Ұйымның төлем қабілеттілігі – ... ... ... бірі ... табылады. Баланс бойынша төлем қаблеттілігін,
бағалау ақша қаражаттарына айналу үшін қажетті уақытпен анықталатын ... ... ... ... жүзеге асырылады. Берілген
активті инкассациялау үшін аз уақытты ... ... оның ... ... өзінің міндеттемелерін сәйкес мерзімінде төлеу үшін
қажетті бар ... тез ... ... ... түсіндіреді.
Өтімділік ұйымның сөзсіз төлем қаблеттілігін және актив пен ... мен ... болу ... ... ... тепе-теңдікті болжайды.
Баланс өтімділігін талдау өтімділік ... ... ... ... ... ... жабылуы мерзіміне қарай
топтастырылуында тұр. Актив және пассив баптарының топтастырылуы өтімдіден
өтімсіз ... және тез ... ... ... ұзақ мерзімді
міндеттемелерге қарай қатаң түрде ... ... ... ... активі мен пассивінің 1 және 2 топтарын салыстыру ... ... ... береді. Ол жақын арадағы ұйымның төлемге
қаблеттілігін не қаблетсіздігін ... төрт ... ... ... ... келесідей болуы керек
[19,56б.]:
А1≥П1; А2≥П2; А3≥П3; А4≤П4. ... ... ... деп ... ... үшін, жұмыскерлердің еңбек ақысы бойынша қарыздарды, бюджетке
уақытында салықтық міндеттемелерді уақытында өтей алуы танылады ... ...... ... коэффициенті арқылы көрінетін
көрсеткіш, яғни қолдағы қолма қол ақшаның белгілі ... ... ... жабу үшін бар ... Егер төлем қаблеттілік коэффициенті 1-ден
жоғары не тең болса, бұл шаруашылық субъект төлемге ... ... ... ол үшін ... ... ... болуы қажет, оған ең алдымен
кассадағы, ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары жатады.
Қарыздарды жабудың потенцилды ... ... ... жатады, яғни
қалыпты айналымда ақшаға ол оңай айналады.
Қарыздарды жабудың тағы бір қоры ... ... ... ... кәсіпорын ақша ала алады.
Кәсіпорынның төлем қаблеттілігін талдау қолда бар ақша қаражаттарын
бірінші қажеттілікті төлемдермен салыстыру ... ... ... ... және ... төлем қаблеттілік деп бөледі.
Өтімділіктің бірнеше өтімділік деңгейі бар. Жеткіліксіз ... ... ... ... қаржылық мүмкіндіктерді пайдалана
алмайтынын білдіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... маңызды жеткіліксіздігі, ұйымның ағымдағы міндеттемелерін
төлеуге қаблетінің жоқтығын, ал бұл ұзақ ... ... ... мәжбүрлейді. әрі қарай – төлемге қаблетсіздікке және банкротқа ... ... үшін ... ... ... ... (кесте 4).
Кесте 4
Серіктестіктің баланс өтімділігінің коэффициенттері
|Коэффициенттер ... |2009ж. |2010 ж. |2011ж. |
| ... | | | |
| | | | | ... ... |> 0,2 |0,09 |0,01 |0,16 ... ... |> 1 |0,65 |0,78 |0,26 ... ... |> 2 |0,88 |0,94 |1,03 ... өтімділік |> 0,9 |0,85 |0,66 |0,75 ... ... ... автормен құрастырылған ... ... ... ... ... ... берешектерін
уақтылы жаба алмайтынын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... коэффициенті (ақша қаражаттары және ... ... ... арада ағымдағы қарыздың қанша
бөлігі жабылатыныны көрсетеді. Ол ... ... ... бойынша
ағыидық міндеттемелердің 100 теңгесінің 20 ... ақша ... ... алуы тиіс 2010 жылы ағымдық міндеттемелердің 100 теңгесіне 16
теңге ақша қаражаттары не абсолютті өтімді ... ... ол ... ... келмейді.
Жылдам өтімділік коэффициенті (дебиторлық берешек + ақша қаражаттары ... ... ... ... ақша ... ... берешек есебінен өтелуін көрсетеді. Оған қойылатын талап бойынша
ағымдық міндеттемелердің 100 теңгесіне ең кемі 100 ... ақша ... ... ... ... берешектер келуі керек. 2009 жылы
серіктестікте оның ... 0,26 (26 ... ... Бұл ... ... талапқа сәйкес келмейді.
2.2 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің дебиторлық борышының есебі
«Астана-Алтын-Орда» ... ... ... ... алу үшін ... 1200 «Қысқа мерзімді дебиторлық борыш» бөлімше шоттары арналған.
Аталған бөлімде келесідей шоттар қаралған:
1210 «Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қысқа мерзімді дебиторлық борышы»;
1260 «Жалға бойынша қысқа мерзімді дебиторлық борыш»;
1270 «Алынуға тиісті қысқа ... ... ... да ... ... ... қызмет түрлері ... ... ... ... негізгі бөлігін сатып алушылар мен
тапсырыс берушілердің ... ... ... ... ... іс-әрекеттер, тек олардың болғанын
растайтын құжат ... ғана ... яғни ... жүйесінде көрініс
табады.
Серіктестікте дебиторлық борыштарды есепке алудың ... ... ... ... ... ... сатып алушылар мен ... ... ... ... шарты мен жазылған шот-фактуралар,
есепті тұлғаларға сомаларды ... ... ... ... ... алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... онда ... ... тыс активтер,
қаржылық инвестициялар, тауарлы-материалдық қорлар бойынша шот фактуралары
немесе басқадай есеп айырысу құжаттары ... ... ... ... ...... фактуралар немесе олардың
орнына қолданылатын басқадай құжаттар негізінде активтердің топтары бойынша
жазылады. Тізімдеменің бағдарында ... ... ... (тапсырыс
берушілер) бойынша ай басындағы қалдықтар көшіріледі және бұйымдардың
аттары немесе ... ... ... ... ... мәліметтері
көрсетіледі. «Сатып алушылар мен ... ... ... шотының
бөлімше шоттарының кредиті бойынша операциялардың есебі үшін арнайы есеп
регистрлері қолданылады.
Серіктестіктегі дебиторлық ... ... ... ... жүйесі
2–суретте көрсетілген.
Сурет 2. «Астана-Алтын-Орда» ЖШС-дегі дебиторлық борыш есебі бойынша
құжатайналымының жүйесі
Есеп регистрлерінен бас кітапқа, одан ... ... ... ... ... ... ... табады.
Жұмыс шоттар жоспарының 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
қысқа мерзімді дебиторлық борышы» деп ... ... ... шоты
сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің осы кәсіпорынға деген әр ... ... ... ... үшін арналған. Бұл шоттардың
дебитінде борыштың сомасы жазылса, ал ... ... ... ... ... мен ... берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық борышы» деп аталатын шотта тиеліп жіберілген ... ... ... мен ... ... үшін сатып алушылар мен
тапсырыс берушілердің банк мекемесі қабылдаған есеп ... ... ... ... ... ... ... «Сатып алушылар мен
тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді ... ... ... ... олардың қысқа мерзімді ... ... және ... ... пайда болатындығын аңғаруға болады. ... ... ... ... деп те ... Олар ... сату ... де пайда болады. Міндеттемелердің өтелу көздеріне
басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда, оларды сатудан алынды деп ... ... ... емес ... ... құралдар, бағалы қағаздар,
қорларды және тағы да басқа активтерді ... ... ... ... ... ... ... мен шығындар есепке алу принципіне сәйкес
есепке алынады. Яғни, табыстар алынған кезде, ал шығындар шығындалғын кезде
есепке алынады. ... ... ... ... ... табыс та
мойындалады. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ... ... ... ... ... ... ... мен тапсырыс
берушілердің түрлері бойынша жүргізіледі. 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің борышы» шоттарына қатысты бухгалтерлік есепте ... ... ... ... 2011 ж. шаруашылық операциялар журналы
|№ |Іс-әрекет мазмұны ... ... ... ... |
|1 ... өнім үшін жазылған | | | |
| ... |169356 |1210 |6010 |
| ... ... |18145 |1210 |3130 |
| |о.і. ҚҚС ... | | | |
|2 ... өнімнің өзіндік құны |145050 |7010 |1320 |
| ... ... | | | |
|3 ... ... тұрған кұралдар |24500 |1210 |6210 |
| ... | | | |
|4 ... ... құны ... |11245 |7410 |2410 |
| ... | | | |
|5 ... ... ... ... |8700 |2420 |2410 |
| ... ... есептен шығарылды | | | |
|6 ... ... ... ... |187501 |1030 |1210 |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|7 ... ... ... ... ... |2000 |6030 |1210 |
| ... ... | | | |
|8 ... ... ... |2400 |6020 |1210 |
|9 ... ... ... | | | |
| ... сомасы |169356 |6210, |5610 |
| | |24500 |6010, |5610 |
| | |6520 |6250 |5610 |
| |- ... ... |2000 |5610 |6030 |
| |- ... тауар сомасына |2400 |5610 |6020 |
| |- ... ... құны |145050 |5610 |7010 |
| |- ... ... бойынша шығын |11245 |5610 |7410 ... ... ... (зиян) |39681 |5610 |5510 ... ... ... ... ... ... дебиторлық борышпен бірге, онымен байланысты табыс та ... Яғни ... ... ... ... ... алу-сату келісім
шарты жасалғанда табыс мойындалып, есепте көрініс ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген шот-фактура жазылып
береді. Шот-фактурада Серіктестік пен сатып алушы контрагентінің атауы,
мекен-жайы, ... шарт ... мен ... ... ... тауар атауы, саны, сапасы, құны, ҚҚС сомасы көрсетіледі. Шот
фактура ... ... ... ... ... тіркеліп нөмірі көрсетіледі.
Жоғарыда екі жақты жазудан ... ... ... 1210 шоты дебиттелініп, 6010 «Өнім өткізуден, қызмет көрсетуден
түскен ... ... шоты ... ал ... құн ... 1210 шоты ... 3130 ... құн салығы» шоты
кредиттелінеді.
Ал сатылған құралдар бойынша дебиторлық борыштардың пайда болуына ... ... мен ... ... ... мерзімді дебиторлық
борыштары» деп аталатын шоты дебиттелініп, оған сәйкес 6210 ... ... ... ... деп аталатын шоты кредиттелінеді.
Шетелдік валютада сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... ... 1210 ... ... мен тапсырыс
берушілердің өзге де борыштары» деп аталатын ... ... ... айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.
Сатып алушылардан оларға сатылған өнім, тауар және атқарылған жұмыстар
мен ... ... үшін ... келіп түскенде 1000 «Ақшалар»
бөлімінің тиісті шоттары дебиттелініп, 1210 «Сатып ... мен ... ... ... ... ... деп аталатын бөлім
шоттарының тиістілері кредиттелінеді.
Сатылған тауарлар мен дайын өнімдер әр ... ... ... ... 6020 «Сатылған тауарлардың қайтарылуы» деп аталатын
шот дебиттеліп, 1210 ... ... мен ... ... қысқа
мерзімді дебиторлық борыштары» деп аталатын бөлім ... ... ... ... ... сату және баға ... 6030 «Сату шегерімі» немесе 6030 ... ... ... ... 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
қысқа мерзімді ... ... деп ... ... дебитіне, 3130
«Қосылған құн салығы» шоттың кредитіне ... ... ... ... ... ... ... немесе тауарлардың ақау болу
себебінен сатылған тауарларды қайтаруға тура ... ... ... алу Серіктестік үшін тиімсіз болады. Сондықтан да кәсіпорын ... ... ... жеке ... осы тауарлар бойынша борыш ... ... ... ... ... келісуіне тура келеді. Әрине
аталған жеңілдікті жасау ұйымның келіп түсуге ... ... ... ... ... қайтарылған тауарлар сомасына 6020 «Қайтарылған тауарлар» деп
аталатын шот дебиттеліп, 1210 шоты ... ... ... ... мен берілген жеңілдік сатып алушының дебиторлық борышын
азайтып, шоттар жабылғанда жалпы табысты азайтады.
Сатып алушыларға тауар, қызмет сату ... ... ... ... ... ... ... алдын ала білу мүмкін емес. Яғни, мерзімінде
өтелмеген дебиторлық борыштар күмәнді деп танылады. Серіктестікте күмәнді
талаптарды ... ... ... ... бастап үш жыл мерзім бойы алынады.
Бұл ... ... ... олар ... деп ... ... ... борыштар қаржылық есеп беруді құру алдындағы ... ... ... ... ... нәтижесінде түгендеу жүргізу
актісі және өзара есептеулерді салыстыру актісі ... ... ... үмітсіз сомалар шығын деп танылады.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан ... ... ... ол ... мен ... сәйкестілікке келтіре
алмайды, яғни күмәнді борыштарды тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер ... ... ... оның ... деп танылған есептік
мезетінде ғана шығындарға жатқызады. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... 2012 ж. шаруашылық операциялар журналы
|№ |Іс-әрекет мазмұны ... ... ... ... |
|1 ... дебиторлық борыш есептен |5400 |7210 |1210 |
| ... | | | |
|2 ... деп ... ... ... |5400 |1210 |7210 |
| ... ... болғанда | | | |
|3 ... ... ... ... ... |5400 |1030 |1210 ... ... ... автормен құрастырылған ... деп ... ... қаржылық есеп берудің Пайдалар мен зияндар
туралы есеп беруде шығын деп мойындалады. Үмітсіз деп есептен шығарылғаннан
кейін де ... ... өз ... ... ... ... қайта есепке алынады да, кезең шығындарын азайтады.
Серіктестікте ... ... ... ... ... мен тапсырыс
берушілердің дебиторлық борышы бойынша түгендеу ... ... ... ... ... ... ... тікелей кезең
шығындарына апарылады. Түгендеу нәтижесі түгендеу жүргізу ... ... ... ... бөлімінде үмітсіз танылған
дебиторлық борыштар жалпы дебиторлық борыштар сомасынан ... Есеп ... ... мен басқа да дебиторлық борыштар бойынша есеп
айырысулар есебі
Есепті сомалар деп ... ... және ... ... жұмыскерлеріне берілетін ақша аванстарын атайды.
Есепті тұлғалармен есеп айырысу бақылауын нығайту мен ... ету ... ... ... ... көрсететін бұйрық
шығарылады:
1) кәсіпорын қажеттіліктеріне арналған ақша ... алу ... ... ... ... ... ... берілетін ақша қаражаттарының
лимиттері;
3) есепті берілген ақша ... ... ... ... ... шығындарын төлеуге негіз ретінде сол іс-сапар мерзімі және
басқа да қызметкерге төленетін шығындар ... ... ... болады.
Қызметтік іс-сапар бойынша шығындар қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ... орнындағы нақты болу уақыты іс-сапар куәлігіндегі белгіленген
орнындағы жету күні және ... ... кету ... белгілері
бойынша анықталады. Шетелге іс-сапарлар бойынша жасалған ... ... ... ... ... күні ... ... қызметтік іс-сапарға ақша береді. Іс-сапар
уақытында тәуліктік төленеді, іс–сапар ... ... ... ... ... ... 5 күн ішінде кәсіпорын бухгалтериясына ... ... мен ... есеп ... ... ... ... қызметтер, тауарлы, тауарлы-материалдық құндылықтар үшін алдын-
ала және ... ... ... ... ... және 3310 ... ... қысқа мерзімді берешегі» шотында көрсетіледі.
Есеп беруші тұлғалардың қысқа мерзімді дебиторлық борышы типтік ... 1250 ... ... ... ... борышы» шотында
есепке алынады. Есепті ... есеп ... ... әр түрлі іс
әрекеттерді жүзеге асыру үшін, яғни шаруашылық ... іс ... ... да ... ... үшін есеп ... үшін
беріледі.
Бұл сомаларды берместен бұрын Серіктестікте есеп беруші тұлғалармен
толық материалдық жауапкершілік туралы келісім шарт жасалады.
Есеп ... ... ... ... ... Шығыс кассалық ордері
толтырылады. Бұл құжатта берілген соманың берілу негізі ... ... ... ... ... іс ... ... т.с.с. есеп
беруші тұлға алынған сомалар бойынша аванстық есеп береді. Жұмсалмай қалған
соманы кассаға қайтарады.
Есепті тұлғалардың дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... тұлғалармен есеп айырысу бойынша бухгалтерлік жазулар 7-кестеде
келтірілген.
Кесте 7
Есепті ... есеп ... ... ... ... мазмұны ... ... |
| ... |Кредит ... карт ... ... сома |1251 ... ... | | ... ... алу |1300 |1251 ... ... ... іс-сапар |7211 |1251 ... ... ... ... | | ... ... ... тауарлар мен |7111 |1251 ... ... ... | | ... ... шығындарын | | ... ... | | ... ... жұмсалған канцелярлық |7110,7211 |1251 ... аз ... және тез ... | | ... мен басқа сомаларды есептен | | ... | | ... ... ... ... |1010 |1251 ... | | ... есеп ... ... ... |1251 |1010 ... өтеу | | ... ... ... ... құрастырылған ... ... ету ... ... ... ... ... түрі мүлікті жалғаға тапсыру бойынша қысқа мерзімді дебиторлық
борыштар деп аталады. Олар ... ... ... 1260 «Жал ... ... ... борыш» деп аталатын активті шотта жүргізіледі.
Серіктестік есепті кезең ішінде ... ... ... ... ... ... оны ... емес қызметтен
түскен табыс ретінде мойындайды. Бұл табыс типтік шоттар жоспарының 6260
«Ағымдағы жалғадан ... ... деп ... ... ... олар ... ... жалға алу келісім шарты жасалып, сол келісім
шарт негізінде жазылып берілген шот-фактура бойынша ... ... ... ... ... есеп жалға алушылардың түрлері бойынша
жүргізіледі.
Серіктсетіктегі ... ... ... түрі айналымда уақытша
босаған ақша қаражаттары банктегі ... ... ... ... ... алу үшін ... шот 1270 ... тиіс қысқа
мерзімді сыйақылар».
Есепте бұл табыстың түрі қаржыландырудан ... ... деп ... ... табудың негізі болып депозиттік шот ашу туралы келісім шарт
болып табылады. Сол келісім шартта сыйақы пайызы, сомасы, есептелетін ... ... ... ... ... де олар ... деп ... қызмет ету барысында басқа да қысқа мерзімді дебиторлық
борыштар ... ... Олар ... ... ... 1280 «Басқа да
дебиторлық борыш» деп ... ... ... Оған ... өсімақылар т.с.с. іс әрекеттер есепке алынады. Олар есепте
басқада табыстар деп мойындалады. Осы ... ... ... жасалатын
шоттар корреспонденциялары келесі 8–кестеде келтірілген.
Кесте 8
«Астана-Алтын-Орда» ЖШСдегі 2011 ж. шаруашылық операциялар журналы
|№ ... ... ... ... ... |Кредит |
|1 ... ... ... |24500 |1250 |1010 |
| ... берілген есепті сома | | | |
|2 ... ... ... есеп беру |24500 |1330 |1250 |
| ... материалдарды кіріске алу | | | |
| ... ... ... ... | | | |
|3 ... ... іс ... |35200 |1250 |1010 |
| ... | | | |
|4 ... ... ... есеп ... |24600 |7210 |1250 |
|5 ... сомалар кассаға |10600 |1010 |1250 |
| ... | | | |
|6 ... ... бойынша жал төлемдері |65000 |1260 |6260 |
| ... | | | |
|7 ... ... ... ... бос |5800 |1270 |6110 |
| ... ... орналастырудан | | | |
| ... ... | | | |
|8 ... КТС бойынша авантық төлемдер |24100 |1410 |1030 |
| ... | | | |
|9 ... ... ... ... ҚҚС |64540 |1420 |3310 |
| ... ... ... | | | ... ... ... үшін жабдықтаушының |47800 |1610 |1030 |
| ... ... | | | ... ... қызметі үшін 6 айдың ақысы | | | |
| ... |24000 |1620 |1030 |
| |- ҚҚС |2571 |1420 |1030 ... ... айдағы келер кезең шығындары |4000 |7210 |1620 |
| ... деп ... | | | ... ... ... автормен құрастырылған ... ... құн ... төлеуші ретінде салық органдарында
есепте тұр. Қызмет ету барысында ... ... ... ... ҚҚС сомаларын типтік шоттар жоспарының 1420 «Қосылған ... деп ... ... шотта жинақтайды. Олар бухгалтерлік баланста
салық активтері ретінде ашылады.
Бұл шотта бюджеттің Серіктестікке ҚҚС бойынша қарыз ... ... ... ... алдын ала корпоративті табыс ... ... ... ... Олар 1410 «Корпоративті табыс салығы» ... ... ... ... Корпоративті табыс салығы Салық
кодексінде салық салынатын табыстан 20 пайыз мөлшерінде төленеді.
Серіктестікте ... ... тағы түрі ... ... ... алынады. Берілген аванстар типтік шоттар жоспарының 1610 «Қысқа
мерзімге берілген ... деп ... ... ... ... Бұл сомалар
тауарларды, негізгі құралдарды т.с.с. жеткізу үшін жабдықтаушылар мен
мердігерлерге ... ... ... ... мен негізгі құралдарды т.с.с жеткізгенге ... ... ... ... көрсетіледі. Жабдықтаушы жеткізгеннен кейін ... ... ... борыштардың құрамында есепке алынатын тағы бір
баптың түрі келер кезең ... ... ... деп есепті жылы жұмсалынған, бірақ келер
кезеңдердің шығындарына ... ... ... Олар ... шоттар
жоспарының 1620 «Келер кезең шығындары» деп ... ... ... ... ... ... шығындарына алдын ала төленген
коммуналдық шығындар, ... ... бір ... ... ... ала ... қызметтерінің абоненттік төлемі төленген сомалары есепке
алынады.
Келер кезең шығындары уақыты келгенде есепті кезеңнің шығыны ... ... да, ... есеп ... ... мен зияндар есеп
беруінде шығын деп мойындалады. ... ... ... ... ... бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде келер кезең ... ... ... ... ... ... тұлғалардың дебиторлық борышы мен басқа да
дебиторлық борыштың түрлері бойынша түгендеу жүргізіледі.
Түгендеу нәтижесін растайтын құжат ... ... ... ... Акт ... мерзімінде өтелмеген борыштар анықталып, оларды
қайтару бойынша шаралар қолданылады.
3 «АСТАНА-АЛТЫН-ОРДА» ЖШС-нің ДЕБИТОРЛЫҚ БОРЫШТАРын талдау және ... ... ... ... ... талдау
Кәзіргі кезеңде кәсіпорынның қаржы саясаты саласында қаржылық ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық әрекетінің жоспарлауын енгізу, оның ішінде:
– айналым ... ... ... қажеттілігі мен
аяқталмаған өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... ағынын жоспарлау мен бақылау;
– көрсетілген қызмет жоспарлары мен қаржылық сатуды тексеру ... әр ... ... ... ... ... ... мен бизнес-
жоспарлардың нәтижесін ... ... ... ... бизнес-жоспарларды жетілдіру негізінде ұзақ мерзімді жоспарлау
әрекетін ұйымдастыру. Дамудың жаңа бағыттарын ... ... ... ... ... бойынша жобалардың тиімділігін бағалауын
жүргізу керек;
3) келісім-шарт жұмыстарын жетілдіру. Жұмысты тапсырушымен ... ... ... ... үшін уақытында төлемеген жағдайда айып
санкцияларын қарастыру керек. Келісім шарттарды ... ... ... ... ... ... ... етілуі мен ағымдағы
өтімділік коэфициентінің динамикасын қадағалау мен талдау;
5) дебиторлық ... өсу ... ... ... ... ... сомасы дебиторлық қарыз сомасынан асатын болса, онда
мұндай жағдай тиімді. Олардың қарама-қарсы қатынасы кері баға алуы ... тым ... сома ... өз ... ... ... ... дебиторлық пен кредиторлық берешектерді жеке ... ... ... ... ... ... ал ... уақытша қосылған құралдар және т.б.;
6) мекемеге шығыстар элементі мен табыстар мен ... ... үшін ... ... ... ... шаруашылық операциялар бойынша бухгалтерлік есепті нақты кезеңде
істеп ... осы ... ... және заңды акттермен сәйкестендіру.
Жоспарлау мен салық есебінің ... ... ... ... ... мен бухгалтерлік есепті жаңарту үшін сыртқы кеңесшілер қызметін
қолдану;
8) ... есеп пен ... салу ... ... ... ... жұмыскерлердің біліктілігін жоғарылату. Менеджменттің ... ... үшін ... талдау, басқарушылық шешімдер әдісін, бизнес
– басқару негіздерін үйрететін мекеменің басқарушылық құрамын оқыту ... ... ... және ... есептерінің жүйесін
автоматтандыруды аяқтау.
Тиімді басқару мекеме жұмысының көрсеткіштерін үнемі оқуды, талдауды
көздейді. Оперативті ... ... ... бір ... ... – табыс
пен тауар айналымын, ал екінші жағынан қорлар мен ...... ... ... ... еңбек ресурстарының анықтап, оқып
және бағаланатын көрсеткіштер. Бұл аналитикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қызмет
пен қаржы-шаруашылық көрсеткіштері болып табылады.
Кәзіргі кездегі жағдайға ... ... ... ... ... ... персоналына ең бастысы өз мекемесінің және
бәсекелестерінің экономикалық жағдайын анық ... ... ... ... ... ... ... оның
тиімді қолдануға кедергі жасайды, бұның ... ... ... ... ... Яғни ... берешек мекеменің қорларын
айналымнан алынуын және дебиторлармен қолдануын сипаттайды. ... ... ... кері әсерін тигізеді, сондықтан оның талап ету
мерзімін қысқарту керек.
Дебиторлық берешектің түрі, оның көлемі мен ... ... ... ... ... ... Дебиторлық берешекті басқару мақсатымен
оның талдауын жүргізу керек. Дебиторлық ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалауына қатысты сұрақтар
кешенін енгізеді.
Мекеменің айналым активтерінің жалпы көлеміндегі дебиторлық берешектің
бөлігінің ... ... – бұл ... ... ... ... тежеуіне, тоқырауға, ішкі емес, сыртқы мәселелердің
салдарынан кредиторлардың алдында ... ... ... ... берешектерді басқарудағы басты мәселе оның несие мерзімдерін
анықтау ... ... ... ... ... ... қорлардан
немесе мекеме өндіріс саласында жұмыс істесе ... ... ... ... ... ... жағдайда дебиторлық берешектің мерзімдерін
либералдау керек.
Егер тауар тез бұзылушы болса, онда қысқа мерзімді дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін бағалаған кезде, ... ... ... оның ... ... ... ... қаржылық жағдайын жақсарту үшін мыналар қажет [24,25б.]:
– дебиторлық және кредиторлық берешектің қатынасын бақылау керек.
Дебиторлық ... ... өсіп ... мекеменің қаржылық тұрақтылығына
қауіп төндіріп, қосымша қаржыландыру көздерін іздеуге мәжбүрлейді;
– мүмкіндігінше монопольды, ірі тапсырушының төлемеушілігінен ... ... беру ... ... ... болу ... берешектер бойынша есептеу жағдайын ... ... ... орын алған төлемдер мекеменің орындалған жұмыстар
бағасының тек бөлігін алатынына әкеледі. Сондықтан аванстық ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп беру
материалдары бойынша жүргізіледі, ол мекеменің дебиторлық берешектерінің
құрамы мен құрылымына, ... ... ... ... береді.
Дебиторлық берешек кәсіпорын мүлкінің елеулі бөлігін құрайды, сол
себепті оның құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... маңызға ие. Себебі дебиторлық берешектің болуы
кәсіпорынға тиесілі қаражаттардың айналыстан тыс қалуын, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... басқарумен айналысатын қызметкер өз назарын ... ұзақ ... көп ... ... ... ... ЖШС ... берешегінің құрамы мен құрылымы
9–кестеде келтірілген.
Кесте 9
«Астана-Алтын-Орда» ЖШС дебиторлық берешегінің құрамы мен ... ... ... ... ... тг ... % ... алушылар мен тапсырыс берушілердің |2003456 |84,7 ... ... ... ... | | ... ... ... дебиторлық|114874 |4,8 ... | | ... ... ... ... ... |247958 |10,5 ... | | ... |2366288 |100,0 ... ... ... автормен құрастырылған ... ... 2011 ... соңында «Астана-Алтын-Орда» ЖШС–де
қысқа мерзімді дебиторлық ... 2366288 ... ... ... Оның ... үлесті сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі ... (2003456 ... не 84,7%). ... ... ... ... қысқа мерзімді дебиторлық берешегі (114874
теңге) мен ... ... ... ... ... ... (247958 ... жылы дебиторлық берешек кәсіпорынның ағымдық активтерінің сомасы
елеулі бөлігін құрап отыр. Сол себепті оның тек құрамы мен құрылымын ... ... ... ... ... қалыптасу мерзiмi бойынша
құрылымын талдау керек. Мұндай ... ... ... ... берешектiң қалыптасу мерзiмi бойынша құрылымы, 2011 жыл
соңы
|Дебиторлық ... ... ... ... түрi |мың тг | |
| | |1 айға |1-3 айға |3-6 айға |6-12 айға |
| | ... ... ... |дейiн |
|Сатып алушылар мен |2003456 |845147 |265870 |468741 |423698 ... ... | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... қысқа|114874 |114874 |– |– |– ... ... | | | | | ... | | | | | ... бойынша қысқа |247958 |120545 |127413 |– |– ... ... | | | | | ... | | | | | ... |2366288 |1080566 |393283 |46874 |423698 ... % |100,0 |45,6 |16,6 |2,0 |35,8 ... ... негізінде автормен құрастырылған ... ... ... 2011 ... ... 2366288 теңге
көлеміндегі дебиторлық ... 1080566 мың ... ... 1 айға ... уақыт болған, ал 423698 мың теңге (35,8%)
берешектің қалыптасуына 6 ... асып ... Ол ... барлығы сатып
алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... берешегі
құрайды. Басқа дебиторлық берешек түрлері бойынша берешектер ... ... ... ... ... ... ... (әрекет
етуші) капиталын талдау үлкен маңызға ие. Жұмыс капиталы деп ... ... ... жоғарылауын түсінеміз. Егер ағымдағы
міндеттемелер ағымдағы активтерден жоғарыласа жұмысшы капиталдың дефициті
байқалады.
Жұмыс ... ... ... сату ... актив сомасы сияқты
басқа көрсеткіштермен салыстырғанда маңызы бар. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ақша қаражаттары мен басқа да бір жыл ... және ... ... тез ... активтерді жатқызамыз.
Негізгі қызмет бойынша сатуға жататын, төлеу мерзімі бір ... ... ... ... резервтері шегерілген дебиторлық борыш
ағымдағы актив болып ... ... ... ... ... ... көлемі мен шынайылылығын бағалағанда ерекше назар
аудару қажет.
Өнімін несиеге сататын көп ... ... ... пен алынған
вексельдер жұмысшы капиталдың маңызды бөлігін құрайды. Жұмысшы капитал мен
жабу коэффициентін ... ... ... ... мен ... өте маңызды. Оның сапасы мен дебиторлық борыш өтімділігіне де оның
айналымдылық коэффициенті әсер ...... ... ету ... Бұл ... ... ... төлеу шарттарының борыш мерзіміне сәйкес келу деңгейі
болып табылады. Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... қала ... ... ... мүмкіндігі де төмен болады.
Капитал айналымдылығы – кәсiпорынның қаражаттарын ... және оның ... ... ... ... болып саналады. Кәсіпорынның іскерлік белсендігі оның қаражат
айналымының жылдамдауымен ... ... ... ... өз ... пайдалану тиімділігін анықтауға мүмкіндік беретін
түрлі қаржылық ... ... ... мен ... Сол себептi талдау ... ... ... ... талдау жүргiзу қажет және айналымның қай сатысында
қаражаттардың қозғалысы баяулағанын не жылдамдағанын анықтау қажет.
Әрбір ... ... әр ... ... ... ие. Қаражаттың
айналымда болу ұзақтығы ішкі және сыртқы сипаттағы бірқатар ... ... ... ... әсер ... ішкі ... кәсіпорынның салалық ерекшелігі (экономиканың ... ... ... түрліше, мысалы, ауыл шаруашылығы, тау-кен өндірісінде
төмен, ал ... ... ... салаларында жоғары);
- кәсіпорынның ауқымы (шағын кәсіпорындарда ... ... ... ... едәуір жоғары болып келуі – ... ... бірі );
- ... баға ... тауар саясаты, маркетингтік стратегиясы,
басқару тиімділігі мен басқару аппаратының біліктілігі, т.б.
Ал қаражат айналымына әсер ... ... ... ... елдегі
экономикалық жағдайды (инфляциялық процестер, экономикалық даму ... ... ... ... , ... ... жағдайын (олардың міндеттемелер бойынша уақытында есеп
айырысуы, банкроттылық), ... ... ... ... болады.
Айналымдылық коэффициенттері өнім өткізуден түскен табыс (түсім)
сомасын қажетті ресурстардың (жиынтық капитал, ... ... ... ... ... өнім, дебиторлық берешек, ақша қаражаттары,
т.б.) сол ... ... ... бөлу арқылы есептеледі және олар тиісті
қаражат айналыс пен өндірістің толық циклына неше рет ... ... ... бірлігі түсімнің неше бірлігін әкелгендігін сипаттайды.
Дебиторлық берешектің айналымдылығы – дебиторлық ... ... ... көрсеткіші, әсіресе несиені беру шарттарымен
анықталатын күтілген айналымдылық коэффициентімен салыстырылады. ... ... ... ақша қаражаттарына айналуының орташа
жылдамдығын сипаттайды. Оның ... ең ...... ол ... ... ... таза ... .
(2)
Орташа дебиторлық борыш
Дебиторлық борыштың орташа көлемі ... басы мен ... ... ... арифметикалық көлемі.
Дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициентінің орташа көлемі бір жыл
ішінде неше рет ... ... ... яғни ... ... неше ... ... борыштың инкассациялық кезеңі – дебиторлық борыш пен алынған
вексельдер үшін ... ... ... ... Бұл күн саны бір жылдағы күндер
санын дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициентінің орташа көлеміне ... ... ... = 365/Дебиторлық борыштың айналымдылықтың
орташа коэффициенті .
(3)
Ал егер сату көлемін есепті кезең аяғындағы дебиторлық борышқа бөлсек
дебиторлық ... неше рет ... ... ... ... ... немесе инкассациялау кезеңі
коэффициенттерін ұйымның несиеге беру ... ... ... ... ... ... шоттардың уақытында төленуін
бағалауға болады. Салыстыру кезінде анықталған ... ... ... ... талап ету;
– инкассациялауға жұмсалған шығындарға қарамастан, ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының нашарлауы.
Бірінші себеп, әкімшіліктің жағдайды түзету шараларын қолдануды, ал
қалған екеуі ... ... ... де, ... де ... ... қадам – ұйымның өткізу қызметіндегі дебиторлық ... ... ... ме, соны ... Мысалы, берілген ұйымның еншілес
серіктестерінің борышы дебиторлық борышының ... ... ... ... ... ... ... балансында жоқ дебиторлық борыштарда
есепке алынуы мүмкін.
Әрқашанда орташа көлем барлық дебиторлық ... ... ... табыла
бермейді. Өйткені инкассациялау кезеңінің созылуы бір-екі сатып алушының
төлеу ... ... үшін ... ... ... инкассациялық
кезеңнің артық ұзақтығын бағалаудың маңызды тәсілі – дебиторлық борышты
өтелуін күндер ... ... ... ... ... құрылымын талдауы дебиторлық борыш сенімділігі мен
өтімділігіне қатысты қорытындыға алып ... ... ... бағалау кезінде сату көлемін қысқарту ... сату ... ... ... оның ... ... ... айналдыруға мүмкіндік
пайда болады. Инкассациялау кезеңінің ұзақтығы өткізу ... ... ... Ұйым ... ... отырып, пайда әкелетін сатып
алушыларды қалауы мүмкін, яғни сатып ... ... ... ақша
қаражаттарын пайдаланады.
Бұл дебиторлық борыш сенімділігі туралы қорытындыны жеңілдетеді, ал
өтімділігіне қатысты керісінше. ... ... ұйым ... пайдалы
шарттарын бекіте алады:
– нарыққа жаңа өнім шығару;
– артық қуатты пайдалану арқылы өткізуді ұйымдастыру;
– бұл саладағы бәсеке ерекше жағдайларда ... ... ... ... ... ... өткізу
көлемі мен таза пайда көлемінің арасындағы байланысты ескеру қажет.
Инкассациялық кезеңінің өзгеруі дебиторлық борыштың ... ... ... ... маңызды.
Тағы басқа өзгеріс – үмітсіз борыш бойынша резерв көлемі мен ... ... ... ... ара қатынасы. Бұл ара қатынастың уақыт
өте келе өсімі ұйым үшін ... ... ... ... ... Ал ... ... түсіндіреді.
Дебиторлық борыш айналымдылығының коэффициенті дебиторлық борыш сапасы
мен көлемін бағалау үшін ... ... ... ... ... ... Егер ... шоттарды төлеуіне қарай құралатын өткізу
табысы бойынша есептелгенде, оның өсімі несиеге сатудың қысқаруын, ал кемуі
– берілген несие ... ... ... ... ... борыш айналымдылығы көрсеткіштері келесі
11–кестеде көрсетілген.
Кесте 11
Дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициенттері, 2011 жыл
|№ |Көрсеткіштер ... |
|1 ... ... ... ... теңге |94025098 |
|2 ... ... ... ... теңге |2366288 |
|3 ... ... ... ... |39,7 |
| |рет | |
|4 ... борыштың 1 айналымының ұзақтығы, |9,2 |
| ... | |
|5 ... ... мың ... ... |
|6 ... ... пен кредиторлық қарыз |0,1 |
| ... ара ... ... | ... ... ... ... құрастырылған ... 2010 жылы ... ... ... (-) ... ие
болғандықтан, ол жылғы көрсеткіштер есептелген жоқ. Ал 2011 жылы дебиторлық
борыш 2366288 теңгені ... ... ... ... ... неше рет ... ... және жабылатынын көрсетеді. Серіктестікте
есептелген көрсеткіш дебиторлық борыш 39,7 рет пайда ... және ... жылы ... ... 1 ... 39,7 ... түсім келген
не 1 айналымның ұзақтығы 9,2 күнді (365/39,7) құраған. Бұл өте ... және ол ... ... ... ... ... пен кредиторлық қарыз сомаларының ара ... ... ... ... ... ... етілуін
көрсетеді. Серіктестікте берілген көрсеткіш өте төмен деңгейде, яғни
дебиторлық ... ... ... ... ... ете ... берешектің 1 теңгесіне 0,1 теңге дебиторлық берешек келеді.
3.2 Дебиторлық борыш есебін ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
Дебиторлық борыш ... ... ... жолдарының бірі – ішкі
аудит. Сол себепті Дебиторлық борыш есебі аудиті кезінде ... ... ... ... ... ... балансындағы дебиторлық берешек соммасының ақиқаттығы
мен заңды дәйектілігін ... ... және ... ... ... ... тексеру;
– артылған тауарлар соммасының дұрыстығы мен олардың толық шығынға
жазылуын, есептік операциялардың ... ... ... ... олардың дұрыс толтырылуын тексеру;
– дебиторларға қойылған талаптардың дер кезділігін, ... ... ... осы ... қозғалысына бақылаудың ұйымдастырылуын
тексеру;
– дебиторлық берешекке есеп ... ... ... ... ... есеп ... тексере отырып, баланста
көрсетілген дебиторлық борышты тексеруі керек. Баланстың ... ... ... 12 ... ... ... тиіс дебиторлық борыштар, ал
ұзақ мерзімді активтер бөлімінде 12 ... ... ... ... ... ... активтерде дебиторлық борыштарға 1610 «Берілген аванстар»,
1410, 1420 ... ... ... мен ... құн салығы» сияқты
салық активтері бойынша шоттардың қалдықтарын тексеруі қажет. Ол үшін ... мен ... есеп ... ... кезеңдегі әрбір
есеп айырысудың түрлері бойынша қалдықтарын салыстырып тексереді.
Дебиторлық борыш жағдайын тексеруді ... есеп ... ... ... ... өзі бұл жұмысты сапалы ұйымдастыра
алмайтындықтан, бұл жұмысты ... ... ... ... есеп беруші тұлғалармен, жұмыскерлермен басқа да есеп
айырысулардың түгендеуі сәйкес құжаттары бойынша қалдықтарын шығару ... ... ... ... ... ... тексеруді білдіреді.
Аудитор мен түгендеу комиссиясының мүшелері дебиторлық борыштың пайда
болу себептері мен ... алу ... ... ... хаттар мен есеп айырысуды салыстыру актілерінің болуы), талап ету
мерзімінің (3 жыл) өтіп ... ... алу үшін ... шаралар
жүргізілгендігін тексереді.
Серіктестіктегі дебиторлық борыштың аудиторлық тексерісінің ... ... ... келтірілген:
Кесте 12
«Астана-Алтын-Орда» ЖШС-нің дебиторлық борыштарының аудиторлық
бағдарламасы
| ... ... ... көзі |
|1 ... ... ... ... |1200 ... шоттары, |
| ... ... ... ... |бастапқы құжаттар, Бас кітап,|
| |мен ... ... ... ... |
|2 ... және ... тәртіптің |Сатып ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|3 ... ... ... үшін |Төлем тапсырмалар, сыртқа |
| |сомаларды алу және олардың ... ... ... ... 7010, |
| ... ... тексеру, есеп |1320, 1330, 1210, 6010 |
| ... ... ... ... |шоттары |
| ... ... ... және бар | |
| ... ... | |
|4 ... шағымды уақытында және дұрыс|Келісім шарттар, есеп |
| |толтырып беруін тексеру, осы ... ... ... ... |
| ... ... ... зиян | |
| ... мен ... да ... бақылау | |
|5 ... ... ... және дебиторлық |Тәжірибе ақпараты |
| ... ... үшін ... беру | ... ... ... автормен құрастырылған ... ... ... ... акті жасалады. Актіде түгенделген
шоттар ... ... ... ... үмітсіз дебиторлық борыштар сомасы
көрсетіледі. Осы борыштардың түрлері бойынша есеп айырысуларды ... ... ... яғни онда ... ... мекен жайы, сомасы,
есепте тұрған себебі, қандай құжат ... және қай ... ... туралы ақпарат көрсетіліп тізімі көрсетіледі.
Талап ету мерзімі өткен дебиторлық борыш сомалары бойынша, бұл ... ... ... да ... көрсетілуі тиіс.
Түгендеу жүргізу барысында аудитор айырмашылықтар, түсініссіздіктер мен
байланыссыздықтарды мұқият тексерілді.
Серіктестікте ... үшін ... ... есеп ... жиі ... ... балансында көрсетілген бұл бап ... ... ... ең ... үлес ... ... Оны тексеру
барысында келесі жағдайларға көңіл бөлінді:
1) өнімді жеткізуге келісім шарттар бар ... мен оның ... ... ... сомалар дұрыс алынғанын;
3) дебиторлық борыш өнімнің өзіндік құнына дұрыс есептен шығарылған ба
және талап ету мерзімі өткен дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... бойынша есеп
айырысулар түгендеуі жүргізіліп, нәтижесі келесідей (13–кесте).
Кесте ... ... ... есеп ... түгендеудің
салыстыру актісі, теңге
|№ |Құжат атауы ... |
| | | ... |
| | ... | |
| | ... ... ... |кредит |
|1 ... 00000056 ... |100000 | | |100000 |
| ... ... | | | | |
|2 ... ... | |500000 |500000 | |
| ... ... | | | | |
|3 ... ... | |1200000 |1200000 | |
| ... ... | | | | |
|4 ... 00000059 ... |400000 | | |400000 |
| ... 04.09.11ж. | | | | |
|5 ... 00000061 ... ... | |1200000 |
| ... | | | | |
|6 ... ... | |86705 |86705 | |
| ... ... | | | | |
|7 ... есеп беру ... |16000 |16000 | |
| ... | | | | |
|8 ... ... | |6000 |6000 | |
| ... 06.09.11ж. | | | | |
|9 ... есеп беру ... | | |16000 |
| ... | | | | ... ... түсуі | |6000 |6000 | |
| ... ... | | | | ... ... есеп беру ... | | |6000 |
| ... | | | | ... |Ағымдағы 00000072 шоттынан |230000 | | |230000 |
| ... ... | | | | ... |Айналым жиыны ... |1808705 |2051035 ... ... ... |242330 | | |242330 ... кәсіпорын негізінде автормен құрастырылған ... ... ... ... деп ... ... ... пайда
болған және пайда болғаннан екі жыл мерзім ... ... ... ... ... ... ... әдетте екі әдіспен:
тікелей және ... ... ... ... құру ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп
айырысу аудиті мыналарды анықтады:
– өнімді сатуға ... ... ... ... алушылар қарызының шынайылығын, есеп ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің аналитикалық есебінің дұрыс
жүргізілмеуін;
– 1210 ... ... мен ... ... қысқа мерзімді
дебиторлық борышы» шоты бойынша бухгалтерлік жазбалардың қатесін;
– 1200 бөлімше шоттары ... ... есеп ... ... Бас кітап және баланстағы мәліметтерге сәйкессіздігін.
Сонымен қатар аудиторлық тексеріс кезінде 1280 «Басқа да дебиторлық
борыш» шоты да ... ... және ... ... ... осы ақпаратты жинақтауға
арналған 1200 бөлімшесінің шоттарына қалдықтарына ... ... да ... борышқа есепті тұлғалардың қарызы 1250 шотындағы,
КТС – 1410 шоты мен ҚҚС – 1420 ... 1260 – ... ... ... ... борыш шоты, 1270 – қысқа мерзімді алынуға тиіс сыйақылар бойынша
дебиторлық борыш, 1280 – басқа да дебиторлық борыштар жатады.
1420 – ҚҚС шоты ... ... ... ТМҚ-тар құнындағы ҚҚС
сомалары туралы ақпаратты жинақтауға арналған.
1270 «Қысқа ... ... тиіс ... бойынша дебиторлық борыш»
шотында есептелген сыйақы сомаларын дебитінде есепке алу алу ... ... 6110 ... ... табыс» шотымен корреспонденциялануы
көрсетіледі.
Аудитор сонымен қатар 1250 ... ... ... дебиторлық
борышы» шотындағы шаруашылық операциялардың дұрыс көрсетілгенін анықтау
қажет. Бұл шотта ... ... іс ... ... ... зиянның орнын толтыру және жұмыскерге ... ... алу үшін ... ... деп ... ... есепті тұлғаларға берілген
ақша аванстары аталады.
Есепті тұлғалармен есеп ... ... ... ... ... берулер бойынша жүргізіледі. Аудитор аванстық есеп берулерді және оған
тіркелген құжаттарды толық тексере отырып, ... ... ... ... ... ... ... алдымен аванс кімге берілгенін анықтайды. Іс сапар шығындары ... осы ... ... ... ... ғана берілуі тиіс.
Кейбір кәсіпорынның бухгалтериясында ... және іс ... ... деп ... жеке ... ... ... жатады.
Сондықтан Серіктестікте қызметкерді іс-сапарға жібергенін растайтын ... ... ... оның ... жүріп тұру құнын, әрекет етуші
мөлшерге сәйкес тәуліктік шығындар сомасын, аванстар ... есеп ... ... тұлғалар уақытында тапсыруын және пайдаланылмаған қалдықтарды
кассаға тапсырылуы тексерілді.
Аудиторлық тексеріс кезінде аванстық есеп беруге тіркелген құжаттардың
шынайылығын және олардың ... ... ... ... ... ... беруші сомалар бойынша іс-әрекеттерді тексеру кезінде анықталды:
1) ... ... есеп ... ... алу құқығы
берілген тұлғалар санының анықталмағандығы;
2) есепті тұлғаларға бекітілген мөлшерден асыра сомалардың берілуі
жағдайларының болуы;
3) бұрын алынған ... ... есеп ... ... есеп ... ... жағдайлардың болуы;
3) Серіктестік кассасынан тікелей ... ... ... ... тұлғалар арқылы төленуінің жіберілуі;
4) аванстық есеп берулерде жүргізілген шығындардың ... ... ... ... бар болуы;
5) есепті сомалар бойынша шығындардың ... ... ... ... бухгалтері бүкіл операциялар бойынша есепті
жүргізетін, ұрлық үшін резерв құру ... ... ... ... ... ... ... соманы жеке шотына пармай, жалпы
өндірістік шығындарға апарады.
Жұмыскер аванстық есебін көрсеткеннен кейін ... ... ... жеке шотының кредиті бойынша көрсетеді де, ... ... ... ... ... пайда болады. әрі қарай іс ... ... ... үшін ... ... алу ... өз ... шығыс
кассалық ордер толтырып, көрсетілген соманы алады. Бухгалтерияға түсетін
кассалық есеп беруді ... ... ... ... ... ... бойынша соманы өзінің жеке шоты бойынша көрсетпейді де, жоғарыдағы
жұмыскердің жеке шотына апарады. ... ... ... ... ... ... барысында сонымен қатар материалдық зиянның орнын
толтыру ... есеп ... ... ... яғни ең ... мен ұрланулар бойынша есеп ... ... пен ... жағдайларын қарастыру мерзімі мен тәртібі, оларды
алу қамтамасыз етілуі т.с.с. ... ... мен ... ... немесе қызмет нәтижесіне есептен ... ... ... ... сәйкес таарлы-материалдық қорлардың табиғи жоғалту нормалары
шегіндегі жоғалтулар ... ... ... ал одан ... ... кінәлі тұлғаларға жүктеледі. Табиғи жоғалту нормасын өндіріс
шығындарына ... ... ... ... жағдайларда ғана апарылуы
тиісті. Серіктестікте әсіресе сауда қызметінде материалдық құндылықтардың
табиғи жоғалту шегінде ... ... ... жүргізілмей жүзеге
асырылады, бұл заңға ... ... ... сонымен қатар
жетіспеушіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... түгендеу нәтижелерінің дұрыс толтырылуын,
кінәлі адамдар анықталмағанда өндіріс шығындарына ... ... ... мен негізсіздігі анықталды.
Есепті кезеңде анықталған жетіспеушіліктерді кінәлі адамдар мойындауын
1280 «Басқа да дебиторлық борыш» шотын ... 3520 ... кзең ... ... Кінәлі адамдардан алынған жетіспеушілік сомаларына 3350
«Жұмыскерлердің еңбек ақысы бойынша қысқа мерзімді кредиторлық қарызы» ... 1250 ... ... ... ... ... шоты
кредиттеледі. Есепті сомалар ... ... ... ... ... бойынша ұйымдастырылған.
Жұмыскерлерге несиеге сатылған тауар үшін сомаларды ұстағанда 3350 ... 1250 шоты ... ... 1260 ... ... қысқа мерзімді дебиторлық борышы»
шоты да, 1410, 1420 ... ... ... ... ... сомаларды,
тауарлы-материалдық құндылықтар ... ... ... 1280 шотының сомалары да аудиторлық тексеріске түсті.
Шағымдар бойынша есеп айырысуларды тексеру кезінде келесі жағдайларға
көңіл ... ... ... болса, кінәлі адамдарды табу мақсатында
тексерістер жүргізілгені;
2) 1280 шоты бойынша бухгалтерлік жазбалардың дұрыс құралуы;
3) ... ... ... ... яғни ... ... мен жеке
шағымдар бойынша, сәйкес шоттардағы жазулар есеп регистрлері, Бас кітап ... ... ... ... ... ... болуын қайталап қана қоймай,
олардың пайда болу себептерін анықтау маңызды. Тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... жабдықталу себебі,
тауарлы-материалдық қорларды сақтау ... ... ... ... ... қоймаға қабылдау мен жіберу ... ... ... ... ... ... болмауы, түгендеу уақытында жүргізілмеуі
нәтижесінде пайда болатыны көрсетіп отыр. Сонымен қатар келтірілген зиян
мөлшерін де ... ... ... ... ... Серіктестікте зиян
мөлшері сауда жеңілдігі шегерілген есептік бағалар немесе бөлшек бағалары
бойынша есептеледі, ол дұрыс ... Зиян ... ... не ... ... ... бойынша есептеу керек.
Серіктестік күмәнді талаптарды есептен шығаруға асығады. ... ... ... ... не оның ... ... алу ... туралысот шешімі болғанда ғана апару керек.
Тәжірибеден кейбір жауапты ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан Серіктестікке қарыз алушыларды есепте
баланстан тыс «Төлемге қаблетсіз дебиторлардың есептен шығарылған қарызы»
деп аталатын шотында 5 жыл ... ... ... ... ... да ... борыш шотын тексергенде шаруашылық инвентарьді
пайдаланған жұмыскердің қарызын, алдын ала ... ... ... ... тапсырылмаған арнайы киімдер т.б. анықтау керек.
Серіктестіктің дебиторлық борышы тауар мен қызмет сату нәтижесінде ... да ... емес ... ... ... ... пайда
болады.
Талданып отырған есепті жылы дебиторлық борыштың көлемі ағымдағы
активтер құрылымында үлес салмағы 9 ... ғана тең. Оның ... ... ... 15401 мың ... ... 2010 2366 мың ... құрап отыр.
Дебиторлық борыш бұл уақытша ұйымның қаражаттарын айналымнан тыс ... ... Бұл ... ұзаққа созылған жағдайда ұйымның жұмысына кері
әсерін тигізетіні әбден мүмкін.
Дипломдық жұмыста жүргізілген ... ... ... ... ... деңгейде екеніне көзіміз жетті. Дегенмен Серіктестік ... осы ... ... істеуі үшін дебиторлық борышты бақылаудың қатаң
ұйымдастырылған есебі қажет.
Серіктестікке жетілдіру жолы ретінде ... ... ... керек.
Алынуға тиісті шоттар мен вексельдер өтімді активтердің басқа бір
маңызды ... ... Олар ... ... сату ... ... ... Sears. Roebuck and Company тауарды ... ... ... кез ... адамға несиеге сатады. Бөлшек сауда
сатып алушыларға ... ... үшін бір ... ... ... ... ... төлеу құқығы берілгенде дамиды. Өндіріс және көтерме сауда
үшін несие ... ... ... ... ... ... несиеге сататын фирмалар өз тауарларын төлемге қаблетті сатып
алушыларға сатқысы келетіні ... ... ... ... ... ... ... мерзімі келгенде төлей алатын ... ... ... ... Осыған байланысты фирмалар клиенттердің
төлем қаблеттілігін ... ... ... ... Бұл бөлімнің
қызметіне несие алу өтінішін білдірген жеке тұлға немесе компанияның төлем
қаблетін зерттеп, ... беру ... бас ... ... ... ... ... алушының қаржылық ресуртары мен қарыздары туралы ақпаратты сұрайды.
Бұған қоса жеке ... ... ... ... ... ... ала алады. Осы мәліметтер негізінде ... ... ... сату не ... ... ... Ол төлем сомасын,
немесе несие мөлшерін шектеуге, не ... ... ету үшін ... беруін ұсынуы мүмкін.
Төлем қаблеттілігін бақылаудың қаншаға жетілген және ... ... ... ... үшін төлемеген сатып алушылар да табылады.
Сатып алушымен төленбеген шоттар күмәнді ... ... ... ... да, ... сату ... ... не зиянға апарады. Кейбір шоттар
төленбеу қаупі болса да, неліктен фирма тауарды несиеге сатумен ... ... ... сату ... сату ... ... нәтижесінде
пайда көлемі де өседі.
Күмәнді талаптар бойынша зияндарды сату көлемімен сәйкес ... ... ... ... ... ... ... негізгі
ережесі – сәйкес келу ережеімен жетекшеленеді. Шығындар сату көлеміне
сәйкес келу ... Егер ... ... ... ... ... өсуі ... пайда болса, олар сатудан түскен табыс есебінен
жабылуы керек. Тауарды несиеге сатқанда компания ... ... ... Бұған қоса, оның төленуіне қол жеткізу үшін бір жыл немесе одан
да көп уақыт қажет болуы ... ... ... келесі есепті кезеңдерге
дейін ашылмауы да әбден мүмкін, бірақ сонда да тауар сатылған ... ... ... ... күмәнді талаптар бойынша зияндар есепті
кезеңге болжанып, және осы ... ... ... қаржылық жылдағы
шығындар болып табылады.
Пайдалар мен зияндар туралы есеп беруде ... ... ... шоты ... жиыны ағымдағы шығындар деп танылады. Ал ... ... шоты ... контрактивті шот түрінде көрсетіліп және
оның сомасы ... ... ... ... ... ... есебі кезіндегі түзету әдісі сәйкес келу ... ... ... ... ... ... ... сату моментінде
пайда болады деп түсіндіреді. ... ... ... шоты ... ... ... ... алушы шотты төлейтінін не ... ... ... ... ... және есепті жылдағы сату
көлеміне не табысына сәйкес келтірілген болуы керек ... ... ... сатылған тауардың барлық болжанған зияндарын көрсету үшін
әрбір сатып ... ... ... ... ... ... қоса, Бас
кітаптағы «Алынуға тиіс шоттарды» кредиттеу де мүмкін емес, ... ... ... ... және ... ... талаптарды түзету» шотының бірнеше атауы бар ... ... ... ... ... немесе «Үмітсіз талаптар
бойынша резерв» деп те аталады.
Қаржылық есеп беруді құрау ... қай ... ... ... ала білу ... емес болғандықтан, күтілетін зияндарды ... ... ... ... ... ... ... бағалаулар маңызды
ерекшеленуі мүмкін. Компания бухгалтері өткен жылдардың ... ... ... өзгерістеріне негізделіп, есептеулер
жүргізеді. Мысалы, күмәнді талаптар бойынша зияндар ... ... өсім ... ... анағұрлым көп болады. Күмәнді
талаптар сомасына қатысты ... ... ... ... шешім
бухгалтермен жүргізілген талдау жұмысының нәтижесінде алынған объективті
ақпаратқа негізделеді. Қандайда ... ... ... ... зияндар шынайы болуы керек.
Есепті кезеңдегі үмітсіз талаптың көлемін есептеу үшін екі ... ... ... пайызы әдісі;
2) шоттарды төлеу мерзіміне қарай есепке алу.
Осы екі ... ... әр ... ... ... ... ... бойынша шығынды сәйкес келу ережесіне сәйкес анықтайды. Нетто-
өткізудің пайызы әдісін қолданғанда бұл ... ... мен ... есеп ... ... ... ... Бұл көзқарас түсірілген
доллардың белгілі бөлігі алынбай, осы бөлік бір жылдағы ... деп ... әдіс ... ... ... ... ... сәйкес келу
ережесін сақтайды. Алайда осы тәсілде ... ... ... ... түзету» шотының ағымдағы қалдығына байланысты емес. Анықталған
сома «Күмәнді ... ... ... ... қосылады. Шоттарды
төлеу мерзіміне қарай бөлу әдісін пайдаланғанда берілген сұрақ бағалаудың
басқа ... ... ... ... ... ... ... долларының белгілі бөлігі алынбайды деп ... ... ... ... ... «Күмәнді талаптарды түзету» шотының ... Бұл ... ... келу ережесімен сәйкестелген, өйткені ... ... ... шоттағы нақты сома мен болжанған сомасының
айырмашылығымен анықталған. Бұл айырмашылық ағымдағы ... ... ... ... ... белгілі шот төленбейтіні анықталғанда
жүргізіледі, яғни «Күмәнді талаптарды түзету» шоты ... ... ... шығару дебиторлық борыштың нетто-көлеміне әсер етпейді,
өйткені ешқандай шығынды көрсетпейді, жоғарыда айтылған күмәнді ... ... ... ... ... ... жылдағы есептен
шығарылған дебиторлық борыштың жалпы сомасы болжанған сомаға тең болуы өте
сирек. Егер ... ... сома ... ... түзету шотындағы
сомадан төмен болса, «Күмәнді талаптарды түзету» шотында кредиттік қалдық
болады. Ал егер керісінше ... ... бұл ... ... ... болады.
Ағымдағы жылдағы күмәнді талап сомасын алдын ала анықтау ... ... ... ... ... ... ... пайызы әдісі пайдаланылғанда, «Күмәнді талаптарды
түзету» шотының жаңа ... ... ... ескі ... ... ... ... болжанған төленбеген пайызына тең болуы керек.
Шоттарды төлеу мерзіміне қарай есепке алу әдісі қолданылса, ... ... ... ... сомасы мен «Күмәнді талаптарды түзету» шотының
дебеттік қалдығы қосылады. Егер де ... ... ... ... ... ... болса, «Күмәнді талаптарды түзету»
шотындағы қалдығы тым ... ... ... ... ... қайта қарастыру қажет.
Кейбір компаниялар «Күмәнді талаптарды түзету» шотының қоданудың орнына
үмітсіз талаптар ... ... ... мен ... ... ... ... шығару әдісі бухгалтерлік есеп ... деп ... ... ... пен ... ... келтіруге
мүмкіндік бермейді. Үмітсіз ... қай ... ... ... ... ... ... «Күмәнді талаптарды түзету» шоты ... ... ... ... ... кезде сатып алушылар шоттар бойынша сомаларды артық төлеп қояды.
Егер тіркеу журналындағы ... ... һдың ... ... ... ... бұл ... дебиторлық борыштың алынуға ... ... ... әсер ... керек. Кредиттік қалдықты
шоттардың сомасы компанияның, ағымдағы міндеттемелері құрамында көрсетілуі
керек, өйткені ... ... ... ... ... алушылар алдында жауап
береді. Мерзімдетілген алынуға тиісті ... ... ... ... дебиторлық борышының ... ... ... ... мерзімдетілген алынуға тиіс шоттары миллиондаған долларға тең.
Төлемдері 24 ай ағымында түсетін болғанымен олар өтімді ... ... ... ... ... сату ... есептің арнайы
тәртіптерімен жүзеге асырылады.
Несие карточкалары бойынша ... ... ... сауда ұйымдары сатып
алушылармен сатылып алынған тауар үшін шоттарды үшінші фирманың шотына
апарады. Мұндай ... ... ... ... ... ... асырылады. Мысал ретінде ... ... атап ... ... Express, Carte Blanch, Diners club, ... және VISA. ... ... несие келісіміне отырып және пластикалық карточка алады
да, ... алу ... ... Егер сатушы ақша орнына карточканы алса,
ол кредиторға шот жазып береді, мұнда сатып алу кезінде несие ... және ... ... қолы ... ... кейін сатушы шотты
кредиторға жібереді де, одан ақша алады. Келісім шартта ... ... ... ... - ... ... ... пайданы
қамтамасыз етеді, өйткені оған сатып ... ... ашу ... ... ... ... қорлар тартылмайды. Сондықтан несие беруші ... ... 100 ... ... қайта шот сомасының 2 ден 6 ... ... ... түрінде табыс табады.
Қорытындылай келе, дебиторлық борыш есепте табыспен бірге танылатыны
анық. ... оның ... ... ... ... ... ... фирмалардың
айналым қорларының жылдамдығын тежеп, кері әсерін тигізуі мүмкін. Яғни
шетелдерде, ... ... ... не ... бір жолы – ... қолдану болып табылады. Халықаралық тәжірибеде кез ... ... ... сату кең ... етек ... ... бірге сатып
алушылар үшін сатып алған тауарларының төлемін бір немесе бірнеше айдан
кейін төлеу (өтеу) ... да ... ... ... ... ... те ... Тауарларды несиеге сататын фирмалар, сатып алушының шотты
тиісті уақытында төлеу қабілеттілігі бар болатындығын ... ... ... Сол үшін ... ... несиелік бөлімдер жұмыс
істейді. Бұл бөлімдер арқылы, жеке және ... ... ... ... ... шешуге керекті ақпараттарды білуге болады, ... ... ... ... ... ... ... арқылы да клиент
жайлы басқадай мәліметтер алуға мүмкіндігі бар. Осындай несиелік ақпарат
бөлімдерінің мәліметтері ... да ... ... ... ... ... ... Несиелік бөлім төлем сомасын ұсынуды, несие ... және ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін белгілі бір қаражаттарды талап етуі мүмкін. ... ... мен ... ... ... ... мен негізгі
қағидалары есеп саясатында атап көрсетуі қажет.
Қазақстан Республикасындағы барлық шаруашылық субъектілердегі табыстар
есептеу тәсілінен айқындайтындықтан күдікті ... ... ... құру
қажет. Олар тәуекел қоры болып табылады және ... ... ... ... ... ... борыш күмәнді борыштар
бойынша резервті есептен шығару үшін көрсетіледі. Салық Кодексіне ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме ... ... ... ... ... өткізу, жұмыс орындау, қызмет көрсету
нәтижесінде пайда болатын ... ... 3 жыл ... ... ... Республикасының заңдарына сәйкес салық төлеуші
дебиторды банкрот деп ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борышты шотта көрсету қажет салыстыру
принципі ... ... ... ... ... күмәнді шығындары
мойындалуын талап ... ... ... ... ... ... ... шығыс күмәнді борыштан шығыстары ретінде көрсетіледі. Егер
күмәнді дебиторлық борыш күтілмесе, онда ... мен ... ... ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық қарыздарын басқара отырып,
шикізат пен ... ... ... ... ... ... жоюға, бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге (ұлғайтуға), оның
сапасын көтеруге, өзіндік құнын ... ... ... сақтауға,
алдағы кезеңде инвесторларды осы кәсіпоырнның ісіне толықтай ... ... ... ие ... ... кіріс пен табысты
басқаруға мүмкіндік бар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дебиторлық борыш ... не ... ... ал ақша ... ... Сатып алушы тауардың ілеспе құжатындағы алғаны туралы қол ... ... ... да, ... ... алғаны туралы мойындайтын құжат
жазып бермеген жағдайы. Дебиторлық борыш жабу ... ... ... ... ... ... ЖШС-де бухгалтерлік есебі автоматтандырылған
1С:Бухгалтерия бағдарламасында жүргізіледі. ... ... ... ... ... толтырыла береді, мысалға қоймада,
кассада т.с.с.
Серіктестіктегі құралатын қаржылық және салықтық есебіне Серіктестік
жектекшілігі мен бас ... ... ... қызмет етуінен бастап, бухгалтерлік есебін реттейтін
есеп саясаты жасалып ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлері көтерме-бөлшек сауда
болғандықтан, дебиторлық борыштың ... ... ... ... ... ... дебиторлық борышы алады.
Бухгалтерлік есепте шаруашылық іс-әрекеттер, тек ... ... ... негізінде ғана есепке, яғни ... ... ... ... ... ... ... негізі бастапқы
құжаттар болып табылады. Оларға жасалған сатып алушылар мен ... ... ... ... ... мен ... ... тұлғаларға сомаларды бергенде толтырылатын кіріс кассалық ... ... және ... ... есеп айырысу операциялары
арнаулы тізімдемелерде есептеліп, онда сатылған айналымнан тыс ... ... ... ... ... шот фактуралары
немесе басқадай есеп айырысу құжаттары жинақталып, ... ... ... ...... ... ... олардың
орнына қолданылатын басқадай құжаттар негізінде активтердің топтары бойынша
жазылады. Тізімдеменің ... ... ... ... ... бойынша ай басындағы қалдықтар көшіріледі және бұйымдардың
аттары ... ... ... ... ... сандық мәліметтері
көрсетіледі. «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы» шотының
бөлімше шоттарының кредиті ... ... ... үшін арнайы есеп
регистрлері қолданылады.
Есеп регистрлерінен бас кітапқа, одан бухгалтерлік баланста дебиторлық
борыштың түрлерінің сомалар қалдығы көрініс ... ... ... 1210 ... алушылар мен тапсырыс
берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық ... деп ... ... шоты ... ... мен ... ... осы кәсіпорынға
деген әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін арналған.
Бұл ... ... ... сомасы жазылса, ал кредитінде борыштың
азаюы көрсетіледі.
Сатып алушыларға тауар, қызмет сату ... ... ... алушы өз
міндетін орындамай қалатынын алдын ала білу мүмкін емес. ... ... ... ... ... деп ... ... күмәнді
талаптарды есепте пайда болған күннен бастап үш жыл ... бойы ... ... ... ... олар ... деп ... тікелей есептен
шығарылады.
Үмітсіз борыштар қаржылық есеп беруді құру ... ... ... анықталады. Түгендеу жүргізу нәтижесінде түгендеу жүргізу
актісі және өзара есептеулерді ... ... ... ... ... ... сомалар шығын деп танылады.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы болып
саналмайды. Өйткені ол ... мен ... ... ... яғни ... ... тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген ... ... оның ... деп ... есептік
мезетінде ғана шығындарға жатқызады.
Есеп беруші тұлғалардың қысқа мерзімді дебиторлық борышы типтік шоттар
жоспарының 1250 ... ... ... ... ... шотында
есепке алынады. Есепті сомалар есеп ... ... әр ... ... ... ... ... яғни шаруашылық қажеттіліктерге, іс сапар
шығындарына, басқа да көрсетілген қызметтер үшін есеп ... ... ... ... бұрын Серіктестікте есеп беруші тұлғалармен
толық материалдық жауапкершілік туралы ... шарт ... ... ... есепті сомалар берілгенде Шығыс кассалық ордері
толтырылады. Бұл құжатта берілген соманың берілу негізі бірден ... ... ... ... іс сапар шығындары т.с.с. есеп
беруші тұлға алынған ... ... ... есеп ... ... қалған
соманы кассаға қайтарады.
Есепті тұлғалардың дебиторлық борыштарының аналитикалық есебі ... ... ... ... ... ... Серіктестіктің дебиторлық борышы есебінің
аудиті жасалды. Онда дебиторлық борыш аудитін жүргізудің ақпараттық базасы,
Серіктестіктің дебиторлық ... ... ... ... аудит
жүргізу барысында қолданылған тәсілдері анықталған.
Бұрын да ... не ішкі ... не ... ... шақырылған
емес. Аудит жүргізу нәтижесінде есептегі келесідей кемшіліктер анықталған:
- өнімді сатуға келісім шарттар жасалмағанын;
- сатып алушылар қарызының ... есеп ... ... ... сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің аналитикалық есебінің дұрыс
жүргізілмеуін;
– 1210 «Сатып ... мен ... ... ... ... борышы» шоты бойынша бухгалтерлік жазбалардың қатесін;
– 1200 бөлімше шоттары ... ... есеп ... №11
журнал-ордер, Бас кітап және баланстағы мәліметтерге сәйкессіздігін.
Аудиторлық ... ... ... қатар материалдық зиянның орнын
толтыру бойынша есеп ... ... ... яғни ең ... мен ұрланулар бойынша есеп ... ... пен ... ... ... ... мен тәртібі, оларды
алу қамтамасыз етілуі т.с.с. Әсіресе ... мен ... ... ... ... нәтижесіне есептен шығару фактілеріне ерекше
көңіл аударылды.
Заңға сәйкес тауарлы-материалдық ... ... ... ... жоғалтулар өндіріс шығындарына апарылады, ал одан жоғары зияндар
сомасы кінәлі ... ... ... ... нормасын өндіріс
шығындарына түгендеу ... ... ... жағдайларда ғана апарылуы
тиісті. Серіктестікте әсіресе сауда қызметінде материалдық құндылықтардың
табиғи ... ... ... шығару түгендеу жүргізілмей жүзеге
асырылады, бұл заңға ... ... ... сонымен қатар
жетіспеушіліктер мен ұрланулар бойынша кінәлі адамдарға ... ... ... түгендеу нәтижелерінің дұрыс толтырылуын,
кінәлі адамдар ... ... ... ... шығару дұрыс еместігі мен негізсіздігі анықталды.
Қорытындылай келе ... ... ... ... ... ... үшін келесідей ұсыныстар ұсынылады:
біріншіден, Серіктестікке есеп ... ... ... мен ... бекіту;
екіншіден, сатып алушылардың дебиторлық борышы бойынша үмітсіз талаптар
пайда болып, зиян болмау үшін міндетті түрде өнімді сатуға ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларды
түгендеу актісімен растап, күмәнді қарыздарды анықтау;
төртіншіден, күмәнді талаптар бойынша резерв құру ... ... ... ... ... есебінен есептен шығару;
бесіншіден, салық есеп саясатын жасап шығарып, Серіктестік жетекшісімен
бекіту.
Осылайшы Серіктестіктің дебиторлық ... ... ... ... ... ұқыпты жұмсауға, өндіріс қалдықтарын азайтуға, ысырапты
жоюға, бәсекеге жарамды ... ... ... оның сапасын
көтеруге, өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны ... ... ... осы кәсіпорынның ісіне ... ... ... қатынастарға ие болуға, шығындарды, кіріс пен табысты басқаруға
мүмкіндік ... ... ... ... терминдер сөздігі / А.П.Сағатовтың редакорлығымен. ... ... 2007. –345 ... ... ... алу және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан
Республикасының 28.02.2007ж. № 234-ІІІ Заңы
3 ҚР Азаматтық ... ... Е.О. ... ... ... ... ... Алматы,
2009.- 428 бет.
5 Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі ... ... ... редакциясын баскарган Н.Қ Мамыров
6 Баймуханова С.Б. Қаржылық есеп.- Алматы, 2007.-296 бет.
7 Әбдіманапов Ә. Қаржылык есеп.- Алматы, 2007.- 544 ... ... ... ... ... ... бекіту туралы» ҚР Қаржы
министрлігінің бұйрығы 23.05.2007 N 185
9 Абленов Д.О. Қаржылық есеп.- Алматы, 2007. – 345 ... ... Ф.С. ... ... бухгалтерлік есеп: Оқу құралы.-
Астана, 2008.- 500 бет.
11 Абленов Д.О. Профессиональный ... ... ... 2008.- ... Гуккаев В.Б. Особенности бухгалтерского учета дебиторской
задолженности ... ... – 2007г., №2, 10-19 ... ... Б.Б. ... ... Оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2008.-
240с.
14 Баймуханова С.Б. Финансовый учет.- ... ... ... Э.О., ... Д.Э. МСФО в Казахстане: принципы перехода
и применения.- Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2009.- 388 ... ... Э.О. ... ... ... ... ТОО "Издательство
LEM", 2010.- 236 с.
17 Жақыпбеков Д.С. Қазақстандық кәсіпорындардағы ... ... ... мен ... ... Оқу ... ... Экономика, 2009.-
354 бет.
18 Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... туралы» № 221 Бұйрығы
19 Артюшин, В.В. Финансовый анализ. Инструментарий практика : ... М.: ... ... 2010.- 120 ... Басовский Л.Е., Басовская Е.Н. Комплексный экономический анализ
хозяйственной деятельности: Учеб. пособие.- М.: ... 2009.- 366 ... ... А.С., Байдақов А.Қ. Қаржылық және басқару талдауы: Оқу
құралы. –Астана, 2008.–167 бет.
22 Өтебаев Б.С. Қаржылық ... ...... ҚазЭҚХСУ, 2008.-
220бет.
23 Нурсеитов, Э.О. Бухгалтерский учет в ... ... ... ... "LEM", 2009.- 444 ... ... ... в торговле Под. ред. профессора М.И. Баканова.-
М.: «Финансы и статистика», 2005.- 396с.
25 ... А.И. ... ... 2-е изд.- СПб.: ... ... с.
26 Нурсеитов, Э.О. Аудит: краткое пособие.- Алматы: ТОО ... 2010.- 236 ... ... Н.Ф. ... анализ деятельности предприятия: курс
лекций: учебное пособие / Е.Ю. Сидорова.- 2-е изд., ... ... ... 2009.- 188 ... | | | | | | |
| |
| ... ... на ... года |
| | ... ... ... | ... форма | ... | ... ... | ... ... |
| ... адрес ... ... |
| ... ... |Код |На ... |На ... |
| |стр. ... ... |
| |  ... ... |
| | |  |  ... ... ... |  |  |  ... средства |010 ... ... ... ... ... |011 |- |- ... ... ... ... ... ... |013 ... |6210383 ... ... ... |014 |1054412 |1118826 ... ... ... |015 |- |- ... ... | | | ... краткосрочные активы |016 |8671368 |9130596 ... ... ... |100 ... ... ... Долгосрочные активы |  |  |  ... ... ... |020 |- |- ... ... ... |021 |11756350 |- ... ... ... |022 |- |- ... ... | | | ... недвижимость |023 |- |- ... ... |024 ... ... |
|Биологические активы |025 |- |- ... и ... ... |026 |- |- ... ... |027 |1487100 |718251 ... налоговые активы |028 |- |- ... ... ... |029 |- |- ... ... активов |200 |496970444 ... ... (стр. 100 + стр. 200) |  ... ... ... и капитал |Код |На ... |На ... |
| |стр. ... ... |
| | ... ... ... ... обязательства |  |- |- ... ... ... |030 |  |- ... по ... |031 | | ... по другим обязательным и |032 | | ... ... | | | ... кредиторская |033 |9399626 ... ... | | | ... ... |034 ... |8260500 |
|Прочие краткосрочные обязательства |035 ... ... ... ... ... |300 ... ... |
|IV. Долгосрочные обязательства |  | | ... ... ... |040 |- |- ... ... ... | | ... ... ... |042 | | ... ... ... |043 | | ... долгосрочные обязательства |044 | | ... ... ... |400 |0 |0 ... ... |  |  |  ... ... |050 ... ... |
|Неоплаченный капитал |051 |- |- ... ... ... |052 |- |- ... | | | ... ... |053 |- |- ... |054 |8395735 |8474141 ... ... ... |055 ... ... |
|убыток) | | | ... ... |056 |- |- ... ... |500 ... ... ... (стр. 300 + стр. 400 + стр. 500)|  |1104014610 ... |
| | | | | |
| | ... имя, ... | | ... |
| | | | | |ь | |
| |Гл. ... |  |/ | |
| | ... имя, ... | | ... |
| | | | | |ь | |
| | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... түрлері бойынша
Төлем кепілдігінің барлығына қарай
Төлеу тәртібі бойынша
1.қазыналық
2.жекеше
1.жай
2.аудармалы
1.қамтамасыз етілген
2.қамтамасыз етілмеген
1.мерзімді
2.ұсынушылық
Сурет 1 – Вексельдердің түрлеріне қарай жіктелуі
Бастапқы құжаттар (сатып алу-сату ... ... ... ... ... шот-фактураларды, жасалған келісім шарттарды тіркеу тізімдемесі
Есеп регистрлері
Аванстық есеп берулер
Дт 1200 ... ... есеп ... ... салыстыру актісі

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық берешек есебі жайлы39 бет
Дебиторлық берешек есебі мен аудитін, талдауын жетілдіру жолдары64 бет
Салықтық әкімшіліктендіру жүйесін талдау 78 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Дебиторлық берешек26 бет
Дебиторлық берешек есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық берешектер бойынша есеп айырысулар есебі мен аудиті82 бет
Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру22 бет
Дебиторлық борыштар есебінің жүргізілуі және аудиті65 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешек39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь