Дебиторлық және кредиторлық берешектердің есебі және аудиті

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
8
1.1 Дебиторлық борыштың экономикалық мәні, оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.2 Кредиторлық берешектер есебінің теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Дебиторлар және кредиторлармен есеп айырысулар аудитінің мәні ... . 23

2 «ҚТЖ»ҰК» АҚ «ТАСЫМАЛДАУ ПРОЦЕСІ ДИРЕКЦИЯСЫ» .НДЕ ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ

32
2.1 «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы».нің технико . экономикалық ұйымдастырылуына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
32
2.2 Кәсіпорында дебиторлық берешектер есебінің жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.3 «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы».де кредиторлық берешектер есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
45

3 ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ КРЕДИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕКТЕР АУДИТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
53
3.1 Дебиторлық берешектер аудитін жүргізу методикасы ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... 53
3.2 Кредиторлық берешектер аудиті және бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
3.3 Дебиторлық және кредиторлық берешектер есебін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
70

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 75

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... 79

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 82
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Таңдалған тақырыптың маңыздылығы – нарықтық экономикада кез келген коммерциялық ұйымға экономикалық қызметін тиімді ету үшін басқа шаруашылық экономикалық субъектілерімен шаруашылық байланыста болуы кажет. Бұл ұйымдар үшін ең маңызды мақсаты экономикалық дамуына жол ашады. Ондай мақсаттың негізі кәсіпорынның өз қызметін жүзеге асыру барысында алынған пайдасы арқылы бейнеленеді және ол ұйым жұмысының тиімділігінің көрсеткіші, қайнар көзі ретінде саналады. Қаржы негізін құрайтын пайда өсімі нәтижесінде кәсіпорынның өндірісін кеңейтуіне және кәсіпорынның басшылары мен жұмыскерлерінің материалдық және әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Бұған қоса кәсіпорын алынған пайда есебінен банк мекемелері, бюджет және басқа да шаруашылық жүргізуші субъектілер алдында міндеттемелерін орындай алады.
Жоғарыда айтып кеткен мақсаттарға жету үшін кәсіпорын өндірісін барынша ұлғайтуға тырысады. Сонымен қатар кез келген кәсіпорындар мен ұйымдар өз қызметтерін тиімді жүргізу үшін, басқа шаруашылық экономикалық субъектілерімен шаруашылық байланыстарды жүргізеді. Шаруашылық байланыстар – ұйымның жұмыс жасауының негізгі шарттарының бірі, себебі, осы байланыстар ұйымды өндіріске керек заттармен қамтамасыз етіп, өндірістің үздіксіздігіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Ұйымдар арасындағы шаруашылық қатынастар келісім – шарт арқылы рәсімделеді. Келісім – шартқа сәйкес бірінші жақ тауарлы материалдық қорлармен және жұмыс, қызметпен қамтамасыз етуші, ал екінші жақ сәйкесінше сатып алушы, тұтынушы, төлеуші болып табылады.
Бұндай қатынастар кез келген кәсіпорын үшін маңызы зор. Өйткені ол ұйым үшін үзіліссіз және ырғақтын жұмыс істеп тұруына, оны уақтылы керекті материалдармен жабдықтап отыруна бірден-бір себепші болады. Ұйымды материалдық қорлармен жабдықтау экономикалық жөне әлеуметтік дамыту жоспарларына сәйкес жүргізіледі.
Сонымен қатар бұл қатынастар кәсіпорын үшін өндірілген өнімдерді тиімді өткізуіне де жәрдемдеседі.
Жоғарыда аталған қарым-қатынастар есеп айырысу негізінде жүзеге асатынын әркім үшін мәлім. Сондықтанда есеп айырысулар кез келген шаруашылық жүргізуші субъект үшін маңызды орынға ие.
Кәсіпорындар мен серіктестер арасындағы шаруашылық қатынастардың дамуы шаруашылық аралық есеп айырысулар көлемін көбейтіп отыр. Осы себепті кез–келген кәсіпорын балансында дебиторлық та, кредиторлық та берешектің пайда болуы орынды. Дебиторлық борыш есебін ұйымдастырудағы негізгі қайшылық оны қарыз алушылардан уақытында алу болып табылады. Дебиторлық борыш – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің қандай да бір кәсіпорын алдындағы өткізілген тауар, көрсетілген қызмет, орындалған жұмыс үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол шоттарды
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы, 28 ақпан 2007 ж.
2. Сейдахметова Ф.С. «Қазіргі замандағы бухгалтерлік есеп» Алматы 2008ж.
3. Абленов, Д.О. Қаржылық аудит және талдау: теория, әдіснама, практика: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2010.- 528 б.
4. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2008.- 832 б.
5. Басқару есебі: оқу құралы / А.К. Ержанов, Ә.Қ. Айтанова, Г.Ш. Жұманова, М.С. Баянова, Ә.Е. Иматаева.- Алматы: Экономика, 2009.- 304 б.
6. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2011.- 35 б.
7. Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2010.- 27 б.
8. Жақыпбеков, Д.С. Қазақстандық кәсіпорындардағы салық салу, салық есебі мен есептілігін ұйымдастыру: оқу құралы / Жақыпбеков, Д.- Алматы: Экономика, 2009.-354 б.
9. Жуматов М.К., Халықаралық қаржылық есептілігі стандарттарына сәйкес бухгалтерлік есеп: тәжірибе құралы / М.К. Жуматов.- Астана: "Қаржы жүйесі органдарының мамандарын даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру орталығы" Акционерлік қоғамы", 2011.- 119 б.
10. Проскурина В.П., Бухгалтерлік есеп "басынан бастап" балансқа дейін: көмекші құрал / В.П. Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған / аудар. М.К. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2010.- 374 б.: табл.+CD.
11. Проскурина В.П., Бухгалтерлік проводкалар / В.П. Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған / аудырған М.Қ. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2011.- 292 б.: табл.
12. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2008.- 832 б.
13. Оразбекұлы Б. Бухгалтерлік есеп және аудит негіздері: оқу құралы / Б. Оразбекұлы.- Алматы: Экономика, 2011.- 409 б.
14. Проскурина В.П., Бухгалтерлік есеп "басынан бастап" балансқа дейін: көмекші құрал / В.П. Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған / аудар. М.К. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2010.- 374 б.: табл.+CD.
15. Проскурина В.П., Бухгалтерлік проводкалар / В.П. Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған / аудырған М.Қ. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы", 2011.- 292 б.: табл.
16. Тайгашинова К.Т., Басқару есебі: оқу құралы / К.Т. Тайгашинова.- Алматы: Издательство "LEM", 2011.- 332 б.
17. Халықаралық қаржылық есептілігі стандарттарына сәйкес бухгалтерлік есеп: оқу құралы / А.С. Садиева, М.К. Жуматов, Э.М. Тлеуова, Б.Ж. Акимова.- Астана: "Қаржы жүйесі органдарының мамандарын даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру орталығы" Акционерлік қоғамы"/ , 2011.- 393 б.
18. Шарипова, А.Қ. Салық есебі: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2009.- 334 б. Нурсеитов Э.О., Аудит: краткое пособие / Э.О. Нурсеитов.- Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2011.- 236 с.
19. Нурсеитов Э.О., Бухгалтерские расчеты: справочное пособие / Э.О. Нурсеитов.- Алматы: Издательство "LEM", 2011.- 112 c.
20. Дүйсембаев, К.Ш. Қаржы есептілігін талдау: оқулық.- Алматы: Экономика, 2011.- 348 б
21. Дүйсембаев, К.Ш. Қаржы есептілігін талдау: оқулық.- Алматы: Экономика, 2011.- 348 б
22. Анализ и диагностика финансово-хозяйственной деятельности предприятия: Учебник./ Под ред. В.Я.Позднякова.- М.: ИНФРА-М, 2009.- 617с.- (Высшее образование).
23. Джаншанло Р.Е., Анализ финансового положения организации: учебное пособие / Р.Е. Джаншанло.- Алматы: Издательство "LEM", 2010.- 76 с.
24. Нидлз Б. И др. Принципы бухгалтерского учета. М.: Финансы и статистика, 2007 г., с. И 0-123
25. Дюсембаев, К.Ш. Анализ финансовой отчетности: Учебник.- Алматы: Экономика, 2009.- 366 с.
26. Кравченко, Л.И. Анализ хозяйственной деятельности в торговле: учебник.- 10-е изд..- Минск: Новое знание, 2009.- 512 с.
27. Либерман И.А. Анализ и диагностика финансово-хозяйственной деятельности.- 5-е изд.- М., 2010.- 220 с.
28. Теория экономического анализа: учебное пособие / под ред. Р.П. Казаковой, С.В. Казакова.- М.: ИНФРА-М, 2010.- 239 с.
29. Нурсеитов ЭО., Нурсеитов Д.Э. Международные стандарты аудита: принципы и практика: Учеб. пособие.- Алматы: Экономика, 2008.- 478с.
30. Шарипов, А.Қ. Аудит: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2010.- 288 б.
31. Чернов В.А. Инвестиционный анализ: учеб. пособие для студ. вузов, обучающихся по спец. «Бухгалтерский учет, анализ и аудит», «Финансы и Кредит», «Налоги и налогообложение».
32. Нурсеитов ЭО., Нурсеитов Д.Э. Международные стандарты аудита:
принципы и практика: Учеб. пособие.- Алматы: Экономика, 2008.- 478с.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ.............................. |4 |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | |
| | | |
|1 ... ЖӘНЕ ... БЕРЕШЕК ЕСЕБІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ | |
| ... ... |8 |
| ... | ... ... ... ... оның |8 |
| ... | ... ... ... ... |16 |
| ... | ... және кредиторлармен есеп айырысулар аудитінің |23 |
| ... | |
| | | |
|2 ... АҚ ... ... ... -НДЕ ... ЖӘНЕ | |
| |КРЕДИТОРЛЫҚ ... ... ... ЖӘНЕ ТАЛДАУ | |
| | |32 ... АҚ ... ... ... ... - | |
| ... ... |32 |
| ... |
| |....... | ... ... берешектер есебінің |36 |
| ... | ... АҚ ... ... ... ... | |
| ... ... |45 |
| ... |
| ... | |
| | | |
| | | |
|3 ... ЖӘНЕ ... ... АУДИТІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ | |
| ... |
| ... | ... ... аудитін жүргізу |53 |
| ... ... | ... ... ... және |63 |
| ... ........ | ... және ... берешектер есебін жетілдіру | |
| ... |70 |
| ... | |
| ... | |
| ... ............... | |
| | | |
| ... |75 |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| | | |
| ... ... ТІЗІМІ. |79 |
| ... |
| |... ... | |
| | | |
| ... |82 |
| ... | |
| ... ... | ... ... өзектілігі. Таңдалған тақырыптың маңыздылығы –
нарықтық экономикада кез ... ... ... ... қызметін
тиімді ету үшін басқа шаруашылық экономикалық субъектілерімен шаруашылық
байланыста болуы кажет. Бұл ұйымдар үшін ең ... ... ... жол ... Ондай мақсаттың негізі кәсіпорынның өз қызметін жүзеге
асыру барысында алынған ... ... ... және ол ұйым жұмысының
тиімділігінің көрсеткіші, қайнар көзі ретінде ... ... ... пайда өсімі нәтижесінде кәсіпорынның өндірісін кеңейтуіне және
кәсіпорынның басшылары мен жұмыскерлерінің материалдық және ... ... ... ... ... қоса ... пайда есебінен банк мекемелері, бюджет және басқа да шаруашылық
жүргізуші субъектілер алдында міндеттемелерін орындай алады.
Жоғарыда ... ... ... жету үшін кәсіпорын өндірісін
барынша ұлғайтуға тырысады. Сонымен қатар кез келген ... ... өз ... ... жүргізу үшін, басқа шаруашылық экономикалық
субъектілерімен шаруашылық ... ... ... байланыстар
– ұйымның жұмыс жасауының негізгі шарттарының бірі, себебі, осы байланыстар
ұйымды өндіріске керек заттармен ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ұйымдар арасындағы шаруашылық қатынастар
келісім – шарт ... ... ...... ... ... ... материалдық қорлармен және жұмыс, қызметпен қамтамасыз етуші, ал
екінші жақ сәйкесінше сатып алушы, тұтынушы, төлеуші болып табылады.
Бұндай ... кез ... ... үшін ... зор. Өйткені ол ұйым
үшін үзіліссіз және ырғақтын ... ... ... оны ... керекті
материалдармен жабдықтап отыруна бірден-бір себепші болады. Ұйымды
материалдық қорлармен ... ... жөне ... ... сәйкес жүргізіледі.
Сонымен қатар бұл қатынастар кәсіпорын үшін өндірілген өнімдерді тиімді
өткізуіне де жәрдемдеседі.
Жоғарыда аталған қарым-қатынастар есеп ... ... ... ... үшін ... Сондықтанда есеп айырысулар кез ... ... ... үшін маңызды орынға ие.
Кәсіпорындар мен серіктестер арасындағы ... ... ... ... есеп ... көлемін көбейтіп отыр. Осы ... ... ... ... та, ... та ... болуы орынды. Дебиторлық борыш ... ... ... оны ... алушылардан уақытында алу болып табылады. ...... ... ... ... ... ... да бір
кәсіпорын алдындағы өткізілген тауар, көрсетілген қызмет, ... ... ақша ... ... ... Ол ... ... мерзіміне қарай
ағымдағы және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... және ... емес дебиторлық борышті бөліп көрсетеді.
Дебиторлық борыш әр түрлі операциялар нәтижесінде, әсіресе дайын өнім,
жұмыс, қызмет өткізу барысында пайда болады, яғни ол ... ... ... ... ... дебиторлық борыш есебінің ұйымдарда
дұрыс ұйымдастырылуы өте маңызды.
Пайда болу сипатына қарай дебиторлық борыш ... және ... ... Кәсіпорынның қалыпты борышына оның өндірістік бағдарламасын
орындау ... ... ... төлеу мерзімі келмеген есепті
тұлғалардың борышы, көрсетілген шағымдар бойынша ... ... ... ... ... болдырмаудың бір жолы
біліктілігі жоғары мамандармен тығыз байланыста жұмыс істеп, арнайы ... тұру ... қол ... есеп айырысу жүйесінде дебиторлық борыштың пайда
болуы кәсіпорынның шаруашылық қызметіндегі объективті ... ... ... өнім ... ... ... ... керекті
материалдар, шикізаттар және құрал-жабдықтармен қамтамасыз ететін басқа
ұйымдармен келісім-шарттар жасасады және ол негізінде есеп айырысады.
Сатып ... мен ... ... ... ... ... ... болса, ұйымдар арасындағы қатынас пен ақша айналымы тез ... ... Бұл ... ... кәсіпорындарға тиімді.
Осыған қоса ұйымға қызмет ететін жұмыскерлермен, жабдықтаушылармен және
мемлекеттік мекемелермен салық және тағы басқа міндеттемелер ... ... ... ... есеп айырысулардың мақсаты болып экономикалық
субъектілер арасындағы қарым-қатынастарды нарықтық ... ... ... қоғамдық өнімінің қозғалысқа түсуіне әсер ету, кірістер
мен шығындарды шама шарқынша есеп айырысу қатынастарын өзара ... ... ... ... ... есеп айырысу – кәсіпорынның ... ... ... міндеттемелері. Кредиторлармен есеп айырысу жағдайында бақылауды
ұйымдастыру ... - ... және ... ... ... ... және төлемдік тәртіпті сақтау үшін жауапкершілікті арттыру
сапасы мен ... ... ... ... орындауға, кредиторлық
берешекті қысқартуға және шаруашылық жүргізуші субъектіні ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық есеп айырысу есебі және
талдауының ... ... ... тақырыбын өзекті етіп ... ... қай ... ... та, ... есеп айырысулардың
алатын орны ерекше. Есеп айырысулардың дұрыс жүргізілуі кез ... ... ... арттырады. Сондықтан да бұндай білімдер
ұйымдармен ғана шектелмей, жалпы халыққа да ... бары ... ... ...... ... ... дебиторлар және
кредиторлармен есеп айырысу есебі мен ... ... баға ... ... және ... есеп ... есебі мен аудитін
жетілдіру бағыттарын анықтау.
Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін ... ... шешу ... есеп айырысулардың жалпы түсінігін, мәнін, түрлерін зерттеу;
... және ... есеп ... ... ... ... ... дебиторлар және кредиторлармен есеп айырысулар есебінің
ұйымдастырылуы мен жағдайына баға беру;
– дебиторлық және кредиторлық берешектің жағдайын талдау;
... және ... есеп ... ... ... ... негіздерін оқу;
– кәсіпорында дебиторлар және кредиторлармен есеп айырысулар есебі мен
аудит жүргізілуін жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау.
Дипломдық жұмыстың зерттеу ...... ... ... ... ... ... қалыптасатын экономикалық
қатынастар.
Жазу ... ... ... ... ... ҚР есеп ... ... қатынастарды ... ... ... осы тақырып бойынша жазылған ... ... ... ... ҚР ... агенттігінің мәліметтері,
шаруашылық субъектілерінің нақты мәліметтері пайдаланылды.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... есебін жүргізу тәртібінің әдістемелік сұрақтары
отандық авторлардың ... ... ... ... К.К. ... В.К. Радостовец, С.С. Сатыбалдин, К.Ш. Ержанов, Ф.С. ... ... Ф.С. ... Ә.Ә ... А.А. ... ... және тағы ... нәтижелерінің ғылыми жаңалылығы болып сауда кәсіпорындарындағы
есепті жүргізу, оның ішінде басқару ... ... ... ... ... дебиторлық және кредиторлық ... ... және ... ... шешу және ... негіздеу табылады
және талдау нәтижесінде анықталған берешектер мөлшерін есепте көрсетілетін
есептен шығару әдістері қарастырылды.
Дипломдық жұмыстың тәжірибелік ... ... ... бойынша
уақытында және сапалы шешімдермен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... отырып дебиторлық
және кредиторлық берешектер есебі, ... ... ... ... ... Жұмыстың негізі ережелерін сауда саттықпен айналысатын
кәсіпорындардың қызметін ... ... ... ... жетілдіру
жолдарын кәсіпорындардың қызметін, оның ішінде дебиторлар мен кредиторлар
деңгейін бақылау мен жоспарлау барысында жүзеге асыруға болады.
Жұмыстың ... ... ... мыналар табылады: Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексі, "Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... ... ... ... Заңы, қаржылық есеп берудің
халықаралық стандарттары, қазақстандық бухгалтерлік есеп ... есеп ... ... жоспарының синтетикалық шоттары
топтарының тізбесі, шетелдік және ... ... ... ... ... және «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі
дирекциясы»-ң бастапқы мәліметтері.
Дипломдық жұмыстың ... мен ... ... ... кіріспеден,
үш бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен, 15 кестеден, 2
суреттен, 9 бет ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ЕСЕБІН
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Дебиторлық борыштың экономикалық мәні, оның түрлері
Дебиторлық ...... мен ... ... ... ... тұлғалардан оларға сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ
аванс ретінде алдын ала төлеген ... үшін ... ... Осы
кәсіпорындар мен ұйымдарға борышы бар заңды және жеке ... ... ... ... ... уақытына қарай ... ... ... ағымдағы алынуға тиісті борыштар және ұзақ мерзімді
алынуға тиісті борыштар ... ... ... Осы ұғым ... ... ... ... зерттеушілерінің еңбектерінде әртүрлі анықтамалар мен
түсініктер кездеседі.
Дебиторлық берешек ... ... ... және ол стандарттарға
сәйкес шартты түрде болуы мүмкін. Шартты активтер нақты түрде бағаланбайды
және қаржық есепте ... ... ... ... ... ... та, халықаралық та стандарттарына сәйкес дебиторлық берешек төлену
мүмкіндігі айқындалған жағдайда актив ретінде санала алады.
Дебиторлық ... – ақша ... жеке ... ... ... да ... берілген кәсіпорын алдындағы міндеттемесі, ол
әртүрлі іс әрекеттер барысында жиі түрде несиеге ... ... ... ... пайда болады.
Ж.С.Толпаковтың еңбегінде: «Негізгі қызмет бойынша сатуға жататын,
төлеу мерзімі бір жылдан ... ... ... ... ... ... борыш ағымдағы актив болып табылады», - деп анықтама
берілген [1, б.35].
Ф.С.Сейдахметованың оқулығында: Дебиторлық борыш деп ... жеке ... ... және ... да ... ... міндеттемелерін атайды делінген. Дебиторлық борыш әр ... ... жиі ... тауарлар мен қызметтерді несиеге ... ... ... ... ... ... ... деп сипатталған [2, б.41].
Кейбір еңбектерде дебиторлық борыш ... ... ... ... ... және ... да ... емес активтеріне
шағымдануы кіреді. Дебиторлық борыш өтеу мерзіміне қарай қысқа және ұзақ
мерзімді болады. әдетте ол ... ... Жиі ... тауарды,
өнімді, жұмысты сату нәтижесінде пайда болады деген анықтама берген.
Төлешова Г.К. Дебиторлық борыш кәсіпорынның бухгалтерлік активтерінің
бір түрі. ... ... ... мен ... ... жеке ... есеп айырысуы кезінде, яғни тауарға, ... ... ... ... ... өтуі моментінде немесе тауарды жеткізу ... ала ... ... ... ... ... борыштар, деп анықтама
берген [3, б.82].
Сонымен қатар дебиторлық борыш деген түсініктің өзі фирманың әртүрлі
контрагенттерімен ... есеп ... ... түсінік болып
табылады, яғни тауар, жұмыс, ... сату не ... ғана ... ... Б.С. : ... ... фирмаға басқа кәсіпорын жағынан
алынуға тиісті қарыздар сомасы, оның дебиторы, қарыз ... ... ... ... шаруашылық айналымнан меншікті айналым қорларын
иммобильдеуін, яғни бұл ... ... ... жанама жоғалтуларын
алып келеді [4, б.95].
Дебиторлық борыш қызмет не тауар сатылғанда, ал ақша алынбағанда пайда
болады. Сатып алушы ... ... ... ... ... қол қою
түріндегі белгісінен басқа басқа да ... ... ... ... ... ... бермеген жағдайы. Дебиторлық борыш жабу мерзіміне
қарамастан компанияның айналым құралдарына ... ... ... келесі түрлері бар:
– тиелген тауарлар үшін;
– қызмет үшін дебиторлармен есеп айырысулар;
... ... ... есеп ... ... ... бюджетпен, персоналмен әртүрлі опреациялар
үшін есеп айырысулар;
– қатысушылардың жарғылық қорға салымдары бойынша қарыздары;
... да ... есеп ... ... ... – бұл белгілі бір қызмет жүзеге асырудан,
яғни ол ... ... ... орындау, қызмет көрсету, қарызға ақша беру т.с.с.
әрекеттер нәтижесінде пайда болатын, ... ... ... ... берешек есебі «Қысқа мерзімді дебиторлық борыштар» ... ... ... ... ... ... ... беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде алынатын (өтелетін)
дебиторлық ... ... ... ... ... ... жататындар:
– ағымдағы активтерді сатып алуға төленген ... ... ... ... ... ... шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
– вексельдер бойынша ... ... ... негізгі ұйымдар мен еншілес серіктестер, құрылымдық бөлімшелер,
филиалдар арасындағы түрлі ... ... ... ... ұйымның есеп беруші тұлғаларының дебиторлық борышы;
– активті салықтар;
– келер кезең шығындары;
... ... беру ... дебиторлық борыш;
– есептелген сыйақылар;
– басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар бойынша борыштар
(дебиторлық борыштар) иелік ету құқығымен қоса, ... ... ... болып саналады. Қорытындылап айтатын болсақ «дебиторлық ... бұл – ... ету ... қосқандағы заңды құқықтармен байланысты
активке қамтылған алдағы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
борыштардың айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың есептелген уақыты
мен өтелу уақытының арасындағы ... ... ... ... ... оған байланысты кірісті алынған жағдайда ғана анықталады.
Дебиторлық борыштар сатылған өнімдер мен ... ... ... және ... тауарлардың құнын алып тастағандағы қалдық
сомасы бойынша есептелінеді. Бір ... ... ... бойы ... ... ... мерзімді дебиторлық борыштар» болып есептеледі.
Дебиторлық борыштардың пайда болған (есептелінген) уақыты мен ... ... ... ... ... бойынша кіріс көп
жағдайларда ескерілмейді. Кәсіпорындар өздерінің тауарларын ... ... ... баға ... береді. Ұйымдардаң мұндай қадамға
баруының басты себебі сатып алушыларды ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... сомасын қысқартуға
үлкен әсер етеді.
Халықаралық тәжірибеде баға жеңілдіктері терминімен бірге ... ... ... ... Өз ... ... жолмен
жүргізіп келе жатқан елдердегі ұйымдар сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты
баға ... ... ... ... деп айтуға болады.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай ... ... ... ... ... ... өткен тіркелімдерден басқа
дебиторлық борыштардың есебіне ... ... ... ажырату
парақшалары (қағаздарын), бухгалтерлік анықтамалары және тағы да ... ... ... есеп тіркелімдерін толтыру шаруашылық операцияларының мазмұнын
сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың ... ... үшін ... ... есеп ... (соның ішінде Америка Құрама
Штаттарының бухгалтерлік есеп стандарттарында) ... ... ... ... ... ... ... бланкілері үшін міндетті ортақ
есеп беру формалары қарастырылмаған.
Есеп нысанын таңдау құқығы толығымен бас бухгалтердің ... ... ... ... ... ең қарапайым әдісін таңдап, шоттар
корреспонденциясын ... ... ... ... ... оларға
негізгі есеп тіркелімдерінде үнемі қатысатын, эпизодтық болып бөлінеді және
олар ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығы мен олардың толықтығын бақылау үшін
түгендеу жүргізу керек, ол құжаттар бойынша шоттарды корреспонденцияланатын
щоттармен ... ... ... ... ... ...... сомалардың сәйкестігі мен дұрыстығын, толықтығын анықтау болып
табылады. Дебиторлық борышты есептеудегі басты мәселе сату ... ... ... яғни ... ... ... ... немесе жөнелтілген
тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) қашан сатылғанын тануында. Бухгалтерлік
есептің көзқарасымен қарағанда, тауарлардың тиелуі мен мен ... ... және есеп ... ... ... ... сатылғандығы
деп танылады.
Тауарларды сату мен сатып алу кезіндегі барлық қатынастар, жеткізу
келісімдері, ... ... ... мен сату және сатып алу
келісімдері, сондай-ақ келісім шарттарымен және тағы да ... ... ... ... ... және ... сәйкес есептің басты
объектісі «тауар» болып табылады. Сондықтан келісім ... ... ... ... оның бағасы мен келісілген жалпы құны
аталып өтуі қажет. Келісім ... ... ... және бекітілген болып
көрсетілуі мүмкін.
Тұрақты баға келісім шартта көрсетіліп, ... ... ... және ... ... ... жағдайында (ақшаның
құнсыздануы), әсіресе келісім шартқа қол қою мен ... ... ... ... байланысты сатушы теңгені арадағы есеп айырысуға
тұрақты пайдаланған жағдайда теңге ... ... ... ... ... ... тап болуы мүмкін.
Сондықтан келісуші жақтар бағаны тұрақты валюта ... ... Бұл ... ... ... валюталық сомасы анықталады және
теңгедегі валюталық эквиваленті қайта санау тәртібі мен бағамы ... ... ... ... әр түрлі болғандықтан, бағам тауардың
жеткізілген күніне, болмаса белгілі бір ... оның ... ... ... ... ... Осындай кезде сатушы үшін тауардың белгілі бір
сомасының немесе 100% сомасының төлегендігі тиімді болады.
Тұрақсыз баға келісім шартқа ... ... ... ... ... болған жағдайда белгіленеді.
Мысалы: бағаға әсер ететін факторлар жиі өзгерген уақытта (кезде). Бұл
жағдайда базистік (бастапқы) ... ... оны ... ... ... ... Келісім шартта қосылған құн салығы көрсетілмейді,
алайда шот-фактурада салықтың бұл түрінің болуы міндетті. Келісім шарттың
басты ... ... ... ... саналады. Қаржылық жағдай есептеудің
түрлерін, тәсілдері мен нысандарын анықтайды.
Кейбір жағдайларда жабдықтаушы ... ... ... ... үшін ... алуы ... ... вексель анықталған мерзім
ішінде белгіленген соманы төлеу ... ... ... ... ... – оның ... белгіленген мерзім, яғни уақыт біткен
соң борышкердің ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын жазбаша
борыштық міндеттемесі. ... алу және сату ... ... ... мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель бағалы қағаздардың
ерекше бір түрі ... ... ... [5, ... ... ... нысанында жазылған жазбаша ... ... ... ... ... иесіне міндеттеменің мерзімі
өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын вексельде көрсетілген соманы төлеуді
талап етуге ... ... ... ... ... яғни ол ... ... жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке тұлға вексель
бойынша төлем жүргізуге ... ... ... ... жеке ... ... беруші
деп аталады.
Егер вексель бойынша есеп айырысу бір жыл мерзім ... ... ... ... ... ... баланстың актив бөлімінің
өтімділігі жоғары активтер бабында көрсетуі керек. Соған сәйкес вексель
беруші осы ... өз ... ... ... ... бөліміндегі
берілген вексельдер бабында көрсетеді. Вексельдің өтелу ... ... ... төлем жүргізілетін уақыт алынады, яғни весель қызметінің
аяқталатын уақыты есептелінеді. Әдетте вексельдер ... ... ... ... ... ... Бұндай міндеттерге мыналарды
жатқызуға болады:
– дебиторлық қарыздың өтелу мерзімін белгіді бір ... ... ... ... ... да құжаттарға қарағанда дебиторлық
қарыздарды нақты дәлелдеу;
– пайыз түрінде төлем алу үшін ... ... ... ... ... ... ... вексельге айырбасталған
тауарлар және ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің ағымдағы құнымен есептелінеді. Жалпы сомасы
дегеніміз бұл пайыз есептелінетін сомасы ... ... Ал ... ... төлемнің осы жалпы сомадан артығы пайыз сомасы болып есептелінеді.
Вексельдің ... құны ... ... ... ... ... айналымы мерзімінң соңындағы төленуге тиісті ақшалардың сомасы
болып табылады. Жасалу үлгісі және қолданылуы бойынша ... жәй ... деп ... екі ... ... ... мен ... белгіленген ережені сақтауды керек
етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік ... яғни ... ... ... оның ... күні мен орны ... ... сомасы, пайызы,
төлеу мерзімі көрсетілуі керек. Аударылмалы вексельді трасат (борышкер)
акцептеу керек, ... ... ... ... ... бойынша
ешқандай міндеттемесеі болмайды.
Вексель берілген уақытынан бастап төлеу мерзіміне дейін жабдықтаушының
иелігінде болуы, тауарға ... ... үшін ... ... ... ... ... берілуі немесе банк мекемесінен несие алу үшін ... ... ... деректемесі болып төлем мерзімі саналынады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері вексель бойынша
төлем мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны бақылап отыру қажет. ... ... ... ... ... ... шотында жүргізіледі. Бұл
шотта сатушылардың ... ... және ... ... ... ... вексельдер бойынша есеп айырысу операциялары жайлы
ақпараттар жинақталады [6, б.12].
Еншілес (тәуелді) ... ... ... ... ... дегеніміз пайда табу мақсатына негізделген
және жарғылық қоры құрылтайшылардың ... ... ... ... ... немесе заңды тұлғалар болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... шектеулі серіктестік, қосымша
жауапкершілікті серіктестік және акционерлік қоғамдар нысандарында ... ... ... ... ... дегеніміз, басқа (негізгі)
шаруашылық серіктестік оның жарғылық қорына үлесін қоса алатын серіктестік
болып табылады. Еншілес шаруашылық серіктестігі ... ... ... ... жауап бермейді.
Тәуелді серіктестіктердің еншілес серіктестіктерден айырмашылығы, олар
филиал боп табылады және ондай серіктестіктердің өз алдында ... ... ал ... балансы ішкі қолдануға ғана арналады. Сонымен қатар,
тәуелді серіктестіктер өздерінің қаржы-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік
есебін өздері жүргізіп, есеп ... бас ... ... ... жасайды.
«Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаның» қатысушысы өзінің жеке қаржылық
есеп беруінде және біріктірілген (консолидация) ... есеп ... ... ... көрсетуі қажет. Ол үлесімді ... үшін есеп ... ... ... ... қолдану
негізінде жүзеге асады.
«Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты ... ... ... негізгі
құралдары, материалдар тағы да басқалары бойынша жабдықтаушыларға төленген
қосылған құн салығы сомасы жайлы ақпараттарды жинақтауға ... ... ... бұл түрі ... ... мен қызметтерді қамтитын жанама
салық болып саналады.
Осыған орай бұл ... ... ... ... ... ... ... салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын заңды және ... ... ... осы ... ... ... баға жоғары болса, соғұрлым салық сомасы да жоғары болады.
Бюджетке ... ... құн ... ... ... ... мен
қызметтер) үшін сатып алушылардан алынған салық пен материалдық ресурстар
үшін жабдықтаушыларға төленген қосылған құн ... ... ... ... ... ... есептелген пайыздар» ұйымның шартта қаралған ... ... ... берген несиелері мен қарыздары, алған вексельдері
үшін пайыз түрінде алатын сомасы, сондай-ақ салынған инвестициядан алатын
дивидендтерінің сомалары ... мен ... ... ... деп жұмысшылар мен басқа да
тұлғалардың дебиторлық борыш сомасы ... Бұл ... мен ... ... ... ... ... қызметтегі іс-сапарлары үшін және
басқадай шығындар үшін берілген ... ... ... ... ... олардың кәсіпорынға тигізген зияндары үшін ... ... ... ... ... «басқадай дебиторлық борыш» шотында төленуге тиісті ... ... ... ... және ... тыс ұйымдарға артық
төленген сомалар, жабдықтаушылар мен ... ... ... ... да заңды тұлғаларға деген шағым талап сомалары, тауарлық-материалдық
қорлардың жетіспеушілігі, өсімақылар, тағы да басқалар жатады.
Сатып алушылар мен тапсырыс беруші ... және жеке ... ... анықтау жүйесін қанщалықты арттырғанымен, оларға ... ... ... ... қызмет үшін уақтылы есеп ... ... ... ... бір ... ғана ... қалған бөлігінің
алынбай қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың
алғашқы нысандары болып ... ... мен ... банкрот болып
қалуы немесе ол кәсіпорындар мен ... ... ... ... ету ... өтіп ... табылады.
Сатып алушылардың келісім шартқа сәйкес белгіленген мерзімде төлемеген
шоттары «күмәнді ... деп ... ... ...... ... және де ... кепілдікпен қамтамасыз етілмеген
дебиторлық борыштар жатады. Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап
ету ... өтіп ... ... ... ... қарыз болып саналады.
Өтелу-өтелмеуі белгісіз, күмән тудыратын борыштарды есептен шығарудың
екі тәсілі бар. Біріншісі – тікелей есептен ... ... ... ... ... үмітсіз деп танығаннан кейін ғана тікелей есептен
шығарылады. Екіншісі – ... ... бұл ... ... алдын ала
қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы болып
саналмайды. Өйткені ол ... мен ... ... ... яғни ... ... тауарлар жеткізіліп түсірілген немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде емес, оның күдікті деп ... ... ғана ... ... ... ... ... күмәнді талаптар бойынша ... ... ... ... құру ... ... талаптар бойынша алдын
ала шығындардың бір бөлігін апарады. Күмәнді талаптардың ... ... ... баланста дебиторлық борыштан шегеріледі, ал пайда
мен зиян туралы есеп ... ... ... көрсетіледі.
Артық жасалынған күдікті талаптар бойынша резерв сомалары сторноланады.
Кәсіпорындар мен ... бұл ... ... ... жазу ... алынып
тасталады.
Кәсіпорындардың бухгалтерлік балансындағы ... ... ... ... ... құрылған резерв сомасы алынып тасталып,
қалған айырма қалдығының сомасы ғана көрсетіледі.
Кез-келген кәсіпорындар мен ұйымдар қай ... ... ... ала ... біле алмайды. Дегенмен де қаржылық есеп беру кезінде жыл
бойы жұмсалған шығындарды жабатын ... ... ... Бұл ... ... ... айырмашылықтардың да пайда болуы ықтимал.
Жалпы халықаралық ... ... ... бағалау үшін мынадай екі
әдіс қолданылады:
– өткізілген өнім ... ... ... дебиторлық қарыздарды өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі.
Бірінші аталған әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық борыштар нәтижесінде
туындаған шығындарды ... ... ... ... әдістің мақсаты дебиторлық
борыштың таза өзіндік ... ... ... болып табылады. Көптеген
кәсіпорындар мен ұйымдар бұл ... ... де ... ... аталған өткізілген өнім көлемінің пайызы ... ... бұл әдіс ... ... ... ... күмәнді
борыштардан шеккен нақты шығындардың мен несиеге ... ... ... ... ... пайызы, өткен жылдардың мәліметтерімен
есептеледі. Содан кейін бұл ... ... ... ... ... ... беру кезіндегі сатылған нақты өнімге қолданылады.
Негізінен несиеге сатудан алынатын таза ... ... ... бойынша әрдайым дебиторлық қарыздың таза өзіндік құнын есептеп отыру
мүмкін емес. Бұл әдістің тұжырымдамалық негізі ... ... ... етеді. Өйткені күдікті қарыз сату негізінде туындаған. ... ... өте ... және ... ... ... ... сатылған тауарларға қолданылатын
пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) ... ... ... ... үшін ... дебиторлық қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... уақытта өткен кезеңдердегі мәліметтер пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау есептеледі.
Несиеге сатудан ... таза ... ... ... ... ... қарыздарды өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі
дебиторлық қарыздардың ... ... ... ... ... ... ... резерв сомасының дұрыс жасалуына мүмкіндік береді.
Кейіннен күдікті қарыздарға жасалған резерв сомасының ағымдағы қалдығы
талап ... ... ... ... Бұл ... ... қарыз
берілген түзетілім сомасына дебиттелінеді. Жалпы күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... ... үшін ... негізгі дебиторлық борышқа жасалынған бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
– алынуға тиісті ... ... ... әрбір сомасына бөлек
негізделген мөлшерлеме.
Жоғарыда атап өткендей дебиторлық борыш кәсіпорын алдындағы жеке және
заңды тұлғалардың ... ... ... Бірақ мазмұнына қарай ол
саудалық және саудалық емес дебиторлық ... ... ... ... ... – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген
тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін ... ... ... ... емес ... ...... басқа түрлері нәтижесінде
(мысалы: тауарлар үшін берілген аванстар, шығынды жабуға ... ... ... дивидендтер мен пайыздар және т.б.) пайда болады.
1.2 Кредиторлық берешектер есебінің теориялық аспектілері
Қаржылық есептің халықаралық стандарттарына сәйкес бұл ... ... ... ... ... ... және ... субъектінің экономикалық міндеттемелері болып табылады. Қарыздық
міндеттемелердің негізгі түрлеріне дебиторлық және кредиторлық ... ... – бұл бір ... ... заңды және жеке
тұлғаларға қарыздар сомасы. Шетел әдебиеттерінде ... ... ... төленуге тиісті қарыз; ақша ... ... ... ... экономикалық субъектінің әлеуетті табыстан
бас тартуы және ... ... ... ... берешектерге: сатып
алушылардың жабдықтаушылармен, ... ... ... ... ... персоналмен еңбекақыны төлеу және басқа
да төлемдер бойынша есеп айырысуларынан пайда болатын және т.б. ... ... ... ... Онымен бірге шаруашылық
қызметті қаржылық талдауда кредиторлық қарыздарға ... ... ... ... 12 ... кейін ғана төленуге тиісті алынған
несиелер мен қарыздардың төленген сомаларын жатқызады [7, б.751].
Алғашында кредиторлық ... ... ... ... ... мен
қажеттілігі ақшалар мен материалдық ... ... ... ... яғни қайтару шартымен. Сауданың дамуына қарай қарыздық
міндеттемелер саны және сомасы бойынша өсіп қана ... ... ... да ... ... осыған сауданың әр алуан тәсілдері ... ... ... ... беретін ұйым кредитор болып
табылады, ал оны алушы ұйым дебитор болып табылады. Кең ... ... ... қарыздық міндеттемелерді өтеуді талап ету құқығы бар жақ, ал дебитор
келісі – ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есепте
дебитор белгілі бір кәсіпорынға қарызы бар жеке немесе заңды ... ... Бұл тиеп ... немесе сатып алған өнімі және басқа да тауарлары
үшін төлем жүргізбеген сатып алушы-ұйым, іссапар немесе ... да ... ... ... ... ... қызметкер және көптеген басқа қарызгерлер
болуы ... деп ... бір ... ақша ... ... несиеге беретін,
оларды ақшалай түрде немесе басқа тауарларға, не ... ... ... ... ... ... немесе жеке тұлғаларды жатқызуға
болады. Кең мағынада ... ... және ... да несиелік
мекемелер, қарызға тауарлар мен ... ... ... ... ... ... жұмыскерлер мен қызметкерлер және т.б. жатады.
Құқықтық категория ретінде ұйымның кредиторлық қарыздары – ұйым мен
оның ... ... ... ... заты ... ... ерекше бөлігі. Ұйым кредиторлық ... ... ... бірақ мүліктің бұл бөлігін оны талап етуге ... ... ... ... ... Көрсетілген мүліктің
бөлігіне қарызгер ұйымның иелігінде тұрған ұйымның қарыздары, бөгде ... ақша ... ... ... ... екі ... бар: мүліктің бір бөлігі
ретінде ол иелену ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде – бұл кредиторлар алдындағы
ұйымның қарыздары, яғни ... ... ... бір ... ... етпеуге
құқылы тұлғалар.
Кредиторлық қарыздар бухгалтерлік есепке алынады және ұйымның қарыздары
ретінде ... ... ... ... ... түрде бухгалтерлік
заңнамадан ерекшеленеді. ҚР АК 268 бабына сәйкес «Мiндеттемеге сәйкес бiр
адам (борышқор) басқа адамның ... ... ... мүлiк беру, жұмыс
орындау, ақша төлеу және т.б. сияқты белгiлi бiр ... ... ... бiр ... жасаудан тартынуға мiндеттi, ал несие берушi ... ... ... ... ... құқылы. Несие берушi борышқордан
атқарылғанды қабылдауға мiндеттi».
Арнайы қаржы компанияларынан, құрылтайшы қаржыландыратын мекемелерден,
мемлекеттiк мекемелерден және ... ... ... заңды
тұлғалар өз мiндеттемелерi бойынша өздерiне тиесiлi барлық мүлiкпен ... (ҚР АК 44 бап ... ... ... ... ... ... қарыздар» ұғымы бухгалтерлік есеп мақсаттары ... ... кең ... көрініс табады. Азаматтық заңнамада
міндеттеме мәмілені орындау бойынша ... да бір ... ... ... ... келісім-шарттан пайда болады. Бірақ
бухгалтерлік есепте кредиторлық қарыздар келісі-шарт ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуға экономикалық ... ... мен ... ... ... Бұл ... олардан
түскен материалдық құндылықтардың, жасалған жұмыстардың немесе көрсетілген
қызметтердің келісілген құн сомасымен ... ... ... ... ... ... есептелген, бірақ төленбеген еңбекақы
сомасы табылады. Кәсіпорынның бюджет алдындағы қарыздарына есептелген,
бірақ төленбеген жеке ... ... ... ... бірге,
салықтар, алымдар бойынша сомалар және ... ... ... ... ... ... ... – шарт негізінде алдағы
есеп ... ... ... ... ... ... ... «Өзге де міндеттемелер» бабында ұйымның контрагенттерімен есеп
айырысу бойынша кредиторлық ... ... ... ... ... (1 ... қара).
Табыстарды төлеу бойынша қатысушылардың кредиторлық қарыздарына
акциялар мен ... ... ... ... төлеуге
міндетті ұйымның қарыздық міндеттемелердің сомасы жатады. Бұл кредиторлық
қарыздардың топтамасы бухгалтерлік есеп пен ... есеп ... ... ... құндылықтардың үзіліссіз қозғалысын,
сонымен бірге бұл кәсіпорынды контрагенттермен, бюджетпен, жұмыскерлермен,
меншік иелерімен ... ... ... ... ... ... ... Мұндай міндеттемелердің негізгі үлес салмағын
кәсіпорынның сыртқы тұлғалары – жеткізілген өнім үшін – ... ... ... ... ... кәсіпорын біруақытта қаржылық донор және
рецепиент ретінде болады. Егер ақша қаражаттарын тегін ... ... ... ... ... ... гөрі ... болады, яғни
кредиторлық қарыздар дебиторлық қарыздардан гөрі жақсы.
Бірақ ... ... ... ... ... пайда болуына
бөгет болуға мүмкін емес (ол үшін барлық өнімді алдына – ала төлеу ... ... ... сату қажет, ал бұл тек сирек жағдайларда ғана
мүмкін, мысалы, егер өнімге жоғары ... ... ... ... бұдан
басқа, кредиторлық қарыздардың көбеюі де тұтыну шикізаттар көлеміне деген
нақты шектеулердің, міндеттемені орындамағаны үшін ... ... ... ... соқтыртады. Сондықтан әрбір кәсіпорында контрагенттермен
қарым-қатынасты реттеудің арнайы, ... ... ... 1 Ұйымдар арасындағы есеп айырысулар түрлері
Кредиторлармен есеп айырысу есебін ... ... ... ... ... ... ... талдау мен басқарушылық
бақылау жүйесіне жатады. ... ... ... ... ... ... болады:
- жабдықтаушыны таңдау (бұл жағдайда мыналарға көңіл аудару ... ... ұзақ ... ... ... ... айырысу қарым-қатынасын орнатудың көпнұсқалылығы, шикізат
және материалдармен жабдықтаудың әр ... ... ... ... ... және ... есеп айырысулардың уақтылығын бақылау (жеткізіліп берілген ... ... үшін ... ... асып ... ... төлеуге мәжбүр
етеді.);
- нақты кредиторлармен нақты ... есеп ... ... ... шикізаттарды жабдықтаушылар төлемнің тез орындалуын қалайды, дер
кезінде ... ... ... баға ... ... ... алдында дилемма пайда болады – жеңілдікті пайдаланып қалу ... ... ... ... қалу мүмкіндігі) [8, б. 24].
Кредиторлық берешектер – бұл қаражаттар көзі, сондықтан кәсіпорын
сыртқы ... ... ұзақ ... ... яғни төлем мерзімін
кешіктіреді.
Кәсіпорын басқа кәсіпорындармен, ... және т.б. ... ... ... ... ... есеп айырысу қатынасы пайда болады.
Есеп айырысулар екі топқа бөлінеді:
- егер де кәсіпорын дайын өнімнің (жұмыс, қызмет) жеткізушісі , тауарлы-
материалдық ... ... ... ... ... болған
жағдайындағы тауарлық операциялар бойынша;
- банк, бюджет, жұмыскерлер, ... тыс ... ... ... ... емес ... және басқа да есеп айырысулар.
Кредиторлармен есеп айырысу деп белгілі бір ұйымның әр түрлі шаруашылық
қызметі ... ... ... ... мен ... ... пайда
болған қарыздары.
Материалдық құндылықтарды сатып алумен байланысты ... ... ... ... деп атайды. Ұйым жұмыскерлеріне
еңбекақы ... ... ... тыс ... ... ... төлемдер сомалары және басқа тиісті есептеулер ... ... ... ... деп атайды. Басқа операциялар бойынша
пайда болған кредиторлық қарыздарды басқа да ... деп ... ... мен сатып алушылармен есеп ... ... және ... ... және ... ... ... әкеледі. Бұл
қарыздар төлем мерзімінің тауарды жіберу ... алу, ... ... ... ... ... сәйкес келмеуінен байланысты. Дебиторлық және
кредиторлық қарыздар сәйкесінше кәсіпорынның құқықтары мен ... яғни ... ... ету ... ... өтеу міндеттемесі бар.
Азаматтық заңнамаға сәйкес құқықтар мен ... ... құру ... алу ... ... ... мен басқа да мәмілелелер және
ҚР азаматтық кодексінің 7 бабында қарастырылған басқа да жағдайлардан пайда
болуы ... ҚР АК 16 ... ... ... ... ... адам (борышқор) басқа адамның (несие берушiнiң) пайдасына ... ... ... ақша ... және т.б. ... ... бiр ... жасауға,
не белгiлi бiр әрекет жасаудан тартынуға ... ал ... ... өз ... орындауын талап етуге құқылы. Несие берушi
борышқордан атқарылғанды қабылдауға мiндеттi...».
Қаржылық есептілікті ... ... ... кәсіпорынның төлем
қабілеттілігі мен несие қабілеттіліген көңіл бөледі. Бұл көрсеткіштерді
талдау ... ... ... ұзақ ... ... бөлу ... болған қарыздық көрсеткіштер қолданылады. ... ... ... және кредитор, белгілі бір жағдайларда үшінші тұлғалар
табылады. Міндеттеменің ... ... ... ... ... ҚР ... кодексімен реттеледі.
Кредиторлар – кәсіпорынның белгілі бір қарызы бар заңды және жеке
тұлғалар. Бұл ... ... ... деп ... және ол бір ... ... бір мерзімнің аяқталуы барысында басқа кәсіпорынға өтеу
барысында пайда болады.
Кредиторлық берешектер бар болуы кәсіпорынға ... ... ... ... ... бойынша оның айналымында жүрген қаражаттарды қаржылық-
шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... мерзімі келмеген есеп айырысу құжаттары арқылы;
- мерзімінде ... есеп ... ... ... жабдықтаушылар
арқылы;
- өзара талап ету есебі бойынша есеп айырысулар арқылы;
- бюджетпен есеп ... ... ... мерзімі келмеген вексельдер мен мерзімі өткен төлемдер бойынша
қарастырылады.
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... яғни борышкердің өз қарызын жабу міндеттемесі ретінде.
Міндеттемелерді өтеудің келесі тәсілдері бар: басқа активтерді төлеу, беру,
міндеттемені басқамен орнын ауыстыру, ... ... ... ... міндеттемелер ұзақ мерзімді (несиелер, кейінге
қалдырылған салықтар) және міндеттеменің есепті ... ... бір ... ... ... ... ... деп бөлінеді.
Міндеттеменің түсінігі мен ... және оның ... ҚР ... ... атты ІІІ ... реттеледі. Онда міндеттемелердің
сәйкесінше, бөлек-бөлек, ... ... ... орындалу мерзімдері
және т.б. қарастырылған.
Салық заңнамасында қарызға деген қатынасы басқаша. Кәсіпорынның үш жыл
ішінде төленбеген қарыздары бұл ... ... ... ... ... деп танылады және олардың сомасы жалпы жылдық табысқа
жатқызылады. ҚР Салық ... 10 ... ... ... ... ... сатып алумен, істелген жұмыс немесе көрсетілген ... ... де ... есептелген еңбекақы сомасы, бірақ үш жыл ... ... ... Егер біруақытта күдікті қарыздар деп танылған
табыстар төленген болса, жалпы жылдық табыс ... ... ... ... Жалпы жылдық табыстың төмендетілуі төлем жасалған есепті
мерзімде жасалады.
Салық есебінде міндеттемелерді есептен ... ... ... нәтижесінде ғана жүргізіледі, ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, кәсіпорын басқа кәсіпорынға қарыздың өтеуін
талап етпейді., бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... отырған жағдайда бухгалтерлік есепте және салық
салу мақсатында пайда болады.
Кредиторлық қарыздар ... және ұзақ ... ... ... мерзімді және қысқа мерзімді пассивтер) деп бөлінеді.
Ұзақ мерзімді пассивтерге жататындар:
- ұзақ мерзімге ... ... үшін ... ұзақ ... банк
несиелері: қымбат құрылғыларды сатып алуға, ғимараттар салуға, ... ұзақ ... ... ... (банкіліктен басқа) ұзақ мерзімді
қарыздар және бір жылдан ... ... ... да ... ... оның ... ... шығарған ұзақ мерзімді облигациялар мен
берілген ұзақ мерзімді вексельдер.
Қысқа мерзімді пассивтерге жататындар:
- айналым қаражаттарымен ... ... жаңа ... ... ... ... нәтижесінде өтелетін міндеттемелер Бұл
міндеттемелер қысқа уақыт мерзімде ... (жыл ... ... ... ... не олардың ағымдағы бағасы, ... өтеу ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерге кәсіпорынға несие беру нәтижесінде пайда
болған төленуге тиісті шоттар мен вексельдер, компанияның ... ... алу ... ... куәлігі, салықтар бойынша қарыздар, еңбекақы
бойынша қарыздар, ... ... ... ... ұзақ ... ... жатады [10, б.68].
Кредиторлық берешектерді талдаудың тікелей міндеттеріне жататындар:
- ақша ... ... мен ... ... ... ... және төлем-есеп айырысу ережелерінің сақталуын бақылау;
- кредиторлық қарыздардың ... өтеу ... ... ... ... деңгейі бойынша анықтау;
- мерзімі өткен кредиторлық ... ... мен ... ... ... көлемінде оның үлесін анықтау;
- төленбеген есеп айырысу ... ... ... ... ... ... коммерциялық несие бойынша жабдықтаушылар туралы мәлімет
құрылымын анықтау, ... ... ... мен ... ... вексельдер, талаптар, алынған және берілген аванстар мүлікті және
персоналды сақтандыру бойынша ... ... мен ... айқындау,
басқа кредиторлармен және дебиторлармен есеп ... ... ... ... банк ... және ... ... пайда болу
себептері мен оларды алдын-алу ... ... банк ... ... ... анықтау;
- жұмыскерлермен еңбекақы бойынша, жабдықтаушылар мен мердігерлермен
басқа кредиторлармен есеп айырысулардың дұрыстығын анықтау және ... ... ... бар ... өтеу ... ... ... және кредиторлармен есеп айырысулар аудитінің мәні
Аудит бұл аудиторлармен немесе аудиторлық фирмалармен заңды және ... ... есеп ... не басқа да құжаттарындағы болған қаржылық
және шаруашылық іс әрекеттердің ҚР заңына сәйкестігін және ... ... ... ... ... және ... деп екіге бөлінеді.
Міндетті аудит Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... тапсырмалар, аудит мерзімі мен көлемі аудиттелетін
субъект пен аудиторлық ұйымның ... ... ... туралы келісім
шартпен анықталып жүргізілетін аудиттің түрі.
Аудиттің ақпараттық базасының негізін қалаушы құжат ... ... ... ... ... қызмет туралы» ҚР заңы,
аудиттің халықаралық, ҚР ... ... ... ҚР ... және ҚР ... есеп ... бекітілген ережелер
мен нормативтік актілер, сонымен қатар: тексерілетін ... ... ... есеп ... мен ... ... болып табылады.
Аудит әдістемесінде жалпы ... ... бар. ... ... ... тексерістің жоспары келесі
процедуралардан тұрады:
1) құрылтайшы құжаттар мен Жарғының аудиті;
2) есеп ... ... ... есеп пен есеп беруді ұйымдастырудың аудиті;
4) бағыттар бойынша аудит:
– қолма қол ... есеп ... ... ... операциялар;
– тауарлы-материалдық қорлар есебі;
– негізгі құралдар есебі;
– есеп беруші тұлғалармен есеп аыйырысу;
– жабдықтаушылар мен сатып алушылармен есеп айырысу есебі;
– еңбек ақы ... ... ... және ... емес ... есептесу есебі;
– аудиторлық қорытынды жасау.
Бағыттар бойынша аудит әрбір бөлімі бойынша нақты кәсіпорын үшін типтік
негіздегі өз бағдарламасы ... Кез ... ... ... аудиторлық
тексерісі үшін арнайы бақылау шаралары мен тәсілдері қолданылады. Тексеру
тәсілдерін екі топқа бөлуге болады:
1) ... ... ... ... ... ... құжаттарға сәйкес өз шешімімен аудитор таңдай алатын нақты
тексерістің негізгі ... ... ...... ... ... ... құжаттарды сақтау жағдайын;
өндірістік және қойма мекемесінің жағдайын. Қарау ... ... ... ... ... ... зерттеу – қарау тәсілінің жалғасы, яғни бір уақытта нормативтік және
айғақтаушы құжаттарымен ... ... ... түсініктеме алу. Тиімді
нәтижелерді цехтарда өнімді өндіру ... ... ... қабылдау,
сақтау және жіберу мен өткізу тәртібін тексергенде қол жеткізуге ... ... - ... есеп және ... есеп беру ... ... ... кәсіпорындар мүліктер мен қарыздардың түгендеуін жүргізуге
міндетті, яғни ... ... ... жағдайын және бағалануын тексеріп
құжаттық растауы қажет.
Түгендеудің негізгі ... ... ... ... ... ... ... көлемін бухгалтерлік есеп мәліметтерімен салыстыру;
– есепте қарыздардың толық көрсетілуін тексеру;
Түгендеу баланс көрсеткіштерінің шынайылығын нақты ... ең ... ... ... ... ... ... материалдардың, ақша
қаражаттарының, тауарлардың, басқа да мүліктің нақты ... ... ... ... ... ... бақылаушы тексерістің
түрі. Түгендеу жүргізудің тәртібіне анықталған талаптар қойылады. Түгендеу
кезінде тағайындалған ... бір ... ... ... ... ... негізі болады. Құндылықтардың жетіспеуін толтыру
үшін көрсетілетін құжаттарға, тергеу немесе сот ... ... ... ... не ... адамдардан зиянды алудан бас тарту,
немесе ... ... ... алынған құндылықтарды бүлдіру жағдайы
туралы ... ... өте ... ... ... ... нәтиже ведомосінде
жалпылануы керек.
– өндіріске шикізатты бақылап жіберу;
... ... ... пен ... ... ... талдауын жасау;
– эксперттік бағалау;
– сұрау;
– орындалған жұмыс көлемін тексеру.
Аудитор жұмысы – аудиторлық процедураларды ... ... ... және ... тәртібі сияқты қатаң ұйымдастырылған үрдіс:
– кәсіпорынмен танысу;
– аудиторлық тексеріске келісім шарт жасау;
– аудит жоспары мен бағдарламасын құрастыру;
– қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... есеп ... ... оны клиентке көрсету,
аудиторлық тексеріс туралы келісім шарт бойынша жұмыстарды қабылдау-тапсыру
актісіне қол қою.
Аудиторлық қызмет ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп берудің шынайылығын және болған қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жағынан, клиентке салықтық жоспарлауды оңтайландыру, есепте әртүрлі
жұмыстарды, келісім шарттарды, операцияларды көрсету бойынша ... ... ... ... ... базаға қайшы келмей, клиенттің
ұсынысын қанағаттандыруы қажет. Алайда жалпы аудиторлық ... ... ... ... ... қала береді.
Бұдан басқа, аудиттің мақсаты:
– бухгалтерлік есеп жағдайын бағалауының және ішкі бақылау жүйесінің
сараптамасы;
– акциялардың және ... да ... ... ... ... растау;
– қаржылық есеп беру көрсеткіштерін талдау және оның қаржылық
тұрақтылығын нығайту ... ... ... ... ... ... сұрақтар бойынша кеңес беру.
Аудитордың негізгі мақсатының бірі – аудиторлық тәуекелді бағалау және
оны ең ... ... ... ... қажет аудиторлық процедураларды
құрастыру.
Аудиторлық тәуекел – аудит аяқталғаннан кейін маңызды қателіктер ... ... ... аудитор өзіне алуға дайын тәуекел деңгейі. Оның
негізгі үш компоненті бар: меншікті тәуекел, ішкі бақылау ... ... ... ... [11, ... қатынастарға көшумен бірге біздің елде аудиторлық қызмет дами
түсуде. Әлемдік ... ... ... жаңалық емес және барлық
салаларда кеңінен пайдалынылуда. Тәуелсіз бақылау – ... ... ... ... ... ... жүзеге асырушы аудиторлық
ұйыммен жүргізіледі.
Кез келген аудиторлық компанияның тексеруінің типтік жоспары шаруашылық
субъектінің дебиторлық борышының ... ... ... ... ... актілерінде бұл аспект жеткілікті орын алмай отыр.
Бұл ... ... ... борыштың пайда болу уақыты мен ... ... ... ... ... Сонымен қатар
дебиторлық борыш кәсіпорынның өмір сүруінде анықтаушы маңызға ие, ... ... түрі - ... ... ... ... ... әкеледі.
Дебиторлық борыш пайда болғаннан кейін оның ұйымға келіп түсуін бақылау
өте маңызды, өйткені ол ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Ал ол ұйымның негізгі қызметтен алатын табысы болып
табылады.
Ұйымдар дебиторларымен есеп ... ... ... ... ... алушылармен, дебиторлармен есеп айырысулардың түгендеуін
жүргізуде тәжірибенің жетіспеушілігі;
– дебиторлық ... ... ... талап етпеген қарыз
есебінен есептен шығаруы;
– дебиторлық қарызды алу бойынша сәйкес шараларды қолданбай, талап ету
мерзімі өткеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... бойынша сәйкес
құжаттардың болмауы;
– ұйымдар мен шаруашылық іс-әрекеттер түрлеріне қарай есеп айырысулар
бойынша аналитикалық есептің болмауы.
Еліміздің ... ... ... ... ... ... ... анықталған, яғни талап ету мерзімі үш жыл деп бекітілген,
соңында ... ... ... ... жүйесін құрастыру үшін келесі жағдайлар қажет:
– серіктестермен есеп айырысу үшін қолайлы кезеңді бекіту;
– серіктестің несие қаблеттілігі туралы ақпаратты ... және ... ... ... ала ... мүмкіндігін қарастыратын, келісім шарт
нысанын бекіту;
– табысты максималдау мақсатында келісім шарт сомасының ... ... есеп ... ... дебиторлық борышты басқарудың ішкі бақылауын ұйымдастыру.
Қазақстан Республикасының Қаржы министрімен 22.06.2007ж. «Бухгалтерслік
есепті жүргізу ережесін бекіту туралы» № 221 Бұйрығында ... ... ... ... ... ... ... бюджетпен, сатып
алушылар мен ... ... есеп ... тұлғалармен,
жұмыскерлермен, басқа да дебиторлар мен ... ... ... бөлек балансқа бөлінген банктермен, қаржы, салық органдарымен, зейнет
ақы ... ... ... ... ұқсас есеп
айырысуларын ... ... ... ету мерзімі өткен борыштардың да ... және ... ... ұйым ... ... ... яғни уақытында төленбеген
еңбек ақылар ... ... және де ... ... ... болу ... айқындау [12, б.46].
Осыған негізделе отырып, түгендеу келесі жағдайларды анықтау керек:
– әрбір борыш түрінің талап ету мерзімін анықтау;
– борышты ... ... ... есеп ... салыстыру актісін толтыру;
– борышты жабу кестесінің құралуы мен дебеторлар ... ... ... ... ету ... жағдайын;
– келісім шарт міндеттемелерін орындауының бақылауын жүзеге асыру.
Есеп айырысу шоттары бойынша тексеріс ... ... ... ... ... және ... құқықтары мен міндеттемелерін
анықтайтын бөлігіндегі басқа құжаттардың бар болуы және дұрыс толтырылуы;
– сатылған активтер үшін ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес қалдықтарының дұрыс көрсетілуі;
– борыштың пайда болу себебі, пайда болғаннан кейінгі уақыты және оның
алынуының шынайылылығын анықтау.
Дебиторлық борышты басқару бойынша ... ... ... ... яғни ... ... ... шағымдардың пайда болуымен
байланысты және оларды реттеуге маманданған есеп айырысулар ... ... ... бар ішкі бақылаудың бөлімін құру қажетілігін
атап көрсетеді.
Біздің ұйымдарда бұл міндеттемелер бухгалтерия мен заң бөлімдеріне
жүктеледі. ... ... ... есеп ... түгенделуі
жүргізілмейтіндігін, ал бухгалтерия болған іс әрекеттерді тек ... ... ... ... сомасының өсуіне алып келетіні
белгілі.
Дебиторлық борышты басқарудың негізгі шарты ... ... ... ... және ... түгендеуді жүргізу ... ... ... мерзіміне қарай қысқа және ұзақ мерзімді
болып бөлінетіні белгілі. Соған орай олар ... есеп ... ... ... есеп беруде ағымдағы активтердің бөлімінде бір жыл ішінде
алынуға тиісті ... ... ал бір ... ... уақыттан кейін
алынатын шоттар ұзақ мерзімді активтер бөлімінде көрініс ... ... ... ... ... ... мен үмітсіз деп
танылып тікелей шығындарғы апарылған зияндар ... мен зиян ... ... ... бабында ашылып көрсетіледі.
Дебиторлық борыш аудиті есеп айырысу операцияларын, күдікті талаптарды
және шағымдарды тексеруді енгізеді. Аудиттелген ... ... ... ... ... ... шынайылығы тексеріледі, әрі
қарай аналитикалық есеп ... жеке ... ... ... ... ... аудитінің мақсаты – ... мен ... ... ... мен ... ... қызметкерлерімен, есеп беретін тұлғалармен есеп айырысулардың
заңдылығын және ... есеп ... ... ... ... сатып алушылар, дебиторлар мен кредиторлар және есеп
беретін тұлғалармен есеп айырысу аудитінің мақсаты болып, дебиторлық және
кредиторлық берешектер көрсеткіштерінің ... есеп пен ... ... ... білдіру болып саналады.
Жабдықтаушылар, сатып алушылар, дебиторлар мен кредиторлар және есеп
беретін тұлғалармен есеп ... ... ... ... ... дебиторлар мен кредиторлар және есеп беретін тұлғалармен
есеп айырысулардың ... ... ... мен ... анықтау болып табылады [13, б.12].
Бұған қоса, дебиторлармен және ... есеп ... ... ... ... ... ... керек:
– есеп айырысу операцияларын растайтын құжаттарды тексеру;
– бақылау, қайта есептеу және ... ... ... ... құжаттарды бақылау;
– контрагенттер, жұмыскерлер, есеп беретін адамдар, берешек түрлері,
келісімдер бойынша есеп айырысу ... ... ... есеп айырысу шоттары бойынша аналитикалық және синтетикалық есептер
мәліметтерін салыстыру;
... және ... есеп шот ... қолдану бойынша
нұсқауларына сәйкес синтетикалық есебінің ұйымдастырылуын ... ... ... бас кітап пен синтетикалық есеп регистрлеріндегі
шоттар бойынша қалдық (сальдо) пен айналымын салыстыру;
– дебиторлық және ... ... ... ... ... және есеп ... тәртібінің сақталуын тексеру;
– түгендеу жұмыстары мен есеп айырысу шоттары ... ... ... мен расталуын тексеру.
Кредиторлық берешекті тексерудің басты міндеттері мыналар:
– төлем тәртібін сақтауды ... ... ... ... ... және ... ... негізділігін тексеру;
– кредиторлық берешек сомасының шынайылығын тексеру;
... ... мен ... берешекті азайту жөніндегі
ұсыныстарды дайындау.
Есеп айырысу аудитін жүргізу барысында, есеп ... ... есеп ... ... ... ... ... мен мердігерлермен, сатып ... мен ... жеке ... ... ... ... ... тәсілі дебиторлық және кредиторлық
берешектердің, ... ... ... ... ... уақтылы өткізу, тіркелген құжаттарды төленген құжаттармен салыстыру
болып табылады. Бұл тұрғыдан қарағанда, кірістік ордерлер бойынша ... ... ... ... ... ... қажет. Кассалық
ордерлерді төлегенде және төлеушінің қолына құжат беруді тіркеудің жоқтығы
немесе шоттардың төленбеуін атап өту маңызды ... және ... ... ... ... ... ... Тексеру мен соттық-бухгалтерлік сараптау материалдары бойынша
мұндай ... ... ... ... ... ... ... жіктеуге
мүмкіндік береді.
1) банктен алынған қолма-қол ақшаны иемдену;
2) түскен ақшаны жасыру мен иемдену үшін ағымдағы шот бойынша операцияларды
есепте ... ... есеп ... жиынтықты дұрыс есептемеу;
4) анық емес мәтіндегі шоттар негізінде жабдықтаушыларға ақша аудару;
5) жасанды заңды және жеке ... ақша ... және ... есеп ... жағдайын бақылауды ұйымдастыру келісім-
шарттық және есептік тәртіптің нығаюына тапсырылған ассортиментте ... ... ... үшін жауапкершілікті арттыру сапасымен өнімді
жеткізу ... ... ... ... ... және соған орай шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық
жағдайын жақсартуға ... ... [14, ... дебиторлар мен кредиторлармен есеп айырысу аудиті барысында
келесідей міндеттер орындалады:
– кәсіпорындағы дебиторлық және ... ... ... бақылауына баға беру;
– кәсіпорындағы келісім тәртібі жағдайын анықтау;
– дебиторлық және кредиторлық ... ... ... заңнамаға сай жүргізілуін анықтау;
– жеткізілген және сатылған ... ... ... ... ... ... дұрыс рәсімделуі мен нақты бар болуын
анықтау;
– тауарлы-материалдық құндылықтар, қызметтер мен ... үшін ... ... ... ... ... мен ... алушылармен есеп айырысу бойынша дебиторлық
және кредиторлық берешектердің ... ... ... ... ... есеп ... шоттары бойынша айналымдардың Бас кітап пен журнал-
ордерлерінде сәйкестігін анықтау;
– төлем ... ... ... ... және ... ... ... сомаларын қайтаруға байланысты уақытылы ... ... ... алушылармен, есеп беретін тұлғалармен есеп
айырысу операциялары орындалғанда ... ... ... ... топтастыруға болады:
– жеткізілген өнімдер (орныдалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер) ... ... ... ) ... пайда болуын
растайтын бастапқы құжаттардың болмауы;
– дебиторлық (кредиторлық) берешектер ... ... ... есептілікті құрастыру барысындағы
бұзылушылықтар;
– дебиторлық (кредиторлық) берешектердің ... ... ... ... ... ... мүлде болмауы;
– бұрын берілген ақша сомалары үшін есеп бермеген ... ... ... есеп ... ... ... ақша сомаларын растайтын бастапқы
құжаттардың болмауы.
2. «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» -НДЕ
ДЕБИТОРЛЫҚ ЖӘНЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... АҚ ... процесі дирекциясы»–нің технико -
экономикалық ұйымдастырылуына сипаттама
Қазақстан Темір жолы АҚ қоғамның ... ... ... табылады. Филиал Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес
құрылған және ... ... ... негізінде (2004 жылғы 18
мамырдағы №11 ... ... ... өз ... ҚР ... Қоғамның бұйрықтарына, өкімдеріне
және өзге де актілеріне, сондай-ақ «Тасымалдау процесі дирекциясы» туралы
ережеге сай жұмыс істейді.
Филиал ... ... ... ... ... ... ... атауы,
тауарлық белгісі, және Қоғамның атауы көрсетілген ... ... ... бар. ... ету мерзімі шектелмеген.
Толық атауы: «Қазақстан Темір жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ – «Тасымалдау
процесі ... ... ... ... филиалы
СТТН: 620300217668, сериясы 62 № 0139167
Әділет басқармасында тіркелгені туралы ақпарат: 26.07.2002 күні 2256-
1901-Ф-Л нөмірімен мемлекеттік реестірде ... ... код ... 39741820859
Мекен-жайы: 473000, Қазақстан Республикасы, ... ... ... ... ... 100 үй.
Электронды кілтті қолдануға келісім: 04.04.2008 күні №620312563984.
Обьектіні жасаған тұлға: «Қазақстан Темір жол» Ұлттық ... ... ... «Наурыз банк» АҚ-ның Қарағанды облысындағы филиалы
БИК 191801427, СТТН 301700005167, ЖИК 000421251
2. «Қазақстанның халық ... ... ... ... ... СТТН ... ЖИК 000421251
Қоғам қызметінің мәні:
– Қазақстан Республикасының Үкіметімен бекітілген бағдарлама бойынша
магистральдық темір жол желісін сал, күтіп ұстау және ... ... ... ... ... темір жол желісіне қызмет көрсету;
– темір жол көлігімен жүктерді, соның ішінде қауіптілерін тасымалдауды
жүзеге асыру;
– темір жол ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын арнайы контейнерлерді жөндеу;
– маркетингтік қызмет;
– көліктердің әр түрін қатыстырып, тура және аралас қатынастар жүйесін
ұйымдастыру;
– Қазақстан Республикасының көлік және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі іс-шараларға қатысы;
– Сыртқы экономикалық ... пен ... ... ... ... ... ... қызметтердің экспорты (импорты)
– ақпаратты қорғаудың техникалық құралдардын, ақпаратты өндеудің
қорғалған техникалық ... ... ... ақпараттық қызметтер көрсету;
– Қазақстан Республикасының ... ... ... өзге ... ... табылады.
Филиал Қоғам қызметкерлерінің ұтымды, өнімді қызмет етуі үшін қолайлы
еңбек ... ... ... ... ... ... ... филиалдың теңгерімінде есептелетін және оларға жанасатын
аумақтағы ғимараттарда ... ... ... ... імтеуінқамтамасыз ету;
– Қоғамның атынан ... ... ... ... теңгерімінде есептелетін ғимараттарды ... ... ... байланыс құралдарымен қамтамасыз ету
жөнінде шарттар жасасу;
– Филиалдың теңгерімінде есептелетін ... ... ... ... аумақтарды абаттандыру бойынша
жөндеу жұмыстарының көлемін анықтау;
– Қоғам атынан ... пен ... ... ... ... жұмыстарын және эанасатын аумақтарды абаттандыру жұмыстарын
орындауға шарттар жасасу;
– Жобалау-сметалық құжаттаманы дайындау және тексеру;
... ... ... ... жөндеу-құрылыс
жұмыстарын орындау;
– Негізгі құралдарды есепке алу;
– Қоғамның орталық аппаратының құрылымдық бөлімшелерін тауарлық-
материалдық қорлармен ... ... ... ... ... ... етуі үшін ... ТМҚ қоймалық
есепке алынуын жүргізу;
– Құрылымдық бөлімшелердің Қоғамның әкімшілік шығыстар лимиттерін
сақтауына, оның ішінде ... ... ... ... ... Филиалдың негізгі құралдарын, тауарлы материалдық қорларын ... ... оған ... ... ... құралдардан тұратын мүлікке, сондай ақ
Қоғамның теңгеріміне кіретін ақшалай, материалдық құралдарға, ... және ... ... ... ... ... алынған
материалдық емес активтерге ие болады. Филиалдың теңгерімінде есептелетін
мүлік Қоғамның меншігі болып табылады..
Тәртіп ... бас ... ... ... ... ... мен ... бухгалтерияда дайындау мен ұсыну міндетті ... ... ... экономикалық қызмет;
«Қазақстан Темір жолы» АҚ -ның капитал:
- жарғылық капитал
- негізгі құралдарды қайта бағалаудан түскен ... ... ... ... ... ... ... жолы» АҚ те бухгалтериялық есеп түрлері келесідей:
- негізгі қорлардың есебі;
- ... емес ... ... ақша ... ... ... және жалақы төлеу есебі;
- тауарлық – материалдық құндылықтардың есебі;
- дебитрлармен есеп айырысу есебі;
- ... ... ... жасалып болған соң оған қоса берілетін құжаттар жиынтығы
дайындалуы тиіс:
Алдын-ала төлем шоты
Шот-фактура
Тауарларға жөнелтпе құжат
Тауарларды жіберу мәлімдемесінде (заявкада):
Мәлімдеме берген ... ... және ... ... ... ... және мерзімі
Тауарлардың тізімі мен талап етіп отырған саны
Жеткізу мерзімі
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін ... ... ... ... Және ол 3 ... ... жабдықтау,
өндіріс және өткізу; бұлардың ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметі – бұл оның ... ... ... және ... ... ... мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ресурстарының жүйелі
түрде ... мен ... ... есеп және ... ... ... және ... қаражаттарының арасындағы арақатынасының
рационалдылығына, сондай-ақ ... ... ... етуі ... ... қол ... ... тиіс. Кәсіпорын қызметінің
қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз ... ... ... бар. Осылайша қаржылық қызметінің жетістігі, көбінесе оның
өндірістік сату көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі ... және ақша ... алуы оның ... ... ... ... ... ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге
сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге және төлеуге ... ... ... капитал қозғалысының өзгерісі 1-ші кестеде берілген.
Кесте 1
Меншікті капитал қозғалысының өзгерісі
| |2012 жыл |2013 жыл ... +,- ... | | | |
| |∑ |% |∑ |% |∑ |% |
| |Мың тг. | |Мың тг. | |Мың тг. | ... капитал,|2 282 |100 |3 782 |100 |1500 |39,7 ... | | | | | | ... ... |82,5 |3,7 |82,5 |2,2 |- |- ... ... |2200 |96,3 |3700 |97,8 |1500 |40,6 ... ... құрастырылған ... екі ... ... ... ... ... бойынша
міндеттемесі 1500 мың тг, яғни 39,7 % ... ... ... ... екі жылдада өзгеріссіз қалса, ал бөлінбеген ... ... ... бабы 2013 жылы 2012 ... ... ... 1500 ... немесе 40,6 пайызға көбейген. Кәсіпорынның ... мен ... ... 2 ... көрсетілген.
Кесте 2
Кәсіпорынның пайдасы мен зияндары туралы көрсеткіштері, мың тг
|Көрсеткіштер |2012 |2013 ... ... |
| |ж |ж ... ... % ... сату мен ... көрстеуден |11 671 |9 850 |-1821 |-18,5 ... ... | | | | ... өнім мен ... |2 684 |2 955 |271 |9,2 ... өзіндік құны | | | | ... ... |8 987 |6 895 |-2092 |-30,4 ... өткізу және қызмет көрсету |753 |854 |101 |11,9 ... ... | | | | ... ... |3 299 |4 540 |1241 |27,4 ... ... ... ... |4 933 |1 500 |-3433 |-2,2 есе ... ... | | | | ... ... | | | | |
2 ... ... |2 |3 |4 |5 ... салғанға дейінгі пайда |4 933 |1 500 |-3433 |-2,2 есе ... | | | | ... ... салығы бойынша |- |- | | ... | | | | ... ... шегергенге дейінгі |4 933 |1 500 |-3433 |-2,2 есе ... таза ... ... | | | | ... қорытынды пайда |4 933 |1 500 |-3433 |-2,2 есе ... ... | | | | ... ... ... ... ... мен шығыстар жөнінде есеп беру мәліметтері
бойынша өнімді өткізу мен қызмет көрсету ден түскен ... 2013 жылы ... ... -1821 мың ... ... -18,5 ... кеміген: ал
сатылған өнім мен көрсетілген өнімнің өзіндік құны 9,2 % ... ... ... ... ... 2013 жылы 30,4 ... кеміп отыр. Сонымен
қатар өнімді өткізу және ... ... ... ... 11,9 пайызға,
әкімшілік шығындар 27,4 пайызға көбейгендіктен (ол ең көп ... ... ... 2013 жылы 15000 мың ... құрайды және өткен жылмен
салыстырғанда 2,2 есеге ... ... АҚ ... процесі
дирекциясы» -нің активтерінің құрамы мен құрылымы 3-ші кестеден көреміз.
Кесте ... АҚ ... ... ... -нің активтерінің құрамы
мен құрылымы
| |2012 жыл |2013 жыл ... +,- ... | | | |
| ... ... |Сомасы, |Үлес |Мың тг. |% |
| |мың тг. ... тг. ... | |
| | |, % | |% | | ... Қысқа мерзімді |17 317 |91,3 |20 197 |92,6 |2880 |14,3 ... ... | | | | | | ... ... және |2 125 |11,2 |5 889 |27,0 |3764 |1,7 ... ... | | | | | | ... ... |1 168 |6,2 |5 557 |25,5 |4389 |3,7 ... |13 972 |73,6 |8 750 |40,1 |-5222 |-59,7 ... салықтық |50 |0,3 |- |- |-50 |- ... | | | | | | ... Ұзақ ... |1 649 |8,7 |1 634 |7,5 |-15 |-1,0 ... | | | | | | ... ... | 1 645 |8,6 |1 631 |7,5 |-14 |-0,9 ... емес |3 |0,1 |3 |0,01 |- |- ... | | | | | | ... ... |18 966 |100 |21 831 |100 |2865 |13,2 ... валютасы | | | | | | ... ... ... ... 3 ... келтірілген мәліметтер жалпылай түрде кәсіпорын дамуының
оң тенденциясы жөнінде айғақтайды, себебі екі ... ... ... ... ... (баланс валютасы) есепті жылы +13,2.2
%, ... +2 865 мың ... өсіп ... 2013 жылы ең көп ... ... мерзімді активтер құрайды,
яғни 91,3 пайызды, оның ішінде дебиторлық берешектер 2012 жылы 6,2 ... 2013 жылы 25,5 ... ... Ақша қаражаттары 2012 жылы 11,2
пайыз, 2013 жылы 27,0 ... ... ал ұзақ ... ... 2013 ... ... қарағанда 15 мың теңгеге немес 1,0 пайызға кеміген.
Енді осы көрсеткіштерді келесі 2-ші және 3-ші ... ... ... 4
«ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» -нің меншікті капиталы мен
міндеттемелерінің құрамы мен құрылымы
| |2012 жыл |2013 жыл ... +,- ... | | | |
| |∑ |% |∑ |% |∑ |% |
| |Мың тг.| |Мың тг. | |Мың тг. | ... ... ... ... |247,95 |78,5 |350,00 |88,4 |102,05 |29,1 ... | | | | | | ... е/а |28,5 |9,1 |9,3 |2,5 |-19,2 |-67,3 ... ... ... |219,45 |69,4 |340,85 |85,9 |121,4 |35,6 |
|қарыздар | | | | | | ... Ұзақ ... |- |- |- |- | | ... | | | | | | ... ... |68,05 |21,5 |46,15 |11,6 |-21,9 |-32,1 ... ... |103,00 |32,5 |103,00 |25,9 |- |- ... ... |-34,95 |-11,0 |-56,85 |-14,3 |21,9 |38,5 ... сомасы, баланс |316,00 |100 |396,35 |100 |80,35 |20,2 ... | | | | | | ... ... ... ... АҚ ... ... дирекциясы» –нің меншікті капиталы мен
міндеттемелері 2013 жылы қысқа мерзімді кредиторлық қарыздардың 121,4 ... ... яғни 35,6 ... ... 340,85 мың ... құрап отыр.
Капитал мен резервтер бойынша зиян да өсті, ол 2012 ... ... мың ... ... ... ... ликвидтілік көрсеткіштерін келесі
формуламен есептейміз:
Ағымдағы ... ликв = ... ... қаражаты + нарықтағы бағалы қағаздар + алынуға тиіс
шоттар ... ликв = ... ... ликв = ... қаражаттары____
(3)
Ағымдағы міндеттемелер
Кесте 5
Ағымдағы активтер, міндеттемелер, ақша қаражаты және алынуға ... ... ... ... |2012 жыл |2013 жыл |
|1 ... ... ... |20197220 |
|2 |Ағымдағы міндеттемелер ... ... |
|3 ... ... |2125213 |2889213 |
|5 ... ... ... |1168709 |5557882 |
|6 ... ... ... |1,038 |1,119 |
|7 |Тез ... ... |0,198 |0,468 |
|8 ... ликвидтілік коэффиценті |0,128 |0,160 ... ... ... ... ... ... ... мерзімді қарыздық міндеттеменің
қандай үлесі активтердің, яғни қаражаттың, құнды қағаздардың ... ... ... ... көрсетеді. Бұл коэффицент төлем
қабілеттігін бағалау үшін және ... ... ... тез ... ... ... борышты төлеу мүмкіндігін немесе мүмкін еместігін көрсетеді.
Бұл коэффиценттің нормативтік көрсеткіштері 0,2 – 25. ... ... ... ... бұл ... қысқа мерзімде тез төлеуді қажет ететін
кредиторлық борышты өтей алмайтынын білдіреді.
Есептеулер мен ... ... ... ... бұл ... міндеттемелердің елеулі көбеюінің (шамамен 1 364602-
ға), ағымдағы активтердің көбеюі (шамамен 2880196-ға) салдарынан.
2.2 Кәсіпорында дебиторлық берешектер есебінің ... ... ... ... алу үшін ... жоспарында
1200 «Қысқа мерзімді дебиторлық борыш» бөлімше шоттары арналған. Кәсіпорын
бойынша аталған бөлімде келесідей шоттар қаралған:
1210 «Сатып ... мен ... ... ... ... борышы»;
1250 «Есеп беруші тұлғалардың қысқа мерзімді дебиторлық борышы»;
1260 «Жалдау бойынша қысқа мерзімді дебиторлық борыш»;
1270 «Алынуға тиісті ... ... ... ... да дебиторлық борыштар».
Дебиторлық борыштың негізгі бөлігін сатып ... мен ... ... борышы алады.
Бухгалтерлік есепте шаруашылық іс-әрекеттер, тек олардың ... ... ... ғана ... яғни ... ... ... борыштарды есепке алудың негізі ... ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілермен сатып
алу-сату келісім шарты мен ... ... ... ... ... толтырылатын кіріс кассалық ордері жатады.
Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... онда ... ... тыс ... инвестициялар, тауарлы-материалдық қорлар бойынша шот фактуралары
немесе басқадай есеп айырысу құжаттары жинақталып, ... ... ... ...... фактуралар немесе олардың
орнына қолданылатын басқадай құжаттар негізінде активтердің топтары бойынша
жазылады. Тізімдеменің ... ... ... алушылар (тапсырыс
берушілер) бойынша ай басындағы қалдықтар көшіріледі және ... ... ... ... ... ... сандық мәліметтері
көрсетіледі. «Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... ... операциялардың есебі үшін арнайы есеп
регистрлері қолданылады.
Кәсіпорында дебиторлық ... ... ... ... жүйесі
7–суретте көрсетілген.
Сурет 7 Дебиторлық борыш есебі бойынша ... ... ... регистрлерінен бас кітапқа, одан бухгалтерлік баланста дебиторлық
борыштың түрлерінің сомалар қалдығы көрініс табады.
Шоттар ... 1210 ... ... мен тапсырыс берушілердің қысқа
мерзімді дебиторлық борышы» деп аталатын активті синтетикалық шоты ... мен ... ... осы ... ... әр ... қарыздары
жайлы ақпараттарды қорытындылау үшін ... Бұл ... ... сомасы жазылса, ал кредитінде борыштың азаюы көрсетіледі.
Бухгалтерлік есепте табыстар мен шығындар есепке алу принципіне сәйкес
есепке алынады. Яғни, ... ... ... ал ... ... ... алынады. Әдетте, дебиторлық борышпен бірге алынған табыс ... ... ... мен ... ... қысқа мерзімді
дебиторлық борыштарының аналитикалық есебі сатып ... мен ... ... ... ... 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің ... ... ... ... ... 6–шы
кестедегідей корреспонденциялар жазылады.
Кесте 6
Кәсіпорындағы 2013 ж. ... ... ... ... мазмұны ... ... ... ... |
|1 ... қызмет үшін жазылған | | | |
| ... |169356 |1210 |6010 |
| ... ... |18145 |1210 |3130 |
| |ҚҚС ... | | | |
|2 ... ... ... құны |145050 |7010 |1320 |
| ... ... | | | |
|3 ... ... ... кұралдар |24500 |1210 |6210 |
| ... | | | |
|4 ... ... құны есептен |11245 |7410 |2410 |
| ... | | | |
|5 ... ... ... негізінде |8700 |2420 |2410 |
| ... ... ... шығарылды | | | |
|6 ... ... ... ... |187501 |1030 |1210 |
| ... шотқа төлем тапсырмасымен | | | |
| ... ... | | | |
|7 ... ... ... алушыға берілген |2000 |6030 |1210 |
| ... ... | | | |
|8 ... тауарлар сомасына |2400 |6020 |1210 |
|9 ... ... ... | | | |
| ... ... |169356 |6210, |5610 |
| | |24500 |6010, ... |
| | |6520 |5610 |5610 |
| |- ... ... |2000 |5610 |6030 |
| |- ... ... ... |2400 | |6020 |
| |- ... ... құны |145050 |5610 |7010 |
| |- ... ... ... ... |11245 |5610 |7410 ... |Бөлінбеген пайда (зиян) |39681 |5610 |5510 ...... ... ... «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді
дебиторлық борышы» деп аталатын ... ... ... өнімдер (тауарлар),
атқарылған жұмыстары мен көрсетілген қызметтері үшін сатып алушылар ... ... банк ... ... есеп ... ... төлеуге тиісті сомасы есептеледі. Жалпы «Сатып алушылар ... ... ... ... ... ... шотын сипаттай
келе олардың қысқа мерзімді активтер екендігін және ... ... ... ... аңғаруға болады. Сондықтан оларды «саудалық
міндеттемелер» деп те атайды. Олар тауарларды несиеге сату кезінде де ... ... ... ... басқадай нұсқаулар болмаған
жағдайда, оларды сатудан алынды деп ... Бұл ... ... ... негізгі құралдар, бағалы қағаздар, қорларды және тағы да ... ... ... болған дебиторлық борыштар есептеледі [17, б.94].
Әдетте дебиторлық борышпен бірге, онымен ... ... та ... Яғни ... ... ... ... сатып алу-сату келісім
шарты жасалғанда табыс мойындалып, есепте ... ... ... ... ... ... ... бағасы көрсетілген шот-фактура жазылып
береді. Шот-фактурада кәсіпорын ... пен ... ... контрагентінің
атауы, мекен-жайы, келісім шарт нөмірі мен тағайындалуы, сомасы, міндетті
реквизиттері, тауар атауы, саны, ... ... ҚҚС ... ... Шот
фактура жазылғанда хронологиялық тәртіпте ... ... ... ... көрсетіледі.
Жоғарыда екі жақты жазудан кәсіпорын сатылған тауарларына байланысты
1210 шоты дебеттелініп, 6010 ... ... ... ... ... ... шоты кредиттелінген, ал қосылған құн салығы есептелгенде
1210 шоты дебеттелініп, 3130 «Қосылған құн ... шоты ... ... ... ... ... ... пайда болуына 1210
«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді ... деп ... шоты ... оған ... 6210 ... ... алынатын кіріс» деп аталатын шоты кредиттелінеді.
Шетелдік валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің тиімді баға
айырмашылықтарының пайда ... 1210 ... ... мен ... өзге де ... деп ... шоттардың тиістілер
дебеттеліп, «Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.
Сатып алушылардан оларға сатылған өнім, тауар және ... ... ... ... үшін төлемдер келіп түскенде 1000 «Ақшалар»
бөлімінің тиісті шоттары ... 1210 ... ... мен ... қысқа мерзімді дебиторлық борыштары» деп ... ... ... ... тауарлар мен дайын өнімдер әр түрлі себептермен ... ... 6020 ... ... ... деп ... дебиттеліп, 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... борыштары» деп аталатын бөлім шоттарының тиістілері
кредиттелінеді.
Кейін қайтарылған ... ... сату және баға ... 6030 ... ... немесе 6030 «Баға шегерімі» шоттардың
тиістілері дебеттелініп, 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... деп ... ... ... 3130
«Қосылған құн салығы» шоттың ... ... ... ... ... ... ... төмендігінен немесе тауарлардың ақау ... ... ... ... тура келеді. Мұндай тауарларды
қайтарып алу кәсіпорын үшін ... ... ... да кәсіпорын сатып
алушы заңды немесе жеке тұлғаның осы ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға келісуіне тура келеді. Әрине
аталған жеңілдікті жасау ұйымның келіп түсуге ... ... ... ... нақты қайтарылған тауарлар сомасына 6020 «Қайтарылған тауарлар» деп
аталатын шот дебиттеліп, 1210 шоты кредиттеледі. ... ... ... мен берілген жеңілдік сатып алушының дебиторлық ... ... ... ... ... ... алушыларға тауар, қызмет сату барысында қандай сатып алушы өз
міндетін орындамай қалатынын алдын ала білу мүмкін ... ... ... ... борыштар күмәнді деп танылады. Кәсіпорында күмәнді
талаптарды есепте пайда болған күннен бастап үш жыл ... бойы ... ... ... ... олар ... деп танылып, тікелей есептен
шығарылады.
Тікелей есептен шығару әдісі ... есеп ... ... ... ... ол ... мен шығындарды сәйкестілікке келтіре
алмайды, яғни ... ... ... ... ... ... көрсетілген сәтінде емес, оның күдікті деп танылған есептік
мезетінде ғана ... ... ... есеп ... ... ... табады.
Кесте7
2013 ж. шаруашылық операциялар журналы
|№ |Іс-әрекет мазмұны ... ... ... ... |
|1 ... ... ... есептен |5400 |7210 |1210 |
| ... | | | |
|2 ... деп ... ... ... |5400 |1210 |7210 |
| ... ... ... | | | |
|3 ... ағымдағы шотқа келіп түсті |5400 |1030 |1210 ...... ... ... ... ... есеп беруді құру алдындағы ... ... ... ... ... нәтижесінде түгендеу жүргізу
актісі және өзара есептеулерді салыстыру ... ... ... ... ... ... ... деп танылады.
Үмітсіз деп танылған сомалар қаржылық есеп берудің Пайдалар мен зияндар
туралы есеп беруде шығын деп мойындалады. Үмітсіз деп есептен ... де ... ... өз ... ... жағдайда, керісінше
корреспонденциямен қайта есепке алынады да, кезең шығындарын азайтады.
Кәсіпорында есепті ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша түгендеу жүргізіледі. Түгендеу
нәтижесінде үмітсіз дебиторлық ... ... ... тікелей кезең
шығындарына апарылады. Түгендеу нәтижесі түгендеу жүргізу ... ... ... актив бөлімінде үмітсіз танылған
дебиторлық борыштар жалпы дебиторлық борыштар ... ... ... ... мен басқа да дебиторлық борыштардың есепте танылуы
мен бағалануы.
Есепті сомалар деп кәсіпорын ... және ... ... ... берілетін ақша аванстарын атайды.
Есепті тұлғалармен есеп ... ... ... мен ... ету мақсатында кәсіпорында келесі бекітілімдер көрсететін
бұйрық ... ... ... ... ақша ... алу ... ... тұлғалар;
2) кәсіпорын қажеттіліктеріне есепті берілетін ақша қаражаттарының
лимиттері;
3) ... ... ақша ... бойынша аванстық есептерді тапсыру
мерзімдері.
Іс-сапар шығындарын төлеуге негіз ретінде сол іс-сапар ... ... да ... ... шығындар көрсетілетін кәсіпорын басшысының
бұйрығы болады.
Қызметтік іс-сапар бойынша шығындар ... ... ... қаулысымен бекітілген нормалар бойынша өтеледі.
Іс-сапар орнындағы нақты болу ... ... ... ... жету күні және ... орнындағы кету күнінің белгілері
бойынша анықталады. Шетелге іс-сапарлар ... ... ... ретінде аванстік есепті бекіту күні саналады.
Бухгалтерия жұмысшыға ... ... ақша ... ... тәуліктік төленеді, іс–сапар куәлігі жазылады. Жұмысшы іс-
сапардан қайтқаннан кейін 5 күн ... ... ... ... ... беруші тұлғалардың қысқа мерзімді дебиторлық борышы типтік ... 1250 ... ... мерзімді дебиторлық борышы» шотында
есепке алынады. Есепті сомалар есеп ... ... әр ... ... жүзеге асыру үшін, яғни шаруашылық қажеттіліктерге, іс ... ... да ... ... үшін есеп ... ... ... берместен бұрын есеп беруші тұлғалармен толық материалдық
жауапкершілік ... ... шарт ... ... ... ... сомалар берілгенде Шығыс кассалық ордері
толтырылады. Бұл құжатта берілген соманың берілу негізі бірден толтырылады,
мысалы, шаруашылық қажеттіліктер ... іс ... ... ... есеп
беруші тұлға алынған сомалар бойынша аванстық есеп береді. Жұмсалмай қалған
соманы кассаға қайтарады.
Есепті тұлғалардың дебиторлық борыштарының ... ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Есепті тұлғалармен есеп айырысу бойынша бухгалтерлік жазулар 8-кестеде
келтірілген.
Кесте 8
Есепті тұлғалармен есеп айырысу бойынша бухгалтерлік жазулар
|Операция мазмұны ... ... |
| | ... |
| ... ... | ... тұлғаның карт шотына ақша |1251 |1030 |123 500 ... | | | ... ... шегінде іс-сапар |7211 |1251 |358000 ... ... ... ... | | | ... нормалар шегінде тауарлар |7111 |1251 |289000 ... ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... |7110, |1251 |78900 ... тауарларды, басқа |7211 | | ... ... ... | | | ... ... ... |1010 |1251 |458000 ... қайтаруы | | | ... есеп ... ... ... |1251 |1010 |96000 ... өтеу | | | ...... ... | ... қызмет ету барысында пайда болатын дебиторлық борыштың
келесі түрі ... ... ... ... ... ... дебиторлық
борыштар деп аталады. Олар типтік ... ... 1260 «Жал ... ... ... ... деп аталатын активті шотта жүргізіледі.
Есепте бұл табыстың түрі қаржыландырудан алынған табыс деп мойындалады.
Есепте ... ... ... ... депозиттік шот ашу туралы келісім шарт
болып табылады. Сол ... ... ... ... сомасы, есептелетін күні
бекітіледі. Соған сәйкес бухгалтерлік есепте де олар ... деп ... ... ету ... ... да ... мерзімді дебиторлық
борыштар пайда болады. Олар типтік ... ... 1280 ... да
дебиторлық борыш» деп аталатын шотта жүргізіледі. Оған ... ... ... іс ... ... алынады. Олар есепте
басқада табыстар деп мойындалады. Осы ... ... ... ... ... келесі 9–кестеде келтірілген.
Кесте 9
Дебиторлармен есеп айырысу бойынша шаруашылық операциялар журналы
|№ |Іс-әрекет мазмұны ... ... ... ... |
|1 ... тұлғаға шаруашылық |24500 |1250 |1010 |
| ... үшін ... ... | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... ... есеп беру |24500 |1330 |1250 |
| ... ... ... алу | | | |
| ... ... кіріске алынды | | | |
|3 ... ... іс ... |35200 |1250 |1010 |
| ... | | | |
|4 ... ... ... есеп берді |24600 |7210 |1250 |
|5 ... ... ... |10600 |1010 |1250 |
| ... | | | |
|6 ... ... ... жал ... |65000 |1260 |6260 |
| ... | | | |
|7 ... ... ... уақытша бос |5800 |1270 |6110 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
|8 ... КТС ... ... төлемдер |24100 |1410 |1030 |
| ... | | | |
|9 ... ... ... ... ҚҚС |64540 |1420 |3310 |
| ... ... алынды | | | ... ... ... үшін ... |47800 |1610 |1030 |
| ... аударылды | | | ... ... ... үшін 6 ... ... | | | |
| ... |24000 |1620 |1030 |
| |- ҚҚС |2571 |1420 |1030 ... ... ... ... ... шығындары |4000 |7210 |1620 |
| ... деп ... | | | ...... ... ... ... ... ... ... қызметінде уақытша
пайдаланылмайтын мүліктерін жалғаға тапсырып, оны негізгі емес ... ... ... ... Бұл ... ... ... жоспарының 6260
«Ағымдағы жалғадан түскен табыс» деп аталатын шотта мойындайды.
Есепте олар жалға алушымен ... алу ... ... ... сол келісім
шарт негізінде жазылып берілген шот-фактура бойынша көрініс табады. Жалға
тапсыру ... ... есеп ... ... түрлері бойынша
жүргізіледі [18, б.49].
Кәсіпорындағы дебиторлық борыштың келесі түрі айналымда уақытша босаған
ақша ... ... ... ... ... алынатын сыйақыларды
есепке алу үшін ... шот 1270 ... тиіс ... ... ... құн ... төлеуші ретінде салық органдарында
есепте тұр. ... ету ... ... алынған активтер бойынша
есептелген ҚҚС ... ... ... ... 1420 ... құн
салығы» деп аталатын активті шотта жинақтайды. Олар ... ... ... ... ... шотта бюджеттің кәсіпорын алдындағы ҚҚС бойынша қарыз сомалары
есепке алынады. Салық ... ... ала ... ... салығы
бойынша төленген аванстар жатады. Олар 1410 «Корпоративті табыс салығы» ... ... ... ... ... табыс салығы Салық
кодексінде салық салынатын табыстан 20 пайыз мөлшерінде ... ... ... тағы түрі ... ... ... ... Берілген аванстар типтік шоттар ... 1610 ... ... ... деп ... ... ... алынады. Бұл сомалар
тауарларды, негізгі құралдарды т.с.с. жеткізу үшін жабдықтаушылар мен
мердігерлерге ... ... ... ... мен ... ... т.с.с жеткізгенге дейін, дебиторлық
борыш ретінде есепте көрсетіледі. Жабдықтаушы жеткізгеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... тағы бір
баптың түрі келер кезең шығындары.
Келер кезең шығындары деп есепті жылы ... ... ... шығындарына жататын шығынды атайды. Олар ... ... 1620 ... кезең шығындары» деп аталатын активті шотта
жүргізіледі. Кәсіпорында ... ... ... алдын ала төленген
коммуналдық шығындар, басылым ... бір ... ... сомалар,
алдын ала байланыс қызметтерінің абоненттік төлемі төленген сомалары есепке
алынады.
Келер кезең ... ... ... есепті кезеңнің шығыны ретінде
танылып отырады да, қаржылық есеп берудің ... мен ... ... шығын деп мойындалады. Есепті ... ... ... ... ... ... ... бөлімінде келер кезең шығындары
ретінде ашылып көрсетіледі.
Есепті кезең аяғында ... ... ... ... мен басқа да
дебиторлық борыштың түрлері бойынша түгендеу жүргізіледі.
Түгендеу нәтижесін растайтын құжат ретінде түгендеу ... ... Акт ... ... ... борыштар анықталып, оларды
қайтару бойынша шаралар қолданылады.
2.3 «ҚТЖ»ҰК» АҚ ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның кредиторлық берешегі толықтай қысқа
мерзімді кредиторлық берешектен құралған. Кәсіпорында ұзақ ... ... жоқ. ... ... ... ... ... берешек
келесідей баптарды қамтиды:
– 3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді ... 3320 ... ... ... ... ... ... 3330 «Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдарға ... ... ... 3340 ... мен ... ... ... мерзімді
кредиторлық берешек»;
– 3350 «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек»;
– 3360 «Жалдау бойынша ... ... ... 3370 ... ... кредиторлық берешектің ағымдағы бөлігі»;
– 3380 «Төлеуге арналған қысқа мерзімді сыйақылар»;
– 3390 «Өзге ... ... ... ... ... ... ... бөлігін жабдықтаушылар мен
мердігерлер алдындағы міндеттеме құрап отыр, сол ... ... ... осы бөлімін дұрыс жүргізу үлкен мәнге ие. Жабдықтаушылар мен
мердігерлерге ... ... ... ... ... ... әр ... қызмет түрлерін көрсетушілер (электр куатын,
суды, газды және т.б. ... және әр қилы ... ... ... және т.б.) ... мен ... болып саналады.
Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп ... – не ... ... тиеу ... ... ... немесе қызмет
көрсеткеннен кейін, не олардың кәсіпорынмен келісуі арқылы бір мезгілде
немесе олардың тапсырмасы ... не ... ала ... ... ... Есеп ... ... қатар, инкассо, аккредитивтер, чектер
тәртібімен жүзеге асырылады.
Жабдықтаушылармен есеп айырысу есебі әрбір ... ... ... жеке ... ... ... Есеп ... құжатын алу
барысында олар жабдықтаушылармен есеп айырысу кітапшасына жазылады. Төлеу
шотына қабылдау бойынша акцепт ... ... ... және оны ... ... ... қаражаттың қайта есептелуі үшін банкке береді
[19, б.57].
Төлем тапсырмасымен банк мекемелері арқылы алынған және ... үшін ... ... есеп ... ... ... мердігерлермен есеп айырысу үшін 3310
«Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді ... ... ... онда есеп ... ... ... және нысандарына
қарамастан жабдықтаушылардан алынған материалдар, босалқы қорлар атқарылған
жұмыстар мен ... үшін есеп ... ... 3310 ... ... «Жабдықтаушылардың акцептелген шот фактурасы» және ... ... ... валюталық және басқа шоттардың кредитімен олардың ... Өнім ... мен есеп ... есебі, арнайы нысандағы
журналда, машинаграммада немесе ... ... шот ... ... ... жүргізіледі.
Жеткізушілер мен мердігерлермен қысқа мерзімді кредиторлық берешек
бойынша есеп ... ... ... ... ... 10
Жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп айырысу бойынша шоттар
корреспонденциясы
|Іс-әрекет ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... қызмет үшін ҚҚС есебінсіз |140000 |1310- |3310 ... шот ... | ... | ... фактурада көрсетілген ҚҚС сомасына |16800 |1420 |3310 ... ... шот |130000 |3310 ... | | |, 1070 ... шот ... ... ҚҚС сомасы |26400 |3130 |1420 ... ... | | | ... ... үшін жабдықтаушылар мен |342000 |2930 |3310 ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... алушы тікелей жеткізген тауарлар |240000 |1210 |3310 ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... мен мердігерлерге қойылған|160000 |1280 |3310 ... ... | | | ... ... ... ... |300000 |1610 |3310 ... ... | | | ... ... ... мен |250000 ... |
|қызметтерінің сомасына | |8010 | ... мен ... ... |160000 |3310 ... ... ... | | ... | | |0. ...... ... ... салықтық фактура–шотының нөмірі мен күніне, тауар–көлік ... және ... ... ... ... көрсетуді растайтын басқа
құжаттарға, сонымен бірге тауарлық емес операция бойынша тапсырмаларына
сілтемесімен қызметтердің есеп ... ... ... ... ... кәсіпорынның банкке арнайы бланкте ресімдеу арқылы өз ... бір ... ... ... ... ... туралы нұсқау. аражатты 3
немесе одан да көп ... ... ... еткен бір банкке төлем
тапсырмаларының ... ... және ... есеп ... ... құндылықтар, орындалған жұмыстар мен қызметтер үшін
алдын ала төлем, инассо, ... ... ... жүзеге
асырылады.
Кәсіпорында жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп айырысулар есебі
жөніндегі журналда ай ... 3310 шот ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылар жөне
мердігерлермен есеп айырысу жөніндегі ... ... ... ... ету үшін жөне есеп ... жедел бақылау үшін мына топтардан
қалыптасады:
– құны төленген, бірақ іс жүзінде алынбаған (қабылданбаған) материалдық
қорлар, көрсетілген ... ... ... ... есеп ... ... қалған жабдықтар бойынша есеп айырысудан;
– мерзімінде төленбеген есеп айырысулардан.
Кәсіпорында жабдықтаушылармен есеп ... ... ... шот - фактура
бойынша журналда жүргізеді, бұл әрбір құжат бойынша есептеулерді бақылауға
мүмкіндік береді.
Түскен шот - ... ... ... ... ... ... Құндылықтардың түсуіне қарай немесе орындалған ... ... ... ... ... ... ... құжаттарының
нөмірлері белгіленеді және түспеген жүктердің күні қойылады. Бұл ... ... 3310 шот ... ... есептік тізілім
деректерімен салыстырып тұрылады.
Журнал бойынша бас бухгалтер ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтарды
түскенге байланысты тауарлы-көліктік ... ... ... ... ... актілер негізінде менеджер ... ... ... ... ... ... бас тарту немесе
жартылай акцепт сомасы туралы деректерді жазады.
Кәсіпорында ... ... бір ... жұмыскерлерге еңбекақы
төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек құрайды.
Еңбекақы дегеніміз атқарылған қызметтері үшін қызметкерлерге төленетін
төлем.
Кәсіпорында ... ... ... жыл ... мемлекеттік басқару
органы – бас мекеме тарапынан белгіленеді.
Еңбекақы ... ... ... ... ... ... сыйақы
мен басқа да ынталандыру сыйақыларының түрлерін еңбекақының белгіленген
қоры шегінде филиал өзі белгілейді. Кәсіпорында ... ақы ... ... төлемдері» Ережесі қабылданған.
Аталған ереже еңбек тәртібін, ақы төлеу мен ... ... ... ... ... этикалық ережелерін
белгілейді және корпоративтік мәдениетті дамытуға, басқарудың ... ұйым ... ... ... ... директорының, оның ... ... ... еңбекақы мөлшері, оларға сыйақы беру және басқа
да ынталандыру тәртібі басқару органы арқылы ... ... ... ... ... күшінің
еңбекақыға айналу процесін бейнелейді. Бұл оның осы ... ... ... дәрежеде жанасатыны өзінің негізгі функцияларында
еңбекақының соншалықты ... ... ... қабылданған осы
үлгісі мен оны нақты және нақты емес түрінде есептеу тәсілі еңбекті бағалау
мен нәтижесінің ... ... ... жай және ... ... ... категориядағы қызметкерлердің төлемдеріндегі қажетті үйлесімділігін
қамтамасыз етеді. Еңбекті ұйымдастыру және оның төлемі жұмыс ... ... ... ... ықпалын тигізеді.Қазақстан
Республикасының Еңбек Кодексінің 70-бабы бойынша жұмыс беруші заңға, жеке
еңбек ... ... ... ... ... еңбекақысын
төлеуге міндетті.Жұмысшының еңбекақысы орындалған жұмыстың сапасы мен
санына, ... ... ... формалары мен жүйелері Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігінің ... ж. ... ... ... төлеу
мәселелері бойынша әдістемелік ұсыныс» Бұйрығында ... ... ... ... ... ... ... Олар өндіріс
жағдайы мен жұмыс ... жеке ... ... ... яғни
Қазақстан Рсепубликасы Әділет министрлігінде 1997 жылдың 16-шы қаңтарында
тіркелген №244 тіркелімі және Қазақстан Республикасы ... ... 1996 ... 19-шы ... №50 ... ... жұмыс жасаушылардың саны және еңбекақы статистикасы ... ... ... ... және ... ... екі топқа
бөлінеді. Ұйымдардағы еңбекақы жүйесі ұжымдық келісімшартпен немесе жұмыс
берушінің актісімен анықталады. ... ... ... еңбекақымен,
кесімді еңбекақымен немесе басқа еңбекақы жүйелері бойынша төленеді. Төлем
жеке және ұжымдық еңбектің нәтижелері үшін ... ... ... есебі Қазақстан Республикасы заңнамалығы, ҚЕХС №
19 «Жұмысшыларға сыйақы», штаттық күнтәртіп, басшылар ... ... ... ... ... негізінде еңбекақы есебі жүргізіледі.
Қызметкерді ... ... ... ... және кадр бөлімі қызыметкері
жұмысқа алынушы тұлға туралы барлық ақпаратты қамтитын карточка ... ақы ... ... ... ... ... негізінде ӘЖК,
СТН, төлем- карточка № туралы ақпарат толтырады. Жұмыс уақытын кадр ... ... ... ... ... ... ... уақыты табелі
бір данада жасалады, құрылымдық бөлімше басшыларымен бұрыштама соғылады,
Басқару ... ... ... және ... ақы ... үшін
бухгалтерияға беріледі.
Барлық жұмыскерлерге қатысты операциялар сәйкес құжаттар негізінде
расталады. Атқарған уақытқа ... ... ... ... алу ... ... және ол былай есептеледі: Қызметақы / жұмыс күні саны
(сағат) * ... ... күні саны ... ... ... ... бойынша есеп айырысу 3350 «Еңбек
ақыны ... ... ... мерзімді берешек» шотында жүргізіледі. Бұл
пассивтік шот. Еңбек ақы ... есеп ... мына ... ... еңбек ақы беру үшін бір ... ... есеп ... есеп ... ... және жекелеген төлем тізімдемелері;
– әр жұмысшыға жасалатын еңбек ақының арнайы есеп айырысу парақтары;
– жыл ... ... ... ... есеп ... «Есептелген» бөліміне құжаттардан кесімді, мезгілден тыс
және басқа да есептелген сома енгізіледі. «Ұсталғаны және есепке ... ... ... ... ... бойынша ұсталған сома,несиеге
берілген тауар үшін есепке алынған сома, еңбек ақы шотынан аванс және ... ... ... және төлемдер жазылады. Ағымдағы айдың еңбек
ақысы бойынша есеп ... үшін және ... ... ... ... ... алу үшін ... әр жұмысшыға «дербес шот» ... ... шот ... ... ... ... үшін
қлданылады. Дербес шоттағы ... ... есеп ... жасалады.
Еңбек ақыны есептегенде 3350 шоты кредиттеледі де, ал мына ... 2930 ... ... шоты ... ... ... және
сонда жұмыс істейтін қызметкерлердің еңбек төлемінің сомалары есептеледі;
– 7110 «Өнімдерді сату мен ... ... ... ... шоты ... ... мен ... көрсетулерді жүзеге асырумен шұғылданатын
қызметкерлерге еңбек ақы есептеледі;
– 7210 ... ... шоты ... ... және ... ... ... ақы есебі жүргізіледі;
– 8100 «Негізгі өндіріс» шоты негізгі өндірістегі ... ... ... ... ... есеп айырысу бойынша шоттар корреспонденциялары 11 –
кестеде келтірілген.
3350 шотының кредитінен, басқа шоттардың дебетіне ... ... ... ... ... баптарына жазылуы керек, яғни
талдамалық есеп талап етіледі. Берілген корреспонденциялар ... ... есеп ... Бұл мақсаттар үшін «Жалақыны
тарату» деп ... ... ... ... Сондай-ақ, жалақы
«Материалдар» (1350–3350) шотына, «Болашақ кезең ... (2929 – ... ... яғни ... ... ... де, 3350 кредиттеледі.
Кесте 11
Қызметкерлерімен есеп айырысу бойынша шоттар корреспонденциясы
|Операцияның мазмұны ... ... ... тг ... персоналға еңбекақы есептелді |7210 |3350 |240000 ... ... ... ұсталды |3350 |3220 |24000 ... ... ... ұсталды |3350 |3120 |20100 ... ... ... берешек ұсталды |3350 |1250 |7600 ... ... ... |7210 |3150 |24000 ... ... ... салымдар |7210 |3210 |9600 ... | | | ... тиіс ... |1250 |1010 |188300 ... – автормен құрастырылған ... ... ... ... ... ... ... мен
қызметкерлердің еңбек ақысынан тек заңда қаралған ұсталымдарды ұстап ... ... ... ... ... ... негізінде
жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек ақысынан кәсіпорынның бухгалтериясы
арқылы ұсталуға ... ... ... ... болады:
– жинақтаушы зейнетақы қорына аударылатын сома – ... ... ... жеке ... ...... салығы есептелген және ең аз ... ақы ... ... байланысты мөлшерлеме бойынша еңбек
ақының салық салынатын минимумынан асатын сомадан 10% ... ... ...... ... қатысы жоқ, 1% мөлшердегі
тиісті салық сомасы.
– әр түрлі жарналар;
– сақтандыру бойынша аударымдар;
– берлген аванс пен ... ... ... ұзақ және ... ... ... үшін ... ұйымға келтірілген зиянды өтеу үшін ұсталымдар.
Кәсіпорын қызметі барысында жалдау бойынша міндеттемелер туындайды. Бұл
міндеттемелер есебі 3360 «Жалдау бойынша ... ... ... ... ... ... Бұл шот ... пассивті есеп айырысу шоты
болып табылады. ... ... ... жалға алушы ұйымның негізгі ... ұзақ ... ... алғаны үшін жалға беруші кәсіпорынға қарызы
көрініс табады; шоттың дебеті бойынша негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... төленуі көрсетіледі. Бұл
шотта талдамалық ... есеп ... ... ... бойынша бөлек
жүргізіледі.
Төленуге тиісті сыйақы есебі - алынған несие, жалдық келісім-шарт ... ... ... ... ... тиісті пайыздардың есебі 3380
«Төлеуге арналған қысқа ... ... ... жүргізіледі. Төленуге
тиісті пайыздардың барлық түрлерін ... ... ... ... ... шоты;
Кредит: «Төлеуге арналған қысқа мерзімді сыйақылар» шоты ... ... ... ... ... есептелген пайыздар (проценттер) сомасы төленген
кезде:
Дебет: «Төлеуге арналған қысқа мерзімді сыйақылар» ... ... ... деп ... шот түрінде екі жақты ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Дебиторлық берешектер аудитін жүргізу методикасы
Дебиторлармен есеп айырысу есебін ... ... ... ... мақсаттары:
- баланс көрсеткішінің бас кітап мәліметтерімен сәйкестігі;
- аналитикалық және синтетикалық есептің дұрыс ... ... ... есеп ... ... мәліметерге сүйене
түгендеу;
- күдікті ... ... ... ... және ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілер арасындағы есеп айырысуды,
вексельмен ... ... ... ... ... ... және шығыс операцияларының дұрыс жүргізілуі;
- есеп және қаржылық тәртіп ережелерін сақтауды тексеру;
- қызметкерлердің және басқа тұлғалардың ... есеп ... ... ... ... ... ... дұрыс көрініс табуын тексеру керек. Жыл басына және
соңына қалдық І ... ... ... ... де ІІ «Ұзақ мерзімді
активтер» бөлімінде де ... ... І ... ... ... кейін 12
ай ішінде өтелу тиіс Дебиторлармен есеп айырысу көрсетіледі, ал ... ... ... ... 12 ... кейін өтелінентін Дебиторлармен есеп
айырысу көрсетіледі. ІІ ... ... ... ... ... ... ... өтеп алуға және төлеу мерзімі өткен ... бөлу ... ... ... ... есеп ... ... бөлім
тармақтарында көрсетіледі:
- алынуға тиісті шоттар
- алынған вексельдер
- негізгі ... ... пен ... ... топ
ішіндегі операциялар бойынша қарыз
- акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларының қарызы
- басқа да ... ... ... ... ... есеп айырысутармақтарына
«Аванстық төлемдер» қосылады.
Аудитор осы борыштар қалдықтарының баланс ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... арналған
аналитикалық есеп пен шоттары регистрлары және субконто бойынша ақпараты
есебінің әр түрлері бойынша тексеріліп жатқан кезең ... ... ... ... ... ... салыстыру, содан соң есептің әр
түрін тексеру керек [22, б.472].
Дебиторлармен есеп ... ... ... есеп ... материалдарын талдудан бастау керек.
Кәсіпорынның олармен есеп ... ... ... ... бұл ... ... ұйымдастыру керек. ... есеп ... ... ... ... қызметкерілерімен
және басқа да дебиторлармен есеп ... ...... ... шығару және шоттағы сомманың негізділігін тексеру.
Аудитор және ... ... ... ... ... себептерін және оған жауапты адамдарды анықтайды, оның туындау
мерзімін анықтайды, искілік кезеңі өтіп ... бе (3 жыл); ... ... үшін ... ... ... ... айтарлықтай дебиторлық
борыштары бар кәсіпорындармен салыстыру жүргізілу керек.
Есептеу инвентаризациясының ... ... ... Актіде
инвентаризацияланған шоттардың атауын тізіп шығу керек, дебиторлық борыш,
үмітсіз қарыз, искілік кезеңі ... ... есеп ... ... Осы актіге қосымша дебиторлардың мекен-жайы, атауы,
соммасы, не үшін қарыз екендігі және қай ... бері ... ... ... ... жазылған анықтама қосылып беріледі.
Тексеріліп жатқан кәсіпорынның есеп ... ... ... ... ... өзі ... жүргізуі ауытқуларды
анықтап, түсініксіз есеп айырысуды мұқият түрде тексеруге мүмкіндік береді.
Шаруашылық ... ... ... ... ... үшін ... есеп айырысу кездеседі. Сондықтан бұл тармақ кәсіпорынның
балансында көрсетілген ... есеп ... көп ... Оны тексеру кезінде келесіге көңіл бөлу керек:
- өнім жеткізуге ... ... ... ... ... бар болуы
және олардың дұрыс рәсімделуі;
- жүктелген тауарлы материалдық ... үшін ... ... ... ... ... өзіндік құны үшін Дебиторлармен есеп
айырысужәне искілік мерзімі ... ... есеп ... шығарылған ба? Искілік мерзімі өткен Дебиторлармен есеп
айырысукәсіпорын басшысының шешімімен есептен шығарылады және ... ... ... шотына жатқызылады.
Салық заңында, күмәнді қарыз ол - өнім ... ... ... ... ... және ... ... бері 2 жыл мерзімінде
төленбеген қарыз.
Күмәнді қарзыды есептен шығару үшін кәсіпорында күмәнді қарыз бойынша
резерв ... ... ... ... ... құрудың негізділігін, оларды дұрыс
мақсатқа қолдану және искілік мерзімі ... ... ... ... ... шығарылғандығын тексеру керек. Күмәнді қарыз резерв қозғалысы
және қалпі туралы ақпаратты жалпылауға 1290 «Күмәнді ... ... ... ... [23, ... осы шоттарда шаруашылық операцияның дұрыс көрсетілуін тексеру
керек. Құрылған ... ... ... жазу ... кредиті бойынша
1290 «Күмәнді қарыз бойынша резерв», дебеті бойынша 7440 ... ... ... қарыздарды есептен шығару бойынша шығыстар». Баланстан ... ... ... ... ... ... ол дебеті бойынша 1290
«Күмәнді қарыз бойынша резерв» бөлімшесінің тиісті шоттарында 1211 «Сатып
алушылар мен тапсырыс ... ... ... ... ... Егер резерв құрылған жылдан кейінгі жыл соңына дейі бұл резерв
қолданылмаса, онда ... ... ... ... тәсілімен дебеті
бойынша 7440 «Резервті құру және үмітсіз қарыздарды есептен шығару бойынша
шығыстар» және ... ... 1290 ... қарыз бойынша резерв»
бухгалтерлік жазумен қайта қалпына ... ... ... ... ... ... ... емес пе, және оның
жұмсалмаған көлемі қайта қалпына келтірілген ба екендгін тексеру ... ... мен ... берушілермен есеп айырысу «Алынуға тиісті
шоттар» шотында жүргізіледі.
1210 «Алынуға тиісті ... ... ... ... ... ... ... берушілерге ұсынылған соммалар және IV «Табыс» бөлімінің тиісті
бөлімшелерінің кредиті корреспонденциясында ... тиіс ... ... ... (жіберілген) өнімнің, атқарылған жұмыс,
көрсетілген қызметі үшін есептелінген қосылған құн салығы соммасы, ... ... ... ... 3130 ... құн ... ... корреспонденцияланады. 1210 «Алынуға тиісті шоттар» шоты
кредиті бойынша 1050 «Ағымдағы банктік шоттағы ... ақша ... ... ... ақша ... 1010 «Кассадағы теңгемен ақша
қаражаты» бөлімшелерінің шоттарына ... ... ... 3510 ... ... ... аванстар», 3310 «Жабдықтаушылар мен
мердігерлерге қысқа мерзімді кредиторлық борыш», 3390 «Өзге ... ... ... ... ... дебеттеледі.
Жалпы сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысу аудиті
келесіні белгілеу керек:
- өнімді жеткізуге келісім шарт ... ... ... ... ... ... нақтылығын, ол салыстыру актісімен
расталу ... ... ... мен тапсырыс берушілер қарызы» бөлімше шотының
аналитикалық есебін жүргізу ... ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушілермен есеп айырысу қарызы
бойынша ақпарат алу мүмкіншілігімен ... ету, ақша ... ... келмеген вексельмен қамтамасыз ету, уақытша ақша қаражаты
түспеген банкте дисконтталған вексельдермен қамтамасыз ету керек;
- 1211 «Сатып ... мен ... ... ... мерзімді
дебиторлық берешегі» шотында бухгалтерлік жазудың дұрыс жүргізілуі;
- 1211 «Сатып ... мен ... ... ... ... берешегі» шотындағы аналитикалық есеп жазуларының Бас кітап
пен баланс мәліметеріне сай келуі.
Аудитор баланстың ... ... ... ... ... ... Бұл ... бойынша жыл басына және соңына қалдық, бір аттас 1290
бөлім шоттарының қалдығына сай келу керек. ... осы ... ... Бас ... ай ... ... ... операцияардың
дұрыс көрініс табуын талдау керек.
Сонымен қатар аудитор 1250 ... және ... ... ... ... ... шаруашылық операциялардың дұрыс жазылуын тексеру
керек [24, б.67].
Бұл ... ... және ... ... ... ... ... ақпарат есепке алынады: әкімшілік және ... ... есеп ... ... ... ақша ... ... залалды қайтару; қызметкерлерге берілген қарыз ... ... ... ... ... және ... ... құжаттарды тексеріп,
оларды жинақ ведомістіндегі жазуларды салыстырады. Алдымен аудитор аванстың
кімге берілгенін анықтайды. Іс-сапар бойынша аванстар осы ... ... ... ... ... Тәжірибеде бұндай аванстар жоғарыдағы
кәсіпорынға берілген жағдайлар белгілі.
Кейбір бухгалтерияда қызметкерлерге жасырын түрде шаруашылық және ... ... деп жеке ... ... ... Сондықтан
қызметкерлерді сапарға жіберу туралы іс-сапар куәлігі бар ма, ... ... ... ... ... соммасын төлеуді, есеп беруге тиісті
тұлғалар ... ... ... ... ... ма және ... қаржыны
тапсыратындығын тексереді.
Аудитор аванстық есепке тіркелген құжаттың нақтылығын және олар бойынша
төлеудің заңдылығын тексереді. Керек болса қарсы ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар келесіні
анықтау керек:
1) кәсіпорын басшысы есеп беруге тиісті ақша ... ... ... тізімі бар ма?
2) есеп беруге тиісті тұлғаға нормадан тыс аванс берілмей ма?
3) алдында алған сомасы ... есеп ... ... ақша
берілмегендігін;
4) есеп беруге тиісті тұлға арқылы ... ... ... ... ... ... ... ма?
5) аванстық есепте басшының щығындардың мақсатты ... ... бар ... есеп ... ... ... шығындары есепте уақытында көрсетілгендігі.
Содан кейін аудитор материалдық залалды өтеу бойынша есептің дұрыстығын
тексеру керек. Жетіспеушілік және ұрлау бойынша ... және ... ... ... ... ... ... тексеру керек.
Заңға сай материалдық құндылықтың табиғи жетіспеушілігі ... ... ... ал ... ... нормадан тыс
шығындар жауапты тұлғаның мойнына ... ... ... ... ... ... егер ... жүргізу негізінде анықталған болса
жатқызылады. ... көп ... ... ... ... ... табиғи кемудегі материалдарды инвестиция өткізусіз есептен
шығарады, бұл заң бұзушылығы болып табылады [25, б.43].
Сонымен қатар жетіспеушілік, шығын және ... ... ... ... ... ... ақша қаражаты мен тауарлы материалдық
құндылықтар ... ... ... рәсімделгенін және
есептелгенін, анықталған жетіспеушіліктерді реттеу тәртібін және кінәлі
тұлға табылмаған ... ... ... ... ... ... ... анықталған жетіспеушілік соммасы кінәлі тұлға табылған
жағдайда және оны өтеу сот шешімімен қабылданғанда 1250 ... ... ... ... ... қарызы» шоты дебеттеледі де, «Болашақ
кезең шығындары» шоты кредиттеледі, ал жауапты тұлғадан өтелетін ... ... ... бойынша қысқа мерзімді борыш» шоты дебеттеліп, 1250
«Қызметкерлер және басқа тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... субшоты кредиттеледі.
Аудитор қызметкерлерге кредитке берілген тауарлар үшін ... ... ... дұрыс жүргізілуін тексеру керек. Бұл есеп бойынша 1250
«Қызметкерлер және ... ... ... ... ... шотына
субшоттар ашылады. Бұл субшоттар бойынша аналитикалық есеп кәсіпорының
жұмыскерлері бойынша жүргізіледі. ... ... ... ... ... 1010 «Кассадағы ақша қаражаты» шоты кредиттеледі, ал оларды
өтеу бойынша теріс жазу ... ... ... үшін ... ... ақыдан ұстап қалу үшін
3350 ... ... ... ... ... борыш» шоты дебеттеліп, ... және ... ... қысқа мерзімді қарызы» ... ... ... ... борыш» субшоты кредиттеледі.
1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық борыш» шотының ... ... Онда ... тиіс ... алу ... ... және
бюджеттік емес мекемелерге артық аударылған соммалар; жабдықтаушыларға,
мердігерлерге, көлік мекемелеріне және ... ... ... ... ... құндылықтардың нормадан тыс жетіспеушілігі үшін ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
құнының номиналды құннан асып кету соммасы.
1280 «Өзге қысқа мерзімді дебиторлық борыш» шотының ... ... ... ... есебі жүргізілетін арыз бойынша есеп айырысуды тексеру
керек. Бұл шотта: жабдықтаушылар, мердігерлер, көлік және басқа ... ... ... ... қатар оларға талап етілген айыппұл, өсімақы
соммасы бойынша арыз есебі ... ... арыз 1280 ... қысқа
мерзімді дебиторлық борыш» шотының «Арыз бойынша есеп айырысуы» субшотында
дебеттеліп, 3310 ... мен ... ... мерзімді
кредиторлық борыш» шоты кредиттеледі.
Арыз бойынша есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығы, уақтылығы және негізділігі. Арызды
қанағаттандырмаған жағдайда бұл ... ... ... ... ... ... беру мерзіміне ұсталмау
материалдық құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға арызды талап етудің негізділігі. Арызды
қанағаттандырған жағдайда кінәлі тұлғаларды табу мақсатымен әкімшілік
тексерулер жүргізілді ма, олар ... ... ... ... ... 1280 «Арыз бойынша есеп айырысуы» шоты бойынша бухгалтерлік жазудың
дұрыс жазылғандығын тексеру;
- аналитикалық есептің дұрыс ... ... ... Ол ... ... және әрбір арыз бойынша жүргізілу керек. Аналитикалық есеп
жазуларының Бас кітап пен баланс жазуларына ... ... мен ... қорытындылау аса маңызды емес, олардың
туындау себебін анықтау маңызды. Тәжірибе көрсетьіп отырғандай залалдың
(ақша ... мен ... ... ... ... ... ... өлшеу құрылғыларымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... сақтау
шартының ұсталмауы, олардың цехынан басқа цехқа жіберу-қабылдау ережесін
ұсталмау, олардың сақтығын ... ... ... инвентаризацияның
уақытында өткізілмеуі және оның формалды түрде өтуі. Сонымен қоса ... ... ... ... анықталғандығын тексеру керек. Кейбір
жағдайда залал соммасы саудалық ... алып ... ... бөлшек құны бойынша есептелінеді. Бұл дұрыс емес. Залал ... және ... ... осы ... ... ... Кейде берілген қарыздарды шығынға есепке шығарады. Кәсіпорын
бұндай ... ... ... ... ... ... ... жоқ екендігі жазылған шешімі болған жағдайда жүргізіледі
[26, б.125].
Дебиторлық борышқа «Берілген аванстар» бөлімі де жатады. ... ... сай ... ... ... ... материалдық құндылықтарды,
жұмыс жасау мен қызмет көрсету үшін аванс беруі мүмкін. Тауарлы материалдық
құндылықтарды жеткізу ... ... ... ... ... ... ... өтеуге берілген аванс бойынша ақпаратты жинақтау үшін 1600 «Өзге
қысқа ... ... ... 1610 ... ... мерзімді
аванстар» шоты арналған.
Берілген аванстар соммасы, өнімнің бөлек ... ... ... ақша ... ... шотының корреспонденциясында (1010, 1030 «Ақша
қаражаты» бөлімінің шоттарының кредиті) 3510 «Алынған ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
3510 «Алынған қысқа мерзімді аванстар» ... шоты ... есеп ... ... бойынша жүргізіледі.
Аванс бойынша есеп айырысу операциясын аудитор тексеру кезінде берілген
шот бойынша ... ... ... ... ... ... тексеру
объектілері болып тек бухгалтерлік жазулар ғана емес, ... ... ... келісім шарт болады. Аудитор негізінен ... ... ... пайда болу себептеріне және оған кінәлі тұлғаларға
назар аударады. Қарыз егер екі жақпен расталған ... бар ... ... ... АҚ ... процесі дирекциясы» -нің қызметінің аудиті
Қазақстандағы Халықаралық стандарт аудитінің негізінде және бөлім ... ... ... ... ... құқықтары көрсетілген «Ішкі
аудит бөлімі туралы» Ережесінің негізінде құрылған ішкі ... ... ... ... ... АҚ ... ... дирекциясы» -нің
ішкі бақылау жүйесін бағалау және тексеруге құрылған тәуелсіз бөлімшесі
болып табылады.
Өзінің ... ... ... ... ... ҚР ... ҚР қаржылық нарықты және қаржылық ... ... салу ... ... ... ... ... жарғысын, ішкі
нормативтік құжаттарды негізге ала отырып жүргізеді.
Бөлімнің негізгі мақсаты болып мекеменің алдына қойған ... ... ... ішкі ... ... ... отырып тәуекелдіктің
алдын алу және операцияларды және шарттарды жүргізу тәртібін ... ... шешу үшін ... ... ішкі ... ... нақтылығын және барабарлығын бағалау және
тексеру, әртүрлі тәуеклдікті бағалау үшін өлшеу жүйесі, ... ... ... ... ... және ... кәсіпорынның заң және заң актілерін, несиелік, есептік және басқа да
бақылау саясаттарын, ішкі жоспарларын, тәсілдерні, ... ... ... және ... ... толықтығын, нақтылығын және
уақтылығын бағалау мониторингі;
- электрондық ақпарттық жүйе жұмысының ... және ... ... ... ... бір рет ішкі ... тексеру жүргізеді.
Ішкі аудитті жүргізу кезінде бөлім келесі ... ... ... ... ... міндеті болып кәсіпорынның ҚР заңнамасын, кәсіпорынынң
қызметін ... ... ... ішкі нормативтік құжаттарды ұстануды
бақылау; кәсіпорынның жүргізетін операциялары, оның ... ... ... ақпараттың есепте толықтығын, дұрыстығын,
нақтылығын бақылау; сақтығын қамтамасыз ету; ішкі ... ... және ... ... және ... ... жүйесін жүргізу кезінде келесі элемнттерді тексеру керек:
- ... ... яғни ... ... бақылауға деген жалпы
қатынасын және оның ... ... ... көрсететін қимылдар, шаралар
және процедуралар;
- бақылау механизмы – бөлім бастығымен ... ... ... ... ... үшін ... бақылау тәсілдері мен әдістері.
Бақылау шарттарын тексеру:
- өкілеттіктерді бөлу мен жауапкершілікті жүктеу;
- жұмыс нәтижесін тексеру үшін басшылық ... ... ... ... ... тексеру кезінде анықтау керек:
1. бөлімшенің жұмысын реттейтін нормативтік құқықтық ... және ... ... ... және ... ... барын тексеру.
2. қызметкерлердің қызметтік ережелерінің бар болуын және оларда бөлімшеге
жүктелген функциялар мен талаптардың ... ... ... ішкі ... ... ... ... өкілеттіктер мен жауапкершілікті бөлу;
- операцияларды бекіту;
- активтер сақтығын қамтамасыз ету;
- есептік жазуларды жүргізу және құжаттау;
- одан әрі бақылау ... ... ... ... ... ... ... бекітетін тұлғалардың жауапкершілігі мен өкілеттігін
анықтайтын құжаттармен танысу;
- құжаттарда белгіленген қаралардың бар болуын белгілеу.
Бөлімшелерде есептік жазулардың жүргізілуін және құжатталуының ... ... ... толықтығын тексеру;
- жазуларды және құжаттарды құрудың уақтылығын тексеру;
- құжатайналымын тәртібін жүргізуін талдау.
Кәсіпорынның ішкі құжаттарына сай келіп түскен ... ... ... ... Және ... және шығыс құжаттарды тіркеу
журналының мәліметін ... және ... ... (қаржылық, статистикалық есептілік,
істелген жұмыс туралы есеп) берудің толықтығы және уақтылығын тексеру.
Тексеріс жүргізгеннен кейін аудиторлар ... ... ... есеп»
анықтамасын толтырады.
Есеп айырысуды бақылаудың ықпалды тәсілі дебиторлық және кредиторлық
борыштардың, кірістік құжаттарды ... ... ... ... ... ... құжаттарды төленген құжаттармен салыстыру
болып табылады. Бұл тұрғыдан қарағанда, кірістік ордерлер бойынша алынған
ақшаны сіңіріп ... ... ... ... ... ... төлегенде және төлеушінің қолына құжат беруді тіркеудің жоқтығы
немесе шоттардың төленбеуін атап өту ... ... ... ... ... ... ... келесі кестеде ұсынылған [27, б.84].
Дебиторлық және ... ... ... көбінесе теріс
пайдаланулар жасалады. Дебиторлық борышты көбінесе, кәсіпорын еңбеккерінің
берешегін жедел өндіріп алу теріс ... ... ... ... ... ... Ордерлерді дұрыс тіркеу мен түбіртекті тікелей кассаға
беру, бухгалтерияға ... ... ... ... бақылау
жазбалардың анық сенімділігін арттырады және теріс пайдалануды болдырмайды.
Ақшаны сіңіріп кетумен күресу ең ... ... ... ... ... ... есеп айырысу жүзеге асуын талап етеді.
Кәсіпорындар арасындағы есептесулер әдетте қолма-қол ақшасыз аударым
тәртібімен банктер арқылы жасалады. Банктер арқылы жасалатын есептік және
кредиттік ... ... ... ... Алайда есеп айырысудың
іс-жүзіндегі жүйесі кәсіпорынның (банктің қатысуымен және қатысуынсыз)
теріс ... ... ... ... ... ... негізінен
басшылар, бухгалтерия мен кәсіпорынның қаржы қызметкерлері жасайды. ... банк ... ... өңдеуде жалған жазумен және бұл
операцияларды есептік регистрге жазу сипатында болады. Дебиторлық борыштың
функционалдық аудитінің бағдарламасы келесі 12 кестеде ... ... ... ... ... ... ... процедуралары ... ... ... ... мен |
| | ... |
|1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... ... |
| ... ... мен |жабдықтаушыларды, шот-фактураларды, |
| |дебиторлық борыштың ... ... ... |
| ... ... ... |
|2 ... есеп |Есеп, аудит және ішкі |
| ... ... ... нұсқаулықтар, |
| |оларға төлеуді бақылау ... ... ... ... |
| ... орындауды талдау |1210, 1220, 1230, 1240 және т.с.с. |
| | ... |
12 ... ... |2 |3 |
|3 ... жинау мен |Сатып алушылармен, есеп беретін |
| ... есеп ... ... ... |
| ... ... және ... басқа дебиторлармен есептесулерді |
| |мерзімдер бойынша жіктеу ... ... ... мен |
| | ... салыстыру, дебиторлардың |
| | ... ... және т.б.) |
|4 ... ... жағдайын |Бас кітап, 10 журнал-ордер, 1290 |
| ... есеп ... ... ... ... ... |
| ... өткізу жолымен |аналитикалық есептің 1200 бөлімшесінің |
| |тексеру ... ... мен ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... борышты|
| | ... ... ... ... |
|5 |Күмәнді талаптар бойынша | |
| ... ... ... | |
| |мен ... ... | |
| ... ... | |
|6 ... ... уақтылы |11 журнал-ордер, сатып алушылармен және|
| |өтеудің заңдылығы мен ... ... есеп ... |
| ... ... ... жөніндегі тізімдеме 1210 шоты |
| | ... ... есеп ... |
|7 |Сатып алушылар мен, тапсырыс |Контрагенттермен шарттар, төлем |
| ... есеп ... ... банк ... |
| ... вексельмен |анықтамалық-нормативтік ... |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
|8 ... ... ... алушылармен тапсырыс берушілермен|
| |рәсімдеу мен ұсынудың |шарттар, дебиторларға және т.б. |
| ... мен ... ... |
| ... | |
|9 ... ... |Баланс, 1210, 1220, 1230, 1240, 1250, |
| ... есеп |1260, 1270, 1280, 1290 Бас ... |
| ... ... ... |шоттары бойынша |
| |Бас ... ... | |
| ... ... | ... |Дебиторлық борыштың |Жоғарыда көрсетілген шоттар ... |
| ... ... ... кітап, 11, 7, 8 журнал-ордерлер, |
| |дұрыстығын тексеру ... ... ... есеп |
| | ... ... ... ... |
|11 |Еншілес және басқадай тәуелді |8, 11 журнал-ордерлер, Бас кітаптың |
| ... ... |1220, 1230, 1240 ... ... |
| ... операцияларды ... есеп ... |
| ... көрсетудің дұрыстығын| |
| ... | ... ... ... ... |8 ... Бас кітаптың 1250, |
| |тексеру |1260, 1270, 1280 ... ... |
| | ... аванстық есептер, төлем |
| | ... ... ... кем ... |
| | ... туралы тілек-талап материалдары |
| | ... т.б. ... ... ... ... | |
| ... мен ... | |
| ... айналымдылығын талдау| ...... Д.О. ... ... Алматы, 2007ж. ... мен ... ... ... ... ... пайдалануларды тексеру оларды мынадай сызба бойынша ... ... ... алынған қолма-қол ақшаны иемдену;
2) түскен ... ... мен ... үшін ... шот ... ... ... көрсетпеу;
3) есеп регистрлерінде жиынтықты дұрыс есептемеу;
4) анық емес мәтіндегі шоттар негізінде жабдықтаушыларға ақша аудару;
5) жасанды заңды мен жеке ... ақша ... және ... біз ... бөлімде кәіспорындағы кредиторлармен есеп айырысу
есебінің аудиті және бағдарламасын қарастырамыз
3.2 Кредиторлық берешектер аудиті және ... АҚ ... ... дирекциясы» -нің ... ... ... ... ... ҚР ... ... туралы»
(20.02.2009 ж. №138-ІV өзгертулер мен толықтырулармен бірге) Заңына сәйкес
таңдамалы негізінде жүргізіледі. Олар:
- Кредиторлармен есеп айырысу ... ... ... Кредиторлармен есеп айырысудың тәртібі мен кезектілігін анықтау;
- Есепті мерзімінің аяғына қарай ... ... ... ... ... қарастыру;
- Кредиторлық берешектерді түгендеу нәтижесін қарастыру;
- Кредиторлық берешектер туралы мәліметі бар ... ... мен ... ... көрсетілу тиімділігін бағалау;
- Жабдықтаушылар мен мердігерлерге аванстың есебін тексеру;
- Есептің және алғашқы құжаттардың ... ... ... тексеріс барысында кредиторлық берешектер бойынша ақпараттарға
ерекше назар аударуы керек. Кредиторлық берешек – бұл кәсіпорынның басқа
заңды ... жеке ... ... қарызы. Пайда болу ... ... ... ... және ... болып бөлінеді. Қалыпты
кредиторлық берешек пен кәсіпорынның бизнес-жоспарын ... ... ... іс жүзіндегі формаларымен байланыстыларын ... ... ... ... келмеген акцептелген есеп құжаттары бойынша
жабдықтаушыларға берешек және ... ... өтіп ... ... ... ... ... бюджетпен есеп айырысу бойынша
қаржы органдарына, еңбекті өтеу ... ... ... төленбеген есеп құжаттары бойынша жабдықтаушыларға және ... ... ... ... АҚ ... ... дирекциясы» -нің кредиторлық берешекті
тексерудің басты міндеттері мыналар:
- Берешектердің төлем тәртібі сақталғаннан тексеру;
- Оларды есептеуде қолданылатын бағаның, ... және ... ... ... ... ... ... сомаларының шынайылығын тексеру;
- Есептіліктерді реттеу мен кредиторлық берешекті ... ... ... [28, ... АҚ ... ... дирекциясы» -нің кредиторлық берешек
бойынша тексерістің басты мақсаты ... ... ... ... Ол үшін ... ... Бас ... журнал-ордерлер,
ведемосттердегі және басқа да есеп регистрларындағы жазулармен салыстыруы
қажет.
Кредиторлармен есеп айырысу жағдайында бақылауды ұйымдастыру келісім ... және ... ... ... ... ассортиментте және
төлемдік тәртіпті сақтау үшін жауапкершілікті арттыру ... мен ... ... ... орындауға, кредиторлық берешекті
қысқартуға және ... ... ... ... ... ... береді.
Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысудың бақылауы мен аудиті.
Аудитор 3310 шотын тексерген кезде оның қалдығын 1210 ... ... ... берушілердің қысқа мерзімді ... ... ... салыстыру керек, ал 4110 шотын тексерген ... оның ... ... ... мен ... ... ұзақ ... дебиторлық
берешегі» шотымен сәйкестігін салыстыру керек. Ол жабдық таушылар мен және
мердігерлер мен есеп айырысу ... ... ... қорытуға
арналған:
а) алынған ТМҚ (Тауарлы-материалдық құндылықтар) мен айналымнан тыс
активтер, орындалған жұмыстар мен тұтынылған ... ... ТМҚ, ... тыс ... ... ... әлі
түспеген (фактураланбаған жеткізілімдер) жұмыстармен көрсетілген қызметтер;
б) қабылдау ... ... ТМҚ ... ... тыс активтер;
в) тасымалдау мен тағы да сол сияқты бойынша алынған қызметтер.
Бұл шот бойынша есептеулер ... ... екі ... ... ... ... материалдық құндылықтар, орындалған жұмыспен көрсетілген
қызмет үшін төлемнің дұрыстығын талдау;
2 Жабдықтаушылардан алынған ТМҚ кіріске алудың толықтығын талдау.
Жабдықтаушылар мен ... есеп ... ... бойынша
аудитор бағдарлама жасағанда, ішкі бақылау мен есеп ... ... ... ... да, жүргізілген жұмысқа ... ... ... құжаттардың көшірмелері негізінде қуыным өтініштеріндегі
жабдықтаушылардың кіналарын ... ... ... ... есеп ... тексере келе, өткізілген операциялардың
құжаттық негізделуін анықтау, құжаттардың түпнұсқалығы мен оны ... көз ... ... ... құжаттардың болуына назар аудару,
ал жекелеген жағдайларда – ыңғайласпа тексеру ... ... ... ... керек.
Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу операциясын бақылай
келе, аудитор бухгалтерлік өткізбелерді құрастырудың дұрыстығын ... ... ... есептеліп, оларды өндірістің өзіндік құнына
шаруашылық субъектінің қаржылық нәтижелеріне әсер ететін көптеген қателерді
еспке ала отырып, ... ... ... айрықша назар
аударылады. Кредиторлармен есеп айырысуды бақылау ... 13 ... ... есеп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шот-фактуралар, төлем ... ... бар ... ... ... және ... ... |т.б. ... саны мен ... ... ... ... ... акт, |
|тілек-талаптары ресімдеудің |теміржол станциясы ... ... және ... және ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... кеме |
| ... ... 8 ... |Бас ... және т.б. ... ... ... ... ... актілері, жүк құжаттары, |
|немесе орындалған жұмыспен ... ... ... ... ... толықтығы мен |ордерлер, қойма есебі карточкалары, ... ... ... есебі тізімдемесі, 6 |
| ... Бас ... ... т.б. ... мен ... |Шарттар(сатып алып, бірлекен іс-қызмет ... ... ... ... және ... ... және ... тексеру |мәмілелер, ынтымақтастық, траст және |
| |т.б.) ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... 6 |
| ... Бас ... ... және |
| |т.б. ... ... ... ... ... құжаттары, 5,6 |
|жабдықтаушылармен ҚҚС алып ... ... ... және ... есеп ... ҚҚС ... салық |
|айырысудың дұрыстығын тексеру |декларациясы, Бас кітап және т.б. ... шот ... ... ... ... ... 6 ... тексеру, аналитикалық |журнал-ордер, Бас кітап, баланс, |
|есеп мәліметтердің синтетикалық есеп ... ... ... сәйкестігі | ...... Д.О. ... ... ... 2007ж. ... ... өтіп кеткен берешекті айқындау үшін оның уақытын талдай
келе, мына топтарға құрастырамыз:
а) 1 айға ... 1 ... 3 айға ... 1 ... 6 айға ... 6 ... 1 ... дейін;
г) 1 жылдан жоғары.
Осы уақыттар негізінде аудитор қаржылық – есеп айырысу ... ... ... Осы ... ... ... сәйкестілігіне жасалған
пайымдаулар түпнұсқаның ақтаушы құжаттарға негізделуі және ... ... ... шот фактура, жөнетпе қағаздар, қолхаттар, ... ... ... ... біріктіру ведомостары, материалдық
жауапты және лауазымды тұлғалардың түсіндірмелері және т.б. болуы мүмкін.
Қорытындыда аудитор шот ... ... ... АҚ ... ... ... -нің ... есеп
айырысуды аудиті. Бюджетпен есеп айырысу аудитін ... ... ... ... болып табылады:
- Салық салынатын негізді анықтаудың толықтығы және дұрыстығы;
- Салық мөлшерлемесінің және басқа ... ... ... есептегенде арифметикалық есептің дұрыстығы;
- Жүргізілетін есептеулердің заңдылығы мен ... және ... ... ... ... ... төлем түрлері бойынша есеп беруді ұсынуды
құрастырудың дұрыстығымен өз уақыттылығы;
- Бюджетпен есеп айырысудың талдамалы және ... ... ... Талдамалы және жинақтамалы есептер жазбаларының Бас кітаптағы және
субъекті балансы жазбаларымен сәйкестігі.
«Қысқа мерзімді міндеттемелер» ... ... ... акті жеке бап бар. Оның ... ... үшін мәліметтерді
Бас кітаптағы «Төлеуге жататын корпоративтік табыс ... 3110 ... құн ... 3130, ... ... салығы» 3220, «Әлеуметтік салық»
3150, «Басқа да салықтар» 3190 ... ... ... төлейтін
салықтары бойынша ағымдағы кредиторлық берешегі туралы ақпаратты ... ... ... ... ... ... негізінде салық төлеу
негізі мен салық ... ... ... ... ... ... мен ... ең алдымен тексеруі тиіс.
Корпоративтік салық бойынша бюджетпен есеп айырысуды (Дебет 7710 Кредит
3110) және кейінгі шегерілген ... ... ... 7710, ... ... ҚҚС ... 1420, ... 3130), акциздерге (Дебет 1210,
1280, Кредит 3140), бағалы қағаздармен операцияларға салық, арнайы төлемдер
мен жер ... ... ... ол ... ... ... ... төленген төлемнің дұрыстығымен уақыттылығын тексереді.
Әсіресе, шаруашылық субъектінің салық төлемі дұрыстығын ... ... ... ... ерекше назар аударылады: жер салығы
(Дебет 7110, 7210, 8010, ... 3160), жеке ... ... ... ... 3520), ... ... (Дебет 1620, 7110, 7210, 8010, 8020, ... ... 3150), ... ... ... 7110, 7210, 8010, ... 3180) және
көлік құралдарына салық (Дебет 7110, 3210, 8010 ... 3170) [26,132 ... ... бойынша есеп айырысудың аудиті. Жұмысшылар ... ... ... ... ... ...... нормативтік - құқықтық актілердің сақталуына ... ... ... қалу мен ... ... ... ... жүргізудің
дұрыстығын тексеру болып табылады. Бақылау барысында қолданылатын ... ... 3350 ... еңбекақы бойынша есеп айырысу» шоты
бойынша аналитикалық және ... ... ... ... ... ақы төлеуді есептеу жөніндегі алғашқы құжаттар уақытша еңбекке
жарамсыздық парақтары, ... ... ... ... нормативтік
құжаттар, бұл операцияны реттейтін Қазақстан Республикасы «Еңбек кодексі»,
қызметкерлердің еңбегі бойынша мәселелері жөніндегі әдістемелік ұсыныстар,
олардың орташа ... ... ... ... ... және ... ... еңбекақы төлеу бойынша есеп айырысуларды тексеруді әр
айдың бірінші күніндегі 3350 шоты ... ... ... және ... баланстағы, бір уақытта Бас кітаптағы
жазулармен сәйкестігін анықтаған жөн. Бұл үшін бас ... ... ... ... ... 3350 шот ... ... ведомостының
жиынтық сомасымен кәсіпорын балансындағы көрсеткішімен салыстыру керек.
Сондай-ақ мәліметтерді депозитттерге салынған ... есеп ... ... ... ... ... құжаттардың анық
сенімділігін, толтырылу дұрыстылығын олардың еңбекақы және ... ... ... ... мен ... бойынша нормативтік құжат талаптарына
сәйкестігі тексеріледі [29, б.72].
Еңбекті ... ... ... ... ... тарифтік мөлшерлеме
немесе мәміле шарттарын қолдану дұрыстығы, кесімді еңбекақы ... ... ... және ... көрсеткіштерін орындау, нормалар мен баға
қоюды қолданудың дұрыстығы тексеріледі. Еңбекақы төлеу ... ... ... ... ... ... есебі үшін жауапты
лауазымды адамдардың ... ... бар ... ... ... ... дұрыстығын, құжаттарда тазартып өшірілген
түзетулердің бар немесе жоғын т.б. анықтайды.
Жұмыс уақыты мен нарядтар ... ... ... ... ... жөніндегі алғашқы құжаттарды тексергенде, оларға ойдан шығарылған,
яғни жасанды тұлғаларды кіргізу жағдайлары бар ... ... ... Бұл үшін ... ... ... нарядтарды талдап шығу, нарядтар
мен жұмыс ... ... ... жұмысшылардың аты - жөндерін,
жеке құрам есебінің және төленген сомалар ... ... ... ... ... алғашқы құжатар бойынша қайтадан есептеу ... ... ... бір ... аты ... ... есептеу - төлемдік
ведомостарда қайталануын тексеру де маңызды болып ... ... ... жоқ, аз ... жұмыс істеген адамдарға жазылған
нарядтарға, ... ... ... ... жұмысты қайта жасап, ақауды
жою бойынша нарядтарға ерекше назар аудару қажет және алғашқы ... ... ... ... арифметикалық санаудың дұрыстығына ерекше
көңіл бөлу ... ... одан әрі ... ... ... мыналар болып
келеді:
- Төлемді есептеудің дұрыстығын іріктеп тексеру;
- Жұмыстың қалыпты жағдайларынан ауытқуымен байланысты болатын қосымша
еңбекақыны есептеу тәртібі;
- ... ... мен ... ... ... ақауын құжатпен ресімдеу мен оны төлеу;
- Түңгі мезгілдегі жұмысқа төленетін қосымша еңбекақы;
- Жұмыстан тыс ... ... ... Мерекелік күндердегі жұмыс істегені үшін еңбекақы төлеу;
- Іс жүзіндегі заңды қарастырылған ... ... ... ... төлеу және т.б.) жұмыспен өтелмеген уақытқа төлем ... ... ... ... ... ... есептеу ;
- Еңбекақыдан аударымдардың дұрыс ұсталғандығын тексеру.
Заңға сәйкес еңбекақыдан мыналар ұсталынуы тиіс:
- Зейнетақы қорына аударым;
- Табыс ... ... ... ... ... қате нәтижесіндегі артық төленген соманы беруге;
- Пәтер ақы;
- Баланың мектепке дейінгі балалар ... ... ... ... кәсіпорынға келтірген материалдық зиянның орнын
толтырылуы;
- Ақшалай ... ... ... ... алынған тауарлар үшін;
- Газет пен журналдарға жазылғаны үшін;
- ... үкім ... ... өнім ... үшін.
Жеке табыс салығы Қазақстан Республикасы «Салықтар және бюджетке
міндетті басқа төлемдер ... ... ... ... бойынша
ұсталынады [30, б.125].
Зейнетақы жарнасының ұстауы және қызметкерлердің ай сайынғы еңбекақыдан
10% мөлшерінде ұсталынады.
Қарызға ... ... үшін ... қызметкерлерге ұзақ пайдалану
үшін несиеге тауарларды сату ... ... ... ... ... ... ... келтірген материалдық зиянның
орнын толтыру үшін ұсталым кәсіпорын бойынша ... ... ... ... не ... сот шешімі бойынша атқарылады.
Тексеру қорытындысында мыналарды атқарылады:
- Шығыстарды еңбекке ақы төлеу қорына жатқызудың ... Жеке ... ... ... ... ... өзіндік
құнына жатқызудың дұрыстығы;
- Бухгалтерлік өткізбелерді төлеу қоры бойынша жасаудың дұрыстығы;
- Синтетикалық және ... ... ... ... ... ақы төлеу қоры бойынша бухгалтерлік есеп беру формаларын ... ... 3350 шоты ... ... үкім ... және депозитке салынған
еңбекақы, 8, 10 журнал - ордерлердегі жазбасы, Бас кітап пен баланс ... есеп ... ... ... есеп ... мен ... бизнес жоспарын
орындау барысында немесе есеп ... іс ... ... ... ... ... ... келмеген акцептелген есеп-қисап құжаттары бойынша
жабдықтаушыларға берешек және бюджетке төлемдері өтіп кеткен ... ... ... ... есеп ... ... ... пен есеп айырысу
бойынша қаржы органдарына, еңбекті етеу бойынша кәсіпорын қызметкерлеріне,
мерзімінде толенбеген есеп-қисап ... ... ... және
т.б. мерзімі өткен берешектер саналады.
Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына ... ... ... мына ... ... мерзімді кредиторлық берешек:
4110 - Жабдықтаушылар мен мердігерлерге ұзақ ... ... - ... ... ұзақ ... кредиторлық берешегі.
4130 — Ассоциацияланған және бірлескен ұйымдарға ұзақ ... ... - ... мен ... ... ұзақ ... кредиторлық
берешегі.
4150 - Жал бойынша ұзақ мерзімді кредиторлық берешегі.
4160 - Төленуге тиісті ұзақ мерзімді ... - ... да ұзақ ... ... ... мерзімді кредиторлық берешек:
3310 - Жабдықтаушылар мен мердігерлерге қысқа мерзімді берешегі.
3320 - Еншілес ұйымдарға қысқа мерзімді кредиторлық берешегі.
3330 - ... және ... ... ұзақ ... ... - ... мен ... бөлімшелерге ұзақ мерзімді кредиторлық
берешегі.
3350 - Еңбекақы бойынша қысқа мерзімді берешек.
3360 - Жал бойынша қысқа мерзімді кредиторлық ... - Ұзақ ... ... берешектердің ағымдағы бөлігі.
3380 - Төленуге тиісті ұзақ мерзімді сыйакылар.
3390 - ... да ... ... кредиторлық берешектер.
Кредиторлық берешекті тексерудің басты міндеттері мыналар:
1) берешектердің ... ... ... тексеру;
2) оларды есептеуде қолданьшатын бағаның, тарифтің және ... ... ... ... ... есеп ... сомаларының шынайылығын тексеру;
4) есептіліктерді реттеу мен кредиторлық ... ... ... ... есеп ... жағдайын бақылауды ұйымдастыру
келісімшарттык және есептік тәртіптің нығаюына ... ... ... ... ... үшін жауапкершілікті арттыру ... ... ... ... ... ... ... берешекті
қысқартуға жэне шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... Дебиторлық және кредиторлық берешектер есебін жетілдіру жолдары
Нарықтық жағдай шартында, шоттарды өтеумеу немесе уақытында ... ... Бұл ... ... ... ... ... соғады. Осы
қарыздың бөлігі қаржы-шаруашылық процессінде болмай қоймайды және шақтамалы
мағына негізінде болу керек.
Алғашында Дебиторлармен есеп ... ... құны ... ... ... және ... ... Түскен табыстар мен
келтірілген шығындар қатынасы ... ... ... ... ... есепке алуды талап етеді.
Дебиторлық борышты түзетудің және күмәнді қарызды есептен шығарудың екі
тәсілі бар:
- тікелей есептен шығару әдісі;
- резервті есепке алу ... АҚ ... ... ... ... ... алдын ала
бағаланбайды. Алынуға тиісті үмітсіз қарыздарды есептен шығару ... анық ... ... сай ... ... кезеңде жүргізіледі.
Үмітсіз қарызды есептен шығару бойынша шығындар күмәнді қарыздар шығыны
есебі шотына тікелей есептен шығару тәсілімен есептелінеді.
Бұл тәсіл бір ... және ... ... түскен табыс пен
көрген шығын қатынасы принципінің дұрыстығының бұзылуына әкеледі.
Резервті есепке алу ... ... ... ... ... құру ... ... қарыз
сомасын бағалау үшін екі баламалы тәсіл ұсынылады:
- таза ... ... ... ... ... ... шоттарды талдау тәсілі.
Бірінші тәсіл қаржылық есеп формалары негізінде ... ... ... ... ... көрсету бойынша табыстың есептелінуін
көрсетеді. Есептелінгеннің, бірақ іс-жүзінде ... ... ... ... ... жай ... қорытындысы көлемінде анықталады. Осыдан,
ағымдағы есепті кезеңде, қаржылық есепті құру кезінде ... ... ... ... ... ... ... шығындарды есептеу және
есепке алу керек.
Халықаралық тәжірибеде 90 күн уақыты өткен ... ... ... қарағанда көп дәрежеде күмәнді болып табылады.
Қаржылық есептің халықаралық және ұлттық стандартына сәйкес кәсіпорынға
күмәнді қарыз бойынша резерв құру ... ... құру ... ... атап өттік. Берілген екі тәсілдің ішінен төлем ... ... ... ... ... ... ... кезінде күмәнді
дебиторлық қарыз төлем уақыты 60 күннен асып ... ... ... ... АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» -нің ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Кәсіпорында кредиторлық берешектердің ұйымдастырылуын жақсарту үшін
келесі іс-шаралар ұсынылады:
- дебиторлық және ... ... ... ... ... ... берешектердің ерекше басымдығы кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіреді, ал кредиторлық ... ... асып ... ... ... ... мүмкін;
- келісім-шарттармен жұмысты жоғары деңгейде ... ... ... жұмыстардың, қызметтердің орындалғанынан кейін ғана немесе
алдын-ала төлеу жүйесінен кейін клиенттерді белгілеу;
Кәсіпорынның кредиторлық берешегінің ... ... мен ... ... ... кәсіпорынның кредиторлармен есеп айырысу
қатынастары ... ... ... ... ... қауіп
төндірмейді. Бірақ, кредиторлық берешектердің өсу қарқыны әкімшіліктің есеп
айырысу қатынастарын ұйымдастыруға ерекше көңіл бөлу керектігін ... ... тек ... ... ... қалыптастыру
ғана емес, оны жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады. Бұл ... ... ... ... әсер ... ... ... және
теріс факторларды жою және оң факторларын күшейту бойынша ұсыныстар беруі
қажет.Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... құрастыру маңызды рол ойнауы мүмкін. Қайта құрастыру ... ... ... тәсілі болып табылады.
Елдегі экономикалық жағдайының жақсаруына қарамастан, салық
төлеушілердің ... ... ... Кәсіпорындардың «тұрып қалған»
берешектері қаржылық тұрақтылығының жеткіліксіздігі мен ... ... ... ... ... ... мәселенің
шешілу жолдарының бірі қайта құрастыру болып табылады. Ол мемлекетке ... ... ... ... де тиімді. Қайта ... ... ... ... ... бойынша таратылады, қайта
құрастырылған ... ... ... ... ... өсім ... ... толықтай төлеу барысында есептен шығару мүмкіншілігі бар.
Қайта құрастыру барысында ... ... ... бойынша өсімді
есептеу тоқтатылады, салық төлеушілердің шоттары қайта ашылады, кәсіпорын
мүлкінен арест ... ... ... барысында кәсіпорында жиі өз
контрагенттерімен, бюджетпен, салық ... есеп ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту үшін
қаржылық көрсеткіштерді жақсартуға ... ... ... ... ... Оған ... ... төмендету, меншікті
қаражаттар көзін ұлғайту жолымен, не ұзақ мерзімді қарыздар мен несиелерді
ұлғайту есебімен жетуге ... ... ... АҚ ... ... ... талдауын жүргізу негізінде кредиторлық қарыздарды жақсарту
қажеттігі анықталды. ... ... ... ... ... кредиторлық берешектерді қайта құрастыру;
- өзара есеп айырысулар;
Қарыздардың әр түрін ... ... ... ... Әрбір нақты
жағдайда өткізу ... ... ... ... ... болған
жағдайға байланысты.
Қарыздарды қайта құрастырудың оң және теріс жақтары алдында құрылған
келісім-шарттар шарттарының жағдайына, ... ... ... ... ... көлемі мен түріне, оларды орындау немесе
төлеу мерзімдеріне, кредитордың қаржылық жағдайына, ... ... ... ... және ... ... ... экономикалық
жағдайына байланысты.
Кредиторлық берешектерді қайта құрастыру бойынша келіссөздер
дипломатиялық және ... ... ... ... ... ұйым – қарызгер
жетекшісі мен оның ... ... ... ... ... ... алу ... байланысты.
Әрбір жақ қарызды өтеу мәселесінде басқа ... ... жету ... бір шарттарды қабылдау құқығын береді. Екі жақтың қажеттіліктерінен
есепке алу ... ... өтеу ... ... ... келесілер болуы мүмкін:
1. Қарыздар мен міндеттемелер бойынша талаптардың заңдылығын тану;
2. Өтеу мүмкіншілігін растау.
3. Қарыздар бойынша өтіп кеткен мерзімді анықтау.
4. ... ... ... ... ала ... ... болатын
қарыздарды өтеудің жағдайларын анықтау.
Кредиторлық берешектерді қайта құрастырудың ... ... ... ... ... ... ... және басқа
ұйымдарға қатысты қолданылатын есептесу саясатын ... ... ... ... ... ... мен ... басқару
кезеңдерінде жүргізілетін қарыздар ұйымның берешектерін қайта құрастыру
әдістемесі келесі кезеңдерден тұрады:
1.Кредиторлық ... ... ... және ... ... берешектерін қайта құрудың аса тиімді тәсілдерін
таңдау;
3. Бар міндеттемелерді өтеу және жаңа пайда болған ... ... ... ... ... ... ... құжаттамаларды дайындау және оны
жүзеге асыру.
Қайта құрастыру үрдісін бастау үшін негізгі ереже – ағымдағы ... ... ... ... ... шешімді салық төлеушінің есепке алу орны
бойынша салық органымен қабылданады.
Мемлекеттік бюджетке міндетті төлемдер бойынша ұйымның ... ... ... ... ... ... оған салықтар мен алымдар
бойынша қарыздарды 6 жыл ішінде, өсім мен айыппұлдар бойынша – салықтар ... ... ... ... 4 жыл ішінде теңдей төлеу құқығы
беріледі. Салықтар мен алымдар бойынша берешектер сомасынан ұйым ... ... ... ... үшін ... ... ... мен алымдар бойынша қарызы жоқ ұйымдарға өсім мен айыппұлдар
берешектерді 10 жыл ішінде өтеу құқығы беріледі.
Операцияның ... ... есеп ... тек ... байланысты (бюджетке қарыздарын жабу, ұйымдар арасында,
банктежәне т.с.с.) тауарлы және ... емес ... ... есеп айырысу формаларын ҚР ҰБ бекітеді. Бұл:
- төлем талап-тапсырмаларымен есеп ... ... пен ... ... ... есеп ... ... төлемдер тәртібінде есеп айырысу;
- төлем тапсырмасымен есеп айырысу;
- аударымдар, чектермен және т.б. есеп ... ... ... есеп ... аса ... тәсілін таңдау
маңызды. Төлем тапсырмалары онда ... ... ... ақшаны жіберушіге қызмет көрсететін банк-алушының ақшаны
аударғаны туралы тапсырмасы болып табылады. ... пен ... және ... ... өтеу үшін есеп ... ... ... қызмет
пен тауарға алдын-ала төлем жасаған кезде, аванстық төлемдер жасаған кезде
төлем ... ... есеп ... ... ... міндеттемелерін өтеу болып
табылады. Мұнда үшінші тұлғалар қатысуы мүмкін. Өтелетін міндеттемелер
сомасы екі ... ... ... және ... ... ... өзара есептесу берешектерді қайта құрастыру әдістерінің
кең тараған түрі, ол ... ақша ... ... ақ ... ... мүмкіндік береді.
Ұйымдар арасындағы өзара есептесу тек қана банк ... ... ... ... ... көрсету; әр алуан тауарлармен, өнімдермен
және т.б. ... ... ... ... ... ... алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі уақытта тек «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» ... ... ... ... басқа да меншігіне, өнім өндіру көлеміне, қызмет
түріне қарамастан көптеген кәсіпорынның басты мәселесі – ... ... есеп ... есебін дұрыс жүргізу болып табылады.
Қиын экономикалық дағдарыс, мерзімінде төлемеушілік осы ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың өсуінің себебі бұл ғана емес.
Теориялық негізде, мүліктік қатынастың кәсіпкерлік ... ... ... операцияларды өткізу барысында тек салынған ... ала ... ... ... қосымша табыс табуды болжайды. Бірақ іс-
жүзінде әртүрлі себептерге байланысты кәсіпорын дебиторларынанқарызды өтеп
ала алмайтын ... ... ... ... ... ... қабілеттігінің болмауы. Дебиторлық борыштың өсуі ... ... ... тигізеді, кәсіпорынның қаржылық жағдайын
нашарлатады, себебі дебиторлармен есеп айырысу ол – ... ... ... болғандықтан олар табыс ... және ... ... есеп айырысу кезінде қиын жағдайға қояды. Ал ... ... ... ... үшін айыппұл, өсімақы секілді
болжанбаған ... ... Осы ... ... ... үшін ... беру ... икемді жуйе көп тараған. Осы
жеңілдіктер дебиторлық борыштың ... ... ... ... ақша қаражатын мерзімінде алуға мүмкіндік береді.
Ликвидтілік – кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... тез ... кәсіпорынның қаржылық тәуелділік, қаржыландыру, қаржылық
тәуекелділік коэффицентін анықтай ... ... ... тәуелділік
коэффиценті ол жалдық капиталдың баланс валютасына ... ... ол ... ... ... ... қатынасы, қаржылық
тәуелділік коэффиценті ол жалдық капиталдың меншікті капиталға қатынасы,
«ҚТЖ»ҰК» АҚ ... ... ... -нің ... капитал жоқ
болғандықтан, бұл коэффиценттерді есептей алмаймыз.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... бар болуы емес, ал
оның көлемі, қозғалысы және құрылымы әсер етеді, яғни бұл борыштың қайдан
пайда болғаны.
Біз ... ... ... ... ... мәселені шешу үшін,
қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... ... көрсетіп
отырғандай, қазіргі уақыттағы ... ... ... ... ... есеп ... ... кезінде қаржылық жобалаусыз
болмайды.
- ... ... ... ... ... және ұйымның
қарыздары ретінде баланста бейнеленеді. ... ... ... ... ... ... ҚР АК 268 бабына сәйкес «Мiндеттемеге
сәйкес бiр адам (борышқор) басқа адамның (несие берушiнiң) пайдасына мүлiк
беру, жұмыс орындау, ақша төлеу және т.б. ... ... бiр ... не ... бiр ... ... ... мiндеттi, ал несие берушi
борышқордан өз мiндеттерiн орындауын талап етуге құқылы. ... ... ... ... ... ... қарыздарды талдаудың тікелей міндеттеріне жататындар:
ақша қаражаттарының қозғалысы мен олардың қозғалысы бойынша ... және ... ... ... ... ... қарыздардың құрылымын өтеу мерзімі, қарыздың түрі, қарыздың
тұрақтылық деңгейі бойынша анықтау; мерзімі ... ... ... мен ... ... қарыздардың жалпы көлемінде оның үлесін
анықтау; банк қарыздарын қоланудың дұрыстығын анықтау; ... ... ... мен ... басқа кредиторлармен
есеп айырысулардың дұрыстығын анықтау және ... ... ... бар ... өтеу ... ... және ... аудит бөлімі «ҚТЖ»ҰК» АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» -нің
тәуелсіз ... ... ... ... Олар ішкі ... ... және тексеру үшін құрылған. Негізгі мақсаты: заң талаптарын, ішкі
нормативтік құжаттар талаптарын бұзбай, ... ... ... ... ... ... жүргізілген операцияның тәртібін қамтамасыз ету
және тәуекелдіктің алдын жою.
Ішкі аудит бөлімі кем дегенде жылына бір рет ішкі ... ... Ішкі ... ... барысында ол келесі аудиторлық процедураларды
қолданады: талдау, тестілеу, ... ... ... ... ... ... борыштың баланста
дұрыс көрініс тапқанын тексеру керек. Дебиторлармен есеп ... ... ... есеп ... инвентаризациясы материалдарды
талдаудан бастау керек.
Әрдайым, кез келген себепке байланысты кәсіпорын сатып алушыдан және
басқа да ... ... өтеп ала ... кезеңдер туындайды.
Дебиторлармен есеп айырысу көптеген ... ... ... ... ... ... ... борыштың өсуі кәсіпорынның қаржылық жағдайын нашарлатады,
кейде банкроттыққа ұшыратуы мүмкін.
Сондықтан бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... басты мәселені шешу үшін ... ... ... ... жаңа ... және жаңа ... ... көшуге
байланысты дебиторлармен есеп айырысуесебін дұрыс ұйымдастыру;
- дебиторлық борыштың өсуіне әсер ... ... ... ... ... бері ... ... оның өсуін азайтуға бағытталған
резевті анықтау мақсатында дебиторлық борышты талдау.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту үшін келесілер қажет:
- ... және ... ... ... ... ... ... өсуі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қауіп
төндіреді және ... ... ... ... ... ... монополды тапсырыс берушінің төлемеу қаупін азайту мақсатында тапсырыс
берушілердің санын көбейтуге мүмкіндігінше көңіл бөлу керек;
- ... ... ... есебінің жағдайын бақылау.
Инфляция кезінде төлемнің мерзімін ұзарту, ... ... ... ... ... тек ... ғана ... әкеледі. Сондықтан аванстық
төлем жүйесін кеңейту қажет.
- дебиторлық және кредиторлық борыштың рұқсат етілген түрлерін уақытында
айқындау. ... ... ... және ... ... ... ... бойынша кредиторлық борыш; тұрақты пассив бойынша
нормадан тыс борыш; шығарылған, бірақ уақытында төленбеген тауарлар;
шағым бойынша ... ... мен ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың ... ... ... ... өткен тіркелімдерден басқа
дебиторлық борыштардың есебіне ... ... ... ... ... анықтамалары және тағы да ... ... ... есеп ... ... ... ... сипаттайтын бухгалтерлік есеп стандартында (соның ішінде Америка
Құрама Штаттарының ... есеп ... ... ... жұмысын жүргізу барысында қолданатын барлық банкілері үшін міндетті
ортақ есеп беру ... ... Есеп ... ... ... бас ... ... яғни ол алғашқы құжаттарды
топтастырудың ең ... ... ... ... ... міндетті. Шоттарға ... ... олар ... ... ... ... эпизодтық болып бөлінеді және ... ... ... дебиторлармен есеп айырысу шоттарында
есептелетін сомалардың ... мен ... ... ... ... жүргізілуі қажет, ол ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Мұндағы
басты мақсат - әрбір ... ... ... мен ... ... ... ... дебиторлық борышты есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни сатып ... ... ... ... ... ... ... қашан
сатылғанын тануында. ... ... ... ... тиелуі мен сатып алушыға ... және есеп ... ... тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Яғни, осы жоғарғы тарауларда аталған баптар бойынша кәсіпорындар ... ... ... ... жеке ... ... сомалары
дебиторлармен есеп айырысу болып табылады.
Кәсіпорында ... және ... есеп ... есебінің
ұйымдастырылуын жақсарту үшін келесі іс-шаралар ұсынылады:
- мерзімі өткен қарыз бойынша сатып алушылар есептесу жағдайын үзіліссіз
бақылау;
- дебиторлық және ... ... ... анықтау: дебиторлық
борыштың жоғарылауы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына теріс әсер
етеді және қосымша қаржыландыруды талап ... ... есеп ... ... кредиторлық борыш талдауымен
бірге жүргізу
- дебиторлық және кредиторлық берешектердің ... ... ... ... ... ерекше басымдығы кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіреді, ал ... ... ... асып ... ... төлем қабілетсіздігіне
соқтыруы мүмкін;
- келісім-шарттармен жұмысты жоғары деңгейде ... ... ... ... қызметтердің орындалғанынан кейін ғана немесе
алдын-ала төлеу ... ... ... белгілеу;
Кәсіпорынның кредиторлық берешегінің құрамы, құрылымы мен қарқынын
талдау ... ... ... ... есеп айырысу
қатынастары жалпы қаржылық жағдайдың ... ... ... ... ... берешектердің өсу қарқыны әкімшіліктің есеп
айырысу қатынастарын ұйымдастыруға ерекше ... бөлу ... ... ... ... ... АҚ «Тасымалдау процесі дирекциясы» -нің
көрсеткіштердің талдауын жүргізу негізінде ... ... ... ... ... келесі іс-шараларды қолдану ұсынылады:
- кредиторлық берешектерді қайта құрастыру;
- өзара есеп айырысулар;
Қарыздардың әр түрін қайта ... ... ... Әрбір нақты
жағдайда өткізу ұйымның шаруашылық қызметі нәтижесінде пайда ... ... ... ... оң және ... ... ... құрылған
келісім-шарттар шарттарының жағдайына, қарастырылған айыппұл санкциясына,
қарыздар немесе міндеттемелердің көлемі мен ... ... ... ... ... кредитордың қаржылық жағдайына, бекітілген қайта
қаржыландыру мөлшеріне, елдегі және жергілікті жердегі жалпы ... ... ... ... есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы, 28 ... ... ... Ф.С. ... замандағы бухгалтерлік есеп» Алматы 2008ж.
3. Абленов, Д.О. Қаржылық ... және ... ... ... оқу ... ... Экономика, 2010.- 528 б.
4. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әдішүкіров Р.С. ... ... және ... оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2008.- 832 б.
5. Басқару есебі: оқу құралы / А.К. ... Ә.Қ. ... ... М.С. ... Ә.Е. ... Алматы: Экономика, 2009.- 304 б.
6. Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары.- ... ЖШС ... 2011.- 35 ... Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі.- Алматы: ЖШС "LEM баспасы",
2010.- 27 б.
8. Жақыпбеков, Д.С. ... ... ... салу, салық есебі
мен есептілігін ұйымдастыру: оқу құралы / Жақыпбеков, Д.- Алматы:
Экономика, 2009.-354 б.
9. Жуматов М.К., ... ... ... ... сәйкес
бухгалтерлік есеп: тәжірибе құралы / М.К. Жуматов.- Астана: "Қаржы
жүйесі органдарының мамандарын ... ... ... ... ... орталығы" Акционерлік қоғамы", 2011.- 119 б.
10. Проскурина В.П., Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... / В.П. ... қазақ тіліне бірінші рет аударылған /
аудар. М.К. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM ... 2010.- 374 ... ... В.П., Бухгалтерлік проводкалар / В.П. Проскурина; қазақ
тіліне бірінші рет аударылған / аудырған М.Қ. ... ... ... ... 2011.- 292 б.: ... ... Б.С., ... А.А., Әдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік ... және ... оқу ... ... ... 2008.- ... Оразбекұлы Б. Бухгалтерлік есеп және аудит негіздері: оқу құралы / Б.
Оразбекұлы.- Алматы: Экономика, 2011.- 409 ... ... В.П., ... есеп ... ... ... дейін:
көмекші құрал / В.П. Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған /
аудар. М.К. Акишев.- Алматы: ЖШС "LEM ... 2010.- 374 ... ... В.П., ... ... / В.П. Проскурина; ... ... рет ... / аудырған М.Қ. Акишев.- Алматы: ЖШС
"LEM баспасы", 2011.- 292 б.: табл.
16. Тайгашинова К.Т., Басқару есебі: оқу ... / К.Т. ... ... "LEM", 2011.- 332 ... Халықаралық қаржылық есептілігі стандарттарына сәйкес ... оқу ... / А.С. ... М.К. ... Э.М. Тлеуова, Б.Ж.
Акимова.- Астана: "Қаржы жүйесі органдарының мамандарын даярлау, қайта
даярлау және біліктілігін ... ... ... қоғамы"/ ,
2011.- 393 б.
18. Шарипова, А.Қ. Салық есебі: оқу ... ... ... 2009.- 334
б. Нурсеитов Э.О., Аудит: краткое пособие / Э.О. Нурсеитов.- ... ... LEM", 2011.- 236 ... ... Э.О., ... расчеты: справочное пособие / Э.О.
Нурсеитов.- Алматы: Издательство "LEM", 2011.- 112 ... ... К.Ш. ... есептілігін талдау: оқулық.- Алматы: Экономика,
2011.- 348 б
21. Дүйсембаев, К.Ш. Қаржы есептілігін талдау: ... ... ... 348 ... Анализ и диагностика финансово-хозяйственной деятельности предприятия:
Учебник./ Под ред. ... М.: ... 2009.- 617с.- ... ... Р.Е., ... ... положения организации: учебное
пособие / Р.Е. Джаншанло.- Алматы: Издательство "LEM", 2010.- 76 с.
24. Нидлз Б. И др. ... ... ... ... и статистика, 2007 г., с. И 0-123
25. Дюсембаев, К.Ш. Анализ ... ... ... ... 2009.- 366 ... ... Л.И. ... хозяйственной деятельности в торговле: учебник.-
10-е изд..- Минск: Новое знание, 2009.- 512 с.
27. ... И.А. ... и ... ... 5-е изд.- М., 2010.- 220 ... Теория экономического анализа: учебное пособие / под ред. ... С.В. ... М.: ... 2010.- 239 ... Нурсеитов ЭО., Нурсеитов Д.Э. Международные стандарты аудита: принципы
и практика: Учеб. пособие.- Алматы: Экономика, 2008.- 478с.
30. ... А.Қ. ... оқу ... ... Экономика, 2010.- 288 б.
31. Чернов В.А. Инвестиционный анализ: учеб. пособие для студ. вузов,
обучающихся по спец. ... ... ... и ... «Финансы и
Кредит», «Налоги и налогообложение».
32. Нурсеитов ЭО., Нурсеитов Д.Э. Международные стандарты аудита:
принципы и практика: Учеб. пособие.- Алматы: Экономика, 2008.- ... ... ... на 31 Декабря 2013 г. ... 1) |
| | | | | | | ... ... |  | |  |  | |  ... | | | | | | | ... |  | |  |  |  |  | |  | ... | | | | | | | | | ... адрес |  ... |  |  |  |  | |  | ... | ... | | | | | | | |
| | |43, офис 64 | | | | | | | |
| | | | | ... ... ... |  |  |  | ... ... и их ... |010 |5889003 |2125160 | ... ... ... |011 | |- | ... ... задолженность |012 ... ... | ... |013 |8750231 ... | |
|Текущие налоговые активы |014 |- |50031 | ... ... ... для продажи |015 |- |- | ... ... ... |016 | - |- | ... ... ... |100 ... ... | ... Долгосрочные активы |  |  |  | ... ... ... |020 |- |- | ... ... ... |021 |- |- | ... ... ... ... участия |022 |- |- | ... ... |023 |- |- | ... ... |024 |1631025 |1645258 | ... активы |025 |- |- | ... и ... ... |026 |- |- | ... ... |027 |3125 |3147 | ... налоговые активы |028 |- |- | ... ... |  |  |  |029 |- |- | ... | | | | | | | ... ... |  |  |  |200 |1649125 |1634423 | ... | | | | | | | ... ... |  |  |  ... ... | ... |Код |На ... |На ... | |
| ... ... | |
| | ... ... | ... Краткосрочные |  |  |  |  |  | ... | | | | | | ... ... |  |  |030 |- |  | ... | | | | | | ... по ... |  |  |031 |9300 |28500 | ... по ... ... и |032 | | ... платежам | | | ... ... |  |  |033 |340700 |219450 | ... | | | | | | ... ... |  |  |034 |- |- | ... | | | | | | ... ... |  |  |035 | - |- | ... | | | | | | ... ... |  |  |300 |350000 |247950 | ... | | | | | | ... |  |  |  |  |  |  |  |  | ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... |  |  |040 |  |  | ... | | | | | | ... ... |  |  |041 | | | ... | | | | | | ... ... |  |  |042 | | | ... | | | | | | ... ... ... |043 |- |- | ... ... |  |  |044 |- |- | ... | | | | | | ... долгосрочных |  |  |400 |- |- | ... | | | | | | ... ... |  |  |  |  |  |  |  |  | ... ... |  |  |  |  |050 |103000 |103000 | ... доход |  |  |  |  |051 |- |- | ... ... ... ... |  |052 |- |- | ... |  |  |  |  |  |053 |  |- | ... ... ... убыток) |  |054 |-56850 |-34950 | ... ... |  |  |  |  |055 |- |- | ... ... |  |  |  |  |  |500 |46150 |68050 | ... |  |  |  |396350 |316000 | ... | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | ... имя, | ... | | | |
| | | | ... | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | ... имя, | ... | | | |
| | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... О ДОХОДАХ И РАСХОДАХ ... ... на 31.12.13 года ... 2) |
| | | | | | | | | ... ... |АО «НК» ... «Дирекция перевозочного |
| ... ... ...... | ...... | ... ... ... ... 43, офис 64 ... | |
| | | | | | | | ... ... ... ... отчетный|За |
| ... ... |
| |. | ... |
| |  |  |  ... от ... продукции и оказания |010|9850123 |11671359 |
|услуг | | | ... ... ... и ... |2684443 ... ... | | | ... ... (стр. 010 - ... ... |8987251 ... от ... |040|- |- ... доходы |050| |  ... на ... ... и ... |753268 ... | | | ... расходы ... |3299251 ... на ... |080| | ... ... |090|- |- ... ... / убытка организаций, |100|- |- ... по ... ... ... | | | |
| |  |  | ... ... за ... от продолжаемой|110|1500123 |4933256 |
|деятельности (стр. 030 + стр. 040 + стр. | | | ... - стр. 060 - стр. 070 - стр. 080 - | | | ... 090 +/- ... | | | |
| |  |  |  ... ... от ... |120|- |- ... | | | ... ... до ... (стр. ... |4933256 |
|110 +/- стр. 120) | | | ... по ... ... |140|  | - ... | | | ... ... ... за ... (стр. ... |4933256 |
|130 - стр. 140) до вычета доли ... | | |
| |  |  |  ... ... |160|- |- ... прибыль (убыток) за период (стр. |170|1500123 |4933256 |
|150 - стр. 160) | | | ... на ... |180|- |- |
| | | | | | | | | |
| ... |/ | |
| |ь | | | |
| | ... имя, | | ... | |
| | ... | | | | |
| |Гл. | |/ | |
| ... | | | |
| | ... имя, | | ... | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... түрлі дебиторлар мен және кредиторлармен
Құрылтайшылармен
Әлеуметтік қамтамасыз ету бойынша
Салықтар мен алымдар бойынша
Күмәнді қарыздар бойынша
Ішкі шаруашылық есеп ... мен ... ... да ... бойынша персоналмен
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен
Есеп беруші ... мен ... ... есеп ... ... ... ... келісім шарты, жазылған шот-фактура, ШКО,
ККО)
Жазылған шот-фактураларды, жасалған келісім шарттарды тіркеу тізімдемесі
Есеп регистрлері
Аванстық есеп берулер
Дебет 1200 ... ... есеп ... ... ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 4 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«РПК Бектау» ЖШС-нің шаруашылық - қаржылық қызметі65 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешек39 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
АО «Ютекс» бойынша есеп беру35 бет
Дебиторлық және кредиторлық есептің аудиті63 бет
Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастыру63 бет
Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы70 бет
Қазақстан Республикасының құрылыс нарығы17 бет
Қаржылық есептеме аудитінің процесі7 бет
Бюджетпен есеп айырысудың бақылауы мен аудиті19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь