Прокариоттар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I. Негізгі бөлім
1.1 Прокариоттарға жалпы сипаттама , олардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Бактериялар , олардың классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3 Цианобактериялар (көк . жасыл балдырлар), aрхебактериялар ... ... ... ... 7
1.4 Бактериялардың құрылысы және тіршілік процестері , көбеюі ... ... ... 10
1.5 Вирустардың құрылысы және тіршілік процестері , қасиеттері ... ... ... 18
1.6 Вирустардың шығу тегі. Бактериофагтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
II. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
III. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Тақырыптың көкейтестілігі. Прокариоттарға микроорганизмдер мен көк-жасыл балдырлар жатады. Прокариоттардың мөлшері өте кішкентай, ұзындығы 1—10 мкм. Прокариоттардың эукариоттардан айырмашылығы — олардың айқындалған органоидтері, яғни эндоплазмалық торы, Гольджи жиынтығы, митохондриялары болмайды. Жануарлардың және өсімдіктердің жасушаларында жаксы айқындалған түйіршіктер болады. Олар — нәруыз, май және гликоген сияқты қор заттарынан тұрады. Прокариоттың эукариоттан негізгі айырмашылығы — онда қалыптаскан ядросы және хромосомалары болмайды. Прокариот ДНҚ- сының эукариот ДНҚ-сынан айырмашылығы — мұнда ДНҚ - ның сыртын нәруыздар қаптап тұрмайды және пішіні сақина тәріздес болып келеді. Прокариот жасушаларында мембрана құрылымы болады, олар микроорганизмдердің энергетикалық процестеріне қатысады. Мысалы, көк-жасыл балдырлардың мембрана құрылымында хлорофилл болады және олар фотосинтез процесін жүзеге асырады.
Кейбір микроорганизмдерде мембрана құрылымдары аэробты тыныс алу процестеріне катысады. Негізінен, прокариоттар жасушаның жай екіге бөлінуі арқылы көбейеді, яғни аналық жасуша екі жас жасушаға тікелей бөлінеді.
Зерттеу мақсаты: Өсімдіктер дүниесінің талломды ядроға дейінгі тармағы, дробянкалар бөліміне сипаттама беру.
Зерттеу міндеті: Прокариоттарға, олардың өкілдері: вирустар, бактериялар, көк жасыл балдырларға сипаттама беру.
Зерттеу обьектісі: Өсімдіктер систематикасы
Зерттеу пәні: Өсімдіктер систематикасы
Зерттеу әдістері: Өсімдіктер систематикасынан түсіндіру, сипаттау, тәжірибе, өзіндік жұмыс және бақылауды атауға болады. Ал оқыту құралдарына ақпараттық оқыту технологиялары, электронды оқулықтар, виртуальды зертхана, интернет, өз білімін тексеру тапсырмалары, бақылау және ғылыми әдебиеттер.
Зерттеу көздері: Биологиялық оқулықтар, биологиялық ғылыми жұмыстар.
Зерттеудің ғылыми практикалық маңыздылығы:
• Прокариоттардың жалпы сипаттамасын білу;
• Прокариоттардың эукариоттардан айырмашылығын білу;
• Олардың маңызы мен зиянын түсіну;
• Олардың өкілдерімен танысу;
• Бактерия, вирустардың шығу тегімен, түрлерімен, құрылысымен, тіршілік процестерімен, көбеюімен танысу.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
1. Ә.Ә.Әметов «Ботаника» Алматы 2000ж
2. Ж.Ж.Жатқанбаев «Биология» Алматы 2008ж
3. Н.Шоқанов «Микробиология» Алматы, «Санат» 1997ж
4. Ж.Ж.Жатқанбаев «Биология» 1 том Алматы, 2009ж
5. Мәкенова М. Ботаника курсының практикумы. Алматы, 2000.
6. Мухитдинов Н.М., Бегенов А.Б., Айдосова С.С. «Өсімдіктер морфологиясы мен анатомиясы»
7. Е.Ағелеуов, К.Дөненбаева, К.Агитова, С.Иманқұлова «Ботаника» Алматы, «Санат» 1998ж
8. Абдрахманов О. Төменгі сатыдағы өсімдіктер систематикасының практикалық жұмыстары Алматы 1994ж
9. Гордеев Т.Н. Крукберт В.В. Практический курс растений М. 1986
10. Абдрахманұлы О. Өсімдіктер систематикасы (төменгі сатыдағы өсімдіктер) Алматы 2003
11. Комарницский Н.А., Кудряшов А.В., Уранов А.А. Ботаника (систематика растений) М. 1975г
12. Қуанышева С.Е. Биологияны оқыту әдістемесі Шымкент 2000ж
13. Биология Қазақстан мектебінде. Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал. 2005 жылдан бастап
14. Қайым Қабділрашид. Биология. Анықтамалық көмекші құрал. Алматы, «Ол – Жас баспасы» ЖШС. 2006 ж.
15. Ү.Т.Арықпаева «Микробиология және вирусология»
16. Дарқанбаев Т.Б., Шоқанов Н.Қ. Микробиология және вирусология негіздері. Алматы, “Қайнар”, 1982.
17. Шигаева М.Х. Цзю В.Л. Систематика бактерий – А. КазНУ
18. Тулемисова Ж.К., Касенова Г.Т., Музапбаров Б. Микробиология и вирусология: Методические пособие
19. Т. И. Серебрякова Ботаника с основами фитоценологии. Анатомия и морфология растений : учеб. Для вузов
20. Ж.Жатқанбаев Экология және биология негіздері Алматы 2004ж
        
        Жоспар
Кіріспе................................................................................................................3
I. Негізгі бөлім
1.1 Прокариоттарға жалпы сипаттама , олардың маңызы.............................5
1.2 Бактериялар , олардың классификациясы...................................................6
1.3 ... (көк - ... ... ... ... ... және тіршілік процестері , көбеюі............10
1.5 ... ... және ... процестері , қасиеттері........... 18
1.6 Вирустардың шығу тегі. Бактериофагтар................................................22
II. ... ... ... ... ... Прокариоттарға микроорганизмдер мен көк-жасыл балдырлар жатады. Прокариоттардың мөлшері өте ... ... 1 -- 10 мкм. ... ... ... -- олардың айқындалған органоидтері, яғни ... ... ... ... ... болмайды. Жануарлардың және өсімдіктердің жасушаларында жаксы айқындалған түйіршіктер болады. Олар -- ... май және ... ... қор ... ... ... ... негізгі айырмашылығы -- онда қалыптаскан ядросы және хромосомалары болмайды. Прокариот ДНҚ- ... ... ... айырмашылығы -- мұнда ДНҚ - ның сыртын ... ... ... және ... ... тәріздес болып келеді. Прокариот жасушаларында мембрана құрылымы болады, олар ... ... ... қатысады. Мысалы, көк-жасыл балдырлардың мембрана құрылымында ... ... және олар ... ... ... асырады.
Кейбір микроорганизмдерде мембрана құрылымдары аэробты тыныс алу процестеріне катысады. Негізінен, прокариоттар ... жай ... ... арқылы көбейеді, яғни аналық жасуша екі жас жасушаға тікелей бөлінеді.
Зерттеу мақсаты: Өсімдіктер дүниесінің талломды ядроға ... ... ... ... ... ... ... Прокариоттарға, олардың өкілдері: вирустар, бактериялар, көк жасыл балдырларға сипаттама беру.
Зерттеу обьектісі: Өсімдіктер ... ... ... ... ... ... систематикасынан түсіндіру, сипаттау, тәжірибе, өзіндік ... және ... ... ... Ал ... ... ... оқыту технологиялары, электронды оқулықтар, ... ... ... өз ... тексеру тапсырмалары, бақылау және ғылыми ... ... ... Биологиялық оқулықтар, биологиялық ғылыми ... ... ... ...
* Прокариоттардың жалпы сипаттамасын білу;
* ... ... ... ... ... ... мен зиянын түсіну;
* Олардың өкілдерімен танысу;
* Бактерия, вирустардың шығу тегімен, түрлерімен, ... ... ... ... танысу.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
1.1 Прокариоттарға жалпы ... , ... ... ... ... ... ... және эукариоттар деп екіге бөлуге болады. Бұл ... karion - ... ... ... ... ... грек сөзінен туындаған.
Прокариот ұғымы "ядроға дейінгі", ал эукариот - ... ... анық ... бар" ... көрсетеді.
Прокариоттарды, сондай-ақ, бактериялар деп те атайды. Прокариоттарға көк-жасыл балдырлар, актиномицеттер, ... ... ... хламидиялар жатады.
Прокариоттардың маңызы
Ертеде прокариотты организмдер арқылы өте көп жұқпалы ... ... ... ... халыктың аурудан қырылып қалғаны тарихтан белгілі. Олар -- тырысқақ, ... оба (әр ... ... ... т.б. ... ... осы ... табиғи ошақтары әлі күнге дейін бар. ... ... ... ... ... ... іш өту және сүзек сияқты ауру түрлері адамдар үшін ... де ... ... ішек ... прокариоттар тудырады.
Асқазан, тоқ ішек жаралары және қарындағы ісік, қарып асты безінің ісік ... -- ... ... ... ... таралады. Аурулардың осы микроорганизмдер арқылы тарайтынын 1983 жылы Австралия дәрігерлері Б. Дж. ... мен Дж. Р. ... ... Б. Маршал осы микроорганизм жасушасының себіндісін (культурасын) ... ... ... жасап көрген. Жарты айдан соң ол гастритпен қатты ауырып, әрең дегенде тетрациклин және денол ... ішіп ... және ... аурулары тазалық сақтамаған кезде қол орамал арқылы прокариотты организмдерден жұғады. Сондықтан да қоғамдық орындарға барғанда, қолды ... ... ... ... және шыбын-шіркей, тарақандардан сақтанған жөн. Қазіргі кезде ғылымның жетістіктеріне байланысты, осы прокариоттар ... ... ... ... ... ... жақсы жолға қойылған. Прокариоттардың өзінен өндірілетін биологиялық белсенді заттар -- антибиотиктерді пайдаланып емдеу жұмыстары қолға ... ... ... ... өткен ғасырдың 40-жылдарында микробиолог Александр Флеминг ашты.
Микробтардың қатысуымен әртүрлі антибиотиктер, дәрі-дәрмектер, витаминдер және ... ... ... ... микробиологиялық өндірістер жүздеген миллиард долларға өнімдер шығарады. Прокариоттарды зауыттардың өздерінде тот баспайтын үлкен ыдыс -- ферменттерде есіріп, оларды ... ... ... ... ... облысы Степногор қаласында "Прогресс" атты микробиологиялық зауыт бар. Осы зауыт жылына жүздеген мың тонна витаминделген азық-түліктік ... ... ... ... ... ұлы ... және микробтан жасалынатын ферменттер шығарады.
1 г ... ... 300 ... 2 млрд-қа дейін бактериялар болады. Барлық сыра, шарап, спирт және техникалык өнімдер (ацетон, ... ... ... ... прокариотты организмдерді пайдаланады. Адамзат ертеден-ақ май, ірімшік, әртүрлі сүттен алынатын өнімдерді алу үшін ашытқы ... ... ... ... мен ... үшін (айран, қымыз, шұбат, күрт, т.б.) ашытқы бактерияларын қолданған. Көк-жасыл балдырлар пайдалы прокариоттарға ... Олар ... ... игеріп, оны нәруыз құрамына байланыстырады.
Көк-жасыл балдырларды топыракты биологиялық ... ... үшін ... ... ... шаруалары көк-жасыл балдырларды күріш шаруашылығына пайдаланады. Көк-жасыл балдырлар органикалық заттармен ластанған сулы жерде жақсы өсетіндіктен, олар ластанудан тазартудың ... ... ... ... ... ... жасушаларынан айырмашылығы - олардың генетикалық материалы - сақиналы ДНҚ құрамына ақуыздар кіретін ... ... ... және де ... ... ... белгілі бір қызметтер атқаратын мембраналық құрылымдары болмайды. Бактериялар ... жай ... ... ... ... екі ... ... генетикалық ақпарат алмастыру түрінде жүретін жыныстық көбеюді байқауға болады. Прокариоттар ... ... ... ұсақ болып келеді. Олардың көлемі шамамен 1-10 мкм. Прокариот клеткаларының құрылымы мен химиялық құрамдарында өздеріне тән ерекшеліктері болады. ... ... тыс ... ... ... ... капсула, сілемейлі қап, талшықтар, ворсинкалар) көбінесе беттік құрылымдар деп аталады. Цитоплазмалық мембрана мен цитоплазма протопласт деп ... ... , ... ... (гр. bakterion -таяқша) -- тек ... ғана ... аса ұсақ ... және олар көптеген әр алуан аурулар туғызады. Бактерия - бір жасушалы ағза, көбісі таяқша пішінді болып ... ... ... ... тек ... ғана ... бояғыш заттар кездеседі. Фотосинтез құбылысы жүретін көк - жасыл қызыл түсті өкілдерін ... деп ... ... ... пластидтері қалыптаспаған өте кішкентай біржасушалы ағзалар.
Бактериялар классификациясы
Тiрi дүние ... ... ... ... ... ... ... немесе Бытыраңқылылар (Монера) дүниесiне жатады. Молекулалы - биологиялық зерттеулерге байланысты бактерияларда екi дүние ... ... және ... ... 1991) ... үш ... ... Архебактериялар, Эубактериялар және Оксифотобактериялар (Мамонов және т.б., 1992) қарастырады.
Бактерияларды микроскопиялық ядросы жоқ организмдердiң тобы ретiнде және ескi ... ... бiр ... ... ... ... ... кезде ескiрген. Л.Н. Серавиннiң (1991) пiкiрiнше, бактериялар -- бұл ... ... ... ... ... ... ... бар организмдер, оның құрылысы: процитке, процит отарына, полипроциттерге бөлiнедi. ... ... ... ... организмдерi болып табылады, олар құрылысы және тiршiлiк ету ... ... ... болып келедi:
1.3 Цианобактериялар (көк - жасыл балдырлар), aрхебактериялар
Көк-жасыл балдырлар өте ... ... ... ... ... ... саны 1,4 мың ... болады.
Құрылысы. Бұлар негізінен колониялы және көп клеткалы, сиректеу бір клеткалы, түсі алуан түрлі болып келетін организмдер ... ... ... ... түсі ... әртүрлі мөлшерде болатын әртүрлі пегменттердің: көк-жасыл түсті фикоцианның, хлорофиллдың, каротиноидтардың және қызыл түсті фикоэритриннің орайласып келуімен тікелей байланысты болады. ... ... ... ... ядросы, хроматофорасы1 және клетка шырынына толы вакуольдері болмайды. Клетка қабықшасы негізінен пектиңді заттардан ... және ... ... ... Клетка қуысы цитоплазмамен толтырылған, ол екі қабаттан тұрады: қатты клетка қабықшасына жақын жатқан, мембраналар мен ... ... ... ... ... қабат -- хрома-топлазмадан және ДНК-дан тұратын, түссіз ортаңғы бөлік -- центроплазмадан. Клеткасының құрылысының балдырлардың фотосинтез ... ... ... ... ... ... келуі, көк-жасыл балдырларды дробянкалармен көп жақындастырады. Көп клеткалы көк-жасыл балдырлар әдетте жіп төрізді болып келеді. Жіптерінің ұзындыққа өсуі ... жай ... ... ... жүзеге асады. Жіп тізетін біртектес клеткалардың ішінде гетероциста деп аталынатын біршама үлкен, қабықшалары қалың, клетканың ішін-дегі тірі заттарынан айрылған, ... ... ... өлі клеткалар болады. Көп жағдайда бір клеткалы жө-не жіп тәрізді ... ... өз ... ... ... бөліп шығарады және бірігіп біршама үлкен колония түзеді.
Коректенуі. Көк-жасыл балдырлар автогрофты жолмен қоректенеді. Алайда ... ... ... ... мол ... ... өмір ... байланысты миксотрофты (аралас) қоректенуге қабілетті болып келеді. Яғни ... ... ... ... да өз ... сіңіре алады. Артық қор заттары ретінде гликопротеид (гликогенге ұқсас), ... ... ... ... ... тән ... ... түзеді.
Көбеюі. Көк-жасыл балдырлар негізінен вегететативтік жолмен көбейеді. Бір клеткалы организмдердің көбеюі клетканың бірнеше ұсақ бөлшектерге бөлініп кетуінің, ал көп ... ... ... ... ... өлі ... ... үзіліп кетуінің нөтижесінде жүзеге асады. Жіпшенің вегететативтік көбеюге қажетті участогі гормогония деп аталынады. Арнайы маманданған көбеюі органдары ... ... ... еш ... ... ... ... Жыныстық көбеюі жоқ. Қолайсыз жагдайларда клеткалардан қабықшалары қалың ... ... ... ... қор ... мол болады. Бүл жерде спораларды тыныштық қалыпқакөшкен ... деп ... жөн, ... олар ... ... ... сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына көп төзімді келеді.
Классификациясы. ... ... үш ... ... ... класы, хамесифондылар класы гормогониялар класы.
Хроококкалар класына мына туыстар жатады: глеокапса), микроцистис, мерисмопедия; хамесифондылар класына -- ... ... ... ; ... ... -- ... ... лингвия, анабена носток, толипотрикс , ривулярия глеотрикия.
Таралуы және шаруашылыктағы маңызы. Көк-жасыл балдырлар өте өзгергіш және ... ... ... ... тез ... Олар тұщы және ... ... топырақтың бетіңде, топырақта, жалаңаш жар тастардың бетіңде, қардың астыңда және ыстық қайнар блақтарда да өмір ... ... ... ... ... сулардың көкшіл түске боялуына ("цветение") өкеліп соқтырады (анабена туысы), ал екінші біреулері, шіру процесінің өнімдерін минерализациялап, суды тазартады. Көк-жасыл балдырлардың ... ... ... -- ... және ... ... ... бойына сіңіруге қабілетті келеді. Ностоктың колониясын қоршап тұратын шырышты заттарға, ... ... ... ... бактериялар қоныстанады. Көптеген түрлері саңырауқүлақтармен селбесіп, қыналар түзеді.
2 мың түрге жуық 54 бактериялар тiршiлiк ... Бұл үш млрд жыл ... ... болған өте көне организмдер. клеткалардың пiшiнi ... ... ... ... ... бiржасушалы болуы мүмкiн немесе көпжасушалы жiпше құрайды клетканың жарғақшасы целлюлоза, нуклеин және пектин заттарынан тұрады. Сыртынан ... ... ... тәрiздi сiлемеймен қапталған. Барлық прокариоттар сияқты оларда ядро болмайды. ... ... түсi әр ... - көк - ... ... қызыл және қараға дейiн. Мұндай спектр ерекше пигменттер жинағымен анықталады: олар - ... ... және ... ... ... ... ... арқылы көбейедi.
Тiршiлiк ету ерекшелiгi фотосинтезбен атмосфералық азотты азотфиксациялау қабiлетi болып табылады. Көне дәуiрде Архей заманында атмосфера ... ... ... ... ... ... негiзгi бөлiгi тұщы суларда, ал кейбiр аздау түрлерi теңiздерде мекен етедi Шалшық сулардың қарқынды гүлдеуi цианобактериалардың көбеюiмен ... ... ... ауа ... ... оны ... организмдер пайдалана алатын қолайлы қосылыстарға айналдырады.
Цианобактериялардың маңызы: зат және энергия айналымында үлкен рөл атқарады.
Көк-жасыл балдырлар:
А-оосиллятория; Б-носток; В-анабена; Г-лингвия; ... ... ... ... ... ... үлкейткішпен қарағанда; 3-үлкен үлкейткішпен қарағанда; 4-гетероциста.
Архебактериялар (грекше Archaios -- көне және ... ... ... ... ... ... ерекше, клетканың құрылысы прокариотты болып келетiн микроорганизмдер тобы. Архебактерияның мембрана липидiнiң құрамы, эубактерияда да, эукариоттарда да кездеспейтiн ... мен ... ... ... ... ... ... қабықшасы эубактериядағы муреиннен емес, қышқыл полисахаридтен, ақуыз немесе псевдомуреиннен тұрады. РНК-полимеразасы 9-12 субьбiрлiктен тұрады (эубактерияларда 4-8).
Рибосомаларға оған кiретiн ақуыздың ... ... ... тән. ... ... тән, архебактериялардың генетикалық материалында жүздеп қайталанатын нуклеотидтi тiзбектермен интрондар қатысады. Архебактериялар рибосомды және ... ... ... ... ... бойынша, басқа микроорганизмдерден ерекшеленедi. Архебактериялар зат алмасу типi бойынша, физиологиялық және экологиялық ерекшелiгi бойынша әртүрлi ... оның ... ... мен ... ... мен ... нейтрофилдер мен ацидофилдер кездеседi. Кейбiр архебактериялар (галлобактериялар) фотосинтездiң, жарықты ... ... ... ... ... ... ие.
Архебактериялардың бес топқа жататын (25 тұқым) 40 тан астам түрi бар. Кейбiр зерттеушiлер Архебактерияларды жеке дүниеге, ал басқалары ... және ... ... ... үстi мен ... ... 1977 жылы Л.Маргун мен Д.Ненни (АҚШ) солай атап дүние деңгейiне бөлiп шығарды. Бұл микроплазмаға тән, метантүзушi, аэробты күкiрт қышқылдаушы, ... ... ... ... ... күкiрттi аэробтар мен галафилдер. Архебактериялардың клетка пiшiнi шар, цилиндр, спираль, сәуле, төртбұрыш, қорап ... және т.б. ... ... ... ... сияқты нуклеидтен, эукариоттарға тән мембраналы органелла: митохондрия, ... ... ... эндоплазмалық тордан тұрады. Барлығында клеткалы қабықша, кей түрлерiнде талшық пен фибриллдер болады. Кейбiр түрлерi моноқабатты липидтi ... ... ... ... ... ... ... муреин орнын басқа биополимерлер қышқыл, ақуыз немесе псевдонуклеин құрайды. Оның нуклеиннен ... оның ... ... қышқыл болмайды. 100 градустан жоғарғы температурада дамуы мүмкiн.
1.4 Бактериялардың ... және ... ... , ... - ... ... бiр клеткалы организмдер (құрылымның прокариоттық типi).Бактериялардың тұқым қуалау материялы ... ... ... ... ... нуклеин қышқылымен (ДНК) берiлген. Бактериялардың нуклеин қышқылындағы гендердiң саны адам клеткасындағыдан 500 есе ... ... ... қоршалған. Оның iшiнде сiлемейлi капсуланы, клеткалық қабықшаны, және цитоплазмалық жарғақшаны керуге болады. Клеткалық қабықша муреиннен тұрады. Клеткалық қабықшалардың ... бояу ... ... ... - оң және ... ... деп ажыратады (бұл әдiс зат ғалымы Грамм ұсынған). Грамм оң бактериялардың муреин қабақшасына ... ... - ... және ақуыздардың молекулалары ендiрiлген, ал грамм терiс бактерияларда клеткаларының қабықшаларына ерекше қасиет беретiн муреин үстiнде липидтер қабаты (майтәрiздес ... ... ... бактериялардың плазмалық жарғақшасы клетканың iшiне майысып, фотосинтезбен тыныс алуда қатысатын ферменттердiң негiздерiн құрайды. Бактериялардың цитоплазмасында клетка органоидтарынан тек рибосомалар ғана бар. ... ... тән ... ... ... пластидтер, Гольджи аппараты) бактерияларда болмайды.
Клеткалар бiрiгу ерекшелiктерiнiң түрлерi жағынан бiрнеше топқа бөлiнедi: шар ... - ... жұп ... ... - ... жiп тәрiздес стрептококктар, жүзiм шоғы тәрiздес - стафиллококктар, жiп ... - ... мен ... спиральдi иiрiлген - спириллалар, ұзын, қатты иреленген-спирохеттер.
Бактериялар клеткаларының пішіндері
Жалпы бактерияларды екі топқа бөлуге болады: грамша бояуға оң ... ... және ... ... ... ... ... Бұлайша шектеп бөлу, бактериялардың фиксацияланған клеткаларының қабықшаларын кристаллвиолетпен (кристалды күлгін бояумен) бояуға және препараттарды одан өрі ... ... ... (обработка жасауға) негізделген. Бұл жағдайда иод кристаллвиолетпен қосылып, суда ерімейтін, спиртте немесе ацетонда нашар еритін ерекше бір ... ... ... ... ... ... өңдегенде, түзілген комплекс бактериялардың бір түрлерінің клеткаларының ... ... ... ... де, ... ... Екінші бір түрлерінде комплекс клетка қабықшаларымен тығыз байланысып, жуылмастан сақталады. Сондықтанда мүңдай клеткалардың түсі көк болады. Иод пен кристаллвиолеттің ... ... ... бактериялар, грамша бояуға оң қарайтын (грамположительные), ал ... ... ... грамша бояуға теріс қарайтын (грамотрицательные) болып табылады.
Бактериялардың ... ... ... ... ... негізінде, грамша бояуға оң қарайтын бактериялардың (грамположительные) ... ... көп ... болатындығы және оның салмағының клетка қабықшасының бүткіл ... ... 90% ... ... ... ... теріс қарайтын бактериялардың (грамотрицательные) мурейін комплексі клетка қабықшасының салмағының 5-15% ғана құрайды және бір қабат ... ... ... ... ... борпылдақ белоктік қабат болады, оны өз кезегінде ... жөне ... ... ... тұрады.
Бактериялардың клетка қабықшаларының Грам тәсілі бойынша боялу ... аса ... ... ... болып табылады. Сондықтанда оны бактериялардың түрлерін анықтағанда үнемі ескеріп отырады. Бұл тәсілді алғашқы рет 1884 жылы неміс ... К. Грам ... ... ... мен ... жағынан бактериялардың өсімдіктер мен жануарлардан айқын айырмашылығы болады. Бактериялардың клеткаларының көпшілігінің сыртын кілегейлі сауыт қаптап тұрады. Мұңдай сауыттың болуы ... ... ... ... етеді және олардың ауыру таратқыштық (жұқтырғыштық) қабілетін күшейте түседі. Қысқасы ... ... ... ... ... өсерінен сақтап тұратын жабын, сонымен бірге ол клетканы кеуіп қалудан сақтайды. Сауыт пен клетка қабықшасының астыңца цитоплазмалық мембрана орналасады. Ол ... ... ... өтіп митохондридың, эндоплазматикалық тордың, гольджи аппаратының қызметтеріне (функцияларына) ұқсас қызмет атқаратын мембраналық комплекс түзеді. Сонымен ... ... ... ... клетканың ортасына қарай өтіуінің нәтижесіңде мембраналық структуралар пайда болады, ... ... ... ... пигменттер болады. Соңғылары а,Ь,с,й бактерия хлорофилдері мен каротиноидтар түріңде берілген. ... ... ... бұл ... ... мен ... сатыдағы өсімдіктердің пигменттерінен айырмашылығы болады (Е.Н. Кондратьев, 1972). ... ... ... ... заттар болады, олардың құрамында мынадай артық қор заттары жиналады: ... ... ... ... бірге көптеген бактериялар фосфорды жартылай фосфаттардың түйіршігі түріңде және қарапайым күкіртті бойына ... ... ... ... ... қозғалыс органоидтары талшықтары болады.
Спораның түзiлуi тек кейбiр бактерияларға ғана тән, мысалы клостридиуль бациллалары.
Бактериялардың қоректенуі. ... ... ... қарай автотрофты және гетеротрофты деп негізгі екі топқа бөлуге болады.
1. ... ... ... көп ... олар ... емес заттарды синтездеуіне қарай фототрофты және хемотрофты болып бөлінеді. Фототрофты - бактерияның ішіндегі ең мадыздысы пурпурбактериясы. ... ... ... өсімдіктер сиякты тіршілігіне жарықтың энергиясын пайдаланып, ауадағы көмірқышқыл газын өзіне сіңіреді де, ауаға бос оттегін ... ... ... өзіне керекті көміртегін ауаның құрамындағы көмір қышқыл газынан алады.
Хемоттрофты бактерияларға лептотрикс (темір бактериясы), беггиотоа ... ... ... Олар ... ... ... газынан көміртегін сіңіру үшін күрделі органикалық заттардың ыдырауының нәтижесінде және органикалық емес заттарды тотықтырғанда босайтын химиялық ... ... ... ... ... өте көп. Олар паразиттік не сапрофиттік тіршілік етеді. Жалпы бактерияларда паразитизм өте кең ... ... ... ... ... ... ... өмір сүретіндері де кездеседі. Адамға жұқпалы аурулар тарататын бактерияларға обаны (чуманы), туберкулезді, холераны, дизентерияны, дифтерияны, ... және ... ... ... ... Ұсақ ... организмдерді ұстап алатын жыртқыш бактерияларда болады. Ал сапрофиттері өлі органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің қалдықтарында).
Жалпы бактериялар қанша майда болғанымен өте обыр организмдер. ... ... ... ... ... өз ... 20-30 есе ... азық қортады.
Бактериялардың тыныс алуы. Тыныс алу ерекшеліктеріне ... ... ... және ... деп бөледі. Көпшілік бактериялар аэробты организмдер, олар ... бар ... өсіп ... ... ... ... жоқ ... өмір сүреді және олардың көпшілігі паразиттік тіршілік етеді. ... ... ... үш түрлі жолмен көбейеді: вегетативтік, жыныссыз және жынысты. Вегетативтік көбею ... ... жай ... бөлінуі арқылы әрбір 20-30 минут сайын қайталап жүріп отырады. Бұл процесс әдетте ... ... ... ... ... ... екі есе ... жағдайда жүреді. Бактериялардың аздаған түрлері бүршіктену арқылы да көбейеді.
Жыныссыз көбеюі спора түзу ... ... ... ... ... ... ... ДНК-ның молекуласының айналасында цитоплазманың тығыздалуының нәтижесінде қалың қабықпен қапталған эндогендік споратүзеді. ... ... өте ... ... және ұзақ ... бойы тіршілігін жоғалтпайды (20-30 жыл бойы, кейде одан да көп жыл). Бактерияларда жақын уақыттарға дейін ... ... ... ... ... Тек ... ... жүргізілген зерттеулердің, әсіресе генетикалық талдаудың (анализдің) негізінде ... ... ... ... ... Ол екі ... бір-бірімен тікелей түйісуінің нәтижесінде жүреді. Мұндай клеткалардың бірінен ... ... ... ... ... ... өсінді (көпірше) пайда болады, ол арқылы аталық ... ... ... ... ... ... атқаратын клеткаға) өтіп құйылады. Мұны капуляциялық процесс деп атайды.
Бактериялардың табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы
Бактериялар табиғатта заттар ... ... Олар ... күрделі заттарды минералды (өте жай) заттарға айналдырып, өсімдіктің пайдалануына жарамды етеді. Бактериялар ... жер ... аз ... ... ... ... өсімдіктердің қалдықтары жауып кеткен болар еді. Түптеп келгенде, оның өзі неше түрлі ... ... ... жер ... ... ... ... әкеліп соққан болар еді. Бактериялардың көмегімен органикалық заттардың ыдырауын шіру деп атайды. Шіру процесі барлық жерлерде жүреді, және шіру кезінде ... ... ... ... ... газдар (индол, күкіртті сутегі, метан жөне т.б.) ... ... Шіру ... ... азот ... ... орын алады жөне аэробты жағдайда жүреді. Топырақтың шіріткіш бактериялары жерді жануарлардың өлекселерінен және өсімдіктердің, басқа органикалық заттардың ... ... ... ыдыраған заттарын жалпы заттар айналымына қатыстырады. Шіри бастаған заттарда бактериялардың жаппай ... ... ... ... ... ... туғандықтан болады, бұл жағдайда бактериялардың спорасы айналаны қоршап тұрған ортадан шіри бастаған денеге түседі. Ауыл ... ... ... топырақ бактериясының маңызы ересен зор. Топырақтың құнарлылығы осы бактериялардың ... ... ... ... ... ... ... бактериясы бүршақ тұқымдас өсім-діктердің тамырларыңда түйнек түзеді. сияқты ауадағы бос ... ... ... оны ... ... ... айналдырады. Мұндай жердің топырағы өдетте құнарлы келеді. Сол ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдаланады.
Кейінгі кездерде геологиялық барлау жүмыстарында бактерияларды пайдаланады. Мысалы, темір бактерияларының тіршілігінің нәтижесінде, рудалы жер қабаттары пайда болған.
Күкірт бактериялары ... ... Қара ... ... және Азов теңіздеріңде әр түрлі органикалық заттардың шіруінен балшықты қоспалар түзілген. Оның суының қол-аяқ ауруларын емдейтін шипалық қасиеті бар. ... ... ... жер бетіңдегі тіршілік дәл қазіргі деңгейге көтеріле алмаған ... еді. ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Бұлардан басқада бактериялардың адам өміріңде пайдалы жақтары көп. ... ... ... ... ... органикалық заттарды анағұрлым қарапайым қосылыстарға ыдыратады. Азотсыз қосылыстардың бактериялар арқылы айрылуы немесе ... ашу деп ... ... ... түрі бар: сүт қышқылды ашу; май қышқылды ашу; сірке қышқылды ашу және т.б. Осылардың ішінде сүт қышқылды бактерияны ... ол ... ... ... ... ... айран ашытуға, қымыз ашытуға, сыр жасауға, ірімшік жасауға, құрт жасауға т.б. Мал азығын сүрлеуде осы сүт қышқылды ... ашу ... ... Алайда бактериялардың пайдалы жақтарымен бірге зияңды жақтарыда аз болмайды. ... ... және ... болатын жұқпалы ауыруларды осы бактериялар туғызады. Оларға чуманы, түберкулезді, холераны, дизентерияны, дифтерияны, менингитті және басқаларды ... ... ... тамақ өнімдерінің бұзылуы: еттің, балықтың, жұмыртқаның, колбасаның, ... ... ... ... ашуы ... ... тікелей байланысты. Мұндай бұзылуды болдырмау мақсатында өртүрлі ... ... ... ... (0°С ... ... ... 2) сірке қышқылымен тағамды мариноват ету; 3) түздау; 4) ... қант ... 5) ... және ... 6) ... температурамен өсер ету. Мысалы спора түзбейтін бактерияларды жою мақсатында, жарты сағат қайнату, немесе оларды 65°С дейін қыздыру жеткілікті болады. ... ... ... 120°С ... ... ... ... бактериялар
Микроорганизмдердiң адам үшiн маңызы зор: бiрiншiден, олар биосферада үлкен рөл атқарады және екiншiден, оларды ... ... ... қажеттi мақсатта қолдануға болады.
Адам барған сайын бактерияларды кеңiнен қолдануда. Бұл қазiргi ... ... ... және биотехнологияның пайда болуының алғы шарттары. Осыған қарамастан, бiз ... ... ... ... ... қоректi заттар мен энергия көзiнiң алыну әдiсiнiң түбiрiмен өзгертетiнiне сенiмдiмiз. Биотехнологияның өркендеуi көп ... ... ... ... ... ... кез-келген организм генiмен, соның нәтижесiнде, айналымға қатысуға еркiн мүмкiндiк алдық. Осылай гендiк инженерия пайда ... ... ... ... ... Азот ... келесi бактериялар қатысады:
а) азот түзушi бактериялар, ... ... ... ... мысалы Azotobacter, немесе симбионттар, мысалы Rhizobium;
б) нитраттаушы бактериялар, органикалық қосылыстарда байланысқан азотты (мысалы, ... ... ... ... ... ... нитраттайтын бактериялар, мысалы Thiobacillus, яғни нитратты бос азотқа айналдырады.
Ағын суларды тазарту
Тазартушы құрылыстардағы бактериялардың рөлi, ... ... ... де, олар ... ... ... ... еритiн зиянсыз бейорганикалық қосылыстарға айналдырады. Күнделiктi ағын суларды алдын ала арнайы қоймаларда сұйық бөлшек пен құмды тұнбаға бөледi, және ... ... оны, ... және ... ... ... ... бiрнеше кезеңмен қайта өңдейдi. Анаэробты бактериялар түзетiн ... ... ... құрылыстардың жұмыс iстеушi механизмдерiнде жанармай ретiнде қолданылады.
Тазартудан ... ... ... ... ... ... және зиянсыз органикалық және бейорганикалық заттар мен микроорганизмдерден ... ... ... ... мен ... ... егер ... ауыр металмен ластанбаса, тыңайтқыш ретiнде қодануға болады.
Симбиотикалық ... ... мен ... ... ... ... алмайды, себебi целлюлоза ферментi жоқ. Шөппен қоректенушi ... ... ... массасын жасунық құрайды. Бiрақ олардың iшектерiнде, жасунықтарды қорытатын симбиотикалық бактериялар мен қарапайымдылар тiршiлiк етедi. Қояндарда ... ... ... iшекте және құрт тәрiздi өсiндiде, ал сиыр мен ... - ... ... етедi. Жанама түрде бұл бактериялар адамға да қызмет етедi, себебi адам үй жануарлар етiн қорек ретiнде қолданады.
Адамға ... ... ... ... ... бар. ... көптеген бактериялар тiршiлiк етедi, адамның терiсiнде тiршiлiк ететiн бактериялар патогендi организмдерден қорғайды.
Ашудың өндiрiстiк процестерi
Көптеген пайдалы органикалық ... ашу ... ... ... және адам оны мыңдаған жылдар бойы қолдануда. Ашу заттары келе-келе қорек пен жанармайдың жаңа көзi ... ... ... келуде. Бұл сұрақпен көптеген ғалымдар мен техниктер ... ... ... ... сүттi қант лактоза сүт қышқылына дейiн ашиды, ал қышқыл сүт ақуызды казеиндi ұйытады. ... бен ... ... ... қоюларды сұйық сарысудан бөлiп алып, бактериялар мен ... ... ... әр түрiн алу үшiн әртүрлi микроорганизмдердi қолданады, ... Reggepgi ... -- тың ... ... арқылы алады. Сүтқышқылды стрептококтар қаймақты ашытып, сары майға тән дәм мен иiс бередi. ... ... ... ... ... ... ашытуда, әртүрлi тұздаулар мен маринадтарды алуда қолданады.
Адамға зиянды бактериялар
Бактериялар адамға екi жағдайда зиянды ... ... ... егер ... шаралар қолданбаса сапрофиттi бактериялар ас, азық - ... ... ... азық - ... ... ... ... және экономикалық жағынан пайдасыз тәсiлдерi. Екiншiден, бактериялар аурулардың қоздырғышы болуы мүмкiн: бұл әсiресе жануарларға қатысты. Адамдарда, үй жануарлары да ... ... ал ... ... егiстiктерде зардап шегедi. Аса тараған бактериалды және вирусты аурулар инфекцияларының таралу тәсiлдерi ұқсас болғандықтан, бұл ... ... ... ... аса қауiптi ауруларына сальмонеллез жатады. Өсiмдiктердiң бактериалды ауруларынан жемiс өсiмдiктерiнiң галлдары және алма ағашпен алмұрттардың бактериалды күйiгiн тудыратын ... ... және Erwinia ... - мен ауруларды атап кетсе болады.
Инфекцияларды таратушылар
Таратушы - бұл инфекцияны тарататын кез-келген тiрi организм. Ол ... ... ... ... ... деп ... ... алады. Мысалы, бүргелер тиф және оба (бубонды оба немесе ) сияқты бактериалды аурулардың тасымалдаушысы, ал ... ... ... ... вирусы бiр жануарда сақталып таратылады, мысалы итпен немесе жарғанатпен а) ... мен және б) ... Бұл ... ... ... ... ... алатын тасымалдаушы екiншi қожайын ретiнде шыға алады. Насекомдар ауру қоздырғыштарын денесiнiң сыртқы ... ... ... ... шыбындар тырысқақ, дизентерия сияқты iшек ауруына шалдыққан адамдардың ... ... және ... ... ... ... бұл аурулардың қоздырғыштарын денi сау адамдар пайдаланатын азық - түлiктерге ... ... ... ... қорыту жолдары инфекциялық ауруларға шалдыққанда қоздырушылар нәжiстерге түседi. ... ... бұл ... ең ... үш таралу жолы қарастырылады:
Су арқылы -- Тырысқақ, дизентерия сияқты аурулар жұғады. Егер гигиена мен ... ең ... ... ... ... ... нәжiстерi тiкелей ас суларының көздерiне түседi немесе өзендерде жинақталады. Осындай ... бұл ... ... ... ... тарайды.
Ас арқылы. Ас азық - түлiктерi таза емес суда жуылса, кiр қолмен ұстаса немесе оған шыбындарды қондырса ... ... ... Кез - ... заттар тiкелей кiрленудiң немесе дұрыс емес қолданудың ... ... - ... ... ... ... қолдан қолға бергенде, ауру астарлап айтқанда тасымалданады.
Тiкелей ас арқылы тасымалданатын қоздырғыштар толығымен пiсiрiлмеген немесе қуырылмаған ет, жиi ... ... ... ... Бұл етке ... ... ... нәтижесi. Ботулизмдi қоздыратын бактерия - Clostridium botilinum. Бұл ... ... ... алып ... ... ... токсинi белгiлi токсиндер iшiне улылығы ең жоғары (тышқанның өлiмiне 5-105 мкг дозасы жеткiлiктi). Бұл ... ... бай азық - ... ... ... ет ... ... дамиды.
Жаралардың ластануы
Тасымалдаушы - жануарлардың шағуымен тасымалданатын инфекциялардан тыс, жараларға аурушаң бактериялардың түсуiмен байланысты ... ... ... ... Ең алдымен бұл iрiңдеу және сiреспе сияқты терең жарақаттардың инфекциялары. Екi ауруда әдетте жараға топырақтан түсетiн Clostridium - ның әр ... ... ... ... ... мен күйген жерлер стафилококктармен және стрептококктармен инфекцияланады.
Сүттегі бактериялардың ... сау ... және одан ... ... ... даусыз бактериялар түседi бұл қанша гигиена шарттарын сақтаса да болатын нәрсе. Әдетте жаңа сауылған сүттегi бактериялардың ... ... үшiн ... салқындатады, өңделмеген шикi сүттi ... яғни ... ... жою үшiн ... ... алады. Соның өзiнде көптеген патогендi емес ... тiрi ... ... сүттегi құрамы мынадай +15 +30 С- де Streptococcus lactis ... ... және ... ... ... ... оған қоса ... қа ұқсас бiрақ ұшында iсiнетiн таяқ тәрiздi клеткалары бар коринеморфты яғни шоқпар тәрiздi ... ... ... ... ... ... lactis 10 C-те ... дамиды, бiрақ 40 С жоғары температурада оның дамуы тоқтайды, 30-40 С - те ... ... lactis ... әр ... және ... ... бациллалары басымдылық танытады Мысалы, Е coli, Streptococcus lactis және Lactobacillus сүтқышқылды ... ... ... ... ... ... бұл бактериялар лактозадан сүт қанты жиналып ... ... ... сүт ... ... ... lactis және ... құрайтын колониялар аса үлкен емес колонияның максималды диаметрi бiрнеше миллиметрден аспайды, пигменттелмеген және ... бор түсi ... ... lactis түзу ... бар ... ... құрайды. Егер қорек агарына майдаланған кальций карбонатын салса колония маңында сүт қышқылы кальций ... ... ... ашық ... ... болады. Стрептококктер сүтқышқылды өнiмдердi алуға ... ... ... ... ... ... айырмашылығы жоқ, Lactobacillus клеткалары таяқша тәрiздес болады, ... ... ... ... ... бетi бұдыр текстуралы, ал шеттерi формат дұрыс емес болады.
Сүтте басқа да бактерияларды табуға ... ... ... ... ... ететiн Alcaligenes (грамтерiс) туысына жататын таяқшаларды. Мак-Конки агарында оларды колония айналасындағы сарғыш зоналар ... ... ... ... ... және ... ... , қасиеттері
Төменгі сатыдағы өсімдіктердің вегетативтік денесін таллом, немесе слоевище деп атайды. Таллом бір клеткалы, калониялы , клеткаланбаған, ... ... ... ол ... және ... ... ... (сабаққа, жапыраққа, тамырға). Жыныстық жолмен көбею органдары (мүшелері) - оогонилері жөне антеридилері бірклеткалы болады. Түрлерінің саны жағынан және ... ... - ... ... таралуына қарай төменгі сатыдағы осімдіктер бірінші орында тұрады.
Төменгі сатыдағы ... ... ... минералдық заттарменде қоректене алады. Органикалық заттармен тек гетеротрофты организмдер (бактериялардың ... ... ... ал ... ... автотрофты организмдер (негізінен балдырлар және қыналар) қоректенеді. Төменгі сатыдағы осімдіктердің алғашқы екі ... ... ... ... сол, ... клеткаларының арасында цитоплазмалық байланыс болмайды (плазмодесмасы жок), клеткалары тек механикалық тұрғыдан ... ... ... ... көп ... аса үлкен, мөлшері 30-35 см болатын бір ғана ... ... ... микробиология тарихында орыс ғалымы Д. И. Ивановскийдің алатын орны ерекше. Ол XІX ғасырдың ... ... ... ... ... ол ... қоздырғыштары бактериялардан да ұсақ тіршілік иесі екенін тапқан. Д. И. Ивановский ауруға шалдыққан жапырақты жуып, ол жуындыны ... ... ... ... одан өтіп ... Осы ... темекіге жұқтырғанда, оның жапырағы қайтадан сарғайып, ауруға ұшыраған. Зақымданған темекі жапырағын үлкейткіш құралдармен тексергенде кристалдар байқалған. ... 1935 жылы ... ... У. ... бұл ... темекі теңбілі вирустарының шоғырланған жиынтығы екенін тапты.
XІX ғасырдың соңында Д. И. Ивановский ашқан өте ұсақ ... ... ... ... ... (лат. vīrus - ) - тірі ... ішіндегі жасушасыз тіршілік иесі. Олар рибонуклеин қышқылынан немесе дезоксирибонуклеин ... ... ... сондай-ақ ферментті нәруызбен қапталған қабықшадан - ... ... Бұл ... вирустың құрамындағы нуклеин қышқылдарын сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан корғайды. Кейбір вирустардың құрамында нуклеин қышқылдарынан басқа көмірсулар, май текті заттар, биотин (Н ... және мыс ... ... ... тек тірі ... өніп-өсіп көбеюге бейімделген. Электрондық микроскоппен 300 мың есе үлкейтіп қарағанда, оның пішіні таяқша тәрізді, жіп тәрізді немесе іші қуыс ... ... ... дәлелденді. Вирустар тірі организмдердің барлығын уландырады. Қазіргі кезде вирустардың жылы қанды омыртқалыларды уландыратын ... ал ... ... ... ... түрі белгілі болып отыр.
Вирустардың құрылысы мен іс-әрекетін темекі теңбілі ауруын мысалға алып қарастырайық. ... ... ... ... ... хлоропластарды зақымдайды. Осының салдарынан жапырақ тақтасы бүрісіп, шиыршықтанады. Сонымен қатар тостағанша, күлте жапырақшалары да өзгереді. ... ... ... ... ... 9-11 күннен кейін сарғая бастайды.
У. Стенлидің дәлелдеуі бойынша, темекі ... ... ... алты қырлы кристалл пішінді шоғыр түзеді.
Бактерияларды зақымдап, ерітіп (лизис) жіберетін вирустарды бактериофагтар деп атайды. Бұларды ... рет 1915 жылы Ф. ... ... ... ... ... пішіні итшабаққа ұқсайды. Олардың денесі - басы, құйрығы және іші қуыс тармақталған базальді түтікшелерден ... ... ... нәруыз қабаты қаптайды, ішінде ДНҚ немесе РНҚ ... ... ... 40 нм, ал ... 20-22 нм-ге тең. ұшы - нәруыз молекуласынан тұратын қуыс түтік.
Бактериофагтарды алғаш рет 1915 жылы ... ... және ... Ф. ... сипаттап жазғандығы белгілі. Бірақ бұл тіршілік иесі ерте кезден зерттеле бастаған ... ... ... ... бактерияларды ерітіп жіберетін бактериофагтарды 1898 жылы орыс микробиологі Н. Ф. Гамалея алғаш рет ... Іш ... ... ... ... ... 1917 жылы ... бактериолог Д.Эрелль (Ф. д'Эрелль) байқаған.
Зерттеушілер осындай көзге көрінбейтін ... ... ... ... жазды да, оларды бактерия немесе деп атады.
Бұдан кейінгі зерттеушілер басқа бактерияларды ... ... ... ... ... бар ... анықтаған болатын. Олар ауру қоздырғыш бактерияларды ғана жоймай, пайдалы түрлерін де жояды. ... ... ... ... және ... ... көп зиян ... Мысалы, олар пайдалы сүт қышқылы бактерияларын ерітіп жіберіп, алынған сүт тағамдарының сапасын төмендетеді.
Вирус ұғымы 1899 жылы ғылымға ... рет ... ... ... ... енгізді. 1935 жылы америкалық вирусолог Уэнделл Стэнли ... ... ... ... ... Осы ... сау ... өсімдігіне енгізгенде, ол теңбіл ауруымен ауыратынын дәлелдеді. 1898 ж. неміс ғалымы Фридрих Лефлер сиыр аусылының ... ... ... ал 1911 жылы америкалық ғалым Фрэнсис Роус тауық саркомасының ... ... ... ... ... жылы ... жануарларда ауру тудыратын вирустардың бес жүздей, ал өсімдіктерде үш жүздей түрі белгілі. Кейбір қатерлі ісік ... ... ... адам мен ... ... микрофлорасы қалыптасады. Вирустардың пішіні әр түрлі (мысалы, таяқша, иілгіш жіпше тәрізді, сфералық, көп қырлы, тағыда басқа). Вирустың жасушадан тыс (вириондар) және ... ... ... ... ... бар. ... вирустар шартты түрде жай және күрделі болып ... Жай ... - ... ... мен ... қабықтан (капсид) тұрады; бұларға таяқша, жіп және сфералық формалары жатады. Күрделі вирустар - ... ... мен ... ... липопротеидті мембрана, көмірсу және ферменттерден тұрады. Вириондардың мөлшері 15 - 350 нм ... ... ... ұзындығы 2000 нм-ге жетеді); негізінен вирустарды тек электрондық микроскоп арқылы көруге болады. ... тек бір ... ... ... (ДНҚ ... РНҚ) тұрады. ДНҚ-да вирустардың молекулалық саны 106 - 200Һ106, ал ... ... - 106 - 15Һ106 ... ... көптеген жылдар бойы тіршілік ортасында әрекетсіз жата беру қабілеті бар. Олар дамуына ... ... ... ... ... ... көбейіп, өзіне тән қасиеттерін көрсете алады. Адам мен жануарларда жиі кездесетін вирусты көпшілігі 60 С-та қыздырғанда тіршілігін немесе ауру ... ... ... Ал ... ... ... 10 ... бойы 90 С-қа дейін, сары ауру вирусы отыз минут бойы 80 С-қа дейін қыздырғанда ғана тіршілігін жояды. ... ... ... мен ... заттарға (қышқыл, сілті) төзімді келеді. Тотықтырғыш заттар вирустың белсенділігін жояды, ал барлық тотықсыздандырғыш заттар олардың тіршілігіне қолайлы келеді. Мысалы, ... ... ... 0,5%, күкірт қышқылы аммонийдың 50%-дық ерітіндісінде сақтала береді. Ал тотықтырғыштарда, мысалы, сутек асқын тотығы немесе марганец қышқылы калий (1%) ... олар ... тез ... ... ... бес ... бөлінеді: жасушаға ену; жасушада вирус нуклеин қышқылының құрылуын қамтамасыз ететін ферменттердің түзілуі; вирус құрылым бөлшектерінің жиналуы; одан ... ... ... ... ... ...
Вирус бактериялар клеткасына жасуша қабырғасы арқылы өтсе, жануарларда жасуша мембранасы арқылы адсорбцияланады. Өсімдіктерге ... тек қана ... ... ... ғана ене ... Бір жасушаны вирустар көршілес жасушаларға ауысып, барлық организмді зақымдап, ауруға шалдықтырады. Вирустарды молекулалық ... ... ... ... қышқылдарының гендік қызметін ашу үшін (генетикикалық кодты анықтау) пайдаланылады.
Вирустар - клеткасыз ... Олар ... ... ДНҚ ... РНҚ және оны қоршап тұрған белокты капсидтен ... ... ... ... есе кiшi және оны 40000 есе үлкейтетiн электрондық микроскоп арқылы көруге болады. Көптеген зерттеушiлер, вирустарды тiрi организмдер емес, олар тек ... ... ... ... деп ... ... вирустың ДНҚ молекулалары өзiн-өзi өндiре алады, бұл қасиет ДНҚ тән, сондықтан вирустық РНҚ генетикалық информацияның көзi және РНҚ өзi бола ... ... ... ... нуклеин қышқылдарының бағдарламасы бойынша, иесiнiң рибосомаларында спецификалық вирусты ақуыздар синтезделедi және нуклеин ... жаңа ... ... ... ... ... түрi сияқты қызылша вирусы өзiн-өзi өмiрлiк қажеттiлiкпен қамтамасыз ете алмайды. Ол тiрi организмнiң клеткаларын бағындырып, ... ... ... ... Бiрнеше уақыт өткеннен кейiн вирустық клетка өледi де, вирустар басқа жаңа клеткаларды зақымдайды.
Тұмау вирусының көптеген түрлерi бар. ... ... ... жаңа ... ие ... сондықтан ғалымдар вирустың жаңа түрлерiн анықтауда. Микроскоптың көмегiмен ... ... ... ғалымдар адамдарды аурудан сақтайтын арнайы препараттарды шығаруда. Бұл ... ... деп ... ... ... мен ... сiлекейлi қабықшасын зақымдайтын суық тигiзетiн вирустар бар.
Ең қауiптi вирус, бұл ... ақ ... ... зақымдайтын СПИД немесе ВИЧ вирусы. Организм антидене түзу және ауруларға қарсы тұру қабiлетiнен айырылады.
Қазiргi уақытта СПИД вирусы адамзатқа үлкен ... ... ... осы вирусты тасымалдаушылардың саны күннен - ... ... ... үлкейтiлген Т лимфоцитi көрсетiлген, қызыл түспен ВИЧ вирусы боялған.
Вирустардың қасиеттері
Вирустар - бұл ... ... 20 нм - ден 300 нм - ге ... болатын өте ұсақ тiрi организмдер; орташалап алғанда олар бактериялардан 50 есе кiшi. Жоғарыда айтылғандай вирустарды жарықтық микроскоптың көмегiмен көру ... емес ... ... ... жарық толқынының жартылайұзындығынан кiшi) және олар бактерия клеткаларын ұстап қалатын сүзгiштен өтiп кетедi.
Жиi вирустың қабықшасы ұқсас ... ... - ... ... Капсомерлер де кристалдануға қабiлеттi, симметрияның жоғары дәрежесi бар жүйелер ... Бұл ... ... ... ... ... әдiстермен электрондық микроскопия көмегiмен, олардың құрылымы туралы мағлұмат алуға мүмкiндiк бередi. ... ... ... ... ... ... олар ... вирусты түзуге қабiлеттерi көрiнiс табады. Өзiн-өзi түзеу басқа да көптеген биологиялық жүйелерге тән, бұл биологиялық ... ... ... бар.
1.6 Вирустардың шығу тегі. ... ... және ... ... болып вирустың "қашқын" нуклеин қышқылынан пайда болуы, яғни нуклеин қышқылының өзi шыққан клеткадан тәуелсiз репликациялануға қабiлеттенуi, бiрақ мұндай ДНҚ осы ... ... ... пайдалануымен (паразиттiк) репликацияланады. Сол себептен вирустар клеткалық организмдерден ... болу ... және ... ... организмдердiң ата-тегi деп қарастыруға болмайды.
Бұл "өркендердi" қаншалық қарапайым екендiгiн бiлу тым қиын, бiрақ ... ... ... ... қышқылдарының басқа түрлерiн вирус себепшi, соған қарамастан кейбiр гүл өсушiлер бұл ... ... ... деп ... ... вирустары РНҚ-құрамдас вирустарға жатады.
Вирустық және бактериялық аурулардың берiлу жолдары.
Вирустық және бактериялық аурулардың берiлу жолдары бiрдей болғандықтан, бұл сұрақты ... ... ... ... - респираторлық аурулардың ең әдеттi таралу жолы (әдiсi). ... және ... ... ... ... ... ... тамшылары шашырайды. Iшiнде тiрi микроорганизмдерi бар бұл тамшыны, адамдар көп жиналған әсiресе ауа желдетiлмейтiн жерлерде жұтып алуы мүмкiн. Тамшылы инфекциядан ... ... ... орамалдармен дұрыс пайдалану және бөлмелердi уақтылы желдетiп тұру.
Бактериофагтар (фагтар) - бактерия ... ... ... ... ... ... енiп, оны жоя алады. Iшек таяқша фагының денесi бас бөлiмнен және ақуызбен қапталған iшi қуыс таяқшадан ... ... алты ... ... тақташамен аяқталады. Бас бөлiмiнде ДНҚ орналасқан. Бактериофаг өсiндiлерi арқылы iшек ... ... ... ... ... ДНҚ ... каналы клеткаға кiредi. 10 - 15 минуттан соң, осы ДНҚ ... ... ... метаболизмi түгел өзгерiп, ол өзiнiң емес, бактериофагтың ДНҚ синтездеудi бастайды. Бұл процесс 200 - 1000 жаңа ... ... ... ... және ... жойылуымен аяқталады.
1892 жылы орыс ботанигi Д.И.Ивановский алғаш рет темекi өсiмдiгiнен инфекциялық экстрактын алды. Осындай экстракт, бактерияларды ұстап ... ... ... ... ... ие ... 1898 жылы ... ғалым Бейерник кейбiр сүзгiден өткен сұйықтықтың инфекциялық ... ... үшiн ... ... енгiздi.
Жоғары тазаланатын вирустың сынамаларын алуда үлкен жетiстiктерге ... және ... ... ... ... ... ... нуклеин қышқылдары) екенi анықталғанына қарамастан бөлшектердiң өзi ұстатпайтын, өте ұсақ жұмбақты болып қала бердi, себебi оларды өте ұсақ болғандықтан жарықтық ... ... көру ... ... да ... 30 жылдары ашылған электронды микроскоппен бiрiншi болып ... ... ... бiрi ... ... өте ... ... келетін бірклеткалы организмдер. Барлық прокариоттар секілді, олардыңда ядросы болмайды.
Бактериялардың көпшілігі қозғалуға қабілетсіз болады, ... ... ғана ... ... (1 ден 50-ге ... және ... ... Талшықтары бар бактериялар өте жылдам қозғалады: бір секундта ... ... ... 50 есе ... ... ... ... Бактериялардың клеткалары қалың қабықшамен қапталған болады, сондықтан олар өзінің тұрақты формасын сақтайды. Клетка ... ... ... ... ... ол ... полимер-гликопситид муреин. Муреин клетканың сыртын бір немесе бірнеше ... ... ... ... клеткаларының көпшілігінің сыртын кілегейлі сауыт қаптап ... ... ... ... бактерияның фагацитозға берілмеуін қамтамасыз етеді және ... ... ... (жұқтырғыштық) қабілетін күшейте түседі.
Қысқасы сауыт бактерияны ... ... ... әсерінен сақтап тұратын жабын, сонымен бірге ол ... ... ... ... ... пен клетка ... ... ... ... ... Ол ... ... қарай өтіп митохондридың, эндоплазматикалық тордың, ... ... ... ... ... қызмет атқаратын мембраналық комплекс түзеді.
Бактериялардың клеткаларының цитоплазмасында қосалқы заттар ... ... ... ... артық қор заттары ... ... ... ... Сонымен бірге ... ... ... жартылай фосфаттардың
түйіршігі түрінде және қарапайым күкіртті ... ... ... келеді.
Вирустар бөлімі тірі организімдердің ең қарапайым өкілі болып табылады. ... ... ... деген мағына береді. Клетка құрылысы қалыптаспаған. Алғаш рет ... орыс ... ... 1892ж ... ... ауруын зерттеу барысында ашқан. Ол бұл ауру қоздырғыш вирустарды деп атау ... ... ... ... вирустардың негізінен 2 заттан тұратынын анықтаған: белоктар және нуклеин қышқылы ДНК, РНҚ
Вирустардың ... ... ... ... ... болады. Вирустардың ерекшелігі олар жасанды ортада көбейе алмайды. Олар тек ... бір ... ... ... бірге тіршілік етеді. Олар иесінің ферменттік ... ... ... ... қажетті заттарды синтездейді. Олар иесінің клеткасында ... ... ... ... қосу ... ... ... туғыза алады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Ә.Ә.Әметов Алматы 2000ж
* Ж.Ж.Жатқанбаев Алматы 2008ж
* ... ... ... Ж.Ж.Жатқанбаев 1 том Алматы, 2009ж
* Мәкенова М. Ботаника курсының практикумы. Алматы, 2000.
* ... Н.М., ... А.Б., ... С.С.
* ... ... ... С.Иманқұлова Алматы, 1998ж
* Абдрахманов О. Төменгі сатыдағы ... ... ... ... ... ... ... Т.Н. Крукберт В.В. Практический курс растений М. 1986
* Абдрахманұлы О. ... ... ... ... ... ... 2003
* Комарницский Н.А., Кудряшов А.В., Уранов А.А. Ботаника ... ... М. ... ... С.Е. ... ... әдістемесі Шымкент 2000ж
* Биология Қазақстан мектебінде. Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал. 2005 жылдан бастап
* ... ... ... ... ... ... ... ЖШС. 2006 ж.
* Ү.Т.Арықпаева
* Дарқанбаев Т.Б., Шоқанов Н.Қ. Микробиология және ... ... ... "Қайнар", 1982.
* Шигаева М.Х. Цзю В.Л. Систематика бактерий - А. КазНУ
* Тулемисова Ж.К., ... Г.Т., ... Б. ... и вирусология: Методические пособие
* Т. И. Серебрякова ... с ... ... Анатомия и морфология растений : учеб. Для ... ... ... және биология негіздері Алматы 2004ж

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық мембраналар арқылы зат тасымалдау процесі14 бет
Гендік инженерия6 бет
Жануарлар әлемі5 бет
Жануарлар әлемі туралы6 бет
Микроорганизмдер генетикасы10 бет
Микроорганизмдер. Микроорганизмдерге жалпы сипаттама39 бет
Органикалық дүниенің даму тарихы6 бет
"Прокуратура органдарының жүйесі, құрылымы және оларды ұйымдастыру."75 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
Азаматтық іс жүргізуге прокурордың қатысуы47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь