Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
II.Негізгі бөлім
2.1Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
2.2 Қазақстандағы малазығы өндірісінің бүгінгі жағдайы және даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
2.3 Жем.шөп дайындаудың ағындық технологиялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.4 Еркекшөп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
III.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешкнінде мал шаруашылығына басты маңыз беріледі. Осындай жағдайда қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, етті ірі қара шаруашылығы сияқты дәстүрлі салаларға ерекше еөңіл бөлінеді. Соған байланысты, жылма-жыл өсіп келе жатқан мал басын жемшөппен қамтамасыз етіп отыру қажет. Осы тұрғыдан алғанда және республиканың табиғи жағдайларын ескере отырып, оқулықта табиғи жайылым мен шабындықтардың зор маңызға не екені атап көрсетіледі. Мұндай жер көлемі жағынан Қазақстан (187млн.га) дүниеде бесінші орынды иемденеді және сондықтанда, осы көрсеткіш бойынша жайылымдық мал шаруашылығымен айналысатын Монголия, Канада, Ресей және басқада ірі елдерден жоғары тұр. Жемшөптік алқаптарды ұқыпты пайдалану мәселелері бүтіндей ауыл шаруашылығы мамандарының кәсіби біліктілігіне байланысты. Сондықтан жайылым және шалғын шаруашылықтары курсынан тұратын бұл оқулық ауыл шаруашылық университеттерінің агрономия және зоотехния мамндықтары бойынша оқып журген шәкірттерге арналады. Қазақстан Республикасының жаппай кірісінің қалыптасу саласының маңызды бөлігіне ауыл шаруашылығының өндірісі жатады. Оның үлесі 30%-ға дейін жетеді.Облыс көлемінде мал санын көбейтуге бағытталған мәселені шешу мен оның тиімділігін арттыру негізінен жем-шөп қорын нығайту және мал азығын өндіру өндірісін өндірістік негізге ауыстыру арқылы қол жеткізуге болады. Жем-шөп дайындайтын техникалардың пайдалану тиімділігін арттырудағы басты мақсаты мал азығын дайындаудың технологиялық процесін жетілдіруге, машина паркінің құрамы мен құрылымын тиімділеуге, машиналардың пайдаланушылық қасиеттерін жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар олардың жұмыстарының көрсеткіштері көп жағдайда олардың параметрлерінің тиімділігіне, жұмыс режимдері мен пайдалану формасын ұйымдастыруға және техникалардың сенімділік деңгейіне байланысты болады.Мал шаруашылығында сүт, ет және жүн өндірудің салалық көрсеткіштерін жақсартуда жаз айларында жасыл балауса шөп азығын пайдалану мен оны дайындаудың дұрыс ұйымдастыру үлкен орын алады. Бұл мерзімде біріншіден ауа-райының қолайлы жағдайы барлық малдардың жақсы өсуімен жоғарғы өнім беруіне, ал екіншіден жаз айларында малды биологиялық толық құнарлы шөп азығымен ұзақ уақыт бағуға мүмкіндік береді [1].
1. С.Ә.Оразбаев, А.Ә.Төреханов, И.И.Алимаев, Б.А.Ысқақ «Шалғындық және жайылымдық мал азығы өндірісі» Алматы, 2012
2. Қ. Әубәкіров, Т. Атақұлов, А. Ахмет
«Мал азығын өндіру» Алматы-2011
3. Н. Можаев, Н. Серікпаев, Ғ. Стыбаев
«Мал азығын өндіру»
Шалғын және жайылым шаруашылығы Астана –2008
4. А.Ә. Төреханов «Табиғи жайлымдарды тиімді пайдалану негіздері» Алматы Ғылым 2006ж
5. Жаршы Ғылыми-сараптамалық журналы №9 2012ж
Н.Ә.Жазылбеков, И.И.Алимаев а.ш.ғ. докторлары, С.Қ.Абжанов а.ш.ғ. кандидаты, Н.Есжанов ,ғылыми қызметкер, А.Рашитан, бас ғылыми қызметкер
«ҚазМШЖӨҒЗИ» ЖШС
Қытай ХР Суар мал шаруашылығы академиясы жайылым институты
Қазақстанның малазығы өндірісінің жағдайы және оны шешу жолдары
6. Жаршы Ғылыми-сараптамалық журналы №8 2012ж
Б.Садық, а.ш.ғ. докторы «ҚазМШЖӨҒЗИ» ЖШС
Жайылымдарды жаңғырту жолдары
7. Жаршы Ғылыми-сараптамалық журналы №10 2012ж
Т. Ибрагимов биология ғылымдарының кандидаты, Ә.Сейіткәрімов а.ш.ғ. докторы, А.Сартаев, аға лаборант
«Оңтүстік-Батыс мал және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты» ЖШС
Шөл аймақтарда жемшөп өндірудің жетістіктері мен болашағы
8. Н. Можаев, Н.Серікпаев, Ғ.Стыбаев, И. Жұмағұлов, Ш. Тайжанов, С. Кенжеғұлова
«Мал азығын өндіру» (агрономия және ботаника негіздері) Алматы 2011
        
        Жоспар :
I.Кіріспе...................................................................................................................2
II.Негізгі бөлім
2.1Қазақстан Республикасы бойынша жайылым мен шабындық жерлердің жағдайы,көлемі,өнімділігі.....................................................................................3
2.2 Қазақстандағы малазығы өндірісінің бүгінгі жағдайы және даму жолдары...................................................................................................................7
2.3 Жем-шөп дайындаудың ... ... ... ... агроөнеркәсіптік кешкнінде мал шаруашылығына басты маңыз беріледі. Осындай жағдайда қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы, етті ірі қара шаруашылығы сияқты дәстүрлі ... ... ... ... ... байланысты, жылма-жыл өсіп келе жатқан мал басын жемшөппен қамтамасыз етіп отыру қажет. Осы тұрғыдан алғанда және республиканың ... ... ... ... оқулықта табиғи жайылым мен шабындықтардың зор маңызға не екені атап көрсетіледі. Мұндай жер көлемі жағынан Қазақстан (187млн.га) дүниеде бесінші ... ... және ... осы ... ... ... мал ... айналысатын Монголия, Канада, Ресей және басқада ірі елдерден жоғары тұр. Жемшөптік алқаптарды ұқыпты пайдалану ... ... ауыл ... мамандарының кәсіби біліктілігіне байланысты. Сондықтан жайылым және шалғын шаруашылықтары курсынан тұратын бұл оқулық ауыл шаруашылық университеттерінің ... және ... ... ... оқып журген шәкірттерге арналады. Қазақстан Республикасының жаппай кірісінің қалыптасу саласының маңызды бөлігіне ауыл шаруашылығының өндірісі жатады. Оның үлесі 30%-ға дейін ... ... мал ... ... ... ... шешу мен оның ... арттыру негізінен жем-шөп қорын нығайту және мал азығын өндіру ... ... ... ауыстыру арқылы қол жеткізуге болады. Жем-шөп дайындайтын техникалардың пайдалану тиімділігін ... ... ... мал ... ... ... процесін жетілдіруге, машина паркінің құрамы мен құрылымын тиімділеуге, машиналардың пайдаланушылық қасиеттерін жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар олардың жұмыстарының көрсеткіштері көп жағдайда ... ... ... ... режимдері мен пайдалану формасын ұйымдастыруға және техникалардың сенімділік деңгейіне байланысты болады.Мал шаруашылығында сүт, ет және жүн ... ... ... жақсартуда жаз айларында жасыл балауса шөп азығын пайдалану мен оны ... ... ... ... орын ... Бұл мерзімде біріншіден ауа-райының қолайлы жағдайы барлық малдардың жақсы өсуімен жоғарғы өнім беруіне, ал ... жаз ... ... ... ... ... шөп азығымен ұзақ уақыт бағуға мүмкіндік береді ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... мал ... ... ... жер ... 70% алып жатыр.Негізінен осы жерлер мал жайылымына (95%) және азғантай бөлігі (5-7%) ... ... ... ... жерлерден мал шаруашылығына керекті жылдық мал азығы ... 50% ғана ... ... себептері табиғи жайылымдар мен шабындықтарды тиімді пайдалану және жақсарту жүйелерінің осы кезге дейін өндіріске кеңінен тарамауында.Республика ... ... ... гектар өнімі төмен табиғи жерлерді жақсарту және тиімді пайдалану және жақсарту жүйелерінің осы ... ... ... ... ... Республика аймақтарында орналасқан миллиондаған гектар өнімі төмен табиғи жерлерді ... және ... ... шараларын енгізу үшін арқылы өнімдерін бірнеше рет көтеруге болатыны белгілі болды.Сонымен қатар жақсарту және ... ... ... жүргізілген жерде сапалы мал азығын алуға ... ... ... ... мен ... ... ауылшаруашылық жерлерінің көлемі үлкен: 2008 жылы статистикалық деректерге сәйкес ауылшаруашылық кәсіпорындары мен шаруашылықтардың қолдануында 200,1 млн.га жер ... оның ... ... 187,1 ... , мал ... ... егістігі 2350,4 мың га, егістік алқап 16,2 млн.га және тыңаймаған ... 8,6 ... ... 90-шы жылдардың ортасынан бастап егістік алқаптардың айтарлықтай көлеміне (10млн.га астам) егін және мал азық ... ... ... ... олар арамшөп қаулаған, мал азығына пайдасы жоқ алқаптарға айналды [3].
Шабындықтар - 4,7 млн га, ... 39 ... ... 1 гектардай ғана шабындық жер келеді екен. Мұндай қайшылықтың басты себебі құнарлы шабындықтардың ... ... ... ... үшін ... ... ... кетуінде. Осыған байланысты республиканың көпшілік шаруашылықтарында, әсіресе астық өсіретін аймақтарда, қысқы азықтардың тапшылығы орын алады. Ол үшін өткен ғасырдың 70-80 ... ... ... ... ... дайындала бастады. Мұндай үкіметтің жоспарына кіріп, көлемі 15-20 млн гектарға дейін жетті. Әрине мұндай өнімі ... ... (2,0-3,0 ц/га) да, ... ... құны ... ... жерлерде мал шаруашылығының тиімділігі төмендеп кеткені көрініс берді. Сол кездері егістік жерлерде мал азықтық дақылдар көптеп өсіріле бастады. Оның көлемі ... ... 10 млн ... ... ... ... ... үштен бірі, сүрлем, шырынды және жемдік азықтар толығымен егістіктен ... ... әлі ... ... табиғи жайылымдар мен шабындықтардың және егістік жерде өсірілетін азықтардың ... ... ... ... сай ... отыр ... азығын өндіру ауыл шаруашылығы экономикасының ірі де күрделі саласы. Оның бүгінгі күннің талаптарына сай интенсивті дамуы және ... осы ... ... ... ... ... ... байланысты.
Олардың негізгілеріне мына бағыттарды жатқызуға болады:
әр аймақтың биоклиматтық ... және ... ... ... ... ... мал азығының негізі көздерін - табиғи шабындықтар мен жайылымдарды және мал ... ... ... де ... пайдалану;
шаруашылықтарда (шаруа қожалықтары, акционерлік кешендер т.б.) ғылым мен ... ... ... ... жетістіктерін енгізе отырып табиғи табиғи шабындықтар мен жайылымдардың және мал азықтық егістіктердің өнімін көтеріп, сапалы, қоректілігі жоғары ... ... ... ... ... ... ... және әр мал түріне, жасына және алынатын мал өніміне қарай ғылымға ... ... ... және ... азық ... ... ... енгізу;
шаруашылықтарда мал азықтық жерлерді жақсартуға, тиімді пайдалануға және азық ... ... жаңа ... мен ... ... арқылы азықтың өзіндік құнын төмендету.
Мал азығын өндіру ауыл шаруашылығының және ғылымның саласы ... ... ... ... ... ... екпе және табиғи жайылымдар мен шабындықтар жасап пайдаланумен айналысады. Бұл саланың алға қойған мақсаттары - мал азығы ... ... ... ... [2]. ... да қоректілігі жоғары азық дайындаудың негізгі көзі табиғи мал азықтық жерлер. Мұндай жерлер жоғарыда келтірілгендей республиканың 70% жер ... алып ... ... та осы ... ... мен ... ... азық көлемі жыл бойы мал шарушылығында пайдаланатын барлық азық көлемінің шамамен 40% үлесін ғана түзеді екен. Оның басты ... ... мал ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Табиғи жайылымдарды жүйесіз пайдалану және күтіп-баптау жұмыстарының уақытында жүргізілмеуі салдарынан шалғындық топырақтың құнарсыздануына, өсімдік қауымынан ... ... ... ... ... ... ... шөп түрлерінің, арамшөптердің өсіп, шалғындықтарды төмпешіктер мен бұталардың басып, нәтижесінде өнімнің төмендеп кетуіне әкеліп соқтырады. Мұндай кемшіліктерді жою үшін ... мал ... ... ... ... ... пайдаланудың маңызы өте зор.
Далалық, шөлейт және шөл аймақтарда табиғи ... ... ... ... ... шөп ... ... және өнімін көтеруге, нәтижесінде әр гектардан алынатын мал өнімдерін (ет, жүн) екі есеге дейін көтеруге болатыны анықталды. Қазақстанның ... және ... ... ... ... ... орнына изен, еркекшөп, тарлау т.б. Шөптер сеуіп екпе жайылымдар жасау экономикалық жағынан да өте тиімді болатыны көптеген зерттеу ... ... ... ... ... мал ... ... саласының негізігі бөлімі ретінде мал шаруашылығын қарқынды дамытуда, азықтың берік қорын жасауда алатын орны ерекше.
Қазақстанда табиғи мал азықтық жерлер ... жер ... 70% алып ... ... осы ... мал ... (95%) және азғантай бөлігі (5-7%) шабындыққа пайдаланылады. ... ... ... ... мал шаруашылығына керекті жылдық мал азығы қорының 50% ғана алынады. Оның басты ... ... ... мен ... тиімді пайдалану және жақсарту жүйелерінің осы кезге дейін өндіріске кең тарамауында. Республика аймақтарында орналасқан миллиондаган гектар ... ... ... жерлерді жақсарту және тиімді пайдалану шараларын енгізу арқылы өнімдерін бірнеше рет көтеруге болатынын ғалымдардың соңғы зерттеулері көрсетті. Табиғи шалғындықтарды жеңіл-желпі ... ... ... 2-3 есе көтеруге, ал түбегейлі жақсартқанда - 3-5 ... және одан да ... ... ... ... ... Сонымен қатар жақсарту және тиімді пайдалану шаралары ... ... ... мал азығын алуға болатыны анықталды. Мысалы өнімі төмен, жақсарту жұмыстары жүргізілмеген ... ... ... ... 100кг 30 а.ө. Және 2,0-2,5 кг қорытылатын протеин болса, жақсарту технологияларын қолданған шабындықтан ... ... 100 ... 50-57 а.ө., 5кг және одан да ... ... протеин болады екен [2].
Шалғындық шаруашылығы мезофильді өсімдіктер өсетін шалғындық ... және ... ... ... ... ... шөлейт және шөл аймақтардағы мал азықтық жерлерді пайдалану және жақсартудың ғылыми-практикалық негіздерін қарастырады. Сонымен қатар деген ... де кең ... Оған ... ... шабындықтар мен жайлымдар алаңдары жатады. Мұндай мал азықтық жерлерге мезофильді өсімдіктер, далалық және шөлдік аймақтарда өсетін ксерофильді өсімдіктер, эфемерлер және тағы ... ... ... кездесетін шалғындарды жатқызады [7].
Қазақстанның шабындық пен жайылымдарында мал азықтық өсімдіктердің 100 шақты тұқымдасына жататын көптеген түрлері өседі. Олар барлық ... ... 75-80% ... ... мал ... ... ... ішінде ең бағалылары және көп тарағандары астық (75 туысы, 436 түрі) негізінен орманды-далалық, далалық және таулы аймақтарда көп тараған. ... ... (114 ... 795 ... республиканың барлық аймақтарында кездеседі. Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің (34 туысы, 611 түрі) табиғи мал ... ... ... 5-7% ... ... ... в 9 томах 1956-1966гг.) [8].
Олар орманды-далалық, далалық аймақтарда, таулы аудандарда, өзен алқаптарында өседі. Қияқ тұқымдастары батпақты және ылғалы мол ... ... ... шөл және ... аймақтарда, сортаң және кебір жерлерде өседі [8].
Шабындықтар мен жайылымдар мал азықтық құндылығы жоғары өсімдіктерге бай. Сонымен қатар ол жерлерде мал ... ... ... ... және улы өсімдік түрлері де аз емес. Олардың кейбір түрлерінің дәрілік қасиеттері бар [8].
Қорытынды
Шалғындық ... ... мал ... ... саласының негізі бөлімі ретінде мал шаруашылығын дамытуды және азықтық қорын жасчауға берік болып келеді. Мал азығын өндіруді дамыту ол ауыл ... ... ... өте ... ... ... келеді. Бірақ соған қарамай елімізде бұл сала өте ... ... келе ... ... ... қазіргі мақсатымыз ауыл шаруашылығының жайылым мен шалғындық ... ... ... келеді.
2.2 Қазақстанның малазығы өндірісінің жағдайы және оны шешу ... ... ... сәйкес, ет, сүт және басқа да мал шаруашылығының дамуы үшін ең басты атқарылатын шаралар алдымен мал ... ... ... ... ... түрде пайдалануға байланысты.Республикамыздағы әр түрлі деңгейдегі шаруа қожалықтары табиғи ауа райына байланысты азық сапасын және аймақты, азық ... ... ... ... ... ... үшін, ең алдымен, азықтандыру түрлерін, мал ағзасындағы зат алмасу үдерісін (трансформация), азық ... және мал ... ... азық түрлерін жете білулері қажет.Елімізде мал шаруашылығының негізгі тәуліктік азық құрамының (рационының) 60-70%-ға дейінгі бөлігін табиғи жайылымдар мен табиғи ... ... ... Әлемде табиғи жайылымдарының көлемі бойынша Қазақстан бірінші ... тұр, яғни ... ... 189,5 млн ... тең. Ол бес ... ауа ... ... аймақтың жайылымдық жерінде орналасқан. Мал азық қоры осы ... ... ... 25-28 млн ... азық қуаттылығына, яғни бір миллиард пұт бидайға тең [5].
Алайда, осы табиғи жайылымдардың бес техникалық мәдениетті пайдаланудағы жағдайы қазіргі кезеңде өте ... деп ... ... ... қатар, осы табиғи жайылымдарды ,ғылыми тұрғыдан пайдаланбаудың әсерінен, олардың азықтық құрамдары төмендеуде (бір ... ... өнім ... ... ... шөптердің көптеген түрі жоғалып, олардың орнын улы (адыраспан сияқты) және арамшөптер басуда. Жер ... ... ... ... күнде тозған жайылым көлемі 26,5 млн га құрайды, ал ... есеп ... ол 48-50 ... тең. Осы ... ... жайылымдар ұлтымыздың таптырмас байлығы екенін естен шығармаған жөн ... деп ... ... ... 189,5 млн ... жердің 62 млн гектары - жайлымдық жер, ауыл ... ... және 22 млн га - ... елді мекен-жай пунктінде. Ал ғалымдардың есебінше, қалған 83,5 млн ... 9,8-10,6 млн ... ... ірі қара мал ... ... ... бір шартты ірі қара малға, орташа есеппен, 8,5-9,1 ... ... ... тиеді. Ал егер осы жайылымдардың орташа өнімділігі әр гектардан 5-6 ц көк ... шөп ... онда ... көк ... ... ... (ірі қара) 70-75%-ы ғана қамтамасыз етіледі. Аталған жайылымдық аймақтың небары 40 млн гектары ғана сумен қамтамасыз етілген. Қалған аймақта жерасты суы ... ... ... көп ... ... нәтижесі бойынша, елді мекендер аймағындағы табиғи жайлымдардың бір гектардағы өнімділігі: құрғақ шөлейт аймақта көктемде 1 км қашықтықта 4,3-4,8 ц/ га көк шөп ... км ... ол 9-10 ц/га тең, ... осы көрсеткіштер - 5,3 және 9,4 ц/га, ал ... 2,1-7,2 ц/га ... ... көк ... ... тең. ... ... заңдылық белгіленген жартылай шөлейт және шөлейт аймақта да орын алады. Өкінішке орай, ауыл аймағында малды 5-7 км жерде бағып, жаяды да, ... ... ... ... ... келеді. Бұл - күннен-күнге, жылдан-жылға орын алып ... жай. ... ... ... ... ... ... (деградацияға ұшырауда) және жоғары құнарлы шөп түрлері жоғалып, жалпы жайылымдардың өнімділігі мен сапасы күрт төмендеуде. Елді ... ... ... жайылымдарды тоздырмау және жайылымдағы құнарлы азықтық өсімдіктердің жоғалып ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру үшін ауылдағы малды топтастырып, кооперативтер құрып, ... ... бар ... ... ... Сонда ғана қоршаған ортаға және ауылды мекендеген елге аз ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің нәтижесі бойынша, шөлейт, жартылай шөлейт және құрғақ аймақтардағы ... ... мал ... ... бір сақа ... 2-3 га жер ... ал ірі қара мал мен ... малына бір басқа 7-10 гектар жайылым тиісті болу керек. Әр бас малға жоғарыда көрсетілгендей жайылым үлесі тигенде, есеп бойынша, ... ... ... ... ... де, тозу ... жайылым көлемі 30 пайызға үлкейеді. Мұның бәрі жайлымның жағдайына байланысты екенін ұмытпау керек.Малды жайып баққан кезде ... ... ... ... ... өнімділігі 30-40%-ға сақталу керек. Мысалы, жайылым өнімділігі 10 ц/га ... ... ... ... кезде жайылымда 3-4 ц/га көк балауса шөп (биомасса) қалуы және ондағы қалған азықтық өсімдіктердің биіктігі жер бетінен, кем дегенде, 10 см биік болу ... ... ... ... малазығы өндірісі бағытындағы ғылыми тұрғыда атқарылған жұмыстар мен орындалып жатқан бағдарламаларды 3 ... ... ... шабындық жайылымның өнімділігін көтеру жолдарының бірі - тыңатқыштар (азотнокалийно-фосфорный комплекс - АФК) өңдеу;
* жайылымдарды пайдалануды ғылыми ... ... ... ... ... ... (жыртылған жерлерді) тиімді пайдалану.
Тыңайтқыш пайдаланатын суармалы шабындық көлемі әр елдің мал азығы құрамында алатын мөлшері әр ... ... - 50%, ... - 100%, ... - 20%, ... - 70%-ға ... орын алады. Аталған елдер ғалымдарының зерттеулері бойынша, интенсивті технологияны енгізгенде, көп орылатын малазықтық ... ... ... жер қабатынан 4-5 есе жоғалғаны, әсіресе суда еритін азот ... көп ... ... ... бір гектар шабындыққа 300-350 кг азот тыңайтқышын сепкенде, жер қыртысының құнарлылығы жоғарылап, одан алынатын көк ... ... ... ... ... ғалымдарының зерттеулеріне қарасақ, олар егістік жерлерді игеріп, ондағы малазықтық көпжылдық өсімдіктерді ... бет ... Мал ... дамыған өлкелерде мұндай өсімдіктерінің ішінде ең басты болып бұршақ тұқымдас дәнді дақылдар кеңінен орын алған. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың егістік алқаптарының 30%-ын алады, Ұлыбританияда шамамен 50%-дан жоғары, ал ... ... ... ... ... ... аталған елдерде осы бағыт болашақта да жол алады деп ... ... ... ... ... Қазақстанда да жақын жылдар ішінде малазығы өндірісін дамыту қажет деп ... ол үшін ... ... ... ірі ... ... ... қорын жасау жолдарының бірі - суармалы шалғындық шабындық жайылымдарды ... мен ... ... және ... ... ... ... тиімді игеріп пайдалану. Бірақ, бірде-бір ғылыми-зерттеу институты осы мәселелермен, жетілдірілген технология жасап, аталған суармалы және тау өңіріндегі шалғындық шабындықтарды ... ... ... ... жер ... 67%-ын ... алып ... Сондықтан жайылымдарды шаруашылыққа ғана пайдаланып қоймай, оның қоршаған ортаның экологиялық құбылыстарына қатынасын да әрдайым ескеру. ... ... ... мен ... ... ... жүйесін енгізу жұмыстарымен елімізде екі ғылыми институт қана шұғылданады, ол жетілікті емес;
* малазығы өндірісін биологияландыру үшін малазықтық өсімдіктердің (изен, кейрун, ... ... т.б.) ... кең көлемде себу. Бүгінгі күні Қазақстанның егістік алқабында малазығына пайдаланылатын өсімдіктердің көлемі 2,5 млн гектарды, яғни жалпы ... ... 10%-ын ... Бұл өте аз, кем ... 25-30% ... жөн.
Жоғарыда айтылған бағыттарда жұмыстар атқарылған жағдайда, Қазақстанның малазығы өндірісі дамып, жоғары өнімді мал шаруашылығының сұраныстарын қамтамасыз ... ... туар еді. ... жер ... көтеріліп, қоршаған ортаның жағдайы жақсарса, елімізде азық-түлік қауіпсіздігі тұрақты орын алады [5].
Малазығы өндірісінің негізгі жолы малға ... ... ... азық құрамы (рацион) негізделген азық дайындауда, осыған орай еліміздің әр аймағында мал ... өз ... бар. ... ... ... басты құнарлы заттардың жетіспеушілігі мынадай: оңтүстік, орталық, солтүстік өңірлердегі сүт бағытындағы ірі қара мал азығында қанттың жетіспеушілігі - 40%, ... - 3%. Ал ... ... ет ... ірі қара мал ... қант - 60%-ға ... протеин - 37%-ға дейін жетіспейтіні анықталды. Малазығы өндірісінің басты мақсаты - құрылымы мол азықтық өсімдіктердің ... қант ... ... ... ... құмай, азықтық қызылша т.б.) пен протеинге (жоңышқа, түйежоңышқа, эспарцет, рапс т.б.) бай азық егіп өсіру.Сонымен қатар, әр ... ... ... ... ... ... отырған малынан алынатын өнімдерге сәйкес ұйымдастырғаны жөн [5].
Ғылыми тұрғыдан алғанда, малазығы өндірісін аймақтарда ұйымдастырар алдында ... ... ... ... азық ... әр мал ... ... және өндірілетін өнім бағытында ескерген дұрыс. Аймақтағы малазығы өндірісі құнарлы да теңестірілген малазығы, ет пен сүт бағытындағы теңестірілгені жөн, сонымен ... ... ... ... инновациялық жаңа технологияны пайдалану қажет. Осындай өндірісті ұйымдастырудың басты межесі - бағып отырған ... ... ... сапасы мен өнімділігін республика көлемінде жоғарылату [5].
Республикадағы табиғи шабындықтар 5,0 млн га құрайды, оның 480 мың га - ... 2100 мың га - ... ... 2199 мың га - ... ... ... және 517 мың га - тау ... Шабындықтардың барлық түрінде өнімділік өте төмен екенін атап өту керек: лимандарда - 7-9 ц/га; ... - ... ... ... - ... және ... 7-10 ц/га. Құрғақшылық жылдары мұндай өнімділік ірі азық ... ... ... ... ... мал шаруашылығымен айналысатын аудандары жартылай шөл, шөл және қуаң далалық аймақтарда орналасқан. Бұл аймақтардың көпшілігінде өзен аңғарлары (Шу, Іле, Сырдария) мен ... және ... ... ... басқа табиғи шабындықтар жоқ. Мұның нәтижесі мал азықтық шөп тапшылығы және оның ... ... өте ... ... ... жаз ... де оның бағасы 1 кг-на 35-40 теңгеге дейін жетеді, ал ... бұл баға одан да ... Мал ... шөп ... алу үшін ... қаржы жұмсауға тура келеді. Сонымен ірі қара малдың 1 басының қалыпты қыстап шығуы үшін 1500 кг шөп ... ... ... ірі қара мал ... 60 мың ... ... Осы ... мал шаруашылығы дамуының стимулы төмендейді. Шөп тапшылығы мәселесін шешу үшін екпе шабындықтар ... ... (80 ... республикадағы екпе шабындықтар көлемі 5,9 млн га болса, қазіргі уақытта бар жоғы 62 мың га құрайды). Екпе шабындықтар ... үшін ... ... ... аса ... ... келтіруде. Дәстүрлі мал шаруашылығымен айналысатын аймақтарда мал азықтық дақылдарды егіп өсірудің дамуынсыз, ... шөп ... ... ету ... шешу ... емес ... азықтық егістерде бүгінгі күні көпжылдық шөптер егілген (70%-ға дейін), олар - пішеннің негізгі көзі. Алайда егістерде ... ... және көк азық ... ... ... ... Сол ... мал азығы өндірісін дамыту үшін көпжылдық жемшөптік егістіктер көлемін ұлғайту керек. Қазақстанның мал азықтық ... ... 2,5 млн га ... ... ... ... 10%-ын ... Бұл - өте аз көлем, жемшөптік дақылдар егістіктерінің көлемін, жалпы егістіктердің 30% көлеміне дейін жеткізу қажет. ... ... ... әсіресе суармалы жер шығымдылығын, мал азықтық ауыспалы егістер, көк балауса конвейері, жоғары өнімді біржылдық және ... ... ... ... егіп ... ... ұлғайту қажет, олар өз кезегінде мол энергиялы және жоғары ақуызды мал азығымен қамтамасыз етеді [1].
Мал азығының өнімділігі және олардың ... ... ... ... ... талдау қорытындысы алаңдату тудырады. Көпжылдық шөптер 14,7 ц/га пішен, 64,5ц/га көк балауса өнімін;біржылдық шөптер 10,7 ц/га ... ... көк ... ... ... мен көк ... азығына арналған жүгері 138ц/га өнім береді. Осылайша, егістіктерден егіп өсірілетін мал азықтық дақылдардан өз мүмкіншілігімен салыстырғанда 2-3 есеге дейін азық ... ... ... ішкі ... 90% сүт және ... аса ет өнімдерін өндіретін ұсақ өндірушілер есебінен қамтамасыз етіледі.Өнімнің ... ... ауыл ... ... мен ... ... өндіреді. Материалдық-техникалық базасы бар бұл шаруашылықтар максималды пайда табу мақсатында малды азықтандырудың ғылыми негізделген рационын пайдаланулары керек және бұл ... ... ... қажет [1].
Материалдық-техникалық базасы жоқ шаруашылықтардың келешек жемшөп қоры жайылым азығына, табиғи және екпе шабындықтар пішеніне және аздаған ... ... ... жемге сүйенетін болады. Және де бұл арада әр ауылдық аймақ үшін жер телімдерін, бұл аудандардың сумен қамтамасыз етілгендігі мен екпе ... ... ... шешу ... ... және ... ... бір қауіпті жою мақсатында келесі шараларды жүргізу қажет:
Жайылымдарда:
* пайдаланылатын жайылымдар ауданын 27-30 млн га-ға дейін кеңейту мақсатында шалғай жайылымдарды ... және ... ... ... ... ... және ... игеріліп жатқан жайылымдарды түрін және жыл мезгілін ... ... ... ... ... жерлерді түпкілікті қалпына келтіру әдістемесі арқылы екпе жайылымдар жасау.
Шалғындарда:
* лимандарда судың жайылу тәртібін қалпына келтіру - 483 мың ... ... ... ... ... ... жоңышқа) егіп өсірк арқылы азотпен қаматмасыз ету - жылына 15,20 мың га;
* ... ... екпе ... ... - жылына 25-30 мың га.
Егістік жерлерде:
* жоғары өнімді жемшөптік дақылдарды аймақтық ... ... ... ... өнімділігін арттыру мақсатында егіп өсіру технологияларын сақтау, мал азықтық ауыспалы егістерді құру;
* жемшөптік егістер ... ... ... ... көбейту;
* жалпы егістіктер құрылымындағы мал азықтық дақылдар егістіктерінің көлемін 30%-ға дейін ұлғайту.
Мал азығы ... ... ... айта ... жемшөптік дақылдар тұқымының қажетті түрі мен мөлшері болмайынша, мәселені шешу ... ... ... ... ... мен ... ... аул шаруашылығында пайдалануға бағытталған селекциялық сорттарды шығару мен көбейту үдерістерінің екі негізгі ... ... ... ... ... ... егістік алқаптарды ұлғайту және мал азықтық дақылдар өнімділігін арттыру, мал шаруашылығында берік азық қорын және ... ... ... құру және ... ... мал шаруашылығы өнімінің мөлшері мен сапасын ұлғайту мақсатында шаруашылықтарды сапалы тұқыммен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... мал азықтық дақылдардың тұқым шаруашылығымен негізінен оригинатор-ғылыми-зерттеу институттары ғана айналысады, олар ... өз ... ... сорттарының тұқымымен қамтамасыз етеді. Тұқым шаруашылығымен айналысатын жеке шаруашылықтар шөп егістерінің көлемі аздығынан, тауарлық тұқым ... ... рөл ... ... ... ... ... жүргізудің ерекшелігі, олардың егістері тек топырақ-климаттық жағдайлары аса ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жоңышқаның тұқым шаруашылығын оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарда (Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы) жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... Қостанай, Ақмола, Алматы облыстарының далалық аймақтарында; эспарцеттікін - Солтүстік Қазақстанның далалық аймағында, Шығыс Қазақстан, Алматы ... тау ... ... ... ... ... Әр облыс шегінде тұқым егіп өсіруге аса қолайлы, территориялық Комитет мәліметтерінде белгіленген ... бар. ... ... ... шаруашылықтардың оңтайлы тұқымдық егістерінің көлемі барлық егіс көлемінің 20-25%-ынан кем ... ... ... ... мал ... дақылдардың тұқымы, әсіресе жоңышқа мен еркекшөп сияқты бағалы көпжылдық дақылдар тұқымының аса тапшылығы байқалады. Көпжылдық шөптердің тұқым шаруашылығы сүтті және ... ірі қара мал және қой ... ... ... ... шөптердікі бал арасы шаруашылығымен жақсы үйлеседі. Көпжылдық шөптердің тұқым ... ... ... аударатын болсақ, тұқым шаруашылығымен айналысатын шаруашылықтарды топырақ-климаттық жағдайы қолайлы аймақтарға орналастыру қажет, тұқым өнімнің мөлшері, өсімдіктің ... және мал ... ... ... ... ... дәнді-дақылдардың екі мен бұршақ тұқымдардың тек бір түрі ғана көбейтілуі керек. Әр шөп түрі бойынша тек бір сорт ... ... ... ОҚО, Жамбыл, Алматы облыстарында жоңышқаның тұқым шаруашылығымен айналысатын арнайы шаруашылықтар (4 шаруашылық) құрылатын болса, біз республиканың толығымен дерлік тауарлы ... ... ... ... ... ... едік [1].
Ақтөбе, БҚО, Қостанай, Ақмола, Алматы облыстарында еркекшөптің тұқым ... ... 5 ... ... ... ... қажетті тұқыммен қамтамасыз етіліп қана қоймай, оларды экспорттауға да мүмкіндік туар еді. Солтүстік, шығыс және ... ... да 3 ... ... ... ... құрылуы эспарцет тұқымының тапшылығын қанағаттандырады [1].
Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп ... ... ... мал ... ... бес ... тарта үлгісінен тұратын генетикалық қоры бар. Бұл қордың шаруашылық құнды белгілері бойынша ерекшеленген үлгілері ары ... жаңа ... ... бағытталған селекциялық жұмыстарда пайдаланылады [1].
Институт селекционерлері жоңышқаның көк балауса өнімділігі - 750-900ц/га, ... - ... ... ... - ... ... ... Мемлекеттік реестеріне кірген Капчагайская 80, Дархан 90 және Жайнақ 96 сорттарын шығарды. Үш сорт мемлекеттік сынақтан өтуде. Еркекшөптің ... ... ... ... - 2,3-2,54ц/га, селекциялық жетістіктердің Мемлекеттік реестеріне кірген Таукумский гибридный, Прогресс 85, Толағай, Талаптан сорттары бар. Үш сорт ... ... ... Институтта жоңышқа, еркекшөп және эспарцеттің алғашқы тұқым шаруашылығы бойынша тәжірибелер жүргізілуде, 2009-2011жж. Аралығында бұл дақылдардың 91,5 ц ... ... ... тұқымы алынды [1].
Қорытынды
Қазақстанның негізгі мал азығын дамытудың негізгі мақсаты:елімізде ірі ... ... ... ... ... ... ... ғана пайдаланып қоймай, оның қоршаған ортаның экологиялық құбылыстарына қатынасын да әрдайым ескеру, малазығы өндірісін биологияландыру үшін ... ... кең ... ... ... ... ағындық технологиялары.
Жем-шөп дайындау формаларының тиімді тәсілдеріне қазіргі таңда механикаландырылған отрядтар арқылы орындату түрі ... ... ... отрядтардың құрамына 30-40 жұмысшы кіреді. Олардың жартысы механизаторлар. Механикаландырылған отрядтарда жем-шөп дайындау жұмыстарындағы механизаторлардың специализациясы нақты ... ... ... ағын ... ... ... операциялардың тиімді варианттарын таңдап алудың критерилері ретінде ағынды технолгииялық ұйымдастырудың талаптары , ... ... және ... ... ... ... ... ең аз еңбек шығындары жатады. Жем-шөпті дайындаудың схемасы ... ... ... үш ... ... ... ору, аударып қопсыту мен оларды дестеге жинау, дестеден шөпті көпенеге жинау немесе престеп тюктерге ... ... ... ... ... ... тасымалдау;
* Шөпті сақтауға жинау.
Пішендемені шөптің барлық түрінен де даярлауға болады. Дегенмен ол үшін ең құнарлы шөпті-бедені, жоңышқаны, сиыржоңышқа мен ... ... ... жөн. Жоғары сапалы шөп дайындаудың басты жағдайларына ондағы қоректі заттардың сақталуын қамтамасыз ету жатады. Бұндай ... ... ... ... ... ... алу ... қол жеткізуге болады. Жемшөп дайындау келесідей негізгі технологиялар бойынша жүргізіледі.Шаруашылықта бос шөп дайындаудың технологиясы келесі 1-ші кестеде келтірілген [7].
1 - ... Бос шөп ... ... ... ... машиналар мен агрегаттар
Егілген және табиғи шөптерді ору
Шөп шапқыштар КС-2,1, КДП-4,0А, КГС-2,1, КРН-2,1, МФ-74, ... ... ... орып-мылжылау арқылы ору
Шөпті орып-мылжылағыштар КВП-3,0, , КПРН-3, КПС-5,ОГ , Е-302
Орылған шөпті (дестеден) аудару немесе дестеге жинау
Доңғалақты-саусақтық тырмалар ГВК-6,0А, ГВР-6,0, ... ... ... Е-247 ... ... ... ГПП-6
1-ші вариант
Дестелерден ылғалдылығы 25-30% болатын салмағы 400-600 кг шөптің көпенелерді дайындау
ПК-16А
Көпенелерді транспорттық құралдарға тиеу
ПФ-0,5, ПКУ-0,8
Малға беру орнына немесе скирдке ... ... ... ... жинау
СНУ-0,5, ПФ-0,5, ПКУ-0,8
Желдетіп кептіру
УВС-16, күн коллекторлары
2-ші вариант
Шөпті (ылғалдығы 20-22%) ... 5-6 ... ... ... СНГ-60, МТЗ-100+НБС-4
Шөмелерді өздігінен аударатын агрегаттар арқылы малға беру орнына тасымалдау
Т-150К+СП-60, МТЗ-100+СП-60,
Т-150К+СНГ-60
3-ші ... ... ... ... ... 25-30%, ал астық тұқымдастардың ылғалдылығы 23-25% болған кезде оларды транспорттық құралдарға тиеу
Т-150К+ПТС-60, МТЗ-100+ПК-1,6А, МТЗ-100+ИТВС-4, СНГ-60
Шөпті скирдке жинау ... ... ... ... күн ... ... дестеден көпенелерге жинау
Көпене жинағыш ВУ-400, ВНШ-3,0, ВВ-0,4
Көпенелерді скирдтік жинау орнына тасымалдау
Көпене тасығыш КУН-10
Скирдттеу
СНУ-0,5, СШР-0,5
Шаруашылықта престелген тюктер мен ... ... ... ... ... 2-ші кестеде келтірілген [5].
2 - кесте Престелген тюктер мен рулондар дайындаудың технолгиялық линиясы
Технологиялық операциялар
Қолданылатын машиналар мен агрегаттар
Егілген және табиғи ... ... ... ... ... ... КПС-10
Бұршақ тұқымдас шөптерді орып-мылжылау арқылы ору
КПС-5Г, Е-202, КПРН-2,0, КПВ-3,0,
Орылған шөптерді аудару дестеде немесе оларды ... ... ... ... ... Е-247, ГПП-6,0, ГП-14,0, ГП-2-14,0А
1-ші вариант
Дестелерден шөпті тығыздығы 150-200 кг/м3тюктерге престеп, оларды егістікке қалдыру
Шөп ... ... ... К-453, ... ... ... оларды атыздың шетіне шығарып қою
Тюктерді штабельге жинайтын тіркеме ГУТ-2,5А, ТШН-2,5А, МТ-1, ПТН-4, ППУ-0,5
Тюктердің ... ... ... ... ... ... ... ЗИЛ-555 маркалы автомбильдерге орнатылған ТШН-2,5 қондырғысы арқылы алыс қашықтықтарға тасымалдау
Тюктерді скирдке жинау
ТПУ-7, ПФ-0,5+ППУ-0,8 ... ... ... ... ... 130-200 ... ... оларды бірденен транспорт құралына тиеу
ЛПУ-2 қондырғысы орнатылған ПС-1,6, ПГС-1,6 шөп ... ... ... ... ... ... ПФ-0,5+ППУ-0,5 транспортері
3-ші вариант
Дестеден шөптерді тығыздығы 100-150 кг/м3тюктерге престеп, оларды транспорттық тіркемелерге ... ... ... ... ... ... ... МТЗ-100+2ПТС-4-887Б
Тюктерді штабельдерге жинау
СТ-2, ПФ-0,5+ПКУ-0,8
4-ші вариант
Дестелерден ылғалдығы 20-22% шөптерді салмағы 500 кг-дық рулондарға престеп, оларды атыздың ішіне қалдыру
МТЗ-100+ПРП-1,6, ПРФ-750
Рулондарды ... ... ... ... ... орнына тасымалдау
МТЗ-100+2ПТС-4-887Б
Рулондарды штабельдерге жинау
ПФ-0,5+ППУ-0,5
Шөптердің құнарлығын сақтау үшін оларды жоғары ылғалдықта жинау технологиясы қолданылады. Бұл жағдайда шөптердің жапырақтары ... ... ... ... ... ... ... оның сабағына қарағанда 10-12 есеге дейін көп болады. Ылғалдығы жоғары шөптерді жинап ... ... ... арқылы кептірудің технолгиялық линиясы келесі 3-ші кестеде келтірілген [7].
3 - ... ... ... ... ... ... ... технологиясы
Технологиялық операциялар
Қолданылатын машиналар мен агрегаттар
1-ші вариант
Дестелерден шөпті тығыздығы 100-120 кг/м3кішкене габариттік тюктерге престеп, оларды тракторлық тіркемелерге тиеу
ПС-1,6+ЛПУ-2, К-442/1, К-454
Скирдке жинайтын ... ... ... ... ... кептіру онына жинау
ПФ-0,5+ППУ-0,5, ПЭ-0,8Б
Тюктерді кептіру
ВПТ-400, ВПТ-600 ауаны қыздырып айдаушы және ... бар ... ... ... ... шала ... шөпті жинап қосымша кептіру орнына және скирдтерге жинау орнына тасымалдау
МТЗ-100+ПК-1,6А, МТЗ-100+2ПТС-4-887Б, КУН-10 көпене жинағыш, ВНШ-3 немесе ВУ-400 ... ... ... ... ... қосымша кептіруге арналған скирдке жинау
ПФ-0,5+ППУ-0,5, СНУ-0,5 немесе СШР-0,5 маркалы шөп жинағыштары
Кептіру
Ауаны қыздырып айдаушы және ... бар ... ... ... ... 35-40%-ға дейін кептірілген шөпті дестеден алып оларды майдалап тракторлық тіркемелерге тиеу
КУФ-1,8, КС-1,8, КПКУ-7,5 немесе ... ... ... ... ... орнына тасымалдау
МТЗ-100+2ПСЕ-12,5 немесе МТЗ-100+2ПТС-6
Майдаланған және шала кепкен шөпті бетоннан жасалған немесе қабырғалық башняға толтыру
ПТП-30 немесе ТЗБ-30
Ауаны қыздырып айдау арқылы ... №8, ... ... жаз ... пішенде дайындау технологиясы кеңінен қолданылады. Пішендемені малға жаз айларында және қыс айларында қорада баққан кездеріде азық ... ... ... ... технолгиялық схемасы келесі 4-ші кестеде келтірілген [4].
4- кесте Пішендеме дайындаудың технолгиялық схемасы
Технологиялық операциялар
Қолданылатын машиналар мен ... ... ... ... құлата ору
КТП-60,, КДП-4,0, КС-2,1, КРН-2,1
Атыз ішіндегі орылған шөпті аудару
ГВК-6,0А, ... ... ... ... ... ГП-2-14,0А, ГПП-6,0
Дестеге жиналған шөпті аудару
ГВК-6,0, ГВР-6,0: тіркемелі және ... ... ... ... орып оны ... ... ... Е-232, КУФ-1,8, двигательінің қуаты 300 а.к.және өтімдігі жоғары КПКУ-75, КПИ-2,4 комбайындары
Майдаланған шөпті пішендеме дайындайтын орынға тасымалдау
ПСЕ-12,5, 2ПТС-4-887Б, ПСЕ-20
Майдаланған шөпті траншейлік ... ... ... тығыздап жаю
ДЗ-104, ДЗ-110 маркалы бульдозерлері
Майдаланға шөпті башня типтегі сақтайтын орнынға төгу:
* ... ... ... ... ... ... ... шөпті төгу
* майдаланған шөпті башня ішінде жаю
- майдаланған ... ... ... ... ... бункері
ТЗБ-30
РМБ-9,15 таратқыш
РБВ-6, шөпті шығарғыш
2-ші вариант
Шөпті орып-мыжғылау арқылы орып ... ... ... Е-301
Дестедегі шөпті аудару
ГВК-6,0А,ГВР-6,0
Дестеден шөпті майдалап, оны транспорт құралына тиеу
КСК-100, Е-281, КУФ-1,8, КПКУ-75
Майдаланған шөпті пішендеме дайындайтын орынға ... ... ... ... траншейлік типтегі сақтау орнына тығыздап жаю
ДЗ-104, ДЗ-110 ... ... ... ... ... ... орнынға төгу
КТУ-10А немесе ТЗБ-30 бункері, ТЗБ-30
РМБ-9,15 таратқыш, РБВ-6, шөпті шығарғыш
Шаруашылықта қыс айларында сауын сиырлардан сауылатын сүттің ... ... үшін ... ... ... ... ... технологиялық схемасы келесі 5-ші кестеде келтірілген [6].
5- кесте Сүрлем дайындаудың ... ... ... ... мен ... майдалау арқылы орып, оны траспорт құралына тиеу
КСК-100, Е-282, КСК-2,6, КС-1,8, КПКУ-75, КСГ-3,2, КПИ-2-4
Майдаланған ... ... ... ... ... 15 кВт қондырғы
Дайындалған шөпті сүрлем дайындайтын орынға тасымалдау
ПСЕ-12,5 ... ... ... ... типтегі сақтайтын орынға төгу кезінде химиялық консерванттар енгізу
Химиялық консерванттар енгізуге арналған қондырғылар комплектісі
Шөпті сақтағыш ішінде ... және ... ... ... ...
Жем шөп дайындаудың негізгі технологияларына Бос шөп дайындаудың технологиялық линиясы. Престелген тюктер мен рулондар дайындаудың технолгиялық линиясы. Сүрлем ... ... ... ... турі ол ... кептіру, желмен кептіру болып келеді. Жем шөпті дайындау ол әр ... ауыл ... ... ... ... ... ... майдалап, кептіру керек.
2.4 Еркекшөп
Еркекшөп - Қазақстанның далалық және құрғақ далалық аймақтарында кең тараған ... ... Ол- ... ... ... ... пен ... қолайсыз жағдайларына жоғары төзімділігімен және ұзақ өміршеңдігімен ерекшеленеді. Еркекшөп бидайықтар (Agropyron) туыстығына жатады. Ол ... ... 2 м және одан да ... ... ... ... жүйесі бар астық тұқымдасқа жатады. Биіктігі 25-100 см шөптесін бұта қалыптастырады, ... ... ... ... ... ... басым. Жапырақтары жіңішке сызықты, төменгі жағы тегіс, жоғарғы жағы бұдырлы. Гүл шоғыры - ұзындығы 1,5-6,5 см масақ ені - 1,0-2,5 см, ... ... ... ... 3-10 ... ... ... тозаңдануы да мүмкін. 1000 дәннің массасы - 1,4-2,7 г ... ... ... жабайы ортада өсетін мынадай түрлері бар: пуалистгүлді, дондық, керчендік, михно, сыңғақ, бадамдық, понтийлік, қарағайжапырақты ж.б. Жабайы өсетін тарақша еркекшөптің үш ... ... ... Өзен ... ... түрде Орта Еділ және Батыс пен Солтүстік Қазақстанның өзен аңғары - шалғындық ассоцияларында өседі.
* Далалық топ. Бұл ... ... ... ... ... ... құрғақ-таулы шалғындықтарда, қиыршық тасты беткейлерде. Қазақстан, Қырым, Солтүстік Кавказдың құрғақ далаларында өседі.
* ... ... Бұл ... ... ... ... ... тау етегі мен Шығыс Қазақстанның таулы аймағында өседі ... ... 4 түрі ... ... ... және ... белгілерімен ең алдымен масақ пен дәндердің құрылысы бойынша ажыратылады. Олардың екеуі кең масақты - ... ... және ... ... ... екеуі жіңішке масақты - сібірлік немесе құмдық еркекшөп (Ag.sibiricum)(Ag.desertorum).
Маңызы. Жиі-жиі қайталанып тұратын қуаңшылықты, әрі қары аз ... қысы бар ... ... ... ... ... тұқымдас шөптердің ішінде тіпті барлық көпжылдық шөптердің ішінде, алдыңғы ... ... ... ... ... ... ол жылдық жауын-шашаын мөлшері 290 мм-ден аспайтын ... ... ... ... ... ... талғамайды, жоғары агротехника дәрежесіне әр гектардың 22-30 пішен өнімін бере алады. Еркекшөптің ... ... ... - орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 150-300 мм ... және ашық ... ... ... ... ... қоректілігі жоғары: 100 кг азығында 47-52а.ө. және 5,1-5,8 кг сіңімді протеин болады.Пішеннің сапасы жинау мерзімі мен ... ... ... ... ... басында және осы кезең басталғаннан 12 күн бойы жиналған пішеннің ... ... ... ... Еркекшөпті дақыл ретінде өткен ғасырдың соңында проф. В.С.Богдан Батыс Қазақстан облысының Кіші өзеннің жағалауында ... ... ... ... ... ... айтқанда, ол мәдени өсімдік ретінде бұдан 90 жыл бұрын ... ... және ... уақытта еліміздің ең қуаңшылықты аймақтарында бірнеше млн.га ... алып ... ... ... жыртылған жерлердің 3,5 млн.га өсіріледі, оның ішінде ... ... 1,7 ... артығырақ. Морфологиялық ерекшелігі. Еркекшөп (Agropyrum) астық тұқымдастарының (осы заманғы топтау бойынша қоңырбас тұқымдастарының) бидайық тұқымдасына жатады. Бұл ... ... 13 түрі ... ... дондық, керчендық, михно, сынғақ, сібірлік (құмдық) бадамдық, пантийлік, қарағайжапырақты, шөл, тарақша, иректісті, ... ... ... 4 түрі ... ... екі кең ... еркекшөп - тарақша (Ag.peczinoforme) мен иректісті (Agistatum) және ені тар ... ... - ... немесе құмдық (Ag.sibiricum) және шөл еркекшөбі (Ag.desektorum). Түрлері негізінен масақтың құрылысымен ажыратылады: кең масақты еркекшөп - (В.С.Богданның деректері) ... ... кең, ... ... ... ... ... сабағына 600 қатар, ал кейбір түрлерінде 800 қатар жасай орналасқан, тар масақты еркекшөпте масақшалар сабағына 30-40 қатар жасай орналасқан. ... ... (1 см ... ... кең масақты еркекшөпте - 6,5 тар масақты ... - 3,8, ... ... тар ... ... (шөл және ... масақтар селдір және ұзын (4,5-10 см) ал кең масақты еркекшөпте ... және ... (3-7 см). ... ... саны ... 42-ге дейін өзгереді. Кең масақты еркекшөп тар масақты еркекөпке қарағанда 5-10 күн бұрын масақтанады, ал олардың тұқымдары шамамен бір ... ... ... ... ... дақылға енгізу үшін 1899 Батыс Қазақстанда Кіші өзеннінің аңғарында Таловка селосының маңында ... ... ... ... ... ... еркекшөп бойынша көп тараған, жіңішке жапырақты сібірлік ... ... ... ... төзімділігі жөнінен тарақша еркекшөптен кем түседі, алайда жоғары өнімділік қабілеті бар және ... ... ... ... өседі.
Еркекшөп - борпылдақ бұталы астық ... ... ... ... күшті дамыған, көптеген ұсақ тамырлар түзеді. Алғашқы кезеңде, көктеуден кейін ол ... ... ... баяу ... және 75 күнге топыраққа 30-35 см дейін ... ... ... алғашқы жылының соңында 90-120 см, ал кейінгі жылдары 140 см бойлайды, алайда 82 тамырлар топырақтың 0-40 см ... ... ... деректеріне қарағанда пішеннің 3 жылдағы жиынды өнімі 105 ц\га болғанда, 0-20 см топырақ қабатындағы тамырлардың массасы 26,5 ц\га болған ... - ... ... ... Көктемде себілген өсімдікке егістікте күзге қарай жапырақтары және биіктігі 8-15 см 2-5 сабақ өседі, тұқым өнімін беріп үлгермейді, ... жылы ... ... ластануы өте күшті, мұның өзі өсімдік алғашқы жылында сабақ бітіктігіне және ... ... ... кері ... ... ... екінші жартысы өте қуаңшылықты болған жылдары еркекшөпқысқа әлсіреп кетеді. Соның нәтежесінде келесі жылы пішеннің өнімі күрт төмендеп кетеді. ... қар ... ... ... шығады және түптенуін жалғастырады, бұл түптену түйіні орналасқан топырақ қабатындағы ылғал жетімсіздігі байқалғанша жүреді. ... ... ... жақсы жапырақтанған (32-36%) көпсабақты бұта (40-60 сабақ) пайда болады [3].
Қорытынды
Еркекшөп негізінен көпжылдық өсімдік ... ... ... ... және ... ... аймақтарында кең тараған малазықтық дақыл.Кең масақты тарақша еркекшөп бойынша көп тараған, жіңішке жапырақты сібірлік немесе құмдық еркекшөп қуаңшылыққа төзімділігі ... ... ... кем түседі, алайда жоғары өнімділік қабілеті бар және ... ... ... жақсы өседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі салалары өсімдік ... мал ... ... негізгі міндеттер өз еліндегі тұрғындарды ғылыми негізделген мөлшердегі азық түлікпен толық қамтамасыз ету осы азықтардан мемлекет қорын құру, ... ... ... шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерін экспортқа шығару ... ... Осы ... ... тек ішкі және ... ... бәсекелестікке түсе алатын өнімдерді өндірген жағдайда болады, яғни ауыл шаруашылығы өнімдері ... ... ... ... сәйкес болып қана қоймай, өнімнің өзіндік құны да төмен болуы ... ... ... мен ... Қазақстандық ғалымдардың түрлі кезеңдерде жүргізілген көпжылдық зерттеу жұмыстарының нәтижелеріне негізделген. ... ... ... ... мал азығы өндірісінің бүкіл әлем таныған оқымыстылардың еңбектерінен алынады. Малазығы өндірісінің ... ... - ... мол ... ... ... қант (судан шөбі, құмай-судан гибриді, құмай, азықтық қызылша т.б.) пен протеинге (жоңышқа, түйежоңышқа, эспарцет, рапс т.б.) бай азық егіп ... ... ... әр ... ... өндірісін өзінің қолында бағып отырған малынан алынатын өнімдерге сәйкес ұйымдастырғаны жөн.Шалғындық шаруашылығы негізінен мал азығы өндіру саласының негізі бөлімі ... мал ... ... және ... ... ... ... болып келеді. Мал азығын өндіруді дамыту ол ауыл шаруашылығының экономика жағынан өте күрделі мәселе ... ... ... соған қарамай елімізде бұл сала өте қарқынды дамып келе жатыр. Негізгі біздің қазіргі мақсатымыз ауыл шаруашылығының жайылым мен ... ... ... болып келеді.Қазақстанның негізгі мал азығын дамытудың негізгі мақсаты: елімізде ірі сабақты малазығының тұрақты қорын ... ... ... ғана ... қоймай, оның қоршаған ортаның экологиялық құбылыстарына қатынасын да әрдайым ескеру, малазығы өндірісін биологияландыру үшін малазықтық ... кең ... ... Жем шөп ... ... ... Бос шөп ... технологиялық линиясы. Престелген тюктер мен рулондар дайындаудың технолгиялық линиясы. Сүрлем ... ... ... ... турі ол ... кептіру, желмен кептіру болып келеді. Жем шөпті дайындау ол әр түрлі ауыл шаруашылық ... ... ... айтқанда шөпті майдалап, кептіру керек.Еркекшөп негізінен көпжылдық өсімдік болыр келеді. Қазақстанның далалық және ... ... ... кең ... ... ... ... тарақша еркекшөп бойынша көп тараған, жіңішке жапырақты сібірлік немесе құмдық еркекшөп қуаңшылыққа төзімділігі жөнінен тарақша ... кем ... ... ... өнімділік қабілеті бар және құмдақ жеңіл жапырақтарда жақсы өседі.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
* С.Ә.Оразбаев, А.Ә.Төреханов, И.И.Алимаев, ... ... ... Қ. ... Т. ... А. ... Алматы-2011
* Н. Можаев, Н. Серікпаев, Ғ. Стыбаев
... және ... ... ... - ... А.Ә. ... Алматы ... ... ... ... ... №9 ... ... а.ш.ғ. докторлары, С.Қ.Абжанов а.ш.ғ. кандидаты, Н.Есжанов ,ғылыми қызметкер, А.Рашитан, бас ғылыми қызметкер
ЖШС
Қытай ХР Суар мал ... ... ... ... малазығы өндірісінің жағдайы және оны шешу жолдары
* Жаршы ... ... №8 ... ... докторы ЖШС
Жайылымдарды жаңғырту жолдары
* Жаршы Ғылыми-сараптамалық ... №10 ... ... биология ғылымдарының кандидаты, Ә.Сейіткәрімов а.ш.ғ. докторы, ... аға ... ... ... жемшөп өндірудің жетістіктері мен болашағы
* Н. Можаев, Н.Серікпаев, Ғ.Стыбаев, И. Жұмағұлов, Ш. Тайжанов, С. Кенжеғұлова
(агрономия және ботаника ... ... 2011

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жайық өзені туралы62 бет
Құнарлы жерлер3 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет
100 көлеміндегі сандарды көбейту мен бөлу20 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
«Жамбыл» ЖШС жері егістік алқаптарының пішіні және көлемін қайта орналастыруын анықтау60 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының экономикалық қызметі және еңбек өнімділігін талдау35 бет
«УАТ» ЖШС сабын комбинатының еңбек өнімділігін талдау35 бет
«Өнімділігі 1 млн т/жылына каталитикалық риформинг қондырғысындағы реакторды жобалау».11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь