Биені қымыз өндіру кезінде азықтандыру

МАЗМҰНЫ

І. КІРІСПЕ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1.1. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Биенің сүтінің өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.8
2.2. Қымыз өндіруді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
2.3. Биені азықтандыру ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10.11
2.4. Биелерден қымыз өндіру кезінде азықтандыру нормасы ... ... ... ... ... .12.14
2.5. Биеде сүт түзілуінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.19
2.6. Биені cауу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20.21
2.7. Қымыз дайындау тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.26
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27.28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29.30
І. КІРІСПЕ БӨЛІМ
1897 жылы қазақ даласында санақ жүргізілгенде халық саны 6 миллион, ал жылқы саны 5 миллионға жуық болған. Ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазақ даласында 300 мың жылқы қалды. Атадан балаға мирас болып келген қымыз дайындау әдісін орыстың боданында 70 жыл жүргенде ұмытып қалдық. Жылқыдан айырылғаннан кейін, қымыз ішу азайды, ал қымыз ішу азайғаннан кейін, оны жасау технологиясы біртіндеп жойыла бастады.
Әрбір жылқысы бар шаруашылық жыл сайын мамыр айынан бастап қазан айына дейін қымыз фермаларында сауатын биелерді үйірден іріктеп таңдап алып, өз алдына үйір жасақтайды. Биелерді мұндай фермаларда күніне 6 рет сауады, ал кешендерде және арнаулы қымыз фермаларында 10 рет саууға болады.
Бие сүтінде 18 процент май, 2,0% белок, 6,8 0/0 сүт канты болғанда, оның каллориясы 51 ккал болмақ.
Әр түрлі мал сүтінің химиялық құрамы үнемі тұрақты бола бермейді, ол малдың физиологиялық күшіне, азықтандырылуына, күтіп бағылуына, жасына және тұқымына қарай өзгеріп отырады.
Ауа райы, азықтандыру жағдай сияқты факторлардың ұзақ мерзімді әсері нәтижесінде малдың бойында өзіне тән белгілер қалыптасып, ол тұқым қуалайды. Мұның әсіресе, сүттің химиялық құрамының өзгеруіне қатысы бар.
Биені жұрыс азықтандырғанда биеден сүт бүкіл тәулік бойына үнемі бір қалыпта сауылады. Биеде жетілген үлпілердің жоқ болуы себепті ондағы бөлінген сүт ірі сүт өзектерін, сосын ұзақ каналдар мен альвеолаларды тез толтырады да, оны қатты қысым жасайды, сөйтіп мұның өзі сүттің әрі қарай бөліну процесін тежейді. Желін құрылысының осындай ерекшеліктерін ескере отырып, бие әр 1,5-2 сағат сайын, тәулігіне 5-10 рет сауылады.
Кейінгі кезде Қазақстанда бие сауу және қымыз дайындау жұмысы жақсы жолға қойылып отыр. Қазақстанда өсірілетін әр түрлі тұқым биелерінің өнімділін анықтағанда, олардың сүтті болып келетіндігін көреміз.
Әр биеден сауын маусымының ұзақтығы түрліше болуы мүмкін. Ол азық рационына, күтіп бағуына және құлындаған мерзіміне т.б. себептерге байланысты болуы мүмкін.
Курстық жұмыстың мақсаты: биеден қымыз өндіру кезінде азықтандыру ерекшеліктерімен танысу. Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру пәнінен алынған білімдерді тереңдету.
Курстық жұмыстың міндеттері: Биенің сүтінің өнімділігін анықтау, биені азықтандыру ерекшеліктері және биелерден қымыз өндіру кезінде азықтандыру нормасы туралы түсінік беру.,
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Б.Әкімбеков, «Етті-сүтті жылқы шаруашылығы», Алматы, «Қайнар», 1984ж.
2. К.Бозымов «Жылқы шаруашылығы», Алматы, «Қайнар», 1993ж.
3. Борисенко Е.Я., Баранова К.В., Лисицын А.П.- Практикум по разведению сельскохозяйственных животных. М."Колос"- 1984.
4. Жебровский Л.С. "Селекционная работа в условиях интенсификации животноводства". Л.-1987 г.
5. Жуленко А.П. , Король А.Б. "Рекомендация в эволюции и селекции"- М. "Наука".-1985.
6. Д.Ф.Лэсли. "Генетические основы селекции сельскохозяйственных животных". -М. "Колос". - 1982 г.
7. П.А.Федотов. Коневодство. М. "Агропромиздат"- 1989.
8. Кравченко Н.А. Племенное дело в животноводстве. М. "Агропромиздат"- 1987 г
9. Научные труды - "Совершенствование заводских пород лошадей", Том ХХХ1, ВНИИК - 1978 г
10. Шилер Р., Вахаля, Винш Я. - "Селекция в животноводстве".- научные труды. М. "Наука"- 1969.
11. Никоро З.С., Стакан Г.А., Харитонова З.Н. и др. "Теоретические основы селекции животных". М. "Колос"- 1968.
12. Генетические основы селекции животных. Научные труды. М. "Наука"- 1969.
13. Богословский С.И. Селекция сельскохозяйственной птицы. М. ВО "Агропромиздат" - 1991.
14. Научные труды. "Проблемы племенной работы и экологически чистых технологий в коневодстве". Дивово - 1994 (ВНИИК).
15. Петухов В.А. "генетические основы селекции животных" - учебное пособие для специальности "Зоотехния". М. "Агропромиздат"-1989.
16. Дмитриев Н.Г., Басовский Н.З., Александров Б.В. и др. Справочник.- Племенная работа. М. "Агропромиздат" - 1988.
17. "Перспективы развития коневодства и конного спорта Казахстана"- научные труды. Костанай-2002 г
18. Меркурьева Е.К. - "Биометрия в селекции и генетике сельскохозяйственных животных".- М. "Колос"- 1970.
19. Сборник научных трудов. "Селекция и племенное дело". Дубровицы-1982г.
20. Журналы "Коневодство и конный спорт" и "Мацманкер".
        
        МАЗМҰНЫ
І. КІРІСПЕ
БӨЛІМ.......................................................................
........................3-4
1.1. Әдебиетке
шолу........................................................................
........................5
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Биенің сүтінің
өнімділігі..................................................................
............6-8
2.2. Қымыз өндіруді
ұйымдастыру.................................................................
.......9
2.3. Биені ... ... ... өндіру кезінде азықтандыру нормасы
.....................12-14
2.5. Биеде сүт түзілуінің
ерекшеліктері.........................................................15-19
2.6. Биені cауу
ерекшеліктері...............................................................
..........20-21
2.7. Қымыз дайындау
тәсілдері...................................................................
....22-26
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
БӨЛІМ.......................................................................
.......27-28
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі...................................................................29-
30
І. КІРІСПЕ БӨЛІМ
1897 жылы қазақ даласында санақ ... ... саны 6 ... ... саны 5 ... жуық ... Ал ... дүниежүзілік соғыстан кейін
қазақ даласында 300 мың ... ... ... ... ... ... ... қымыз
дайындау әдісін орыстың боданында 70 жыл ... ... ... ... кейін, қымыз ішу азайды, ал қымыз ішу ... ... ... ... ... жойыла бастады.
Әрбір жылқысы бар шаруашылық жыл сайын мамыр айынан ... ... ... ... ... сауатын биелерді үйірден іріктеп таңдап алып, өз
алдына үйір ... ... ... ... ... 6 рет сауады, ал
кешендерде және арнаулы қымыз фермаларында 10 рет саууға болады.
Бие сүтінде 18 ... май, 2,0% ... 6,8 0/0 сүт ... ... ... 51 ккал ... түрлі мал сүтінің химиялық құрамы үнемі тұрақты бола бермейді, ... ... ... азықтандырылуына, күтіп бағылуына, жасына және
тұқымына қарай ... ... ... ... жағдай сияқты факторлардың ұзақ мерзімді әсері
нәтижесінде малдың бойында ... тән ... ... ол ... ... әсіресе, сүттің химиялық құрамының өзгеруіне қатысы бар.
Биені жұрыс азықтандырғанда биеден сүт бүкіл тәулік бойына ... ... ... ... ... ... жоқ ... себепті ондағы
бөлінген сүт ірі сүт өзектерін, сосын ұзақ каналдар мен альвеолаларды тез
толтырады да, оны ... ... ... сөйтіп мұның өзі сүттің әрі ... ... ... ... құрылысының осындай ерекшеліктерін ескере
отырып, бие әр 1,5-2 сағат сайын, тәулігіне 5-10 рет сауылады.
Кейінгі ... ... бие сауу және ... ... ... жақсы
жолға қойылып отыр. Қазақстанда өсірілетін әр ... ... ... ... олардың сүтті болып келетіндігін көреміз.
Әр биеден сауын маусымының ұзақтығы түрліше болуы мүмкін. Ол азық
рационына, ... ... және ... ... т.б. себептерге
байланысты болуы мүмкін.
Курстық жұмыстың мақсаты: биеден қымыз өндіру кезінде азықтандыру
ерекшеліктерімен ... Ауыл ... ... ... ... ... тереңдету.
Курстық жұмыстың міндеттері: Биенің сүтінің өнімділігін анықтау, биені
азықтандыру ерекшеліктері және биелерден қымыз өндіру ... ... ... ... ... ... ... А.И. (1978) жүргізген ғылыми жұмысқа қарағанда, адай биесі
көп жылдарп бойы мол сүт беруге бейім келеді. 11-16 жасар биелер ... 7-10 ... ... кем ... (1956) ... ... ... жылқысының еі көп
сүт беретін уақыты 7-14 жас, ал қазақ тұқымының биелері 7-15 жсақа ... (1955) ... ... ... ... ... сүтті тым аз береді (1174 литрге дейін), онан әрі сүттілігі
артып, 11 ... 1616 ... ... ... Масленников (1958) «Шафранова» совхозында өткізген бақылауы
бойынша башқұрт ... ... 8-15 ... ең ... ... П.А.Федотов (1956) зерттеулері бойынша сүтті биелердің ... мен ... ... аз беретін билерден гөрі көп, сондай-
ақ биелердің қанына гемоглобин, эритроцит артық болады деп
санайды.
2. ... (1969) ... ... жабы биесінің қанының
көлемі мен оның сүттілігің арасындағы корреляцияны 0,83ке тең
деп тапқан.
3. Ю.Н.Барминцевтің (1965) тұжырымдауы ... ... ... ... оның ... ... едәуір ұзартуға болады екен.
4. Н.И.Кузьмин (1958) биенің сауым маусымы қанша уақыт созылатынын
зерттеді. Бұл тәжірибеде 10 бие, оның біреуі қысыр, 9-ы ... ... ... биенің алтауы тоғызыншы айға дейін, ал екеуі
10-11 айға дейін сүт береді.
И.М.Горячковскийдің (1976) зерттеудерінде Қазақстанда ауыр ... ... ... жерсіндіру және оны ... ... ... ... ... қазақ биесіне қарағанда, ауыр ... ... мен ... ... ... ... сүтті 15-20 проценттей
беретіндігін анықтады.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Биенің сүтінің өнімділігі
Жылқы шаруашылығы – мал ... ... бір ... ... ... ... ... мен өнімін арттыру, әр түрлі мақсаттарда (ет ... ... күш ... ... спорттық жарыстарға қосуға, шет елдерге
сатуға, т. б.) тиімді пайдалану жатады. Жылқы ... және бие сауу ... ата ... ... ... ... халқы жылқыны үйірге (25–30 бие)
бөліп, жақсы тұқымнан айғыр салатын болған. Мұндай айғырлар ... ... ... жегізбей, қысы- жазы қорғайды.
Бірнеше үйір қосылып қос құраған. Бір қоста 500-ден 1000-ға ... ... ... шыққан биелер 10 айдан кейін (сәуір-мамыр айларында)
құлындайды. Құлындар ... ... ... ... бие ... кезде бие тәулігіне 3 немесе 4 рет сауылады, ал онан ... ... ... (5 – 6 ... ... ... бие құлынымен бірге жайылымда
бағылады.
Қазақ халқы биені 6 ай бойы сауады. Бие қымызының химиялық ... ... бола ... ол малдың физиологиялық күшіне,
азықтандырылуына, күтіп-бағылуына және ... ... ... ... 1,8–2,2%-тей белок болады, сондай-ақ адам денсаулығына қажетті
витаминдердің барлығы кездеседі. Әсіресе қымыз А және С ... ... ... ... өте ... сіңімді. Сондай-ақ, жылқыдан көптеген ... ... үшін ... қан сарысуы алынады. Қазір Қазақстанда 1
млн-нан астам жылқы өсіріледі (2002). ... ... 40 мың ... ... ет,
35 мың тоннаға жуық қымыз өндіріледі.
Жылқы өсірудің жалпы мамандандырылу бағыты республикамыздың табиғи-
шаруашылық аймақтарына байланысты айқындалған.
Бие сүтінің ... ... ... қиын ... Биені сауумен бірге,
оның құлынының қанша сүт емгенін білу ... ... ... ... ... сауып анықтайды.
Биенің тәулік бойына сауу арқылы желіннің бір ... ... ... дәлме-дәл анықтап алуға болады. Ал келесі тәулікте желіннің
2-жартысындағы сүттің мөлшерін қанша екенін осындай ... ... ... екі ... ... ... өлшеп, оларды қосу арқылы биенің
бір тәулік ішіндегі беретін сүтінің мөлшерін дөл ... ... ... ... ... сауу ... оның сүттілігін анықтау - қолайлы әдіс
болғанымен, еңбекті тым көп керек ететін, ... ... ... ... ... ... бұдан гөрі жеңілдеу екі әдісі бар.
Біріншісі - құлынды енесінен бөліп басқа қораға қамайды немесе ... ... етіп ... ... байланады. Ал бие қақтап сауылады да, ... ... ... ... ... ... Сауар алдында биені иіту үшін
құлынын жіберіп біраз емізеді. Сауылған сүтті сүт ... ... ... ... ... ... 12 сағат бойына биені ... ... ... 6 рет қайталап сауады. Іс жүзінде дәл 2 сағат сайын саууды
мүлтіксіз ... ... ... ... бола ... ... ... үшін бақылап саууды қатарынан 2 күн жүргізген дұрыс.
Екіншісі - ... ... емер ... және ... кейінгі
салмағының айырмашылығын анықтап білуге негізделген. Бұл әдіс бойынша да
құлын енесінен бөлек оңаша жерге ... ... емер ... және
емгеннен кейінгі салмағы жазылып отырады. Құлынның енесін әрбір ... және ... ... ... ... ... биенің
тәулігіне беретін сүттілік көрсеткіші болып саналады. Дұрыс нәтиже алу үшін
сүттілікті анықтау жұмысын үзбей жүргізіп отыру керек, ал ... ... ... мұндай анықтау ісін 1-2 күн жүргізудің өзі ... ... ... ... үшін ... ... ... арнайы таразы болу керек. Биенің сүттілігіне көптеген жағдайлар
әсер етеді. ... ... ... ... ... уақыты (жыл мезгілі),
денсаулығы, азықтандыру, биені ... ... сауу ... т.б. жатады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда өсірілетін әр түрлі тұқым биелерінің өнімділігін
анықтағанда, олардың ... ... ... ... ... ... биелердің өнімділігі ауытқып отырады. Мысалы,
қазақ жылқысының биелерінің ерте құлындағаны (наурыз-сәуір) 2846 л ... ал ... ... ... ... 2765 л, ... ... 2629 л
сүт сауылады. Биенің сүттілігі жасына қарай да өзгеріп отырады. Мәселен,
жылңы зауытының ... ... ... ... ауыр жүк ... ... 10 ... дейін артып, сосын біртіндеп төмендей
бастайтындығын көрсетті. Ал кейбір биелер сүттілігін, тіпті, 18 ... ... Жаңа ... ... және ... ... будандардың сүттілігі
15 жасқа дейін артқан.
2.2. Қымыз өндіруді ұйымдастыру
Қазіргі кезде сауын жылқы шаруашылығын ұйымдастырудың екі түрі ... бірі - ... ... ... ... ... ... -
жылқы өсіретін аудандардың маусымдың фермалары. Маусымды қымыз фермалары
жылқыны жайылымда бағатын аудандар үшін ғана ... ... ... ... және ңора-жайылымда ұстайты. Маусымды қымыз фермалары ... ... ... үшін ғана ... ... қатар жылқыны қолда және
қора-жайылымда ұстайтын шаруашылықтар үшін де ... ... ... 4-5 ай бойы ... Осы уақытқа арналып үйірлі жылқыдан сауын
биелер іріктеп алынады, сауын ... ... ... өз ... ... ... көбінесе жайылымда бағылады, бұл өнімнің өзіндік құнын
кемітеді. ... ... ... ... ... ... сауын кезінде
суат маңайында немесе жаппа ... ... Бұл ... ... ... топ-тобымен бағылады немесе желіге байланады. Арнаулы бөлмелері жоқ
фермаларда қымыз киіз үйде ашытылады. Өнімді ... ... ... сүт ... ... ... тиіс, оны дайындау ... ... ... ... етіп ... ... үшін сүт ... Кешендер мен арнаулы қымыз фермаларын мүмкіндігінше ірі қалалар
мен өндіріс орталықтарына ... ... ... жөн. ... ... ... ... айғырлар және құлындар тұратын ... ... ... ашытылып, әрі сақталатын үйлер болады. Сондай-ақ, ... ... ... залы ... ... сауын алаңдары да осы жерге орналасады.
Жыл бойы сауылатын арнаулы фермаларда биенің сүттілігі 1000-1700 кг ... өзі ... ... фермасындағы сүт өнімінен екі есе артық екенін
байқаймыз. Жылжымалы сауу өдісін маусымды қымыз фермаларында қолданып ... ... ... осы ... ... ... ... сауу үшін де пайдалануға болады, бұл қондырғыны тасымалдау да онша
қиынға ... ... ... ... тұқымына, жасына, тірілей салмағына, буаздығы мен сүт түзуі
секілді зат алмасуына ... ... ... ... ... ... Бие буаздығының 4—5-ші айларынан бастап құлындағанша зат
алмасуы күшейіп, ұрық дамуына жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... өседі. Қысыр биемен салыстырғанда ... ... ... өндірілуі буаздықтың басында — 15—18%, буаздықтың
соңында 28—35% жоғарылайды. Ұрық эмбрионалдық дамуының ... ... — 7—8 кг ... ... ... ... (40 кг) 17-20% ... 9-шы айында - 16—17 кг тартып, туылғандағы ... ... ... айында 28—30 кг тартып, туылғандағы құлын салмағының 80—85% ... ... ... күрт ... ұрық қоректік қажеттігін толық қамтамасыз ету
үшін буаз бие ... ... ... ... ... жоғарылатады.
Физиологиялық ахуалына байланысты биенің 100 кг тірілей салмаққа
шаққандағы мұқтаждығы қысыр кезінде — ... а.ө., ... ... ... ... - 1,6—1,7 а.ө., буаздығының соңғы 7—11-ші айында — 1,8—1,9 а.ө. ,
құлын емізетін ... — 2—2,1 а.ө., ал оған ... ... ... 2,12-
2,15 а.ө. құрайды. Әр 1 а.ө.-мен 100-105 г қорытылатын протеин, 6—8 г Са, 4-
5 г Р, 20-30 мг ... ... ... Оны 100 кг ... ... жегізілетін қысыр кезіндегі — 3,4 кг, буаз ... — 3,6 ... ... ... ... — 3,75 кг ... ... затымен
жеткізеді. Буаз бие рационына 35-45 кг көк шөп, 4-6кг сүрлем, 4-5 ... 5-7 кг ... 10—15 кг ... 2—3 кг жем, ... ... ... ... - 45-50 кг көк шөп, 8—10 кг ... 5—8 кг ... кг ... 10—15 кг ... 3—5 кг жем ... ... қажетті қоректік заттар мөлшері олардың физиологиялық жағдайына
қарай өзгеріп ... ... 4-5-ші ... ... құлындағанша
олардың организміндегі зат алмасу барысы күшейіп, ұрықтың ... ... ... ету үшін ... ... ... Қысыр
биелермен салыстырғанда олардың денесіндегі жылулық өнімі 15—18-ден 28—35-
процентке дейін жоғарылайды. Ұрық 6—8 айлығында 7—8 кг, яғни ... ... ... 17—20 ... дейін, 9 айлығында 16—17 кг, яғни
40—42 процентіне, 10 айлығында 28—30 кг, яғни 80—85 ... ... оның ... ... ... қамтамасыз ету үшін буаз бие
азықтандыру нормасын буаздығының 9-шы айынан бастап күрт ... ... ... әр 100кг ... ... ... кезінде 1,44,
буаз кезінде 1,75-2,0 құлын емізетін не сауылатын кезінде —2,40 азық ... әр 1 азық ... ... г лизині жеткілікті қорытылатын
протеин болуы қажет. 100 кг тірі салмағына бие қысыр ... 3,4, ... 3,6, ... не сауылатын кезінде 3,75 кг құрғақ заты жұмсалады.
Биелерді жеңіл жұмысқа пайдаланғанда ... ... 30 ... Буаздығының соңғы екі айында олар ... ... ... ... ... ... ... кезінде азықтандыру нормасы
Сауын биелерін сүттілігіне байланысты азықтандыру деңгейіне қарай 3—4
топқа бөледі. Сүттілігі ... ... ... бастаған биелерді
азықтандыру деңгейі ... ал ... ... өздері семіре бастаған
биелерді азықтандыру деңгейі төмен топтарға ... ... ... ... ... ету үшін ... жем ... 2,5—4,5 кг, кебекті 0,5—2,5 кг) беріп, қалғанын табиғи
және мәдени жайылым отымен (30—40 кг) толықтырады.
Биені ... ... ... салмағына, буаздығы мен сүт түзуі
секілді зат алмасуына ... ... ... ... ... ... Бие буаздығының 4—5-ші айларынан бастап құлындағанша ... ... ұрық ... ... ... ... қамтамасыз ету
үшін организміндегі жылулық өнімі өседі. Қысыр биемен ... ... ... жылулық өндірілуі буаздықтың басында — 15—18%, буаздықтың
соңында 28—35% ... Ұрық ... ... ... ... — 7—8 кг тартып, туылғандағы құлын салмағының (40 кг) 17—20% ... 9-шы ... — 16—17 кг ... туылғандағы құлын салмағының 40-42%,
10-шы айында 28—30 кг тартып, туылғандағы құлын салмағының 80—85% құрайды.
9-шы айдан бастап күрт ... ұрық ... ... ... ... ... буаз бие ... нормасы буаздығының соңғы үштігінде жоғарылатады.
Физиологиялық ахуалына байланысты биенің 100 кг ... ... ... ... ... — 1,4—1,5 а.ө., буаздығының алғашқы 3—6-
шы айында — 1,6—1,7 а.ө., буаздығының ... ... ... — 1,8—1,9 а.ө. ,
құлын емізетін кезеңінде - 2—2,1 а.ө., ал оған ... ... ... ... а.ө. ... Әр 1 ... ... қорытылатын протеин, 6—8 г Са, 4-
5 г Р, 20-30 мг каротин жеткізілуі ... Оны 100 кг ... ... ... ... ... — 3,4 кг, буаз ... — 3,6 кг,
құлын емізетін (сауылатын) кезіндегі — 3,75 кг ... ... ... Буаз бие ... 35—45 кг көк шөп, 4—6 кг ... 4—5 ... 5-7 кг ... жемісті, 10—15 кг пішен, 2-3 кг жем, ... ... ... биеге - 45—50 кг көк шөп, 8-10 кг сүрлем, 5—8 кг ... ... кг ... 10—15 кг ... 3—5 кг жем ... ... уақытта сауылатын бие азықтандыру нормасын қамтамасыз ету үшін
табиғи және мәдени жайылым 30-50 кг ... ... ... ... кг ... 0,5—2,5 кг бидай кебегін береді. Биелер, ... ... ... ... ... ... жайылып тойынады. Күзге қарай
көп жылдық шөптер көгіне осы сұлы-бұршақ тұқымдастар қосындысынан ... ... мен ... жемістілер қосып беріп, сүттілігін молайтады.
Сауын биенің 100 кг тірілей салмағына шаққанда 2—2,5 кг сапалы шалғын
және аралас астық-бұршақ ... ... 5—10 кг ... туралған
тамыр жемістілер, пішендеме жегізіп, сүттілігіне қарай сұлы, кебек, күнжара
мен шроттардан тұратын жем ... ... ... ... ... бір
бөлігін өндіріп, көктетіп, ал сұлы дәнін мыжып, жаныштап (плющение) берген
жөн.
Жазғы уақытта биенің күнделікті жейтін 30—40 кг ... және ... ... сүттілігіне сөйкес 2,5—4,5 кг сұлы мен жем қосындысы, 0,5—2,5
кебекпен толықтырады. Оларды сұлы-бұршақ ... ... ... ... ... көп ... шөптер көгін құрама сүрлем ... ... ... жемістілер қосып береді.
Сауын бие азықтандыру нормасы тәулігіне бір басқа
6 – ... ... ... кг ... | |
| |400 |500 |
| ... ... кг |
| |10 |12 |14 |16 |16 |18 ... өлшем |8.1 |8.8 |9.4 |10.1 |10.8 |11.5 ... ... |8.8 |10 |12 |12.0 |12.5 |13 ... энергиясы,МДж |84.8 |92.1 |98.4 |105.7 |113.1 |120.4 ... ... |1250 |1350 |1510 |1630 |1740 |1860 ... ... |810 |880 |970 |1060 |1130 |1210 ... тұзы,г |36 |38 |39 |42 |45 |48 ... |49 |53 |56 |61 |75 |80 ... |32 |35 |38 |40 |54 |57 ... |84 |88 |91 |98 |105 |112 ... |300 |315 |325 |350 |375 |400 ... |5 |5.2 |5.5 |6 |6.5 |7 ... |6 |277 |6.0 |6.5 |7.0 |7.5 ... |260 |6.8 |290 |310 |330 |350 ... ... ХӨ |8.4 |8.8 |9.1 |9.8 |10.5 |11.2 ... ... |660 |693 |715 |770 |825 |880 ... ... сүт ... ... ... бірдей болуы да және кейде алдыңғы бөлігі едәуір
жақсы жетілген ... да ... ... ... ... үш ... ал
емшегінің ұшында үш тесігі болатын биелер де кездеседі, бірақ бұл өте сирек
байқалатын ... ... ... ... жетілуі нашар болып, сүттің мол
жиналуына кері ықпал етуі мүмкін.
Сүт-альвеолалар түзейтін эпителиальды без клеткаларының секреті ... ... ... ... сүт ... ... ... соң
неғұрлым молырақ ағатын сүт жолдарына келеді.
Альвеололар мен сүт жолдарының сырт жағын жұлдыз тәрізді ... ... ... ... ол ... сүт ... келіп құйылады.
Қолдағы деректерге қарағанда, аса сүтті жабы биелерінің сүтінде құрғақ
зат мөлшері ... ... тірі ... ... ... ... бие организмінде осы айтылған заттардың ... да ... Ал ... зат жетіспесе сүт мөлшері азайып қана қоймап, оның
химиялық құрамының, сапасының да ... ... сол ... ... ... заттар биенің оз организмінені алынуы, сондықтан малдың
тірі салмағының кеміп ... ... ... мал ... ... ... процестермен
(сауылу мсрзімі, буаздығы, суалуы) тығыз байланысты. Олар сүттің түзілуіне
ғана емес, оның ... ... ... да ... тигізеді.
Биелерді машинамен сауушылар үшін бие желінінің бөлікке ... зор ... бар. ... бөліктердің жетілуінде айырмашылық
неғұрлым көп болса, оларды саууға уақыт соғұрлым көп ... де, ... ... ... желіндегі барлық бөліктің өнімі өзара тең
болғаны жақсы. Сонда ғана олар бір ... ... ... ... ... цистерналы және символды бөліктерінің өзара қатысы да назар
аударарлықтай. П.Чеботарев, А. И. ... және ... ... ... ... цистерналық үлесі 10, ал альвеолды ... ... ... ... тәжірибемізде биені бір рет сауғанда 375-тен
1685 ... ... ... сүті 55,8% ... ол ... ... дейін ауытқыса, ал альвеолярды сүт—44,2%, 0-ден 58,2 процентке
дейін ауытқыды.
И. Чеботарен негізінен ... ... ... ... сүт ... ететіндігін дәлелдеді. Бие желініндегі сүт жолдарының тармақталуы
сиыр ... ... ... ... ... ұзын ... бірдсй келетін ірі сүт жолдары өтеді, ал одан сүйір бұрыш жасап
тағы да осындай жолдар тарайды.
Бие желіні ... ... ... ерекшелігі қүлындарын жиі
емізуіне байланысты.
Әдетте биені идіру үшін оның бауырына құлынып ... ... ... беру ... ... жолдан басқа да әдіспен қалыптастыруға болады.
Биенің желінің жылы сумен жуу, жұмыс істеп тұрған ... шуы, ... ... ... сүт бөлу ... қоздырып әсер етеді.
Бие желіні без тканьдарына бай және сиыр ... ... ол да ... ... ... ... Желіннің сыйымдылығы негізінен мал тұқымына,
жасына, сауылу кезеңіне, сүт ... ... сүт ... жетілу дәрежесіне байланысты. Қулық биелердің желіні онша
үлкен болмайды, оған 0.5-тен 1,2 литрге ... ғана сүт ... ... ... ... желінге жиналатын сүт мөлшері 3 литрге дейін артуы
мүмкін.
Дұрыс азықтандырғанда биеден сүт бүкіл тәулік бойына үнемі бір қалыпта
сауылады. Биеде жетілген ... жоқ ... ... ондағы бөлінген сүт
ірі сүт ... ... ұзақ ... мен ... тез толтырады да,
онда қатты қысым жасайды, сөйтіп ... өзі ... әрі ... бөліну процесін
тежейді. Желін құрылысының осындай ерекшеліктерін ескере ... бие ... ... ... ... 5—10 рет ... желіні сыйымдылығына, түріне, емшегінің салалығына және
тереңдігіне ... ... ... ... ... оған ... сүт ... ал оның аумағы қарынды бойлай созылуымен, яғни ортаңғы сызық
ұзындығымен ғана ... ... ... сүт ... ... терең
болуымен де айқындалады. Осы көрсеткіштердің бәрі жинала ... ... ... Бұл ... ... желінді көзбен көріп бағалау
тиімді, мұның өзі сауын биелерді сұрыптау кезінде ... ... ... ... ... деректері
бойынша, бие желінінің түп жағының орамы 54—72 см, ... 10—15 см, ... ... ... 23—28 см. ... ... өлшемдері мынадай:
ұзындығы 3—5 см, түп жағының орамы 9—12 см, екі ... ... 3—7,5 ... бие ... салмағы 1300—3000 г, ал қысыр биенін желіні —300—500 г.
Алматы мал дәрігерлік институтының жылқы және түйе ... ... ... ... сауын биелерінің желіні мен емшегін
тексеріп-зерттеу бие желінін ... ... ... ... тәрізді желіннің екі жартысы да біркелкі жетілген, ішке ... ... мен ені ... ... болып келеді. Мұндай желіннің орташа
ұзындығы—27,9 см, түп жағының орамы 71,16; емшектерінің ... ... ... 6,97 см. ... ... жұмсақ, серпінді, сауғаннан кейін
тартылып ... ... ... тәрізді биелер өте сүтті келеді, 5 айғы
сауымында орта есеппен тәулігіне 14,3 литрден сүт ... ... Ақ ... ... өлшегенде мұндай желін ұзынша келеді.
Бірақ оның сүт төмпешігі (қалтасы) жайпақтау болады. Желіннің ұзындығы ... 25,9 см, түп ... ... ... ұзындығы 3,46 см, ал екі
емшегінің аралыгы 6,11 см. ... ... ... ... ... ... биелерге қарағанда едәуір төмен орта есеппен тәулігіне—
12,2 л. Мұндай желін ақ жолақ бойымен өлшегенде онша ұзын ... ... ... ... ... қарағанда тереңдеу, желіннің ұзындығы ... 23,6 см, ... 58,03, ... ұзындығы 3,81 см, ал олардың ара
қашықтығы — 5,53 см. Осындай желіні бар ... ... аз ... ... ... қой ... технологиясы ғылыми-зерттеу институтының қымыз
фермасында жүргізілген тәжірибе жұмысына қарағанда әр ... ... ... желін өлшемдерінде айтарлықтай айырмашылық
болмайтындығын көрсетті, Алайда желінінің ұзындығы мен сүт ... ... жүк ... қазақы бие бірінші орынға, ... ... ... бие ... орынға ие болды.
Желін мөлшері мен түріндегі айырмашылық биелердің тұқымына ғана емес,
сонымен бірге олардың жасына да ... ... жасы ... ... де есе береді, 13—16 жасына дейін өседі.
Бие желініне баға бергенде емшектің көлемі мен оның ... ... ... ... ... бар. Бұл деректер арқылы оның
морфологиялық құрылысының ерекшеліктерін білумен қатар, механикалық ... ... ... ... ... сауу ... ... желіні емшектерінің құрылысы, түрі, көлемі мен орналасуы әр түрлі
болуы ықтимал. Емшектің 2 сырткы формасы мен түп жағы ... ... ... ... ... үш жағы жуан және түп жағы ... тәрізді, ең соңында дүрыс бітпеген емшек (қисық, ... ... ... б.) ... ... Ал ... жағынан емшектер салалы (7—8 см),
орташа (4—6) және ... ... ... ... ... 2—3 ... орамының өлшеміне, яғни жуандығына қарап биені үш топқа бөледі:
жуан емшекті биелер — ... түп ... ... 15—18 см, ... ... 10—12 см. Тым жуан емес ... 8 см ... және жіңішке емшекті биелер
сирек кездеседі.
Емшектердің ара қашықтықтарына қарап желіннің ... ... ... Емшектері өте жақын орналасып, ұшының ара қашықтықтары
2,5—3 сантиметрден болса, онда олар ... ... ... ... ... арналған стакандарды емшекке тығыз орналастыруға қиындық
келтіреді. Емшектері жақын біткен биелерді машинамен сауған ... ... ... ... ... ... сауу ... қолдану қиын
екендігі түсінікті.
Егер емшек қысқа әрі жіңішке ... онда ... ... ... сантиметрдегі және одан пртық) тиімсіз. Мұндай емшек жақсы сауылмайды
және сауу стакандары жиі-жиі шығып қала береді. Бұл ... ... сауу ... емшек кіретін тесіктегі саңылауды әдеттегі ... ... \Т2 ... ... тарылтуға тура келеді.
2.6. Биені cауу ерекшеліктері
Биені қолмен немесе машинамен сауғанда әдетте оның тез иіп, сүтті мол
беруіне ең ... ... ... болады. Биеиі сауар кезде тәртіп сақтау,
атап айтқанда, ... ... ... барлық жұмыс түрлерін — ... ... ... келу, сауыншының биеге жақындауы, сауу ... жем ... тағы ... ... ... бір қалыпта жүргізілуі тиіс.
Осының бәрі биенің жақсы июіне әсер етеді. Мұнымен қоса ... ... ... ... бір ... ұру арқылы дыбыс беру ... да ... ... ... ... ... Осылардың
бәрінен де биені идірудің ең тиімді амалы құлынды емізу болып табылады.
Құлын енесін ... оның ауыз ... ... ... ... ... құлынның емшектерін сорып, сүтті ... ... ... ... қымыз фермаларында бие қолмен ғана емес, сонымен бірге
сауу машинасымен де ... ... ... ... қолмен сауу ертеден
қалыптасып ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... Оған ... ... жоқ десе де ... ... сауу әдісі құлынды биелерді жыл бойы
жайылымда бағып-күтуге байланысты. Биелерден күндіз сауылған сүт ... ... ал ... сүт ... емуіне қалдырылады.
Қолмен сауу еңбек жұмсауды керек етеді әрі қауіпсіз де ... ... ... ... ... ... болуын, малды ұстап-күтудің
мәнісін жақсы білуді талап етеді. Көптеген бие, әсіресе үйірде өскен ... ... ... ... ... да ... ... сүт сауылатын
үйірге қоспаған жөн. Биені қолмен сауу үшін ең ... оны ... алу ... сауу ... әр ... болуы мүмкіи, емшекті бас бармақ
және сұқ қолмен қысура, не болмаса ... бір ... бір ашып ... ... не ... қысып қозғау арқылы саууға болады.
Биені батыл да тез сауу ксрек. Тәжірибелерге қарағанда бір ... ... шығу үшін орта ... 60—90 ... ... жұмсалады екен.
Сауыншы бие сауған кезде бір минутта ... ... 160-қа ... ... сауу ... ... қатар оның қауіптілігін де ұмытпаған
жен. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... артықшылығы бар.
Қазақстанның қымыз фермаларында соңғы кезде машинамен сауу ... ... ... адамдардың жұмысындағы ең маңыздысы — малды
машинамен саууға үйрету. Машинамен ... ... ... ... өз ... бір үйір ... құрылады. Ондай үйірлердің саны сауын алақының жұмыс
қабілетіне (сауын станоктардың, сауыншылардың санына) байланысты болады.
Биелер ... ... ... ... көлеміне қарай 6—12 бастан топ-
топқа бөлініп үйретіледі. Жылқы ... ... ... ... базаның
қабылдау белмесіне қамалады да, құлындар енесінен бөлініп, арнаулы бөлмеге
кіргізіледі.
Саууға ... ... ... ... ... бөліп
тастайды немесе оларды артқы ... басы ... ... ... етіп қамайды. Сонда мал бір-біріне тағыз жанасып тұрады да, сүт
шығу рефлексі ... ... ... ... де ... сүт
әдетте 30—40 секунд бойы шығады. Биенің сауылып болғанын бақылау шынысында
сүттің тоқталуына қарап біледі. Сауу ... ... ... ... сауу ... алады. Сауылран биелерді сыртқа
шығарып жібереді. Содап соң ... топ ... ... де, ... ... Қымыз дайындау тәсілдері
Елімізде 50 мыңнан астам бие сауылып, ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Қазақ республикасында жылына 40—50 мың
тонна қымыз ... ... 6—8 ай ... ... ... ... ... есеппен сүті аз малда 700—1500 л, сүттілігі ... ... л және ... ... малда 2600—3000 л болады.
Сүттіліктің индексі және өндірілген сүттін, салыстырмалы ... 100 кг ... ... қазақы, қырғыз, башқұрт, якут (400—700
л) тұқымдарында көп.
Емізулі құлындар алғашқы ... ... 10—20 ... ... ... 1—2 кг ... салмақ қосады. Бие желінінің сыйымдылығы (1,5—3 ... ... ... ... сүт ... үдемелі жоғары болса, ондағы
бөлінген сүт ірі сүт өзектерін сүт жолдарын тез толтырады да, ... ... ал бұл ... ... әрі қарай бөліну процесін тежейді. Желін
құрылысының осындай ерекшеліктерін ескере отырып, ... сүт ... ... оның ... жиі ... ... ол үшін биені әр 2—3 сағат
сайын, тәулігіне 5—6 рет ... Жиі ... ... ... жұмысын
қиындатады. Сүтті жылқы шаруашылығында ДА-3 машиналарын қолдана отырып
механикаландырылған қондырғылармен сауады. Бұл ... ... ... сүтінің мөлшерін есептеу, еңбекті көп қажет ететін тым ауыр жұмыс.
Алғашқы емізген айларда биенің сүттілігін ... ... ... анықтайды. Жылқынын, құлынын айырғаннан кейін, күндіз 12 сағат
бойына әрбір 2 ... ... 6 рет ... ... Іс жүзінде әрбір екі
сағат сайын мұқият саууға мүмкіндік бола ... Осы ... ... ... ... ... уақытын минутына дейін жазып отырған
дұрыс. Бұл алынған мәліметтер бір тәулік ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Биенің сүттілігін анықтау үшін бақылау сауымын қатарынан 2 күн
жүргізген дұрыс.
Тәулік бойы ... ... М. А. ... (1955), М. С. ... ... ... ... биеден тәулік бойы әр сағат сайын
шығатын сүт бір мөлшерде болады. Сондықтан тәулігіне ... сүт ... ... ... ... сүтінің құрамында, сиыр сүтіне қарағанда сүт ... ... ал май мен ... аз ... ... ... лактозанын дисахариді немесе сүт қанты
түрінде кездеседі. Бие ... ... ... ... бар. Сиыр ... 4,7 ... Лактоза организмге жақсы қорытылып сіңеді. Бие сүтінде
шамамен 1,2—2,3 процент май бар. Бұл сиырдағы май ... 2 ... ... ... май ... мөлшері сиырдыкіне қарағанда аз келеді,
сол себепті май шапшаң гидролизденіп, организмге жақсы сіңеді. Сүт ... саны бие ... 80—108 ... ... ал сиыр сүтінде тек 25—40
болады.
Сүттегі ең бағалы зат — белок. Бие ... ол ... ... ... ... ... және глобулин сияқты негізгі үш түрге
белінеді. Олардың ... одан әрі ... ... ... ... 40 процент еритін белоктар (альбуминдер, глобулиндер, амин
қышқылдары) бар. Бие сүтінің ... ... ... А, В, Е, Г, Р және
әсіресе С (70— 120 мг) ... ... оның ... ... ... ... ... дегеніміз — бие сүті қышқылдарын белоктармен,
ашытқымен ашыту арқылы алынатын қышқылтым сусын. ... ... ... оның ... ... — көп жағдайда бие сүтінің сапасына байланысты.
Қымыздың дертке дауа, тамаша шипалық қасиеттеріне ашытқылары ғана әсер
етпейді. Бие ... ... ... ... оны ... процесінде
микроорганизмдерден антибиотикалық заттар пайда болады. 1 литр қымызда 20 г
қоректік белоқ бар, ол ... ... ... 100 г ... тен, ... ... тез сіңетін қоректі және минералды заттардан, сондай-
ақ көмірқышқылы қоспаларынан, сүт қышқылынан және спирттен тұрады. ... ... ... ... ... ... етіп, қан айналу жұмысын
жақсартады. Қымыз өндіру үшін дені сау малдан ... ... ... ... 7°Т, ... ... ... иісі, дәмі жоқ сүтті және
технологиялық ереже ... ... ... ... Т ... пайдаланылады. Қымыз өндірудің технологиялық ... ... ... ... ... және өңдеу;
2) ашыту және араластыру;
3) шөлмектерге құю және тығындау, этикетка жапсыру;
4) пісіру және газдау;
5) ... ... және ... ... ... және ... мынадай бөлімдерден тұрады:
1) бие сүтін өлшеу;
2) сүзгіден өткізу;
3) температурасын өлшеу;
4) сүттің қышқылдығын, тығыздығын және майлылығын ... және ... ... ... ... ... кейін, оны 26—28°
жылылықта ашытады. Сүтке өндірістік ... ... ... ... ... ... қор ... кейін пісуді бастайды. Қымызды
60—80 минут бойы піседі, былғауыштың айналу жылдамдығы минутына 480 ... ... ... 55—65° болып, қымыздық өзіндік бір жағымды иісі
шыққаннан кейін пісуді тоқтатады.
Шөлмектерге құю, тығындау және ... ...... соң қымыз шөлмектерге құйылады. Шөлмектің аузы резинка немесе газ
тығынмен не ... ... ... Шөлмектерді МРТУ 46—573—69
талаптарына сай табиғи қымыздың бекітілген үлгісімен этикеткалайды.
Жетілуі мен газдануы. ... ... ... ... ... үшін және ... газдануы үшін оны 2—3 ... ... ... содан соң 6 градус жылылықтағы тоңазытқышқа салады.
Қымыздың газдануының аяқталғандығын оның тығынын алғаннан кейін шөлмекті
жеңіл ... ... ... ... ... ... пісу уақыты деп, сүтті ... ... ... сатылуға шыққанға дейінгі уақыты айтылады.
Қымыз категориясы. Жетіліп пісу уақытына, күштілігіне (ащылығына)
байланысты ... үш ... ... ... ... — 5—6 ... Орташа (жетілуі 1 тәулік)
3. Ащы, күшті (жетілуі 2 тәулік).
Сақтау. Қымызды дайындау мекемесінде +6° ... ... ... ... ... дайындау методикасы. Лабораториялық шытқы
стерилді қайнатылған бие ... ... ... ... оған 200
мл жаңа сауылған бие сүтін қүйып, мақта тығынымен жабады да, жылы ... 30 ... ... ... ... егер автоклав болса, 5
минут 1 атм-да стерилизациялайды.
Содан кейін 34 градусқа ... ... ... екі ... бие ... езілген ашытқыны, ал бір түтіктен болғар дәні
талшығының сүтті — қышқылын құяды. Қолбадағы сұйықты жақсылап араластырып
34°-тан 100—120° ... ... ... ... болғанша қалдырады.
Мұнан кейін колбаға 1/3 жаңа сауылған бие сүтін косып 15-20 минут
араластырады да 100° ... ... ... температурада қалдырзды.
Өндірістік ұйытқыны лабораториялық ашытқының негізінде жасайды.
Лабораториялық ашытқыға 26—28° температурада ... 4 рет ... бие ... ... Бие сүтін қоспаның қышқылдығы 65—70°Т
төмендегенше кұяды. Бұл ... ... ... ... ... алғанша 4—5 тәулік қайнатады. Сүтті қойған сайын ... ... ... ... ... ... ... 120—130°Т болуы
керек. Әрі ... ... ... 2—3 ... ... қасиетін
жойғанша пайдаланады. Шайқағанда көпіршіктенуі, ал микроскоппен қарағанда
көзге 8—10 ашытқы клеткаларының көрініп, сүт ... ... ... ... ... ... ... ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Республика жағдайында өсіруге және мол өнім алуға пайдалы ...... ... еті, ... қылы ... орындарына қажетті
шикізаттардың бірі.
Соңғы кездері биеден қымыз өндіру жақсы дамыған. Биенің сүттілігі
сауын маусымы ... ... ... қымыз өткізген зерттеулер бойынша жабы жылқысының биесі 1кг
сүтке 0,71 азық ... ... 91г ... ... ... ... ал ауыр
жүк тартатын және қазақы жылқы буданына 0,73 азық ... ... ... ... қажет. Сиырмен салыстырғанда бие 1 кг ... ... ... ... бірлігі мен сіңімді протеинді аз қажет етеді.
Бұны біз ... ... ... сиыр ... ... аз
болатындығынан деп санаймыз.
Сонымен, биеден қымыз ... оның ... ... ... ... ... ... келеді.
Сауын биені сұрыптағанда селекционер әр килограмм ... азық ... және ... ... аз ... ... ... таңдағаны пайдалды.
Сүт — малдың желінінде (сүт безінде) қан аркылы түзілетін, құрамында
жүзден астам заты бар ... ... ... Оның құрамында су,
белок, сүт майы, сүт қанты, минерал заттар ... ... ... ферменттер, гормондар, газдар, пигменттер, микроорганизмдер
және т. б. ... ... әр ... ... ... сүт ... ... болып саналады. Бие құлынддағаннан кейін алғашқы 4—5 ... ... уыз ... ... оның ... ... жай ... едәуір
айырмашылығы бар.
Бие сүтінде 18 процент май, 2,0% белок, 6,5 о/о сүт ... ... ... 51 ккал болады.
Ауа райы, азықтандыру жағдай сияқты факторлардың ұзақ мерзімді ... ... ... ... тән ... ... ол тұқым
қуалайды. Мұның, әсіресе, сүттің химиялық құрамының ... ... ... ... ... тоқталғанда еске алатын жағдай, осы уақытқа
шейін сүтті жылқы шаруашылығындағы ... ... ... ... ... ... ... басты өнім қымыз өндіру болып
қалыптасқан. Сондықтан қымыздың өзіндік құны сауын ... ... және ... ... ... ... тұрады, бұдан жанама
өнімдердің құны алынады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Б.Әкімбеков, «Етті-сүтті жылқы шаруашылығы», Алматы, «Қайнар»,
1984ж.
2. К.Бозымов ... ... ... ... 1993ж.
3. Борисенко Е.Я., Баранова К.В., ... А.П.- ... ... ... животных. М."Колос"- 1984.
4. Жебровский Л.С. "Селекционная работа в условиях интенсификации
животноводства". Л.-1987 ... ... А.П. , ... А.Б. "Рекомендация в эволюции ... М. ... ... ... ... ... ... -М. "Колос". - 1982 г.
7. П.А.Федотов. Коневодство. М. "Агропромиздат"- 1989.
8. ... Н.А. ... дело в ... ... 1987 ... ... труды - "Совершенствование заводских пород лошадей",
Том ХХХ1, ВНИИК - 1978 ... ... Р., ... Винш Я. - ... в ... ... М. ... 1969.
11. Никоро З.С., Стакан Г.А., Харитонова З.Н. и ... ... ... ... М. ... ... ... основы селекции животных. Научные ... ... ... ... С.И. Селекция сельскохозяйственной птицы. М. ВО
"Агропромиздат" - ... ... ... ... ... работы и экологически
чистых технологий в коневодстве". Дивово - 1994 ... ... В.А. ... ... ... ... ... пособие для специальности "Зоотехния". ... ... Н.Г., ... Н.З., ... Б.В. и ... Племенная работа. М. "Агропромиздат" - 1988.
17. "Перспективы развития коневодства и ... ... ... ... ... ... ... Е.К. - "Биометрия в селекции и генетике
сельскохозяйственных ... М. ... ... ... ... ... ... и племенное дело".
Дубровицы-1982г.
20. Журналы "Коневодство и конный спорт" и "Мацманкер".

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биені азықтандыру ерекшеліктері33 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет
«Қошқарды тұқымына қарай азықтандыру»21 бет
Ірі қараны азықтандыру ерекшеліктері26 бет
Айғырды азықтандыру27 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Аналық шошқаны азықтандыру20 бет
Асыл тұқымды бұқалардың табынын толықтыратын таналарды азықтандыру34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь