Ірі қараны үлкен өндірістік кешендерінде және бордақылау алаңдарында бордақылау

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1 тарау. Малды бордақылау және оны ұйымдастыру
1.1.Малды бордақылау және оны ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2.Малды жайып семірту және оны ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
Негізгі бөлім
2 тарау. Ірі қараны үлкен өндірістік кешенде және бордақылау аландарында бордақылау ерекшеліктері
2.1.Малдардың бордақылау алаңдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2.Асылдандыру жұмысын ұйымдастыру шаруашылықтары ... ... ... ... ... ... 17
2.3.Өнеркәсіптік комплекс жағдайындағы төлдерді өсіру мен азықтандыруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.4.Бордақыланған малдарды етке өткізу және тасу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Кіріспе
Ірі қара шаруашылығы – мал шаруашылығындағы ең маңызды сала, біріншіден – халқымызды ең жоғары сапалы тағамдармен қамтамасыз етеді, екіншіден – жеңіл өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз етеді, әрі бұл сала маңызды органикалық тынайтқыштарды да өндіреді. Қазіргі уақытта әлемнің қандай мемлекеттерінде болмасын сүт және ет өндіру қарқынды өндірістік технологияға негізделген. Мал өнімінің көбеюі, шаруашылықты шоғырландыру және мамандандыруға да көп байланысты.
Көптеген ғылыми деректер және алдыңғы қатарлы шаруашылықтардың көрсеткіштеріне қарасақ, мал өнімінің өндірістік технологияда дамуы, оның көбеюі, ірі қара тұқымының сапасына, мал азығының өзіндік құны мен азық сапасына көп байланысты болып тұр.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара шаруашылығы да ерекше дамуда, әрі одан алынатын өнімдер де көбеюде.
Ал кейінгі жылдарда ірі қара мал тұқымдарының асылдануын ерекше көрсеткен жөн, сонымен қатар жаңадан асыл-тұқымды ірі қара малы шығуда, ал асыл тұқымды ірі қара малдары экономикалық табиғи аймақтарға жақсы бейімделген. Оған ерекше әсер еткен селекция жұмыстарының жақсаруы. Себебі селекцияның дамуына генетика, биотехнология ғылымдарының негізгі мен электронды есептеу техникасының әсері өте зор болды.
Бордақылау дегеніміз – ет малын аз уақыт ішінде мейлінше азықтандыра отырып, салмағын көтеру және етінің сапасын жақсарту.
Бордақылауға 1-1,5 жастар бұқаларды кәрі бұқаларды өнім бермейтін кәрі сиырларды, малдың тобын толтыруға жарамайтын, бұзаулауға жарамайтын төлдерді бордақылауға қояды.
Бордақылайтын малдарды, тұқымына, жынысына, жасына, қондылығына қарай бірнеше топқа бөледі. Арық өгізшелерді семіртудің алдында жоғары сіңірімді белоктық азыфқтармен қамтамасыздандырады. Бордақылаудың алдында малдардың салмағын өлшейді, әрі қарай малдың салмағын ай сайын өлшейді. Жоспарлы үстеме салмақ қоспайтын (привес) малдарды жеке азықтандырады.
Жайылымдық жері мол аймақтарда мал семірткен тиімді. Бұл кезде мал тәулік бойы жайылады. Жайып-семіртілген мал 4-5 айда 100-150 кг-ға ауырлайды, ол жас малдың бұған дейінгі салмағының 60-70 пайызы, ал сақайған мал 30-50 пайызға ауырлайды. Мал дұрыс жайылып-семіртілсе күніне 1000 г-дай қосымша салмақ қосады. Жайылымда семірмеген малды қосымша 1-2 ай бордақылау керек.
Ірі өндірістік фермаларда (шаруашылықтарда) сүттің молаюы асылдандыру жұмысының жақсаруына байланысты, әрі сүт және ет өндіру кешендерінде асылдандыру жұмысының бағыты да өзгеруде. Асылдандыру жұмысының негізі жеке бір аймақта бір жоспар бойынша төл алу, оны өсіру, бұқаларды ұрпақ сапасы бойынша бағалау.
Pеспублика облыстарының қолайлы жерлерінде мал бордақылау алаңдарын, асыл тұқымды мал шаруашылықтарын орналастыруға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Алексеев А.В. Мал өсіру негіздері.-Алматы, 1974.
2. Әсілбеков М. Ақ жол газеті.-Жамбыл, 2011.
3. Байжұманов А.Б. Мал өсіру.-Алматы: Қайнар, 1987.
4. Бегімбеков Қ.Н., Төреханов А.Ә., Байжұманов Ә. Мал өсіру және селекция / Оқулық.-Алматы: Бастау, 2006.-592 б.
5. Борисенко Е.Я. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1967.
6. Дәрібаев А.Д. Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы. – Талғар, 1994. - 26 б.
7. Зоотехния негіздері. Оқулық. –Астана: Фолиант, 2007.-456 б.
8. Керімбеков Ж., Төреханов А., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы, сүт пен ет өндіру технологиясы.-Алматы, 2005.
9. Керімбеков Ж., Төреханов А., Найманов Д., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, 2006.
10. Кравченко Н.А. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1973.
11. Красота В.Ф., Лобанов В.Т., Джапаридзе Т.Г. Разведение сельскохозяйственных животных.- М.: Агропромиздат, 1990.
12. Кулешов П.Н., Крупный рогатый скот. — 7 изд. — М.—Л., 1931.
13. Легошин Г.П., Обухов Л.С. Экономика сельскохозяйственных и перерабатывающих предприятий. - 2009. - N 8. - 17-20б.
14. Левин А.Б. (Аудармашылар Ә.Ермаханов, Ә.Жұмашев) Мал шаруашылығы негіздері.-Алматы, 1985.
15. Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал шаруашылығы: Оқулық.-Астана: Фолиант, 2007.-424 б.
16. Омарқожаұлы Н.,Шуркин Р. Мал шаруашылығы практикумы.-Астана, 2007.
17. Пшеничный П.Д., Кормление сельскохозяйственных животных.
18. Садыкулов Т.С., Байжуманов А.Б., Бегимбеков К.Н. Мал өсіру пәнінің практикумы.-Алматы, 1998.
19. Садыкулов Т.С. Разведение и селекция сельскохозяйственных животных.-Алматы,2003.
20. Суленов Ж.С., Тореханов А.А. Казахский тип бурого скота.-Алматы, 2005.
21. Тойшибеков М.М., Ертаев Е.Е. Генетика и биотехнология животных.-Алматы, Ғылым, 1995. Т.1.
22. Томмэнің М.Ф., Мартыненко Р.Ф. Аминокислотный состав кормов /ВИЖ. — М.: Колос, 1972. — 288 б.
23. Тореханов А.А. Воспроизводство в скотоводстве.-Алматы, 2005.-220 б.
24. Тореханов А.А., Естаев Б.З., Алмантай Ж.Т. Оценка быков мясных пород по собственной продуктивности и качеству потомства.-Алматы: Бастау, 2003.
25. Төреханов А. Ә., Ірі қара шаруашылығы.- Алматы,Триумф " Т ", 2006.
26. Төреханов А.Ә., Ж.К.Каримов, Ш.Д.Даленов, Д.К.Найманов. Ірі қара шаруашылығы: Оқулық / -Алматы.:Триумф «Т», 2006.-408 б.
27. Чернопятов И.Н., Руководство к торфяному хозяйству. С 72-мя политипажами. СПб. , 1857 г.
28. Чижик И.А. Конституция и экстерьер сельскохозяйственных животных.-Л.,Колос, 1979.
29. Чирвинский Н.П., Общее животноводство 1888.
30. Эрнст Л.К., Кравченко Н.А. и др. Племенное дело в животноводстве.-М.: Агропромиздат, 1987.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ. ЖӘҢГІР ХАН АТЫНДАҒЫ
БАТЫС ҚАЗАҚСТАН АГРАРЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ.
Биотехнология, мал және балық
шаруашылық ... ... ... ... ... ... «Ірі ... үлкен өндірістік кешендерінде
және бордақылау алаңдарында бордақылау»
Жетекшісі:
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
Әдебиетке
шолу........................................................................
..............................6
1 тарау. Малды бордақылау және оны ұйымдастыру
1.1.Малды ... және ... ... семірту және ... ... ... Ірі қараны үлкен өндірістік кешенде және бордақылау аландарында
бордақылау ерекшеліктері
2.1.Малдардың ... ... ... ... ... ... өсіру мен азықтандыруды
ұйымдастыру.................................................................
............20
2.4.Бордақыланған малдарды етке ... ... қара ... – мал ... ең ... ... – халқымызды ең жоғары сапалы ... ... ...... ... шикізатпен қамтамасыз етеді, әрі бұл сала
маңызды органикалық тынайтқыштарды да өндіреді. Қазіргі ... ... ... ... сүт және ет ... ... ... негізделген. Мал өнімінің көбеюі, шаруашылықты ... ... да көп ... ... ... және ... қатарлы шаруашылықтардың
көрсеткіштеріне қарасақ, мал өнімінің өндірістік технологияда ... ... ірі қара ... ... мал ... ... құны мен ... көп байланысты болып тұр.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара ... ... ... әрі одан ... ... де көбеюде.
Ал кейінгі жылдарда ірі қара мал тұқымдарының асылдануын ... жөн, ... ... ... асыл-тұқымды ірі қара малы шығуда, ал
асыл тұқымды ірі қара малдары экономикалық ... ... ... Оған ... әсер ... ... ... жақсаруы. Себебі
селекцияның дамуына генетика, биотехнология ... ... ... ... ... әсері өте зор болды.
Бордақылау дегеніміз – ет малын аз уақыт ішінде мейлінше азықтандыра
отырып, салмағын көтеру және етінің сапасын ... 1-1,5 ... ... кәрі ... өнім ... ... ... тобын толтыруға жарамайтын, ... ... ... ... ... ... ... жасына, қондылығына қарай
бірнеше топқа бөледі. Арық өгізшелерді семіртудің алдында жоғары ... ... ... ... ... малдардың
салмағын өлшейді, әрі қарай малдың салмағын ай ... ... ... салмақ қоспайтын (привес) малдарды жеке азықтандырады.
Жайылымдық жері мол аймақтарда мал семірткен ... Бұл ... ... бойы ... Жайып-семіртілген мал 4-5 айда 100-150 кг-ға
ауырлайды, ол жас малдың бұған ... ... 60-70 ... ал ... 30-50 пайызға ауырлайды. Мал дұрыс жайылып-семіртілсе күніне 1000 г-дай
қосымша салмақ қосады. Жайылымда семірмеген малды қосымша 1-2 ай ... ... ... (шаруашылықтарда) сүттің молаюы асылдандыру
жұмысының жақсаруына байланысты, әрі сүт және ет ... ... ... ... да өзгеруде. Асылдандыру жұмысының негізі жеке
бір аймақта бір жоспар бойынша төл алу, оны өсіру, бұқаларды ... ... ... ... ... жерлерінде мал бордақылау алаңдарын,
асыл тұқымды мал ... ... ... ... «Қазагро»
холдингі жалпы қуаты жылына 8,2 мың тонна ет ... он ... ... ... 14,9 мың ... өнім ... төрт ет комбинатын қаржыландырып
отыр. Соның ірілерінің бірі - ... ... ... Янайкин ауылында
орналасқан «Crown Батыс» ЖШС-інің мал бордақылау кешенінің ... - ... ... ... жұмысымен 1 наурыз күні шетелдік меймандар да танысты.
Шетелдік технологияға негізделген осындай өндіріс орындары толық ... ... ... ... ... ет ... көлемін де арттыруға
болады. Бұл жөнінен Елбасы қойып отырған талап та осы.
Әдебиетке шолу
Бордақылау аланыңың көпшілік иелері ... ... ... ... ... алады да, бордақылағаннан кейін сою пунктіне және ет
комбинатына ... ... ... ... ... тек бордақылауға
қабылдап алатын бордақылау алаңының иелері де бар. Мұндайда мал ... ... ... Алаң иесі малды өзіндегі немесе сатып алған ... ал ... ... ... ... бордақылаған
кезінде аздаған ақы (мәселен, әр ... ... 5 ... және ... ... ... өзі алаң иелеріне тұрақты пайда ... ал ... ... ... ... мал алады.
І.Бонд, В.Гаррст, А.Вебcтер (2003) және басқа да шетел ғалымдарының
алаңдағы малды ... ... ... мен ... жағдайының
әсерлерін зерттеулеріне қарағанда, қыс айларындағы төменгі температураның
салмақ қосу деңгейін кемітуге елеулі әсер ... ... ... ... – ылғалдық, жел, жаңбыр және ... ... ... малдың тәулігіне салмақ қосуы 25-27% кемитіндігі және ... 1 кг ... ... ... азық 20-33% ... байқалды.
Жаңбырлы күндері (тәулігіне 12 мм) етті малдың өнімділігі жел әсеріне
қарағанда көп, ... ... ... аз ... ... ... ... 15 % кеміп, азықты пайдалану тиімділігі 20 % артады.
Сонымен қоса, бордақылау алаңы өкпек желдің ығына, елді мекендерден 8 ... ... ... 3,5 км ... ... жөн. Табаны топырақпен
жабылған алаңды салғанда ыза суы ең кемі 3 м ... ал мал ... ... ... ... ... Табаны топырақпен жабылған ашық ... және қи ... ... ... мұндай жағдайдың
айрықша маңызы бар.
М.Ф.Томмэнің (1972)деректеріне қарағанда мал ... ... г ... ... ... үшін әр кезенде (алғашқы 10-20 күн, ... күн, ... 30 күн) ... салмағына қарай (300-500 кг аралығында)
7,4-8,7; 7,4-9,2; 8,4-9,7 азық ... ... ... қорытылған протеин 605-
740 г; 650-780 г: 690-825 г қажет болады.
Өсіп келе ... ... ... ... мен ... ... сай бағыттап өсірудің негізгі факторларының бірі болып
табылады. И.Н.Чернопятов, Н.П.Чирвинский, ... ... ... ... ... жас жануардың дене пішінін өзгертуге,
оның жұмсаған азықты белгілі дәрежеде ... ... мен ... әр ... ... ... әсер ... болады деп атап
көрсетті. Жануарларды азықтандырудың үш ... ... ... ... ... рационда ірі және балауса азықтар басым; жем азықтар;
құрама азықтар ... мен ... ... ... ... ... және Л.С.Обуховтардың (2008) ірі қараны
зерттегенде белок алмасуының биохимиялық көрсеткіштеріне мән ... ... ... азот ... ... белокпен байланысы, альбуминдер,
глобулиндер, азот қалдығының белокпен қатынасы ... ... ... ... ... ... нәтижеген жеткен. Сонымен
селекцияның ... ... сүт ... 3-4 рет есе ... ... ... бұл ... шығу тегі бойынша сұрыптаудан көбінесе дәлірек, әрі
зор сенім туғызады.
Жануарлардың ет өнімділігін арттыруға және етінің сапасын жақсартуға
бағытталған азықтандыру ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
П.Д. Пшеничныйдың (1933) мағлұматтары бойынша қоректік құндылығы жақсы
ет беретін динамикалық және динамостатикалық қаңқа ... ... ... ... 6 ... барынша жедел өседі. Өсудің кеш ... ... ... арқылы жоюға болады, бірақ бұл басқа бұлшық ... май, ... ... ... мен ... өсуіне
себепші болады. Ет майлы болғанымен, дәмі мен белоктық ... ... ... ... (2006) ... сиыр ... өсіп-жетіліп, одан мол
өнім алынуы үшін оның ... ... ... шарт деп ... ... сиыр ... ... қоректік заттар қаншалықты мөлшерде қажет
екендігін білу ... ... бұл ... ... ... ... жасына,
өнімділік бағытына, тұқымына байланысты. Сауын сиырларға, буаз сиырларға,
сақа және ... ... ... азық мөлшері, азық түрлері мен оның
қоректілігі ... ... ... ... сиыр оның ... ... мөлшердегі азықпен азықтандырылады.
Сиырды нормамен азықтандыру дегеніміз, оның ... ... ... ... ... және ... ... және
басқа жағдайларына қарай азықтандыру болып табылады.
Сиырға берілетін азықтарды олардың ... ... ... қасиеттеріне қарай ірі, шырынды және жем азықтар деп бірнеше топқа
бөледі.
Ірі азықтарға организмге ... ... ... ... ... ... сияқты азықтар жатады. Шырынды азықтардың құрамында көп
мөлшерде су болады. Оларға: көк шөп, ... шөп, ... ... (мал
азықтық қызылша, сәбіз және т.б.) мен тамыртүйнектілер – картоп, топинамбур
және т.с.с. жатады. Бұларды «сүтейтуші» ... деп те ... ... мұндай азықтармен азықтандырғанда сүттің көбірек шығуына себепші
болады.
Жем азықтар қуатты, ... ... ... ... ... ... ... арпа, тары, жүгері, қытай бұршақ т.б. дәндері ... ... ... ... ... жом, сірне т.б. ... ... ... жем өте ... орын алып ... Бұл ... ... әр түрлі дәнді-дақылдарды араластырып дайындалады.
А.Д. Дәрібаевтың (1994) мәліметінше сиырға жем шөп ... тұз, ... ұны және сол ... ... ... да қосып береді. Азықтың
қоректік бағасы оның ... ... ... ... ... Мал ... ... қоректік заттардан ақуыз, май, минералдық
заттар, углеводтар, дәрумендер кіреді.
А.С.Гурьянованың тәжірибесі ... мал жас ... ... ... ... үйретілген болса, азықтың осы түріне организмі ... ... ... өсу ... де осы азық ... азықтандыру
тиімді нәтиже беретіні сөзсіз.
Ірі қара өнімінің қалыптасуына оның күтіміде көп әсер етеді. ... ... ... ... және ... температурасы, қораның
жарықтығы, ауаның ылғалдылығы және оның газ құрамы, әрі дер ... – міне ... ... дұрыс жұмыс істеуіне, зат ... ... әсер ... ... өз еңбегінде.
Облыста ет бағытындағы мал шаруашылығын дамытудың 2011-2015 жылдарға
арналған ... ... ... Ол ... ет бағытындағы мүйізді
ірі қара малдарын сатып алу, мал бордақылау ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша 2011-2015
жылдарға белгіленген межелерге сәйкес, облысқа өткен жылы 1600 бас аналық
мал сатып алу ... ... Бұл ... ... ... ... ... қоры» АҚ мен «Аграрлық несие корпорациясы» ... ... ... ... ... ... ... мал сатып алуға 750 миллион теңге көлемінде несие беріліп, 2011 ... ... 4393 бас ... ... 108 бас ... ... алынып,
тапсырма артығымен орындалды. Қазір облыста 15 мал бордақылау алаңдары ... ... ... Оларға қосымша, биылдан бастап ... ... ет ... ... мен мал ... құру ... Қазіргі кезде осы бағытта 53 жоба ... ... деп М. ... .Т (1984ж) ... ... ... ... да
бір тұқымын жетілдіру барысында бір жетістікке жетумен ... ... ... ... ... қатар іріктеу мен жұптаудың әдістерін
жетілдіру және ... ... ... ... ... ... нұсқайды.
Бордақылау кезінде толық құнды түйіршік азық мақта күнжарасы мен шрот,
сүрлемнің әртүрлі,пішендеме, сабан, пішен,арпа,сұлы, ... ... ... сірне қолданылады.минералды азықтарды брикет түрінде, ал ас
тұзын жалау үшін ... ... ... азық ... ... ... ... Ж. Жолондзьдің және басқа да ғалымдардың мәліметі ... ірі ... ... мамандандыру мен шоғырландырудың артықшылығын ... ... оны ... мал ... ... мен ... комплекстерінде жүргізу керек. Мұндай арнаулы шаруашылықтарда
мамандандырылған шаруашылықтарға қарағанда 1 ц қосымша салмаққа ... ... 30-40% ... ал ... ... 5-6 есе жоғары болады.
Мал бордақылаудың ойдағыдай болуы ... ... ... ішінде ең бастылары- берік жемшөп қорының болуы, азықтандыруды дұрыс
ұйымдастыру, малды бордақылау кезінде дұрыс күтіп бағу. ... ... ... ... ... жасы, тұқымы, типі, жынысы және
бордақыланатын малдың қоңдылығы да әсер ... жас ... ... ... ... шаруашылықтағы ірі
сиырдың салмағының 60-70 процентіндей болғанда ғана жақсы ... ... ... ... ... ... бұрын оны соған бағыттап өсіру
керек. Бордақыланатын ... ... ... ... ... ... ... етіп, оның рационы керекті протеинмен, минералдық
заттармен және ... ... ... Рационның құрамындағы
азықтардың арақатынасы дұрыс болуы керек. Азықтандыру дәрежесі төмен
болғанда жас ... өсуі ... еті ... ... ... ... ұзақ
уақыт нашар және ... бір ... ... оның ... ... оны қанша жақсы азықтандырғанымен, ол өнім бере ... ... ... өтей ... Сиыр етін өндірудің өзіндік құны шұғыл
өседі, ал еттің сапасы, оның қоректілік қасиеті, дәмділігі ... ... ... бордақылау және оны ұйымдастыру
1.1.Малды бордақылау және оны ұйымдастыру
Мүйізді ірі қара малдарды арнайы ашық ... ... ... Мал бордақылауға қойған кезде 1 кг өсу салмағына шығындалатын ... ... ... ... 2,5-4 есе ... ... өзіндік
құны 60-65%-ға төмендейді.
Бордақылауға 1-1,5 жастар бұқаларды кәрі бұқаларды өнім бермейтін кәрі
сиырларды, малдың тобын ... ... ... ... ... ... малдарды, тұқымына, жынысына, жасына, қондылығына қарай
бірнеше топқа бөледі. Арық өгізшелерді семіртудің алдында жоғары сіңірімді
белоктық ... ... ... ... малдардың
салмағын өлшейді, әрі қарай малдың салмағын ай сайын өлшейді. ... ... ... (привес) малдарды жеке азықтандырады.
Бордақылау дегеніміз – ет малын аз уақыт ішінде ... ... ... ... және ... ... жақсарту.
Мал бордақылауға пайдаланылатын негізгі азықтар: ... ... ... ... ... ... болады, бидайдың сабанында болатын
дән сабағы, жүгерінің, арпаның, бидай кебегінің жармалары, ... ... шөп, ... ... ащы сығынды, жаздық бидайдың
сабаны, сірне, азықтық сірне, крахмал-сірне өндірісіндегі, ... ... ... ... ... ... сүрлемі, тамыр
жемістілер мен түйнек жемістілер, ... ... жем, ... ... ... ... алған дән қалдығы. Сығындыны малға беру үшін 5-12
күннің аралығында малды үйретеді. Егер бордақылаудағы мал ... ... ... ... ... беру ... ... қоспа азықтар, жем, тұз
қосылады. Сақа сиырларды бордақылауға қою 60-90 ... ал ... ... 120-150 күнге созылады.
Мүйізді ірі қара мал бордақылауды –семіртуді жеткілікті ... ... ... де т.б. ... ұйымдастыруға болады.
Бордақылаудағы малды күніне азықтандырудың мөлшері үстеме ... 800 ... ... -1
| ... салмағы, кг ... | |
| |180 |228 |276 ... ... |70 |60 |50 ... ... | | | ... ... |2 |3 |5 ... ... |3 |2 |- ... ... ... |2 |2,5 ... |- |1 |1,5 ... ... г |50 |50 |60 ... 1,5-2 ... төлдердің рационы
|Азықтар, кг |Бірінші кезең ... ... ... ... |
| |35 күн |35 күн |30 күн ... қара ... |40 |35 ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... |2 |3 |4 ... |3 |2 |- ... дән | | | ... | | | ... ... | | | ... дәні |0,5 |0,5 |1,2 ... ... |0,5 |1,7 |1,4 ... г |10 |15 |30 ... ... г |40 |40 |40 ... ... азықтың мөлшеріне қарай әр жерде сүрлеммен, жеміс
түбірлерімен, ... көк ... ... ... ... ... жайып та семіртеді. Бордақылау мерзімі малдың жасына,
берілетін азығына байланысты. Жас мал 100-120 ... сақа мал 80-90 ... ... ... ... өнеркәсіптік негізде бордақылау үшін
түйіршіктелген және брикеттелген құрама азықтарды, сондай-ақ ... ... азық ... ... Монодиета әр түрлі табиғи ... ... ... түйіршіктелген азықтан тұрады. Пішіндемені де
кеңінен қолданады. Түйіршіктелген және ... ... ... пайдаланудың бірқатар артықшылықтары бар. Олардың құрамында
мұндай азықта жақсы сақталатын қажетті ... және ... ... бәрі бар. ... ... үлестіруді механикаландыру оңай, бұл
жағдайда қалатын қалдықтардың мөлшері едәуір кемиді. Түйіршіктелген ... ... ... үшін ... да аз ... болады.
Бордақылаудағы мал үшін рационда қыс кезінде: 40-50% жемдік азық, 25-
30%-ірі азық, 20-40 г –шырынды ... Ал жас ... 35-40 % -жем, ... азық, 35-40 % -көк шөп және тағы басқалар.
Азықтандыру түрі рацион құрылысына ... ... ... ... ... ... ... сүрлем-
пішендеме жемдік, шөптік + шөптік сүрлем, шөптік жемдік т.б,
Минералдық азықтар: ас тұзы ұсақталған күйінде ... ... ... ... ... ірі қара ... 40-60 г, ... 50-60 г
беріледі.
ВИЖ-дің тәжірибесі бойынша бордақыланған малдардың рационындағы қант
пен протеиннің қатынасы зерттелген, нәтижесінде ... мен ... ... ... берілген 1 кг азық өлшемінде 105 г ... және 21 г қант ... ал сол ... ... ... май ... ал шароле мен симментал будандарының ... май ... ... жасына қарай бордақылаудың өзінше ерекшеліктері болады, ет
ұлпасының бітуі және ... ... ... ерекшеліктеріне
байланысты, май ұлпасы көбінесе сақа уақытында көбірек бітеді. ... ... ... ... ... 13-15 айға ... 18-20 ... екі жастан жоғары (бракқа шыққан ... ... ... ... 13-15 ... бордақыланған жас малдарды қарқынды ... ... ... ... тірі салмағы 420-450 кг-нан кем болмауы
қажет, ал 18-20 айлық жас малдардың салмағы 340-360 кг болғанда, ... ... ... ... ... 900-1000 г ... жеткізіп, олардың
сатар алдыңдағы салмағы 430-470 кг ... ... ет ... ... ... ... ... мезгілдерінде рациондағы жемнің үлесң 30-35% ... Кәрі ... 2-3 ... ... ... тәуліктік қосатын
салмағы 900-1000 г жетуі тиісті және осы уақытта 60-90 кг ... ... ... ... және тірі салмағына ... ... ... Мал ... жан-жақты сапалы болуы қажет. Барлық,
бордақылау кезіндегі ... ... мал ... ... және қораны
тазалау механизация тәсілімен өтеді.
Мамандандырылған шаруашылықтар малды бордақылауды жом және барда беру
арқылы іске асырады. ... ... ... тірі ... 250-270 ... кем ... ... ал бодақылау мерзімі 90-120 күнге дейін созылады.
Жоммен бордақылау. ... ала ... 7-10 ... ... Осы ... ... ... үйретеді, бірте-бірте мөлшерін көбейтеді. Бір жетіден
кейін, жомның мөлшері 45-55 кг-ға дейін жетсе, ал сақа ... 60-70 ... ... ... бордақылау екі мезгіл бойы өтеді: біріншісі ... ... ... 40-60 ... ... Бордақылау аяқтылар кезінде
жомның мөлшерін азайтып, шөп пен жемді ... ... ... ... 10 кг
жомның орнына 0,5 кг-нан береді. Жемді малдың жасына қарай ... ... ... берсе, екінші бордақылау уақытында 2-3 кг-нан береді.
Жомның құрамында қальций көп, сондықтан ... ... ... ... ... бар ... ... 60-80 г ас тұзын және арнайы
премиксты да ... ... ... ... ... ... өсімдік
ұньағын және тағы басқа азықтарды қосады. Жомды малға тәулігіне үш рет
береді, оған ... ... ... ... ... екі ... бойы ... оған үйретеді, бірте-бірте беру мөлшерін көбейтеді. ... ... ... ал ... ... ... салмағына қарай
6-8 % ұсталған сабан қосады. Жаңадан дайындалған барданы 25-300 С ... ... ... ... тәулігіне 50-80 кг-ға дейін барда, 4-7 кг
шөп және 1-3 кг жем ... ... ... ... 3 рет ... ... екі ... береді және берген сайын ұсатылған көлемді азықты
қосады. Барданы малға ... ... ... суармайды, ал сүрленген
барданы берсе тәулігіне бір рет суарады. Барданың құрамында көміртегі және
кальций аз болғандықтан, оның ... ... ... сұлы және ... да қосады, оған мел, трикальциифосфат т.б. Малдардың жасына қарай,
бардамен бордақылаған мезгілдерінде малдар тәулігіне 800-1000 г ... ... ... ... ... ... ірі ... жүгері сүрлемінеде ... ... ... ... ... ... оның үлесі 40 %–дан
60% –ға ... ... Ал, ... ... ... ... ... рационның құрамына карбамид, аммоний тұздарын және минералды
заттарды қосады. Сүрлеммен бордақылау мезгілдерінде рационға қосымша 10-20%
тамыртүйнекті ... ... жөн, ол ... ... ... ... сою ... және азық төлеу қабілетін жақсартады, ал жем
азықтарын тәулігіне әр ... 2-3 ... ... ... мезгілдерінде, сүрлемді молымен беруге тырысады.
Егерде малдар қорада ұсталса, онда ертемен сүрлем, сосын жем және ... ... ... ... және ... ал ... – сүрлем және
көлемді азықтарды таратады. Кейінгі уақыттарда сүрлем мен ... ... ... қолданып жүр.
Жеммен бордақылау. АҚШ-та, Англияда т.б. шет мемлекеттерде жеммен
бордақылау кеңінен ... ... ... мезгілдерінде, рационның 50%-
ын жем құрайды. Мысалы, Англияда малдарды қарқынды бордақылау ... ... 12 ... ... арпа ... 18-22% ылғалдығымен берді. АҚШ-та
жас малдардың өсіп-даму мезгілдерінде және бордақылау уақыттарында жүгері
сүрлемін кеңінен ... ... ... мемлекеттерінде малдарды
комбикорм беру арқылы бордақылайды. АҚШ пен Англияда мал астауларын бір
жетіге ... ... ... ... ... ... азықтанады. Қазақстанда
малдарды сенаж бен жемді қосып бордақылайды. Оңтүстік облыстарында ... ... ... ... ашық алаңдарында өткізіледі. Шығын аз
кетеді, ал нәтижесі жоғары, еттің өзіндік құны азаяды. Ал, қыс ... 1
ц ... мал ... ... 10-12%-ға жоғарылайды. Малдарды ашық және
жартылай ашық ... ... Орта ... ... ... ... және ... кең таралған.
1.2.Малды жайып семірту және оны ұйымдастыру
Жайылымы мол аймақтарда малды жайып семірту ... ... ірі қара етін ... ... өте ... ... құны ... жайып семірту Қазақстанда, Қырғызстанда, Ресейдің оңтүстік шығысында,
Батыс және Шығыс Сібірде тағы ... ТМД ... ... ... ... ... ірі қара ... өнімін көбейтуде маңызы өте зор,
жайылымды дұрыс пайдалану ет өнімінің өзіндік құнын ... көп ... ... ... жас ... тірі салмағы 40-60 %–ға жоғарыласа,
ал сақа малдардың тірі салмағы 25-30 %–ға ... ... ... ... Ет ... ... соңында 52-55% және одан жоғары болады.
Жайып семіртудің нәтижесі мал тобын ... ... ... ... және ... ... пайдалануына байланысты. Әсіресе,
етке өткізетін, ... ... ... ... ... жайылымға
жібереді. Жайылатын малдарды жынысына және жасына ... ... ... жағынан мал жастарының айырмашылығы 6 айдан артпауы керек. ... ... ... ... ... ... ... туады, сонымен
қатар тәуліктік қосатын салмағы да жоғарылайды. Жайып ... ... ... ... да ... Малдардың жайылымдағы табын саны 100-ден
170-ке дейін болғаны дұрыс. Малды жайып семіртудің ... оның ... ... ... деңгейіне және шығар алдындағы күйіне де
байланысты. Жайылым алдындағы рационы ... және ... ... ал ... ... ... 500 г ... жайып семіртудің нәтижесі
де жақсы болады. Күйі төмен малдар ... ... 800-1000 г ... салмақ қосады.
Әр түрлі табиғи-экономикалық аймақтарда малды жайып семіртудің өзінше
ерекшеліктері бар. Оған мал ... ... және ... ... Мал ... әр түрлі аймақта әр малға 1 га-дан 4 га-ға дейін жер
көлемі бөлінеді.
Малды тәңертең ерте және ... ... ... ... ... әрі ... жерлерін ауыстырып тұрады. Арасында мал демалатын
орындарды және суаратын жерлерді белгілейді. Демалатын жерлерде мал ... 50-100 ... тұз және ... ... ... қойып таратады.
Жайылым азайған кезде, немесе күнге күйген мезгілдерінде, малға қосымша
екпелі көк майса беруді ... ... ... әр ... 1 ... ... ... жем береді. Күйі төмен малдарды бордақылауға қояды.
2 тарау. Ірі қараны үлкен өндірістік кешенде және бордақылау аландарында
бордақылау
2.1.Малдардың бордақылау ... ... ауа ... және ... ... ... байланысты, бордақылау алаңын ашық, жартылай ашық алаңдар және
жеңіл ... бар деп ... ... ... ... ет ... ... аз жұмсалып, еңбек
нәтижелі болады. Бұл тәсілдің арқасында 1 кг тірілей салмақтың ... ... мен ... ... 65-68 % ... алаңдарда (көлеңкелі) ірі қара малды бордақылағанда, сол аумақтың
ауа ... ... ... ... ... ... әсіресе Орта Азия
және Закавказье Республикаларына өте қолайлы. Басқа аймақтарда ... үш ... ... төрт ... болу ... ... дәірінде жоба
бойынша 1,2,5,10 және 20 мың басқа арналған ... ... ... және 2 ... ... алаңы
Осындай көлемде ірі қара малын бордақылауға ... 819-167 ... Бұл жоба ... – 1600 ... – 2000 С-қа ... ... арналған.
Ал, температурасы – 1000 С аймақтарда малды жыл бойы ... 3 ... ал ... – 2000 С ... ... мерзімі көкек айынан
басталып, қараша айында аяқталып, 2 турда өтеді. Әр ... ... ... ... 1 мың бастық алаң 8 албардан (загон) 2 ... ... ал 2 мың ... ... 16 ... 4 мал ... ... Әр албарға 125 бас мал сияды. Малдардың демалуы және
азықтандыруы үшін ... ... ... ... ... ... салмағы 260-280 кг-ға жеткенде қояды. ... ... бос ... қалың төсеніш, азықтандыру астауы бетоннан жасалынған. Мал азығына
сүрлем, сенаж, екпелі шөп және жем ... Мал ... КТУ – 10 ... ал суды автоматты АГК-1А жылы суымен қамтамасыз етеді. Мал қиын
бульдозер арқылы тазалайды.
5, 10 және 20 мың ... ... ... ... (819-206 және ... ... ... аралық ірі қара малын бордақылауға арналған. Бұл
жоба негізінде температурасы – 2000 С дейінгі аймақтарға ... ... 2, 4 және 6 мал ... линиясымен және 28, 54 және 108 ... Әр ... ... 190-200 мал ... Азық ... ... Мал
азықтандыру астауының үстінде көлеңкесі бар. Бұл алаңға етті ... 8 ... ... ... салмағы 180 кг жеткенде, ал сүтті тұқым
төлдері 4-6 ... ... ... 125 кг ... ... тұқымның төлдерін алғашқы уақытта 3 қабырғалы төбесі бар албарда
ұстаса, 130 күннен кейін ашық албарға ауыстырады.
Сүтті ... ... ... ... 67 күн бойы 400 басқа арналған
жылытылмаған қорада ұстаса, кейін 3 қабырғалы албарға ауыстырады, ал 113
күннен ... ашық ... ... Етті тұқымға жататын төлдерді 260 күн
бордақылап, тірідей салмағын 450-ге дейін жеткізсе, сүтті тұқымға ... 310 күн ... ... салмағын 425-ке дейін жеткізеді.
Төлдерді топтап, бос ұстайды.
Мал азығына шөптің бірнеше түрі, сүрлем және жем кіреді, оның ... ... ... Мал азығын тарату және суару механикаландырылса,
малдың қиын булдозермен тазалайды.
Әр түрлі бордақылау алаңдарында малды күтіп-бағу технологиясында ... ... ... ... көпшілік иелері малды аукциондардан немесе тікелей
фермерлерден сатып алады да, бордақылағаннан ... сою ... және ... тапсырады. Алайда малды сатып алмайтын, тек бордақылауға
қабылдап ... ... ... ... де бар. ... мал иесі
фермерлер болып қалады. Алаң иесі ... ... ... ... ... ... ал ... аяқталғаннан кейін фермерлерден бордақылаған
кезінде аздаған ақы (мәселен, әр басқа ... 5 ц) және ... ... ... өзі алаң ... тұрақты пайда береді, ал фермерлер ... ... ... мал ... ... ұйымдастыру шаруашылықтары
Біздің тәуелсіздік мемлекеттер достығының (ТМД) ірі қара тұқымын
шығаруда, ірі қара ... ... ... көптеген жұмыстар атқарды.
Мал шаруашылығын асылдандыру мәселелері жылдан жылға жақсарып келеді. Асыл
тұқымды ... ... ... ... ... да ... ... және ғылыми деректерге қарасақ біраз шаруашылықтарда ірі қара
сиырларының ... және ... ... ... Оның өзі ірі ... асылдандыру жұмыстарының да сапасын жақсартуға әсерін ... ірі қара ... ... үшін ... ... шет
мемлекеттерден біздің елімізге аса ... таза ... ірі қара ... ... бастады.
Әсіресе асыл тұқымды мал совхоздары мен асыл тұқымды мал станцияларын
ашудың да ірі қара тұқымын асылдандыруда маңызы өте зор ... ... ... ... ғылыми ұйымдары және жоғарғы ауылшаруашылық оқу
орындарының да шаруашылықтарының, ірі қара ... әр ... ... әр ... ... ұйымдастыруының да маңызы өте зор болды.
Біздің мемлекеттерімізде қара ала, костром, лебедин, алатау, сычев,
курган, қазақтың ақбасы, әулиеата, кавказдың ... ... т.б. ірі ... тұқымдары шығарылды. Оған көп әсер еткен ірі қара сиырларын өте жоғары
сапалы асыл тұқымды бұқаларының ұрықтарымен қолдан қашыру болды.
Ірі ... ... ... ... ... жоспарлау жұмыстарымен
ұштасып жатты.
Ірі қара мал шаруашылығын ... ... ... ... және ... ... өзінің республикалық, өлкелік
және облыстық ауылшаруашылық басқармалары арқылы атқарды. ... ... ... және малды асылдандыру жұмысы орталық
генетико-селекциялық ұйымға жүктелген, бұл ұйым бұқалардың ... ... әрі ... ... ... ... ... Одағымыз
бойынша барлық ғылыми-зерттеу ауылшаруашылық институттарына және ... ... ... ... ... аса сүтті сиыр табындарын, жаңа
тұқым ... ... асыл ... мал ... ... сиыр ... ... одақ бойынша бір жоспар арқылы, төл өсіру, өз табынын өзінің
төлімен ... әрі асыл ... ... мен асыл тұқымды
шаруашылықтарды қамтамасыз етумен айналысады. Бұл ... ірі ... таза ... ... ... ... мал ... негізгі жұмысы асыл тұқымды төл өсіру
және оны басқа шаруашылықтарға сату. Бұл шаруашылықта малды таза өсіру ... ... ... ... Ал, өз ... ... асыл
тұқымды мал зауытының малдарымен толықтырады, әрі осы мал зауытымен бірігіп
өз табынын асылдандырады.
Асыл тұқымды мал фермасы. ... ... ... оның ... ... асыл ... төл өсіру, өз табының асыл тұқымды малмен
толықтыру, ал асыл тұқымды артық төлін ... ... ... ... малды асылдандыру станциясы.
Ірі қара малын асылдандыруда мемлекеттік мал асылдандыру станциясының
маңызы өте зор. Өзіне ... ... асыл ... бұқаларды ұрпақ
сапасы бойынша бағалау, ірі қараны бонитировкалау, әр асыл тұқымды ... асыл ... мал ... және асыл ... ... ... қолдану жоспарларын жасау сияқты шараларды жүзеге
асырады.
Сонымен ... ... ... ... анықтау, зоотехникалық және
асылдандыру жұмысының есебін, асыл тұқымды ірі ... ... ... ... ... Элевер – дегеніміз мамандандырылған шаруашылықтар немесе
фермалар, ... ... асыл ... ... өсіру және оларды ұрпақ
сапалары бойынша бағалау. Элеверге бұқаларды 3-4 айлығынан бастап ... ... ... аса ... ... ұрпақ сапасы жоғары бағалы
бұқалардың ұрықтарымен ұрықтандырғаннан кейін ... Бұл ... ... ... жақсы күтеді, 12 айлығында оларды өсіріп-дамуы
және сырт ... ... ... бағалайды, әрі ұрық сапасын
анықтайды. Кейін ... ... ... ... ... ... ... бұл бұқалардың ұрықтарын алып мұздатып
сақтай бастайды да, ұрпақ сапасы бойынша бағаланған ... 30-40 мың ... ... ... ... ... ... жиналған ұрықтың пайдалану
мәселесін шешеді.
Ғылыми-өндірістік ... ... Бұл ... ... ... ... ... жұмыстарын басқару, селекциялық
жұмыстардың жоспарларын және ... ... және жаңа ... мал шығару жолдарын іздестіру және осы жұмыстарды бақылау. Жоғары
уәкілетті ... мал ... ... ... ... жаңа ... асыл ... аталық із және аналық ұялары
көрсеткіштерін анықтау және солармен ... ... ... ... ... мемлекеттік кітапқа кіргізіп және оны ... ... ... ... қабылдап, әр түрлі
нұсқауларды шығарады. Зооинженер-селекционер ... ... ... үшін ... ... арттыру сабақтарын өткізуді
ұйымдастырады.
Ғылыми-шаруашылық асылдандыру ... ... ... ... ... және ... орталық ұрық мұздату банктері де
қарайды.
Селекциялық орталық ұйымның негізгі міндеті тұқым аралық негізгі топ
шығару. ... ... іске ... ... ... асыл ... мал табыны болуы қажет, ол ... ... әрі ... ... ... ... жұмыс атқарғаны жөн.
2.Әр шаруашылық өзінше мамандандырылуы керек.
3.Жоспарлы түрде ұрық алу, төл ... оны ... және ... ... ... ... ... алатын малдарын кеңінен
қолдану.
5.Аса өнімді мал табынын, арнайы бақылау ... ... ... формасынан өткен қашарлармен толықтырады.
6.Зоотехникалық мәліметтерді ... ... ... компьютермен
жүргізіледі.
7.Орталық селекциялық ұйым одақ, республикалар, облыстар және асыл
тұқымды ірі қара мал ... ... ... бір ... жұмысты іске асырады.
Ірі масштабты селекциялық асылдандыру жұмысы қазіргі ғылыми ... ... ... ... ... қажет.
Кейінгі уақытта мұнда иммуногенетика жетістіктері кеңінен
пайдаланылып, ... ... ... оның шығу ... ... Әр ... ... қуалайтын ауру болмағанын қадағалайды. Мысалы, ... ... ... бұл ... тұқымға тез тарап, көптеген
зиянкестікке ұшыратады.
Радиоиммунологиялық зерттеулер арқылы ... ... ... ... Оны қандағы, немесе сүттегі гормон сұйығы ... ... ... ... ... ... ... прогестерон атты
гормонның маңызы зор.
Ірі қара тұқымын асылдандыру – мал ... ең ... ... Ірі қара ... ... ... ...
сүтті және сүтті-етті ірі қара тұқымдарының ... ... ... ... ... ... арттыру, ірі қараның ... ... ... ... тез ... және ... ... болып табылады.
Республикамыздың шаруашылықтарында көптеген ірі қара тұқымдары: сүтті
тұқымдардан – ... ... ірі ... ... қара ала және ... ала
ірі қарасы, етті тұқымдардан – қазақтың ақбас ірі ... ... ... галловей, герефорд, әулекөл, сүтті-етті тұқымдардан – симменталь
және алатау ірі ... ... ... жағдайындағы төлдерді өсіру мен азықтандыруды
ұйымдастыру
Өнеркәсіптік кешенде төл ... мен ... ... Бұл
кешендерде әрбір 13-15 күн сайын 7 күннен 15 күнге ... ... 45 кг ... ... ең ... 360-қа ... 592 күн бойына
өсіреді және семіртеді. Осы мерзімде оның салмағы 450 ... ... ... мал бордақылап семірту үшін ... ... ... ... ... жаңа ... қаймағы алынбаған
сүтпен және жаңа сауған сүтті алмастырушымен азықтандырады.
2010 ... ... ... 1 жұлдызында қазақтың ақбас ... ... ... ... ... мақсатында тәжірибе тобы
құрылды. Үдемелі өсіру және бордақылауға қояр алдындағы ... ... 192,5 (+ -) 4,5 кг ... айының басынан осы айдың үшінші жартысына дейін тайыншалардың
жем-шөп мәзірінде 3,5 кг ... шөп, 3 кг ... 4 кг ... және 1,8 ... ... ... ... 4,8 азық бірлігін құрады. Сәуір айының 25
жұлдызынан бастап тайыншаларға ... 16,5 ... ... 3 кг ... ... Жас ... ... мәзірінің құндылығы 5,24 азық
бірлігін құрады. Осыған байланысты тайыншалардың өсуі әжептеуір жоғарылады,
осы ... ... ... өсімі 780 г-ға жетті.
Мамыр айының 4 жұлдызына дейін тайыншалардың азық мәзірінде 18 ... көк ... 3 кг арпа ... тұз (45 г) және бор (35 ... Бұл мерзімде тайыншалардың өсуі жоғары дәрежеде болып, олардың
тәуліктік салмақ өсімі 800 г-ға ... ... ... ірі қара ... ішінде тайыншаларда маусым айының 26
жұлдызынан бастап бордақылауға ... ... ... ... және ... ... бордақылаудың жас мүйізді ірі
қара малдардың ет өнімділігіне және ет тәріздес өнімдердің өсуіне, шығым
өзгерісіне әсерін ... үшін ... ... және ... ... ... 26 ... бастап шілде айының 23 жұлдызына дейін
бақылау және тәжірибе тобындағы тайыншалар тәулігіне тиісінше 16 және 20 ... ... 2,75 және 3,5 кг арпа ... жеді. Бұдан басқа
төлдерге тәулігіне 1 ... ... 45 г ас тұзы және 35 г бор ... ... бос ... жөн. Ол үшін 6 ... ... бір
топ тайынша үнемі бірге болады, ал қыс айларында таза ауада, далада көп
серуендетіледі. Жаз айларында ... ... ... ...... ... ... бірінші бұзаулағанына дейін, ал тана ... ... ... дейін созылады.
Бұл уақыт ішінде жас малдардың жыныс мүшелері жақсы жетіледі әрі төл
беру қабілеттілігі ... ... ... сүт бездері дами
бастайды. Осы кезеңде жас малдың сүт және ет ... ... және ... күтім арқылы әсер етуге болады.
Өнімді мол беру кезеңінде малдың өнімділігі ең жоғары деңгейге ... ... бұл ... ... өте көп ... қатар төл беру қасиеті де
жақсарады. Ал бұқалар өте сапалы ұрық ... Бұл ... ірі ... ... ... ... 7-8 бұзаулағанына дейін созылса, ал ... 1,5- 2 ... 8-10 ... ... созылады. Өнімді мол беру кезеңінде мал
организмінде зат алмасуы ... әрі ... ... орта ... және күту) әсеріне ерекше бейімделеді.
Жас малдардың 12-19 айлық кезінде ... ... ... ... көп ... Ал ... ұлғайған сайын организмдегі белок азаяды
да, дене майы көбейеді. Етті тұқымға жататын жас ... жас ... майы ... ... ... ... пен ... қалыптасуы
азықтандыру мөлшеріне әрі азық түрлеріне байланысты.
Малды азықтандыру мөлшері және оның жоспарлы түрде салмақ қосуы оның
тұқымына, жынысына және ... ... ... ... тұқымға жататын
тайыншаларды өсіргенде тәуліктік салмақ қосуы өте аз ... ... ... ... жөн. Егер төл етке ... ... олардың барлық өсіп-даму
кезеңінде үнемі молынан азықтандыру керек, сонда ғана ... ... ... май ерте ... ... ... азық мөлшері де азық түрлері де рациондағы
азық ... де әсер ... Егер ... жас ... ... ... және
шырынды азықтарға үйретілсе, олардың ас қорыту органдары да тез ... тез ... ... ... және ... азықтарды бұзаулардың көп
жеуі олардың күніне сүтті 3-4 рет ішсе, онда ... ... аз ... болады.
Ал күніне сүтті 1-2 рет ішетін болса, онда жас ... ... ... ... ... ... ... мен бордақылауда бір күнде ең кем
дегенде 700-800 г және одан да ... ... ... ... ... азықтар: пішен, пішендеме, сүрлем, пішен ұны, оның кесінділері,
тамыр жемістілер, жем, дәнді азықтардан дайындалған жүгері, арпа.
Өсіру, семірту, ... ... ... ... ... ... ... болады:
Кесте -4
Көрсеткіштер |І
(1,5-3ай) |ІІ
(3-3,5ай)
|ІІІ
(5,5-10,5ай) |ІУ
(10,5-15,5ай) |У
(15,5-20,5ай |УІ
(20,5-23ай) | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 | ... ... күн |75 ... |150 |75 |675 | |Комплекске қабылданғандағы төлдердің салмағы |15 |90
|165 |315 |465 |615 | ... ... ... г |700 |700 |650 |600 ... | ... аяғындағы жеке төлдің салмағы, кг |92 |144 |241 |331 |406
|443 | |1 ц өсу салмағына шығындалған азықтың өлшемі, ц |4,1 |5,8 |8 ... |14 | ... он ... ... жеке торда карантинде ұстайды. Одан соң 10-
15-тен топтап белгілі тұратын орынға ... Бұл ... ... ... ... алынған сүттен, шөптің ... ... ... және жоғары сапалы пішендеме мен сүрлем де ... ... ... рационы: пішен, пішендеме (немесе сүрлем), шөп ұны,
аралас құрама азықтар, тамыр жемістілер. Үшінші кезеңде азық үлестіргіш ... ... ... ... мен ... ... тұрады.
Бұзауларды өнеркәсіп кешендерінде ... үшін ... ... 15-20 ... ... әкелінеді. Олардың салмағына,
түріне қарай 360 бастан топтастырады. Әр топ 4 ай (115 күн) бойы ... ... де одан ... 277 күн ішінде әрі қарай жетілдіріле өсіріліп
бордақыланады (4 айдан 13 айға дейін). Әр малдың салмағы бұл мерзімде ... 405 кг ... ... ... қамтамасыз ету үшін ... ... түрі ... ... екі апта ... ет комбинатына 352
ірі қара жөнелтіледі. Мұнда өндірістік процестер 13,5 айға ... ... 115 ... ... 2 ... бөлінеді, алғашқы бөлігінде бұзаулар ... ... 45 ... 84 ... ... ... Бұл ... оларға жасанды
сүт, құрама жем, жоңышқа пішенін береді. 2-ші бөлігі 65 күннен 115 ... 50 ... ... Бұл ... мал ... ... пішендемемен, жоңышқа
пішенімен азықтандырылады. 2-ші кезең 116 күннен бастап 392 ... ... Бұл ... мал ... 128 ... 450 ... дейін жеткізіледі. Мал
барынша мол азықтандырылады. Рационның 33 ... ... 67 ... ... ... аз ... ... мейлінше азықтандыра отырып, салмағын
көтеру және етінің сапасын жақсарту, ірі қара етін өнеркәсіптік ... ... ... әр ... ... салмағына жем аз жұмсалады.
Бұл мал негізінен көк шөп, пішен, сүрлем, тамыр ... егіс ... ... өндірісінің қалдықтарын жей береді. Азыққа жетіспеген белоктарды
карбамидпен толықтыруға болады.
Ірі қараның тайыншаларын (жас төлін) өнеркәсәптік ... ... үш ... ... ... цикл ет ... мал үшін 8 ... Цикл аяғында тәулігіне 700-800 г салмақ қосып, 180-200 кг ... ... ... яғни ... дейін өсіру 5-5,5 айға созылады. 12-
13 айлық кезінде 300 ... ... ... ... ... ... ... мал семіріп, 16-18 айлығында 430-450 кг тартады. Жас малға
І ... сүт, ... ... көк ... ... ... сұлы ұны ... ІІ
циклде пішен, сүрлем, пішендеме, құрама жем беріледі. Ал ІІІ циклде жем 6-8
кг-ға дейін жеткізіледі.
Жайылымды ... мол ... ... ... ... тиімді. Бұл
кезде мал тәулік бойы жайылады, жайып ... 4-5 айда 100-150 ... Мал ... жайлап-семіртілсе күніне 1000 граммдай қосымша салмақ
қосады. Жайылым шөбі құнарлы болса, қондылығы орташа жас мал 4 ... ... 5-6 айда ... Жайылымда семірген малды қосымша 1-2
ай бордақылау керек. Малды ... ... ... ... ... ... ... Жас мал 100-120 күнде, сақа мал 80-90 ... ... ... етке өткізу және тасу
Бордақыланған малдарды ет комбинатына темір жолмен, машинамен немесе
айдап ... ... салу ... ... Етке ... ... ала малдәрігерлік куәлік және әр гурттың тізімін ... ... ... ... ... ... ... әр мал байлаулы, ішінде суы және азықтандыру астауы болады. Әр вагонға
8-12 ірі қара ... 12-20 төл ... ... 2 ... 1 ... болады.
Малды машинамен тасу үшін 2 метрлік борты болуы қажет, арнайы ... мал ... ал ... ... ... тек қана ... ... болса
қолданылады. Малды етке өткізерден бұрын, шаруашылық пен ет комбинатының
арасында келісім жасалынып, ... соң ... ... ... ... ... салмағы немесе ұша салмағы бойынша және ет сапасына
қарап қабылдайды. Малды тірідей ... оны ... және ... ал ... ... онда ... ... семіздігін және ет
категориясын анықтап, мемлекеттік стандартпен салыстырады.
Қазақстан - жағрафиялық жағынан да, ... ... де ... ең ірі ет ... елге айналу мүмкіндігі бар мемлекет. Жылына
250-300 мың тонна етті экспорттауға әлеуеті жететінін біздің ел сүт ... ... ... ішкі ... ... етуде бір жылда 2-2,5 ... сүт ... ... ... ... Бұл болжамды кеше алғаш рет ... ... 2010» мал ... ... шетелдік
сарапшылар мәлімдеді. Бірақ бұл көрсеткіштерге қол ... үшін ... тиіс ... тұр. Мал ... ... жолдарын жан-жақты
талқылаған жиында биік белестерді басып өтудің амал-әдістері де айтылды.
Қорытынды
Қазақстан етін Ресейдің Мәскеу, Орынбор, Екатеринбург, ... ... ... қалаларына жеткізген әлдеқайда тиімді. «Қазагроөнім» АҚ-
ның 2010 жылғы желтоқсан мен ... ... ... ... ... ... әр келісінің бағасы Қазақстандағы орташа бағасы 1200
теңге болса, Мәскеуде - 2200, Санкт-Петерборда - 2350, ... ... ... Сонда көлік шығынын есептегенде, қазақ етін Мәскеуге - 1240, Санкт-
Петерборға - 1260, Алтай өлкесіне 1220 ... ... ... ... баға
жөнінен қазақстандық ет Мәскеу, Санкт-Петербор, Барнаул, Омбы, Новосібір,
Алтай өлкесінде бәсекеге қабілетті.
FASUSDA мәліметі бойынша (2009 жылдың ... ... ірі ... ... 7322 мың ... құраса, ет импортының көлемі 6696 ... ... ... ... ... ... де бар) болған екен. Халық
саны өсіп, тұрмысының жақсаруы етті көптеп тұтынуға әкеледі. Бұл ретте ... ... ... ... ... тұр, сондықтан сұранысты одан ... үшін жаңа өнім ... ... Осы ... ... ... бар. ... ең алдымен ет өнімінің өзіндік құнын
азайтып, шығынды азайтуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... - 180 млн. ... ... мал ... технологиясы
экологиялық жағынан таза. Үшіншіден, Ресей жақын болғандықтан, тасымал
шығыны ... ... ... одақтың тиімділігі қазірдің өзінде
көрініп отыр. Бесіншіден, мал шаруашылығы Қазақстан үшін ата ... ... қара ... ... ... ... жолы, бұл саланы
толығымен қарқынды технологияға көшіру, әрі әр табынның сапасын жақсарту,
сұрыптау және жұп таңдау ... ... ... мал ... ... азығының сапасын жақсарту болып саналады.
Сонымен, бордақылау алаңының өндірістік қызметіне қарағанда, малдан ет
өндіру үшін ... ... және оны ... ... бір талаптар
қойлатындығын көрдік. Ең алдымен бордақылау алаңына жылдың әр ... ... бір ... және салмақтағы мал топтарын жинақтауға,
қолайлы азықтандыру типін климат жағдайымен үйлестіруге, күз-қыс айларында
малды ... әрі жылы ... ... ... ... бөлу қажет.
Алаң суық желден шарбақпен, ағаш алқаптарымен ... ... ... ... ... ... тәжірибелеріне қарағанда, ірі қараның
төлін мұндай алаңда интенсивті бордақылау ... ... сиыр ... ең ... әдіс болып саналады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Алексеев А.В. Мал өсіру негіздері.-Алматы, 1974.
2. Әсілбеков М. Ақ жол газеті.-Жамбыл, 2011.
3. Байжұманов А.Б. Мал ... ... ... ... Қ.Н., ... А.Ә., ... Ә. Мал өсіру және селекция
/ Оқулық.-Алматы: Бастау, 2006.-592 б.
5. Борисенко Е.Я. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос,
1967.
6. Дәрібаев А.Д. Ауыл ... ... ... ... ... 1994. - 26 ... Зоотехния негіздері. Оқулық. –Астана: Фолиант, 2007.-456 б.
8. Керімбеков Ж., Төреханов А., Дәленов Ш., ... Н. Ірі ... сүт пен ет ... ... ... ... Ж., Төреханов А., Найманов Д., Дәленов Ш., Жазылбеков Н.
Ірі қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, 2006.
10. ... Н.А. ... ... ... ... Красота В.Ф., Лобанов В.Т., ... Т.Г. ... ... М.: Агропромиздат, 1990.
12. Кулешов П.Н., Крупный рогатый скот. — 7 изд. — М.—Л., 1931.
13. Легошин Г.П., ... Л.С. ... ... ... предприятий. - 2009. - N 8. - 17-20б.
14. Левин А.Б. ... ... ... Мал шаруашылығы
негіздері.-Алматы, 1985.
15. Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал ... ... ... ... Омарқожаұлы Н.,Шуркин Р. Мал шаруашылығы практикумы.-Астана, 2007.
17. Пшеничный П.Д., Кормление сельскохозяйственных животных.
18. Садыкулов Т.С., Байжуманов А.Б., Бегимбеков К.Н. Мал ... ... ... ... Т.С. Разведение и селекция сельскохозяйственных животных.-
Алматы,2003.
20. Суленов Ж.С., Тореханов А.А. Казахский тип бурого скота.-Алматы, 2005.
21. Тойшибеков М.М., ... Е.Е. ... и ... животных.-
Алматы, Ғылым, 1995. Т.1.
22. Томмэнің М.Ф., Мартыненко Р.Ф. Аминокислотный состав кормов /ВИЖ. —
М.: Колос, 1972. — 288 ... ... А.А. ... в ... ... б.
24. Тореханов А.А., Естаев Б.З., Алмантай Ж.Т. Оценка быков мясных пород
по ... ... и ... ... ... ... А. Ә., Ірі қара шаруашылығы.- Алматы,Триумф " Т ", ... ... А.Ә., ... ... Д.К.Найманов. Ірі қара
шаруашылығы: Оқулық / -Алматы.:Триумф «Т», 2006.-408 б.
27. ... И.Н., ... к ... ... С ... СПб. , 1857 ... ... И.А. Конституция и экстерьер сельскохозяйственных животных.-
Л.,Колос, 1979.
29. Чирвинский Н.П., Общее животноводство 1888.
30. ... Л.К., ... Н.А. и др. ... дело в ... 1987.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылық өнімдерінің нарықтық жағдайы7 бет
Ағынды суларды аэрациялау5 бет
Лайды радияциялық өңдеу5 бет
Ірі қара төлін бардамен бордақылау31 бет
Ірі қараны азықтандыру ерекшеліктері26 бет
Ірі қараны бордақылау5 бет
Ірі қараны өнімділігі бойынша кластау8 бет
Алматы, Талдықорған, үлкен Алматы көлі станцияларындағы бұршақтың пайда болуының метеорологиялық жағдайы19 бет
Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы29 бет
Ересек және үлкен жастағы адамдардың дене тәрбиесі10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь