Ірі қараны азықтандыру ерекшеліктері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
І. Әдеби шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Ірі қараны азықтандыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Ірі қараны азықтандыру талаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Сиырларды азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2. Суалған буаз сиырларды азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.3. Сиырды бұзаулағаннан кейін, сүтейту үшін азықтандыру ... ... ... ... ... .21
2.4. Сиырларды жаз айларындағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
III.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
IV.Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Кіріспе
Ірі қара шаруашылығы – мал шаруашылығындағы ең маңызды сала, біріншіден – халқымызды ең жоғары сапалы тағамдармен қамтамасыз етеді, екіншіден – жеңіл өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз етеді, әрі бұл сала маңызды органикалық тыңайтқыштарды да өндіреді.
«Мал өнімдерін өндіру технологиясы» мамандықтарының оқу бағдарламасында «Ірі қара шаруашылығы» пәні негізгі пәндердің бірі болып саналады.
Пәнді оқудағы негізгі мақсат – студенттердің өз мемлекетіміз бен шет мемлекеттердегі ірі қара шаруашылығының дамуын зерттеп, әрі қаржыны аз жұмсап, осы саладан көп өнім алу және экологиялық табиғи жағдайларымызға зиян келтірмейтін жолын қарастыру.
Мал табынын толықтыру, оның өнімділігін көбейтумен тығыз байланысты, әрі малдың физиологиясын, азықтандырылуын және
малдәрігерлік негіздерін білуді қажет етеді. Ірі қара тұқымдарын төмендегідей сызба бойынша зерттейді: асыл тұқымды ірі қараның халық шаруашылығындағы маңызы, өскен ортасы, шыққан тегі мен тарихы, тірідей салмағы және тағы да басқа биологиялық, әрі шаруашылық ерекшеліктері, генеалогиялық құрылысы, келешек дамуы. Ірі қараны асылдандырудың мал өімін көбейтуде маңызы өте зор, сол үшін дүниежүзілік генофонд және ғылыми-технологиялық зерттеулер жетістіктеріне сүйенеді.
Отанымыздың азық – түлікпен (ет, сүт, сүт тағамдарымен) қамтамасыз ету үшін ірі қара мал шаруашылығының маңызы өте зор, себебі сүт өнімі оның 99 пайызын, ал ірі қара еті 40-45 пайызға дейінгі деңгейін құрайды. Сонымен қатар ірі қара мал терісі де жеңіл өнеркәсіп шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі қараның қиы егін шаруашылыңғында, әсіресе кейінгі уақыттарда, кеңінен органикалық тыңайтқыш ретінде пайдаланылуда.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара шаруашылығы да ерекше дамуда, әрі одан алынатын өнімдер де көбеюде.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. А. Ә. Төреханов, Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даменов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә. Жазылбеков «Ірі қара шаруашылығы» Триумф «Т» Алматы 2006 354-368 беттер

2. А.Ә. Төреханов, Н.Ә. Жазылбеков, М.А. Кинеев Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы. Алматы 2006
115-138 беттер

3. А. Сарбасов, Қ. Құлақбаев Малды азықтандыру жөніндегі анықтамалар
105-118 беттер

4. Н. Омарқожаұлы Мал азығын бағалау және малды азықтандыру
Алматы «Издат маркет» 2005

5. Н. Омарқожаұлы Мал азықтандыру
Алматы 1998 «Қайнар»

6. Е. Демеуғалиев Мал азықтандыру Алматы 2000

7. А. Дәрібаев, Ж.С. Әткешов Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы I және II бөлім. Талғар 1994

8. Богданов Г.А. «Кормление сельскохозяйственных животных» Москва «Агромиздат» 1990г.

9. В.К. Менькиц Кормление животных

10. Комолиников А. П, Клейменов Н.И, Баканов В.Н. «Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных» М., Издательство «Агропром» 1986г.

11. Байорин М.А., Егеубаев А.А., Сабитов Т.С. «Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру» Алматы 1998 «Қайнар»

12. М.А. Кинеев, А.И. Ашаниц, Қ.М. Тәжиев Сүт бағытындағы ірі қараны азықтандыру мөлшері мен мерзімдік азық үлестері.

13. Ж.К. Кәрімов, Ш.Д. Дәкенов, Д.Қ. Найманов Ірі қара ашруашылығы
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................2
І. ... Ірі ... ... Ірі ... ... Негізгі бөлім
2.1. ... ... ... буаз ... Сиырды бұзаулағаннан ... ... ... ... жаз ... қара ... – мал ... ең ... ... – халқымызды ең жоғары сапалы тағамдармен қамтамасыз етеді,
екіншіден – жеңіл өнеркәсіпті шикізатпен ... ... әрі бұл ... ... тыңайтқыштарды да өндіреді.
«Мал өнімдерін ... ... ... ... «Ірі қара шаруашылығы» пәні негізгі пәндердің бірі ... ... ... ... – студенттердің өз мемлекетіміз бен шет
мемлекеттердегі ірі қара шаруашылығының ... ... әрі ... ... осы ... көп өнім алу және ... табиғи жағдайларымызға
зиян келтірмейтін жолын қарастыру.
Мал табынын толықтыру, оның өнімділігін көбейтумен тығыз ... ... ... азықтандырылуын және
малдәрігерлік негіздерін білуді қажет ... Ірі қара ... ... ... ... асыл ... ірі ... халық
шаруашылығындағы маңызы, өскен ортасы, шыққан тегі мен тарихы, тірідей
салмағы және тағы да ... ... әрі ... ... ... ... ... Ірі қараны асылдандырудың мал өімін
көбейтуде маңызы өте зор, сол үшін дүниежүзілік ... және ... ... жетістіктеріне сүйенеді.
Отанымыздың азық – түлікпен (ет, сүт, сүт тағамдарымен) қамтамасыз ету
үшін ірі қара мал шаруашылығының маңызы өте зор, себебі сүт ... оның ... ал ірі қара еті 40-45 ... ... деңгейін құрайды. Сонымен
қатар ірі қара мал терісі де ... ... ... ... әрі ірі ... қиы егін ... әсіресе кейінгі
уақыттарда, кеңінен органикалық тыңайтқыш ретінде пайдаланылуда.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара ... ... ... әрі одан ... ... де ... ... жылдарда ірі қара мал тұқымдарының асылдануын ерекше
көрсеткен жөн, сонымен қатар жаңадан асыл ... ірі қара малы ... ... ... ірі қара ... ... табиғи аймақтарға жақсы
бейімделген.
Жалпы мал шаруашылығы қазіргі уақытта іштей мамандандыру арқылы, әрі
осы саланың қарқынды ... ... ... ... ... қара ... ... дамытудың ерекше жолы, бұл ... ... ... ... әрі әр табынның сапасын жақсарту,
сұрыптау және жұп таңдау тәсілдерін молынан қолдану, мал ... ... ... ... ... ... саналады. Республикамыз бойынша әр
түрлі сиыр ... ... ... ... жұмысын жақсарту, әрі ірі
қара малын ... етіп азық – ... ... ... ... ірі қара ... сапалық жағынан одан әрі асылдандыру
және жоғары өнім алу, жоғары өнімді малдардың тобын ... ... ... ... молайту, әрі осы шаруашылықты өндірістік негізге
айналдыру.
Сүт бағытындағы ірі қараны мөлшерлі және ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ұтымды пайдаланудың, мал
басының өз төлі есебінен өсуі мен ... ... ... ... ... отырудың және сүт өнімділігінің тұқым қуалау қарымына ... ... ... ең ... ... заттардың жұғымдылық ... ... ... азық ... ... ... ... ала отырып, сүт
бағытындағы ірі қара ағзасының қажетін қанағаттандыру – ... ... ... ... сүт өндірісіндегі жалпы шығынның 60
пайызға жуығы азықтың үлесінде. Сүт бағытындағы ірі қараның күтіп ... ... ... ... ... азық ... ... оның қуатпен қаншалық қаныққандығын, шикі және ... ... амин ... қанттарды, крахмал мен шикі
талшықты, шикі майды, макро және микроэлементтерді, ферменттермен басқа ... ... ... мен ... қант пен протеиннің, қуат
пен протеиннің, қышқыл мен сілтінің арақатынастарын үнемі ... ... ала ... ... пайдалы әсер коэффициентін арттыру
азықтандырудың өзінде мөлшерлеуді талап етеді.
Азықтандырудың, ... ... сүт ... ірі ... ... ... ... мол өнімді сиырларын азықтандырудың
жүйесі мен түріне және азық ... ... ... ... ... ... береді.
Сүт бағытындағы ірі қараны ... ... және ... ... сүт ... төмендеуіне, өз төлінен көбею
қабілетінің әлсіреуіне және денсаулығының ... ... ... ... ірі ... ... “мөлшерлі” , “үйлесімді”
азықтандыру ... ... бір ... ... ... ... азықтағы мал ағзасы қажет ететін қуатпен, қоректік заттармен және
алмастырылмайтын ... ... ... ... айқындап береді.
Сауын сиырлардың қорада бағылатын кезеңіндегі толыққұнды ... ... ... жұғымдылығы бойынша құрылымы мынадай: пішен 8-6,
пішендеме 12-22, сүрлем 20-30, тамыр - ... ... 8-12 және ... 20-40 ... ... ірі қара ... ... ықпалдылығы, ал
олардың көрсеткіштері азықтандыру мен күтіп бағуға байланысты. Табынның сүт
өнімділігінің деңгейі жағынан ... ... ... ... қиындатады, сондықтан азықтандыру деңгейін теңестіруді
табындағылардың ... ... сүт ... ... ... ... бөлек топтарға біріктіру жолымен жүргізу керек.
Әдеби шолу
1.1.Ірі қараны ... ... ... [1] ... сиыр ... ... одан мол ... үшін оның дұрыс азықтандырылуы басты шарт деп ... Ол ... ... ... қоректік заттар қаншалықты мөлшерде қажет екендігін
білу керек. Себебі бұл қажетті қоректік ... ... ... ... ... ... Сауын сиырларға, буаз сиырларға, сақа және
тұмса сиырларға берілетін азық ... азық ... мен оның ... болады. Сондықтан әрбір сиыр оның өзіне өлшеніп жасалған мөлшердегі
азықпен ... ... ... ... оның ... ... ... жасына, қашан және қанша бұзаулағандығына және
басқа жағдайларына қарай азықтандыру болып табылады.
Сиырға берілетін азықтарды ... ... ... ... ... ... ірі, шырынды және жем азықтар деп бірнеше топқа
бөледі.
Ірі азықтарға ... ... ... ... ... көп
пішен, топан сияқты азықтар ... ... ... ... ... су болады. Оларға: көк шөп, сүрленген шөп, тамыр жемістілер (мал
азықтық қызылша, сәбіз және т.б.) мен ...... ... ... жатады. Бұларды «сүтейтуші» азықтар деп те атайды, өйткені
сиырды мұндай азықтармен азықтандырғанда ... ... ... себепші
болады.
Жем азықтар қуатты, маңызды, малға жұғымды келеді. Жемге: сұлы, қара
бидай, арпа, ... ... ... ... т.б. ... ... Өндіріс
қалдықтарынан: кебек, күнжара, кептірген жом, сірне т.б. ... ... ... жем өте ... орын алып келеді. Бұл бірнеше азықтардан,
әсіресе әр түрлі дәнді-дақылдарды араластырып дайындалады.
А.Д. Дәрібаевтың [2] мәліметінше сиырға жем шөп ... тұз, ... ұны және сол ... минерал азықтарды да қосып береді. Азықтың
қоректік ... оның ... ... заттардың мөлшеріне байланысты
болады. Мал азығының ... ... ... ... май, ... углеводтар, дәрумендер кіреді.
1.2.Ірі қараны азықтандыру.
Сиыр жақсы өсіп - жетіліп, одан мол өнім ... үшін оның ... ... Ол үшін сиыр ... ... ... ... малдың
жасына, өнімділік бағытына, тұқымына ... ... ... ... сақа және тұмса сиырларға берілетін азық мөлшері, азық түрлері
мен оның ... ... ... ... ... сиыр оның ... жасалған мөлшердегі азықпен азықтандырылады.
Сиырды нормамен азықтандыру дегеніміз, оның сүттілігіне, сүтінің
майлылығына, оңдылығына, жасына, ... және ... ... ... ... ... азықтандыру болып табылады.
Сиырларға берілетін азықтарды олардың қоректілігіне, құнарлығына және
басқа ... ... ірі, ... және жем ... деп ... ... ... организмге сіңімділігі төмен, құрамында клетчаткасы көп
пішен,топан сияқты азықтар ... ... ... ... ... су ... ... көк шөп, сүрленген шөп, тамыр жемістілер мен
тамыртүйнектілер-картоп, топинамбур және тағы сол сияқтылар жатады. Бұларды
‘сүтейтуші’’ ... деп те ... ... ... азықтармен
азықтандырғанда ол сүттің көбірек шығуына себепші ... ... ... ... келеді. Жемге: сұлы, ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс
қалдықтарынан:кебек, күнжара, кептірген жем, сірне жатады. Соңғы кездері
құрама жем өте маңызды орын алып ... Бұл ... ... ... ...... араластырып дайындалады.
Сиырға жем – шөп бергенде тұз , бор, ... ұны және сол ... ... да ... береді. Азықтың қоректік бағасы оның құрамындағы
кездесетін ... ... ... ... Мал ... ... ... ақуыз, май, минералдық заттар, көмірсулар, дәрумендер
кіреді.
Кейбір азықтардың құрамындағы су 75-80 пайызға ... ... ... су көп ... оның ... құндылығы кем болады.
АҚУЫЗ – мал азығындағы қоректік заттардың ең ... ... ... жас малдың өсуіне, ірі малдың ет құрауына, сүтінің артуына
қажет. Ақуыз ... ... ... заттардың ешқайсысы алмастыра
алмайды. Ол барлық азықтардың құрамына ... ... ... ... ... ... ... Ал мал азық бергенде ақуыздың организмге сіңірілген
мөлшері ғана, яғни ... ... ... ғана ... ... – мал азықтарында, сондай – ақ жануар ағзасында да ... ... ... ... мал өз ... ... майына және
белгілі мөлшерін жылуға айналдырады. Бірақ, мал ... май аз, ... ... ғана көп ...... ... (ас тұзы , кәдімгі және йодталған тұз,
сүйек ұны, микроэлементтер тұздары және т. б.) жануар ... ... ... ... ... – құрамына қант, крахмал, клетчтка кіреді. Жануар ағзасында
көмірсулар мен май ... ... ... ... ... қант, әсіресе
картопта, қызылшада т. б көп болады. Пішен, сабанда басым келеді.
ДӘРУМЕНДЕР мал азықтарында өте аз ... ... аз ... ... ... денсаулығына және төлдеуіне өте қажет. Егер
малдың жеген ... ... ... мал ... шалдығады. Дәрумендер
организмге жеткілікті болуы үшін малды жазда, өрісте көп жаюы ... көк ... ... көп ... Қыста, мал қорада тұрғанда, жақсы
сапалы пішен, шырынды азықтар беру керек.
Азықтарды түр - ... ... ... ... ... қарай жіктеу
мен қатар, олардың сапасына да баса назар аударылады.
ПІШЕН – сиыр азықтарының ішінде пішеннің маңызы зор. Пішен мал ... ... ... ... мал қолға қарағанда негізгі ... ... ... ... ... ... тұқымдас аралас пішен ... ... өте ... ... пішен жұғымдылығы жағынан жемге жақындайды. Мұның
үстіне ағзаның өсуіне қажетті дәруменді де мал көбінше пішеннен алады.
Пішеннің сапасы, ең ... оның ... ... ... ... ... ... Пішенде жоңышқа, беде, сиыр жоңышқа сияқты
бұршақ тұқымдас өсімдіктер және бидайық, аққонақ, тарғақ шөп, ... ... ... ... неғұрлым көп болса, оның қоректілігі соғұрлым
жақсы болады. Пішен шөп гүлдей бастаған кезінде ... ... ... ... ... ... ... кеткен болса, жапырағы мен гүлі түсіп
шөптердің сояуланып, тек сабақтары қалады. Ал ... ... ... екі ... ... ... ... шабылмаған шөптердің пішені
ірі келеді, клетчаткасы көп ... мал оны ... жей ... ... түсі ... қош ... болып келеді.
Суармалы жерлердің пішені өте жоғары сапалы келеді. Онда ... ... мен ... ... ... ... ... Шалғын пішеннің ең
жақсы шөптері көбінесе қоңырбас, арпабас, суоты, сиыржоңышқа, жоңышқа
сияқты астық тұқымдас ... ... ... ... ... ... көзі ... түсетін тегіс беткейлерден және бұталар арасындағы ашық
жерлерден шабылады, ал тоғай арасындағы ... ... ... көзі онша
түспейтін жерлердің пішені жақсы болмайды. Ондай жерлерде ... ... ... ... ... көп өседі.
Аралас егілетін шөптердің пішенінен ең тәуірлері сиыржоңышқа, ... беде – ... шөп, беде – ... ... ... Еркек шөп, атқонақ
сияқты астық тұқымдас шөптердің өздерін ғана егіп ... ... ... кемдеу болады. Өйткені бұлар ақуыз бен кальцийге бай ... ... ... ... да ... ... ... пішен ең
алдымен тұқымдық мал мен төлге беріледі. Оны бұршақ тұқымдас шөптер пішенге
арналған жердің шөбін ... ... ... ... ... пішеннің
жапырағының түсіп қалмауының үлкен маңызы бар.
Шабылған шөптегі дәрумендердің сақталуы, ең алдымен, оны ... ... ... ол үшін ... ... дереу жинап, дестеге салады.
Дестеде жатып шөп кебеді. Оны салмағы 1,5 – 3 ... ... ... Шөмеледе 2 – 4 күн жатқан соң, негізгі сақталатын
орынға жеткізіледі.
Пішен ұны жем орнына ... ... ... ... ... болуы
мүмкін. Оны кәдімгі ұн сияқты ... ... ... болады. Ұн тартылатын
пішенді құрғақ, бұзылмайтын, жабық жағдайда сақтайды. Ылғалдылығы 10 – 12 %
болуға ... ... ұны ... қора – жайдағы жәшіктерге немесе қаптарға
нығыздап салып сақтайды. Ұн нығыздалып ылғал тартқыш ... ... ... ... қандай дақылдың сабаны екендігіне және сақталу
жағдайына байланысты. Әсіресе, сұлы, арпа, жүгері дақылдарының сабақтарының
қоректілігі жақсы деп ... ... егін ... ... ... ... ... акуызы көп, клетчаткалары аз
болады. Сабан неғұрлым ірі және қатты болса, ол малға ... ... ... ... түсі ... ... және ... болады. Сабан
түсінің қараюы, иістенуі, көгеруі оның азық ретінде жарамсыз ... ... ... ... ... азық ... ... сұлының топаны бағалы деп есептелінеді. Топан көп жатып ... ... ... жиналған егіннің топаны су сіңді болып қалады да, тез
бұзылады.
Шөптің ... ... оның ... ... және ... ... сүрленген шөптің нан ашытқысының иісіндей ашыған хош иісі
болады.Сүрленген шөптің бастапқы түрі мен түсі көп ... ... ... сүрлем шөптің түсі қарауытып, ... ... ... иісі болады.
Тамыржемістермен, тамыртүйнектілер шырынды азықтарға жатады. ... ... ... сауын сиырлары өтие сүйсініп жейді. Тамыржемістердің
құрамында су мол,ақуыз аз болады. Ол ... ... азық ... ... ... ... мал ... арналған қызылша, сабіз
,турнепс және басқалар.Малға ... ... ... ... ... ... ... мал азықтарының ішіндегі ең құндысы. Жем есебінде астық
дәні ... ... онда ... ... ... ... ... болуы оның жақсы саплы екендігін көрсетеді. Дәннің реңіне ... ... ... керек. Дән жылтыр емес, ала-құла дақты болса,
бұлар да оның бұзылғандығының белгісі. Дәннің тазалығына қарау ... ... шаң, тас, ... ... ... ... ... – жем есебінде малға өте жақсы азық. Таза дәннің өзіне қарағанда
кебектің ақуызы ... ... ... ... сиыр мен жас ... ...... шаң, топырақтың тазалығына қарай кебек түрліше болады.
Кебектің сапасын иісіне, ... және ... ... ... болу
болмауына қарай айырады.
Бұзылмаған кебектің түсі ақ ... ... ... ... ... Түсі
қарайып, қоңыр тартқан, дәмі ашқылтым ... ... ... ...... ... ... ақуыз бен май өте көп
болады.Сондықтан сауылатын сиырға,төлге асыл тұқымды малға өте ... ... ... ... ... ... қарай күнбағыс күн
жарасы, зығыр күнжарасы, мақта күнжарасы ... ... ... ... ... зиянды зат болады.Оның әсерінен сиыр іш ... буаз ... ... ... ... күнжарасы
да басқа күнжаралар сияқты ақуызға бай.Бірақ онда ... ... ... аз ... ... ... зиянды зат болғандықтан аздап бермесе,мал уланып
қалуы ... ... ... азықтарды таңдап алып рацион жасау үшін,әрбір
азықтың қоректік ... білу ... ... ... түрліше,сондықтан ол азықтардың қоректік құндылығы да әртүрлі
болады.
Негізгі бөлім
2.1. ... ... ... және ... ... ... үшін дұрыс
азықтандырудың негізі,оларды нормамен азықтандыру болады.Азықты ... ... ... ... ... нормасы болуға тиіс.
Тәуліктік рацион жасағанда мыналар ескеріледі:
Азық рационына сол малдың сүйсініп ... ... ... ... ... ... ішін ... сондай-ақ одан тез шығып кетпейтіндей
болуы керек.
Тәуліктік рацион ... ... ... ... ... сол ... ... болуы керек.Әсіресе, жас, әлі де өсетін
сиырлардың ... ... ... мен ... ... көп болғаны
дұрыс.
Рациондағы азықтардың көлемі мал толық тоярлықтай болуы керек.Сонда ғана
сиырдың ас қорыту ... ... ... ... және сиыр өзін ... ... ... болғаны жөн, мұны әсіресе сүтті сиырларды
азықтандыруда ескеру ... ... ... жеткілікті болуға тиіс. Егер азықтардында
тұз, кальций және фосфор ... ... ... ... ... ... ... ауруға шалдығуына, сүтінің азаюуына, іштегі бұзаудығ
нашар өсуіне себепші болады.
Сиырға берілетін ... ... де ... ... қажет. Бұл
әсіресе жас малға берілетін азықта көбірек ескерілгені жөн.
Азық рационы шаруашылықтағы бар азық түрлеріне қарай жасалуға тиіс, ... ... өзі ... ... ... жөн, ... сырттан алатын азықтармен толықтырған дұрыс.
Қандай малға болса да ... ... ... ... ... ... ... ықшамдап пайдалануға тырысу керек. Өйткені, жемді көп
берудің орнына, оның ... ... ... басқа заттарды мол беріп те
сиырдан сүтті көп алуға болады. Сауын сиырларға рацион ... ... ... ... ... ... ... шырынды азықтар
неғұрлым көбірек берілсе, көлемді азықтар соғұрлым аз берілуге тиіс.
1 кесте
Майлылығы 3,8 – 4 % сүт ... ... ... ... ... ... |Ас |Кальций, |Фосфор, ... ... ... ... гр ... |гр |гр |мг ... кг |кг | |гр | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... салмағы 400 кг |
|4 және |6,0 |620 |35 |35 |25 |220 ... ... | | | | | |
|6 |7,0 |730 |45 |45 |30 |270 ... |9,0 |960 |60 |60 |40 |170 ... |10,0 |1090 |70 |70 |45 |420 ... |11,0 |1220 |75 |75 |55 |470 ... |12,0 |1360 |85 |85 |60 |520 ... |13,0 |1500 |90 |90 |70 |570 ... |14,2 |1650 |100 |100 |75 |620 ... |15,4 |1800 |110 |110 |80 |670 ... |16,7 |1960 |115 |115 |85 |720 ... |18,0 |2120 |125 |125 |95 |770 ... |19,3 |2330 |130 |130 |100 |820 ... |2.06 |2440 |140 |140 |105 |850 ... ... 500 кг |
|4 – тен |6,6 |680 |40 |40 |25 |250 ... | | | | | | |
|8 |7,6 |790 |50 |50 |30 |300 |
|6 |8,6 |900 |55 |55 |40 |350 ... |9,6 |1020 |65 |65 |45 |400 ... |10,6 |1140 |70 |70 |50 |450 ... |11,6 |1270 |70 |70 |55 |500 ... |12,6 |1400 |90 |90 |65 |550 ... |13,6 |1540 |95 |95 |70 |600 ... |14,7 |1680 |105 |105 |75 |650 ... |15,9 |1830 |115 |115 |85 |700 ... |17,1 |1980 |120 |120 |90 |750 ... |18,4 |2140 |130 |130 |95 |800 ... |19,7 |2300 |135 |135 |100 |850 ... |21,0 |2460 |145 |145 |105 |900 ... |22,3 |2630 |155 |155 |115 |950 ... |23,6 |2780 |160 |160 |120 |1000 ... |24.9 |2940 |170 |170 |130 |1010 ... |26,2 |3100 |180 |180 |135 |1100 ... |27,5 |3260 |185 |185 |140 |1150 ... ... 600 кг |
|4 – тен |7,1 |750 |45 |45 |30 |280 ... | | | | | | |
|6 |8,1 |860 |55 |55 |35 |330 |
|8 |9,1 |970 |60 |60 |40 |330 ... |10,1 |1090 |70 |70 |45 |430 ... |11,1 |1210 |80 |80 |55 |480 ... |12,1 |1340 |85 |85 |60 |420 ... |13,1 |1470 |95 |95 |65 |580 ... |14,1 |1610 |100 |100 |75 |630 ... |15,1 |1750 |110 |110 |80 |680 ... |16,2 |1900 |120 |120 |85 |730 ... |17,4 |2050 |125 |125 |90 |780 ... |18,6 |2210 |130 |130 |100 |830 ... |19,9 |2370 |140 |140 |105 |880 ... |21,2 |2530 |150 |150 |110 |930 ... |22,5 |2690 |160 |160 |115 |980 ... |23.8 |2850 |165 |165 |125 |1030 ... |25,1 |3010 |175 |175 |130 |1090 ... |26,4 |3170 |180 |180 |135 |1130 ... |27,7 |3330 |190 |190 |145 |1180 |
2 ... және ... ... ... ... азық ... нормасы.
|Сиыр тәулігіне|Күнделікті рационға мынадай қосылады ... ... ... қосса, | ... | |
| ... ... |Қорытылатын |Кальций, гр ... гр |
| |кг ... гр | | ... |1,0 |100 |7 |5 ... |1,5 |150 |10 |8 ... |2,5 |250 |15 |12 ... сауын сиырға рационның қалай жасалатындығы жөнінде мысал келтірейі.
Айталық, сиырдың тірілей салмағы 500 кг, күніне майлылығы 3,9 %, 20 кг ... ... мына ... ... ... ... ... |Берілетін |Азық |Қорытылатын ... ... ... ... ... кг|протеин, гр |гр | |
| ... | | | | |
| |кг | | | | ... ... |8 |4,2 |600 |51 |11 ... | | | | | ... |22 |4,0 |310 |32 |12 ... | | | | | ... ... |22 |3,0 |220 |4 |8 ... | | | | | ... жем |8 |3,0 |300 |3 |20 ... |- |14,2 |1490 |95 |51 ... |- |14,2 |1220 |105 |70 ... қоса 125 грамм тұз қосып беру керек ... ... буаз ... ... – 12 ... ... ... сиыр басының бұзау алу үшін сиырды
бұзаулағаннан кейінгі, яғни сауымның үшінші айында ұрықтандырады. ... ... ... ... айға ... Сиыр ... сүтқоректі
жануар ұрғашыларының буаздығының даму ... ... ... ... ... 2/3 ... ұрық сапа ... дамы, көлемі мен салмағы
онша өспейді де, тек туар ... ... 3/1 ... ... Оны ... 1 – 3 – ші айындағы алғашқы 1/3 ... ... ... 20 - 30 ... ... ... энергетикалық мұқтаждығын тек
5 % - ға өсіретінін, 4 – 6 айындағы екінші 1/3 кезеңінде ұрықтың салмағы ... 7 кг, яғни ... ... 15 – 20 % ... ... ... ... 15 % - ға өсіретінін, 7 – 9 – шы айындағы үшінші
1/3 кезеңінде ол туылғандағы салмағының 75 % ... ... ... ... ... ... ұрық ... энергетикалық
мұқтаждығын тек 5 – 10 % ... ... ... ... ... жетіле
түскен ұрықтың қоректік мұқтаждығы өседі де, оны дұрыс дамытып, жетілдіріп,
тудыру үшін буаздықтың ... ... ... ... ... жібереді.
Сиырдың суалту мерзімі 45 – 60 күнге ... Өсіп – ... ... мен ... ... және ... сиырға бұл мерзімді 1 – 2 аптаға
ұзартады. Сиырды суалтқанда екі мақсат көзделеді:
1. Буаз сиыр ... ... ... ... сүт ... туар ... жедел өсе бастаған болашақ төлдің қоректік
мққтаждығын толығымен қамтамасыз етіп, жақсы дамыған, жоғары салмақты
бұзау алу;
2. ... бойы сүт ... сиыр ... ... ... ... қоректік, минералды және витаминдік зкттар қорын
толықтырып, келесі ... ... ... сиыр ... сүт пен ... ... оны ... та
бағытты азықтандыру арқылы осы екі өнімін де сапалы түрде және жеткілікті
көлемде алуды шеберлікпен ұштастыра білу ... ... ... ... ... ғана ... ... мал мен сүтті сиыр өсіруге болады. Ол ... ... ұрық ... ... ... заттар мен жеткілікті
қамтамасыз етіліп, туылғандағы бұзау салмағы ... ... ... ... 9 % - нан кем ... керек. Айталық, 470 кг тартатын сиыр бұзауы 33 ... кг ... ... Тек ... ... ... ... жетіліп туылған бұзау
өміршең келіп, сыртқы орта жағдайына жылдам бейімделіп, өсіп жетіледі де,
болашақта жоғары өнімді мал ... ... даму ... ... мал ... бйында эмбрионализм белгілері түрінде
сақталып, мал қнімділігін ... он ай ... ... ... сиыр оргнизімі күрделі құрамды
биологиялық сұйық ... ... сүт ... ... ... ... Өйткені
сиырдың қоректену жағдайына қарамай сүт құрамы әрдайым өз тұрақтылығын
сақтайды. Сауым бойында сауылатын 3 – ... сүт пен сиыр ... ... ... ... элементтер мен витаминднр шығарылады.
Буаз малды көп ... ... ... ... ... ... шалдығушылықтан сақтандыру үшін салқын қорада
ұстап, мезгілімен серуендетіп тұрған жөн. Нәтижелі ұрықтанып, буаз ... ... ... - гуморалдық жүйесінің қызметі жаңа ... ... да, ... сүт ... реттейтін орталық қызметі
әлсіреп, ұрықтың жетіліп, өсіп дамуын ... ... ... Соның нәтижесінде азықтандыру деңгейіне қарамай ... ... ... ... ... дене ... қоректік заттар ... ... буаз ... ... - гуморалдық жүйесінің қызметі
қзгкруінен сүт түзуі тежеліп, бәсеңдейді де, ... ... ... ... күшейіп, қоректік мұқтаждығы артады. Осыған ... ... буаз ... ... әр ауыл ... мен 110 ... ... 9 – 9 грамм Ca, 5,5 – 5,7 ... P, 45 – 55 ... ... ... сиырдың құрылымдық заттарға мұқтаждығы артады. Жылдық сауыны
3000 – 4000 кг буаз сиыр ... ... ... азығының ауыл
өніндерінде – 110 грамм қорытылған протеин, 96 грамм крахмал, 88 ... 9,0 ... ... 5,5 ... фосфор, 2,4 грамм магний, 8,0 грамм
калий, 2,7 ... ... ... ... жасунық көлемі 360 – 300 грамм
(жылдық сүттілігі жоғарылаған сайын кеми түседі) аоалығында ... ... ... азықтандыру деңгейін өзгерту арқылы жүргізетіндіктен,
суалтылған кезеңнің 1 – ші анкүндігінде желіндегі сүт ... ... ... ... ... ... 20 % төмендетіп, яғни 80 %
деңгейінде азықтандырады. Желіні сүтке толмай ... ... сиыр ... ... суалтылған кезеңнің 2 – ші онкүндігінде азықтандыру
деңгейін азықтандыру нормасына сәйкес,яғни 100 % ... ... ... ... ... ... ету үшін кезеңнің 3 ... ... буаз ... ... нормасынан 20 % арттырып, яғни
120 % деңгейінде азықтандырады да, 5 – ші ... ... ... ... 100 % ... ... ... соңына
келетін кезеңнің 6 – шы соңғы онкүндігінде одан қайта 20 % төмендетіп, 80 %
деңгейіне түсіреді де, бұзаулауға ... буаз сиыр ... таза ... азықтардан құрастырады. Тастанып
немесе шіріп, көгеріп бұзыла бастаған азықтар ... іш ... ... сиырларды тыңайтқыш қолданған жайылымда ... ... ... ... ... зиянды нитраттардың деңгейін бақылайды. Олардың
калий ... ... ... ... ... ... затында 0,5 – 0,6 %
- дан асса, қоректік ... оның ... ... ... нашарлатып, зат алмасуын бұзатынын ескереді.
Суалған буаз сиырдың 100 кг ... ... ... 2 – 2,5 кг пішен,
2 – 2,5 кг сапалы сүрлем, 1 – 1,5 кг пішендеме, 0,8 – 1 кг ... ... ... ... ... жетіспеген рацион қоректілігінің
көрсеткіштерін сиырдың жоспарланған жылдық сауымына ... ... ... берілетін 1,5 – 2 кг құнарлы жеммен жеткізеді. ... ... ... бидай кебегін, сұлы ұнтағын, зығыр және күнбағыс күнжарасы
мен шротын беруге болады.
Суалтылғаннан кейін бөлек топтастырылған суалған буаз ... ... ... 2 – 3 ... ... ... таза, температурасы 8 –
10 градус суару суымен қамтамасыз етеді. Іш тастаудан сақтандыру үшін ... суық ... ... ... улы госсипол болатын мақта күнжарасы
мен шротын және де ... ... ... азықтандыруға болмайды.
Жазғытұры суалтылған сиырларға мейлінше мол көкшөп ... ... ... ... ... ... ... қысқы азықтардың
тәуліктік мөлшерін аздап кемітіп барып ... ... ... ... үшін ... ... қант сірнесімен ылғалдандырып жегізуге
болады. Буаз құнажындарды ұрығымен қоса өзінің өсіп - ... ... ... 500 – 600 ... қосымша салмақ қосатындай деңгейде
азықтандырады. Ол үшін олармен ... буаз ... ... 1 – 1,5 ... ал ... ... қарай 110 грамм
қорытылатын протеин келуі керек.
Суалтылған кезеңнің ... ... ... 6 – 7 күн ... ... және ... ... көлемін азайтып, бұзаулауға 2 – 3
күн қалғанда ... ... алып ... да, жеткізілетін жемшөп
мөлшерін сиыр тіршілігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... пішен салып, жылы суға жеңіл қорытылатын бидай кебкгі,
зығыр күнжарасы секілді жемді араластырып ішкізеді.
Суалтылған кзеңде ... ... ... тірілей салмақ қосумен
бақылайды. Дұрыс азықтандырылған жағдайда сауылмаған буаз сиыр тәулігіне
800 – 900 ... ... ... ... ... кезең мерзімінде ұрығының
жетілуі мен қоңдылығын арттыру есебінен кезең басындағы тірілей салмағына
10 – 15 % ... ... ... ... ... ... ... бұзаудың эмбрионалдық дамуы дұрыс өтіп, туылғандағы тірілей ... ... ... 7 – 9% ... оның ... болашақ өміршеңдігі мен жеке басының жақсы ... ... ... ... буаз ... азықтандыру мөлшері.
|Малдың |Салмағы, |Азық |Сіңірімді |Ас ... ... ... |гр |өлшемі |белок.Зат,|тұзы, |зат, гр| |
| | | |гр |гр | | |
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | ... буаз сиыр |250 |4,5 |320 |25 |640 ... |165 | | |300 |5 |360 |30 |670 |46 |26 |170 | | |350 |5,55 |390 ... |56 |29 |179 | | |400 |5,5 – 6 |430 |40 |940 |62 |33 |295 | | ... |460 |45 |1000 |70 |38 |302 | ... бұзаулағаннан кейін, сүтейту үшін азықтандыру
Бұзаудан соң сиыр суды көп қажетсінбейді. Бірақ, бұл кезде кез ... ... ... ... 30 – 40 ... кейін сиырды жылы
сумен суарады. Судың жылылығы 20 – 30 ... ... ... ... ... ... ... Содан соң желінін, санын, ... ... ... 0,5 – 1 кг арпа ... немесе сұлы жармасын береді. Кейіннен
бұған бірте - бірте жем қосып отырады.
Сиырды толық азық ... күн ... ... ... қоса ... 8 ... күнде жеткізеді, бұл жағдайда да оның желініне бақылау жасап отырады.
Жоғарыда көрсетілген азықтандыру шарттарын қолдана отырып буаз ... ... және ... ... ... күтудің арқасында
сиыр едәуір сүтейеді. Мысалы, алдынғы қатарлы тәжірибелерге қарағанда,
бұрын күніне 12 – 15 литр сүт ... ... ... ... ... кейін
бұзаулаған соң, күніне 25 – 30 ... сүт бере ... ... ... күнге көбеюі үшін мал шаруашылығы мамандары,
сауыншылар, ... ... ... ... Сиыр ... шамаға дейін көбейетіндігін малды тиісті әдіспен азықтандыра отырып
анықтауға болады.
Бұзаулағаннан 8 – 10 ... ... сиыр ... ... ... Осы ... бастап, оның тірілей салмағына және ... ... ... жасалған тәуліктік нормадан тыс оған қосымша азық
беріледі. Мұны сүтейту үшін азықтандыру деп атайды. ... ... ... сүті ... ... ... Сүті онша көп емес ... қосымша
азықты күніне оның сүті 2 – 3 литр көбейтетіндей, ал аса сүтті сиырға 3 –
5 литр ... етіп ... ... ... сиыр бұзаулағанның 15 – ші
күні 10 литр сүт берген болса, енді оны 12 – 13 ... сүт ... ... ... ... Осы күйінде оны 10 – 12 күн байқап, егер ... ... ол ... ... оның ... тағы да азық ... ... үшін берілетін азықты шырынды, көлемді азықтар мен жемнен қосып
жақсылап баптауы ... ... ... сүті мен ... ... ... рационы да
айрықша болады. Сиырларды сүтейтудің негізгі шарты – жемшөпті ... ... ... ... ... ... Мәселен қызылшаны, картопты ... ... ... ... мен ... тек ... немесе басқа жолмен баптап
береді.
Сиырларды сүтейту үшін тек дұрыс азықтандырумен ... ... сауу ... де ... ... ... керек. Әр сауған сайын
желінді екі рет уқалау, үрпідегі сүтті басқа ... ... алу – ... ... ... көп ... болады.
Әсіресе, бұзаулағаннан соң сиырдың желініне мұқият назар ... аса ... және өте ... сиырлардың желіні көбіне сыздағыш келеді.
Оның алдын алмаса, сиыр желінсау болуы мүмкін, ол үшін бұзаулағаннан ... ... ... 6 – 8 рет ... ... ... далаға шығарып бой
жаздыру, қораның ішін таза ұстау да – сиыр сүтінің көбеюіне әсер ... ... екі, үш және одан көп ... ... сауылу
маусымдарына беретін сүт мөлшері артып отырады. Сонымен, сиыр сүтінің көбею
ісі көптеген шараларды, әдіс – ... ... ... комплексті
шешуді талап етеді.
Аса сүтті сиырды ... ... Аса ... ... кейін тәулігіне 30 – 40 килограмнан, тіпті одан да көп сүт
береді. ... өте көп ... ... ... сиырларға қарағанда, ерекше
күтіп бағуды тілейді. Оларға берілетін жемшөбі әрі мол, әрі ... ... ... ... сиырларды суалту және суалған кезінде ... ... ... зор ... бөлу қажет. Жылдан жылға сүтін көбейту үшін аса
сүтті ... ... ... ерекшеліктері бар.
Сауу маусымы кезінде және ауылған уақытында азықты мол берудің
нәтижесінде ... ... ... ... соның арқасында бірінші
сауылу маусымы айында сиырлар азықты онша көп керек етпейді.
Сиырдың ас ... ... тым ауыр ... үшін ... ... жүгерінің сүрленген шөбі, сиыржоңышқа, сұлыдан сүрленген шөп сияқты
өте жұғымды түрлерін берген жақсы.
Сүтті ... ... ... ... ... ондағы белгіленген
азық түрлеріне және нормасына мұқият ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ғылыми жолға қойылған шаруашылықтардың бәрінде де
сүтті сиырлардың бағымы – ... ... ... ... ... ... түнге қарай және күндіз бір мезгіл дем алып, күйіс қайырғаны мақұл.
Қыс айларында аса сүтті сиырлар тәулігіне 3 – 4 ... ... ... ... ал жаз айларында оларды лагерьде бағады. Осының ... ... Д ... ... ... іші жүру, іші кебу және тағы сол сияқты белгілер білінсе,
алдымен ... ... ... ... дұрыс, сауу санында
кеміткен жөн.
2.4. Сиырларды жаз айларында ... ... үшін ... ... ... ... мәні зор. ... көкшөп малдың өсуіне, өнімінің көбеюіне әсер етеді. Жылы күн, таза
ауа, күннің көзі, жас балауса шөп, еркін ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі төлдің жақсы жетілуіне, уақытында
күйлеуіне, әсіресе жас малдың өсуіне қолайлы жағдай ... ... ... яғни ... ... мал өз ... ... заттардың, витаминдердің қорын жинайды. Бұл малдың
түрлі ... ... ... ... сүті мен ... ... ... Малды өне бойына құнарлы көк шөппен қамтамасыз етіп отыру
үшін сиырларды жазда ... ... ... ұйымдастыру - бұның негізгіт
шарты болып табылады.
Сиырларды жайылымға шығару. Сиырлар жазғытұрым жайылымға шығар алдында
зоотехникалық ... ... ... сиырлар арасында, туберкулез және
бруцеллез ауырғандарының бар жоқтығы ... Ал ... ... ... ... бар ... бөлек табында жинайды. Сиырлардың тұяқтарын
тазалап, ... ... ... ... ... ... ... өшсе, соны жаңартады.
Сиырларды лагерьгек шығару алдында 1,5 – 2 ай бұрын, оқырасы болса одан
тазартады. Сиырларды ... күні бойы ... ... ... ... өзгеруі оның ауруға шалдығуына және сүтінің кемуіне
себепші болады. Ол үшін жайылымға ... ... ... ... ... ... 2 – 3 ... ішінде сиырларды күніне 2 – 3 сағаттай ғана
түс ауа жайып ... ... 2 – 3 ... ... 4 – 6 сағатқа дейін, одан
кейінгі 2 – 5 ... мал ... 8 – 10 ... ... ... осыдан кейін
жайылымға толық шығарады.Өріске шығарудың бірінші күнінен бастап – ақ
сиырларға ... ... көк шөп ... ... шөбі ... ... беріп келген азықтың мөлшерін азайта беру қажет немесе өріске шығару
алдында сиырларға жүгері сүрлерін, тамыр - ... ... 40 – ... ... ... одан да көп ... жөн.
Міне, мұндай шаралардан соң сиырлар жайылым шөбін жақсы жейтін ... ... ... шаралар орындалмаса, сиырлар іш ауруына ... ... ... аш ... ... ... ... қарбытып жеп, ішін
бұзып алады.
Малдарды алғашқы күндері өткен жылдан қалған қу шөпті жерге, ... шөп ... қу ... ... жайған дұрыс.
Жайылымдарды маусымға сәйкс пайдалану. Табиғи жайылымдық жерлерді ... ... ... бірі ... ... маусымға дәл бөліп игеру.
Суы бар өрістер ... ... ... ... Шөлді аймақта
жайылымның едәуір бөлігі, көбінесе қысты күні ... Егер ... ... сумен қамтамасыз етілсе, оларды бүкіл жыл ... ... ... ... қай ... мал жаю ... екенін білудің
үлкен мәні бар.Сонда ғана балғын ... қай ... мал ... ... ... ... ... маусымына қарай мынадай ретпен
пайдалануға болады: Көктемгі жайылымда – ... ... - ... мен ... күн шуақ ... көделі,түлі шөпті, құндақ,
бидайықты – жусанды - бозды жайылымдар.
Жаз басындағы жайылымдар: бидайықты, бозды беткейлер мен сай – ... ... ... ... ... ... ... соң: сай салалар мен беткейлердегі астық тұқымдас
түрлі шөпті жайылымдар, суарма шабындықтарын орнындағы ... ... ... ... ...... жайылымдардың күзгі алшын көк шөп
шыққан ... ...... ... ... ... ... – пішендіктердің алшын көгі.
Далалық аудандарда жаз ортасында, әсіресе шілде, тамыз ... шөбі ... ... ... аудандарда жайылымдары маусымына қарай мына ретпен
пайдалануға ... ... ран ... ... ...... асты ... шөптері бар жусанды – бозды бидайықты жерлер ... ... ... ... ...... бозды, астық тұқымдас
түрлі шөпті ойпаңдар, көлтабандар, сай салалардың беткейлері мен ұлтандары.
Жаз ортасы ауған соң: сай ... ... ... ... шөпті жерлері,
изенді жайылымдар.
Күзгі жайылымдар: шөбі ... ... ... ... ... ... пішендіктерін орны, бетегелі – бозды, астық тұқымдас
шөпті жусансыз жайылымдар.
Шөлейт аудандарда, әсіресе екінші жартысынан бастап, ... ... ... жайылым шөбі тапшы болады, күзі болған жылдары тіпті қазанға
дейін оты азаяды.
Таулы аудандарда жазғы ... ... биік тау ... шөбінің өсуіне жағдай, уақыт қажет. Сондықтан белгілі ... ... ... мал жая ... жаюды дер кезінде аяқтағанда – ол
жердің шөбі ... ... от ... жақсы.
Жайылым шөптері шамамен мынадай кезеңде жетіліп, мал жаюға келеді:
бетегелі, ... ... ... ... ... шөптің орташа
биіктігі 10 – 12 см болғанда, ... ... ... ... өскен
жайылымдарда – шөптің биіктігі 14 – 16 см ... ... ... ... ... тұқымдас өскен жайылымдарда – шөптің биіктігі 18
– 20 см болғанда, ран тәріздес ... бар ... ... ...
шөптің биіктігі 8 – 10 см болғанда мал жая ... ... мал ... күзде суық түсе бастаудан 20 – 25 ... ... ... жайылым. Жайылымдық жерлерге жыл сайын мал жая берсе, келе ... ... оты ... ... шөптер жойылады, жайылым тозады. Тіпті
өрістерге бөліп дұрыс пайдаланған күннің өзінде де осындай ... ... өне бойы бір ... ... одандағы шөптердің толық өсіп, қор
жинап жетілуіне мүмкіндік ... ... ... бірге көптеген
пайдалы шөптер дән сала алмай, ұрық шаша алмай отырады. Жайылым тозбауы
үшін жыл ... ... ... бір ... мал ... тынығуға қалдыру
керек. Келесі жылы олардың шөбін тек ... ғана ... ... пішендік
есебінде пайдалану қажет, яғни негізгі бағалы шөптерді дән салғаннан кейін
барып қана мал жаюға пайдалану керек.
Міне, жайылымдарды ... ... ... ... ... ... Академик И. В. Ларин Қазақстанда ауыспалы жайылымның ... ... ... мол ... сусыз аңғарлардағы орманда – далалы және далалы
жайылымдарды алты жылдық, ауыспалы шабындық ... жыл ... ... ... ... жөн: ... жылы – мал жаю, ... екі – үш
рет малға жегізу, малды бірінші рет көктемде жаю, екінші жылы – шөбі ... соң ... алу, ал егер шөбі ... ... ... ... онда
шөп тұқымын себу керек, үшінші жылы – шөбі гүлдеген кезде, пішенге шауып
алынады, балаусасына мал ... ... жылы – шөбі ... шауып алынады және балаусасы бір рет малға жегізіледі, бесінші жылы
– мал жайып ... ... ... жылы – шөбі ... кезде шауып алып,
балаусасын бір рет малға жегізеді.
Мал жаяр алдында әрбір ауыспалы жайылым 6 – 7 өріске ... ... ... ... 4 ... ... ... жерлердің шөбі бітік болуы үшін ауыспалы жайылымдарды
қолданудың көп пайдасы бар.
Жайылымдарды өрістерге бөліп пайдалану.Малды кез – келген жерге ... бей – ... ... ... ... ... ... аз
уақытта таусып алады. Сиырлардың алдын қайтара отырып жаймаса, бір жерге
тоқтап жайылмай, көбіне шөп қуалап, жайылып кете ... ... ... ... жерді бір күнде –ақ аралап өтуіә мүмкін. Жайылымға бұл өте
зиянды, мұнда сиырлар шөптің ... жеп, ... ... аяқ асты ... ... арам ... көп ... кейін жайылымды қаптайды. Тәуір шөп
қуалаған мал көп ... ... ... ... ... ... селқос
болып сүтін кемітеді, қоңдылығы төмендейді.
Жайылымдық жерлерді дұрыс ... ... ... бірі –
жайылымдарды өрістерге бөліп пайдалану болып табылады. Мұнда жайылым жер
бірнеше ... ... ... ол ... әрқайсысында малды
кезекпен жаяды. Содан басқа ... ... ... ... ... ... ... қайтып келгенше біраз уақыт өтеді. Бұл арада алғашқы
өріс тынығып, шөбі қалпына келіп қалады. Әрбір өрістің жері онша ... ... ... ... ... ... және ... малды
қайырып тұруына жеңіл болады. Сонымен бірге өрістерді өте шағын ... ... жоқ, өріс тар ... ... ... қиын ... өрістерге бөлгенде мына жағдайлар ескеріледі: жайылым шөбінің
оттылығы және ондағы шөптердің өсіп ... ... ... ... және онда сиырлар неше күн жайылатындығы; әрбір ... неше ... ... көлемін,әрбір өрісте сиырлар 5 – 6 күннен ... ... Жері от және екпе ... 6 – 10 ... ... ... Оты
аз, шөбі тез көктемейтін жерлерді 10 – 15 өріске ... ... ... ... кеңдігі – 100 сиыр жайылатын әрбір өріс жерінің көлемі
далалық аудандарда 15 – 20 ... ... ... 25 – 30 ... ... ... жаю ... Сиырлардың сүт өнімінің көбеюуі күйлі
болуы және өрістің шөбін жақсы пайдалануы, оның жаю тәсіліне де ... жаяр ... сол ... ... күйін бақылап отырған жөн.
Өйткені, отына , жеріне, ауа райына қарай әрбір өріске мал ... ... ... шөбі ... өсіп ... ... жаю керек. Өрісте
малды шебер сиыршылар – қаптатып жаяды. ... ... ... – бірі онша
озбай, біркелкі қатар жүре ... ... ... ... ... алдыңғы қатары мен соңындағы сиырлардың арасы 20 – 30 ... ... ... ... өрістеуі керек. Сиырлар жайылғанда біріне –
бірі ... ... үшін ...... ... бір метрдей
болғаны дұрыс. Егер жүз сиыр жайылса, табын жайылымын екі қанатының ... – 200 ... жер ... ... ... ... ... батысқа қарай жайып, желге
қарсы ұстаған жақсы. ... ... ... күн ... ал ... ... ... өрістетіп, желдің ығына қаратып, жайған дұрыс.
Өріс дұрыс пайдаланылуы үшін, өрісте сиырларды әр күні, ... ... ал түс ауа ... ... жайған дұрыс, сонда шөп аяқ асты
болмайды. Келесі күні жайғанда алдынғы жайылған жерінен ... жаю ... ... ... жаңа ... ... ... Егер мал жайып жүрген
өрістің ... ... 4 – 5 см ғана ... онда ... ... Өрістің
шөбі әлі толық жетілмей, ол жерге мал ... ... ... ... , ... ... шөбі жаңа ... келе жатқанда 2 – 3 ... жаю ... ... ... ... ... ... мезгілінде ұзағырақ
болуға тиіс. Сиырларды сауу, суару сияқты жұмыстарға уақыт аз ... ... ... үш рет, ... ... ... кемінде 4 – 5 рет
суарады. Жалпы алғанда, ... 2 – 2,5 ... ... ... су ... мақұл. Өйткені, жиі жиі суарылса, сиырлардың сүтеюіне пайдасы
тиеді. Сиырлар суды қанғанша ішуі ... Су ... ... олар ... бет ... ... алыстығы жайылым өрісінен 1 – 1,5 ... ... ... ... ... маңызы зор. Суарғаннан кейін мал
тағы да жақсы оттайды. Шөбі қалың ... ... ... ... Себебі көк шөпті жаншып, тезегімен ластайды. Ондай шөпті мал ... ... ... ... өте абай ... ... Оқыра қуалап бір
бытыраған сиырларды қайта жинау өте қиын. Оқыраның көп шыққан кезінде түтін
салған жөн. ... суық ... ... өріске малды күннің ызғары қайтып, шық
еріген кезде шығару керек.
Қорытынды
Сиыр жақсы өсіп – ... одан мол өнім ... үшін оның ... ... ... Ол үшін сиыр ағзасына қандай қоректік ... ... ... білу ... Себебі бұл қажетті қоректік заттар
малдың жасына, өнімділік бағытына, тұқымына байланысты. ... ... ... сақа және тұмса сиырларға берілетін азық мөлшері, азық
түрлері мен оның қоректілігі ... ... ... әрбір сиыр оның
өзіне өлшеніп ... ... ... ... ... ... олардың қоректілігіне, құнарлығына және
басқа қасиеттеріне қарай ірі, шырынды және жем ... деп ... ... ... өсіп – ... одан мол өнім ... үшін оның ... басты шарт. Ол үшін сиыр ағзасына қандай ... ... ... ... білу ... ... бұл қажетті қоректік заттар
малдың жасына, өнімділік бағытына, тұқымына байланысты. ... ... ... сақа және ... ... ... азық мөлшері, азық
түрлері мен оның қоректілігі түрліше болады. Сондықтан ... сиыр ... ... ... ... ... азықтандырылады.
Сиырға берілетін азықтарды олардың қоректілігіне, ... ... ... ... ірі, ... және жем ... деп бірнеше топқа
бөледі.
Азықтандыру деңгейі ең аз мөлшерден ең көп мөлшерге дейін ауытқуы
мүмкін. ... азық ... ... тоя қоректенуі үшін қажетті азық
көлемімен теңестірілген болуы тиіс.
Сиырға берілетін азықтағы дәрумендерде жеткілікті болуы қажет. ... жас ... ... ... ... ... жөн.
Азық рационы шаруашылықтағы бар азық түрлеріне қарай ... ... да ... өзі ... азықтардан жасалғаны жөн, жетіспейтін
компоненттерін сырттан алатын азықтармен ... ... ... ... да ... ... құнарлы азықтар – астық дәнін, кебекті, ... ... ... ... ... ... көп ... орнына, оның
мөлшерін азайтып, есесіне басқа азықтарды мол беріп те сиырдан сүтті көп
алуға ... ... ... ... көлемді, шырынды азықтарға біраз жем
қосылып жасалады. Сауын сиырларға шырында азықтар неғұрлым көп ... ... ... аз ... ... сиыр ... сауынның физиологиялық заңдылықтарына сәйкес
сауым сызығының өзгеруіне байланысты ұйымдастырады. Бұзаулаған сиырдан
бірден сүт саумайды. ... ... сиыр ... жай ... ... уыз ... Оның ... сүттікімен салыстырғанда жеңіл
ыдырап, жылдам қорытылып сіңірілетін альбумендік және глобулиндік фракциясы
басым белок, қант, минералды заттар, каротин мен ... және ... ... әсерлі заттар көп бөлінеді. Осындай қоректілігімен биологиялық
құндылығы диеталық және ... ... ... уыз бен жаңа ... ... ерте ауыздандырудың оның ас қорытуын қалыптастырып, ауруға
шалдықпаушылық иммунитетін күшейтіп, резистенттігін жетілдірудегі маңызы
зор.
Сиыр сүтінің ...... ... үшін мал ... ... ... барлық мүмкіндіктерді қолданады. Сиыр сүтінінің
қандай шамаға дейін ... ... ... ... ... ... болады. Бұзаулағаннан 8-10 күннен кейін сиыр толық нормалы азыққа
көшіріледі. Осы ... ... оның ... салмағына және күнделікті
сауылатын сүтіне қарай жасалған тәуліктік нормадан тыс оған ... ... Мұны ... үшін ... деп ... ... ... азықты
сиыр сүті көбейгенше үдетіп береді. Сүті онша көп емес сиырға қосымша
азықты күніне оның сүті 2-3 литр ... ал аса ... ... 3-5 литр
көбейетіндей етіп беру керек.
Сиырды сүттейту үшін тек дұрыс азықтандырумен қатар, олардың желініне,
сауу ... де ... ... ... ... Әр ... сайын желінді екі рет
уқалау, үрпідегі сүтті басқа ыдысқа сауып алу – сиыр ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. А. Ә. Төреханов, Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даменов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә.
Жазылбеков «Ірі қара ... ... «Т» ... 2006 ... А.Ә. ... Н.Ә. ... М.А. ... Қазақстанда мал мен құс
азықтандыру және азық дайындау технологиясы. Алматы 2006
115-138 ... А. ... Қ. ... ... ... ... анықтамалар
105-118 беттер
4. Н. Омарқожаұлы Мал азығын бағалау және малды азықтандыру
Алматы «Издат маркет» 2005
5. Н. Омарқожаұлы Мал ... 1998 ... Е. ... Мал азықтандыру Алматы 2000
7. А. Дәрібаев, Ж.С. ... Ауыл ... ... ... I және II бөлім. Талғар 1994
8. Богданов Г.А. «Кормление сельскохозяйственных животных» ... ... В.К. ... Кормление животных
10. Комолиников А. П, Клейменов Н.И, Баканов В.Н. «Нормы и ... ... ... М., ... ... ... М.А., ... А.А., Сабитов Т.С. «Ауыл шаруашылық малдарын
азықтандыру» Алматы 1998 ... М.А. ... А.И. ... Қ.М. Тәжиев Сүт бағытындағы ірі қараны
азықтандыру мөлшері мен мерзімдік азық үлестері.
13. Ж.К. ... Ш.Д. ... Д.Қ. ... Ірі қара ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Ірі қара шаруашылығы16 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Қара ала тұқымдас сиырлардың өнімділігіне экологиялық факторлар75 бет
Асыл тұқымды бұқалардың табынын толықтыратын таналарды азықтандыру34 бет
Ірі қара малдың конъюнктивиальды қапшығының құрамын гельминтологиялық зерттеу53 бет
Ірі қара малы19 бет
Ірі қара шаруашылығы, ірі қара еті мен сүтін өндіру технологиясы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь