Ірі қараға арналған қорпа-жайға қойылатын санитариялық-гигиеналық талаптар

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
II. Әдебиетке қысқаша шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
III. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
Мал қораларының жарықтылығын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
Қорадағы жылу тепе.теңдігін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
Ірі қараға арналған қорпа.жайға қойылатын санитариялық.гигиеналық талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
Судың қажетгілігін сақтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Төсенішті және көң.қи сақтайтын орын қажеттілігін анықтау ... ... ... ... ... ... 20
IV. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
V. Қолданған әдебиеттердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
VI. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
Кіріспе

Ірі қараның шығуы өте күрделі мәселе. Бұл мәселенің күрделілігінің себебі осы уақытқа дейін ғылыми немесе сенерліктей ешқандай ірі қараның шығуы жөнінде деректер жоқ. Дегенменде қазіргі уақытта ірі қараның шығуы жөнінде кейбір қағидалар пайда болып жур. Сонымен қатар бұл мәселе келешекте де кеңінен зерттеуге тиіс.
Қазақстан Республикасында сүтті және етті тұқымды ірі қара малын дамытуда үлкен жетістікке жетті. Біріншіден ірі қара малының саны артуымен қатар малды асылдандыру мәселесі жөнделді. 1 қантар 1990 жылғы мәлімдеме бойынша ТМД-да ірі қара малының жалпы саны 118,3 млн басқа жетсе, оның ішінде сауын сиыр 41,7 млн-ға жетті. Қазақстанда жалпы ірі қара мал саны 9,7 млн-нан, ал сауынды сиыр 3,2 млн-нан асқан. Мал саны бойынша ТМД-да, Үнді және АҚШ мемлекеттерінен кейін үшінші орында. Сонымен қатар ірі қара малының сапасы жақсарды. 1932 жылы асыл тұқымды ірі қара малы 10% -ға жетсе, 1990 жылы 95%-дан асты. Сүтті ірі қара мал аймақтарында асыл тұқымды малдар өсірілді. Аз уақыттың ішінде ТМД-да 12 ірі қара мал тұқымы шығарылды, оған Кострома, Сычев, Лебедин, Алатау, Әулие ата, қазақтың ақ бас т.б. ірі қара мал тұқымдары жатады. Соның нәтижесінде ірі қара малының саны өсуімен байланысты сүт және ет өнімдері де көбейді.
Сүт өнімі жағынан ірі қара малы басқа ауыл шаруашылық малдарына қарағанда көп алда. Көптеген адыңғы қатарла шаруашылықтарда әр сиыр жылына 7000 кг-нан артық сүт сауса, ал аса сүтті сиырлардан бір маусымда (305 тәулік ішінде) 27600 кг-ға дейін сүт сауған.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша 2004 жылы ірі қара саны 5 млн 803,7 мың бас болса, саның ішінде сиырдың саны 2 млн 379,4 мың басқа жеткен. Әрбір жыл сайын ірі қара басының саны көбеюде.
Бұл ұсынылып отырған курстық жұмысымның негізгі мақсаты – сауын сиырлардың тұратын қора – жайлардың ішіндегі ветеринарлық – гигиеналық талаптарды сақтау және оларға арналған нысандар, өлшемдер мен көлемдерін анықтау, малдан шығаратын жылуды, көмірқышқыл газды, жарықты, ондағы желдетуді, және ауа ылғалдылығын бойынша есептеу, жылу тепе – теңдігін, судың қажеттілігін анықтау болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Админ Е.И., Волосажар В.А., Гребель Г.Л. /Сауыншыларға арналған оқулық// Е.И.Админ,В.А.Волосажар,Г.Л.Гребель,/ -Алматы.: 1997ж. 244 б.
2. Жусубалиев К. /Етті сиыр тұқымдарының анықтамалығы/ Алматы.: Қайнар, 1977ж. 196-198 б.
3. Бермаханов А., Тоқсанбаев С. /Мал шаруашылығы комплексі операторының анықтама кітабі// А.Бермаханов,С.Тоқсанбаев/ Алматы.: Қайнар, 1979ж. 56-57 б.
4. Едігенов Қ. /Товарлы-сүт фермасы қызметкерлерінің анықтамалығы// Қ.Едігенов/ Алматы.: Қайнар, 1975ж. 158 б.
5. Есенғалиев Қ.Ғ., Насамбаев Е.Ғ. /Зоогигиена және мал шаруашылығы объектілерін жобалау негіздері бойынша пәндік жобаны әзірлеудің әдістемелік нұсқаулары// Қ.Ғ.Есенғалиев,Е.Ғ.Насимбаев./ Орал.: Өркен, 1998ж. 187-190 б.
6. Керімов Ж. /Ірі қара өсірушілерге кеңес//Ж.Кәрімов./ Алматы.: Қайнар, 1975ж. 256 б.
7. Кононов Г.А. /Мал дәрігерлігі жөніндегі анықтамалық// Г.А.Кононов/ Алматы.: Қайнар, 1982ж. 24 б.
8. Қуанышбеков М., Саркенов М. / Ірі қара өсіру технологиясы// М.Қуанышбеков, М.Саркенов/-Алматы.: Қайнар, 1984ж. 272 б.
9. Левин А.Б. /Мал шаруашылығы негіздері// А.Б.Левин/ Алматы.: Мектеп, 1985ж. 294 б.
10. Мырзабеков Ж.Б., Ибрагимов П. /Ветеринарлық гигиена// Ж.Б.Мырзабеков, П.Ибрагимов// -Алматы.: Білім, 2005ж. 432 б.
11. Матусевич В.Ф. /Мал шаруашылығы комплекстеріндегі зоогигиена/ В.Ф.Матусевич/,-Алматы.: Қайнар, 1978ж. 176 б.
12. Наурызбаев И.Б., Асылбеков Б.А., Қоспақов Ж.Қ. /Мал және мал қорасының гигиенасы// И.Б.Наурызбаев, Б.А.Асылбеков, Ж.Қ.Қоспақов/,- Алматы.: Қайнар, 1985ж. 170 б.
13. Омарқожаұлы Н. /Мал азығын бағалау және малды азықтандыру// Н.Омарқожаұлы,-/Алматы.: ИздатМаркет, 2005ж. 288 б.
14. Омарқожаев Н. /Дербес шаруашылық малын азықтандыру// Н.Омарқожаев/,- Алматы.: Қайнар, 1989ж. 160 б.
15. Оразбеков Ж. /Мал шаруашылығы негіздері/ Алматы.: Рауан, 1997ж. 16 б.
16. Сәбденов Қ./ Қой және ешкі өнімдерін өндіру технологиясы /Сәбденов Қ./,- Алматы.: Қайнар, 2002ж. 455 б.
17. Төлебаев Б.Т., Бозымов Қ.Қ. /Қазақтың ақбас сиыры/ Б.Т.Төлебаев,Қ.Қ.Боқымов//, Орал.: 1994ж. 20 б.
18. Төреханов А.Ә., Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д., Найманов Д.Қ., Жазылбеков Н.Ә. /Ірі қара шаруашылығы// А.Ә.Төреханов, Ж.К.Каримов, Ш.Д.Даленов, Д.Қ.Найманов/, Алматы.: Триумф Т, 2006ж. 118 б.
19. Ысқақбаев Б.Б. /Сиырды қолда өсіру// Б.Б.Ысқақбаев/, - Алматы.: Қайнар, 1987ж. 143 б.
20. Ходанович Б.В. /Проектирование и строительство животноводческих объектов// Б.В.Ходанович/, Москва.: Агропромиздат, 1990ж. 255 б.
21. Гершун В.И., Туякова Р.К. /Практикум по ветеринарной гигиене// В.И.Гершун/, Костанай.: 2007ж. 259 б.
22. Жаңабеков К., /Жануарлар морфологиясы және латын терминологиясы/ Алматы.: 2005ж. 22б.
23. Волков Г.К.,/Зоогигиена с основами проектирования животноводческих объектов/ Москва.: 1986ж. 182б.
        
        Жоспар
Кіріспе ...............................................................................................................3
II. Әдебиетке қысқаша шолу ............................................................................4
III. Негізгі бөлім.....................................................................................................14
Мал қораларының жарықтылығын анықтау.......................................................14
Қорадағы жылу тепе-теңдігін анықтау........ .......................................................16
Ірі қараға арналған қорпа-жайға қойылатын санитариялық-гигиеналық талаптар..................................................................................................................17
Судың ... ... және ... ... орын ... анықтау ........................20
IV. Қорытынды .....................................................................................................21
V. Қолданған әдебиеттердің тізімі.......................................................................22
VI. ... ... ... өте ... ... Бұл мәселенің күрделілігінің себебі осы уақытқа дейін ғылыми немесе сенерліктей ешқандай ірі қараның шығуы жөнінде деректер жоқ. ... ... ... ірі ... шығуы жөнінде кейбір қағидалар пайда болып жур. Сонымен қатар бұл мәселе келешекте де кеңінен зерттеуге тиіс.
Қазақстан Республикасында сүтті және етті ... ірі қара ... ... үлкен жетістікке жетті. Біріншіден ірі қара малының саны ... ... ... ... ... ... 1 ... 1990 жылғы мәлімдеме бойынша ТМД-да ірі қара малының жалпы саны 118,3 млн басқа жетсе, оның ... ... сиыр 41,7 ... жетті. Қазақстанда жалпы ірі қара мал саны 9,7 млн-нан, ал ... сиыр 3,2 ... ... Мал саны ... ТМД-да, Үнді және АҚШ мемлекеттерінен кейін үшінші орында. Сонымен қатар ірі қара ... ... ... 1932 жылы асыл тұқымды ірі қара малы 10% -ға жетсе, 1990 жылы 95%-дан асты. Сүтті ірі қара мал аймақтарында асыл ... ... ... Аз ... ... ТМД-да 12 ірі қара мал тұқымы шығарылды, оған Кострома, Сычев, Лебедин, Алатау, Әулие ата, қазақтың ақ бас т.б. ірі қара мал ... ... ... ... ірі қара ... саны өсуімен байланысты сүт және ет өнімдері де ... ... ... ... ірі қара малы басқа ауыл шаруашылық малдарына қарағанда көп алда. Көптеген адыңғы қатарла шаруашылықтарда әр сиыр ... 7000 ... ... сүт ... ал аса ... сиырлардан бір маусымда (305 тәулік ішінде) 27600 кг-ға дейін сүт ... ... Ауыл ... министрлігінің деректері бойынша 2004 жылы ірі қара саны 5 млн 803,7 мың бас болса, саның ішінде сиырдың саны 2 млн 379,4 мың ... ... ... жыл сайын ірі қара басының саны көбеюде.
Бұл ұсынылып отырған курстық жұмысымның негізгі ... - ... ... ... қора - ... ... ... - гигиеналық талаптарды сақтау және оларға ... ... ... мен ... ... ... ... жылуды, көмірқышқыл газды, жарықты, ондағы желдетуді, және ауа ылғалдылығын бойынша ... жылу тепе - ... ... ... анықтау болып табылады.
II.Әдебиетке шолу
Ж.Мырзабеков деректері бойынша ірі қара фермасы өндірістік бағыты, экономикалық және климаттық жағдайларына қарай төмендегідей болады:
- асыл ... мал ... - ... ... жаңа ... ... және ... бар ірі қара тұқымын жетілдіру, аса бағалы асыл тұқымды төл өсіру;
- тауарлы ферма - сүт, сиыр етін және ... яғни сүт - ет ...
- одан әрі ... яғни ... ... (тауарлы фермалар үшін) төл өсіреді;
- ірі қара ... ... ... қара өсіретін шаруашылықтарда малды күтіп - бағу әдісі мен ферманың бағытына қарай 50, 100 және 200 ... ... жаңа ... ... үшін ... мен бұзаулар бөлімдері болуы керек, Бұлардан басқа төлді одан әрі өсіретін болуы керек. Бұлардан басқа төлді одан әрі өсіретін және ... қора - ... және ... ... орын ... ... ... бойынша сауын сиырдың өнімділігін оны ұстайтын қораның дұрыс салынуына да ... ... ... ... малға қажетті жағдай туғызуға келетін арзан материалдардан салынады. Ол үш ... - сиыр ... азық ... ... және көң жинайтын лапастан тұрады. Құрылыс материалы ретінде ағаш бөрене, қалың тақтай кірпіш не саман қолданылады. Қораның аумағы ... ... 6*4 ... 2,2 - 2,4м ... ... оның ішкі ... сиырға 20м³ ал бұзауға 10м³ келеді де, зоогигиеналық талапқа сай қажетті ауа алмасуы қамтамасыз етіледі. Егер шаруашылықта бірнеше сиыр ... әр ... 6 - 7м², ал тана ... 4 - 5м² ... етіп ... ... ... әр түрлі мал өсірілетін болғандықтан оларды орналастыратын мал қораның жоспарын барлық жағдайды келтіріп көрсету қиын. Ол көптеген жағдайларға - мал ... ... жер ... және басқа да жеке жайттарға байланысты келеді. Әсіресе малдың таза ауаға шығарылып серуендейтін алаңы түрлі азықтар жинайтын ... ... ... ... ... ... ... жақсы. Сонда малға сыз өтпей, көңін жинау жеңілдейді. Егер еден бетоннан болса, оған зәр ... ... бар ... яғни ... еден төсеген жөн. Дұрысы қатты тапталған топыраққа ағаш тақтайларды тығыз, әр метр ұзындығы 2 - 3см ... ... ... ... 15 - 20 ... сиыр ... еденнің аяқ жағында салынған жолмен қорадан сыртқа ағызып тұруға болады. ... жана - ... ... тұратын жерлерді бөлу үшін жеңіл жылжытылып, құрастырылатын тақтай қабырғаларды пайдаланса қора аумағын мал санына қарай бөлмелерге бөлу ... ... Сиыр ... ... деңгейі 60см, төменгі деңгейі 40см, ... ... - 60 - 70см, ... ... - 30см. ... жағында сиыр мойнын салатын жері дөңгелектеніп ойылады.
Қораға жеткілікті түрде таза ауа еніп, жарық түсуі ... Ауа ... үшін 15*15 см етіп ... ауа ... ... ... да, оның ... қора жылылығына байланысты ашып - жауып тұрады. Сауын сиырлар қорасының ішінде малға ... ... ... жылу мөлшері 8 - 10ºС шамасында.
Қораға жеткілікті ... түсу ... ... ... 1,2 - 1,3м ... ... ... көлемі қораның еден көлемінің оннан бір бөлігіндей болса жеткілікті. ... ... таза ... жуып ... тұрады.
Сырттан жұқпалы індет енгізбес үшін қораның кіре берісіне алдына дезинференциялық материал салынатын арнаулы жәшік қояды. Есік көлемін мал ... ... - ... етіп ... ... ... шығарып, таза ауада 2 - 3 сағат жүргізіп тұрса ғана денсаулығы сақталып, тәбеті бұзылмайды. ... ... ... сиырлардың тұяқтарын көріп, өсіп - майысқан болса егеп, арасын қидан тазартады.
Көңнің тыңайтқыштық қасиеттері жоғары бөлу үшін ... ... ... қалу ... үшін көң ... ... таптап, жиналған нәжісті нығыздап жинайды. Оның арасына ауаны енгізу үшін үстін сиыр ... ... ... ... ... ... су өтпейтіндей етіп шатырлап жабады. Күнделікті жұмыс үшін қорада қажетті айыр, күрек, сыпырғыш, шелек, қырғыш, көң таситын қорап ... ... - ... ғана ... ... бекіту жерге қойылған қорапқа салынып каустикалық сода, креалин, формалин ... ... ... ... ... сақталынады [14].
Ж.Қ.Керімовтің деректері бойынша сиырлар қораларын салатын орын тұрғын үйдің ық ... яғни ... жиі ... ... ... ... таңдалады. Бұған қоса қора салынатын орынның тұрғын үй орналасқан жерден сәл болса да төмендеу болғаны жөн.
Өрт сөндіруші органдардың талабына сай ... үй мен мал ... және ... жиналатын жердің ара қашықтығы 20 метрден кем болмауы тиіс.
Мал қорасының күн түсетін жағынан ... ... жылы ... ... ... үшін қоршалмаған, ашық алаң жасайды. Бұның көлемі сиырлардың саны мен түріне байланысты анықталады.
Қысы қатты аудандарда, шатырдың ішкі ... жылу ... ... ... ... ... жөн.
Қораның есігін, әдетте оңтүстіктен немесе оңтүстік шығыстан шығарады. Себебі қораның кіре беріс ... күн ... ... ... тұрса, онда оның алдында қыс кезінде қар мен мұз қатпайды, еріп кетеді. Есік пен ... ... ауа ... ... үшін қора терезелерін де есік түскен қабырғадан жасайды.Терезелер еден деңгейінен 1,5 метр жоғары ... ... ... қора ... ... ... және осы екеуінің өзара қатынас әртүрлі мал үшін ... ... ... ... ... осы ... көрсеткішін жарық коэффициенті деп атайды [6].
Қ.Сәбденов деректері бойынша сиыр қораларын ... оның ... ... дер ... ... ... ... жөн. Себебі ауасы тазартылмаған қорада зәр мен нәжістің ыдырауынан пайда болатын организмге зиянды көптеген газдар жиналып, малдың денсаулығына, оның өнімділігіне әсер ... ... ... сиыр ... 18% ... ... ... дәлелденген. Сондықтан қора ішіндегі ауаның тұрақты түрде алмасып отыруы үшін зәр мен нәжіс жиналатын жердің ... ... ... ... ... Бұл ... ашылып-жабылып тұратын қақпағы болғаны дұрыс.
Сонымен қатар сауын сиырлар қорасының микроклиматына әсер етуші ... ... - қора ... ... ... ... температурасы, ылғалдылығы. Әрине, қора ішіндегі микроклиматтың өзгеруіне жеткілікті жердің бедері, ауа райы мен жыл маусымдарының әсер ететіндігі болса да белгілі. ... қора ... ... ... ... ... факторларға және олардың мал мен құс организмдеріне тигізетін әсері мен зардаптарына тоқтала кетейін [16].
Қ. ... ... ... ... ... организмінде ұдайы жүретін зат алмасу процессі сыртқы орта, яғни қора ішіндегі ауа температурасының көрсеткішімен тікелей байланысты. Жануарлар организмдерінде температураның тұрақты ... ... ... және дені сау мал мен ... ... ... ... сыртқы ортаға байланысты өзгермейді.
Қора ішіндегі ауа температурасының қалыпты жағдайдан төмендеп, суды организмге жемшөп арқылы әкелінген химиялық энергияның едәуір ... дене ... ... деңгейде ұстауына шығындалады. Демек, әкелінген жемшөптің тиімділігі төмендейді. Осының салдарынан ... ... өз ... ... ... Бұған қоса қора ішіндегі сууы жас төмендердің әр түрлі ауру-сырқауға шалдығыуна да әсерін тигізеді.
Керісінше, қора ... ауа ... ... ... жоғары болуы да сиырлардың жемшөпке деген тәбетін төмендетеді де, олардың өнімділігінің кемуіне әкеп соқтырады. Бірақ сауын сиырлардың түрлеріне, ... өнім алу ... ... қора ішіндегі ауа температурасының көрсеткіші әртүрлі болып келеді.[22]
Г.К.Волковтың деректері бойынша Мал қора ішінің микроклиматына ауа ылғалдылығының тигізетін әсері зор. ... қора ... ауа ... ... ... көрсеткішін білген жөн. Ол 60-70 пайызға тең. Бірақ ауаның ылғалдылығы оның температурасына тікелей байланысты келеді.
Малды шығарғанда қора есігі мен ... ... оның ... ... ... ... отырады. Ал жауын-шашынды күндері малды сыртқа шығара алмайсыз. Дегенмен қора ауасын желдету керек. Бірақ осы желдету кезіндегі ауаның қозғалу ... да мал ... әсер ... ... ... ... Ауа қозғалысы жылдамдығының қалыптағыдан күштірек болуы, яғни өтпе жел сиырларды, соның ішінде жас төлді әртүрлі суық тиюден өрщітіп ауруларға, ... ... ... ... ... мүмкін.[23]
Н.Омарқожаев деректері бойынша Мал организмі үшін судың маңызы зор. Себебі организм құрамының 60-70 пайызы судан тұрады және ондағы ... ... ... ... тек су ... ғана жүреді. Сондықтан олардың ауруға шалдықпауы және одан мал өнім алу үшін құнарлы жемшөппен ... ... оны ... ... тұру ... 4-5 кун су ішпеген малдың өлуі мүмкін. Ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда денедегі судың 10% азаюы организмді ауыр, кері қайтпайтын әртүрлі ... ... ... ... ал 20% кемуі тіпті өнім-жітімге әкеліп соқтырады.
Малдың қанды да өнімді болуына қалыпты температурадағы таза ... ... ... әсері зор. Сиырларға берілетін судың көптеген қалыпты температурасының 10-12 ... ... ... ... Буаз ... берілетін суды 12-15 градусқа дейін, ал жас төлдерге берілетін суды 15-20 градусқа дейін жылытып ... жөн ... ... ... мал ... ... параметрлерді тәулігіне 3 рет өлшейді. Өлшеу жұмысы әр ... ... қай 2-3 ... ... ... ... ... Биітігі жағынан бұл өлшемдер микроклимат параметрлерін анықтау ... ... ... ... бола ... да ... принциптерді басшылыққа алу керек. Микроклиматты өлшеу жұмыстары мал жататын жерлерде жүргізілуі тиіс. Өндірістік ... ... ... ... айына 3 рет жүргізетін жөн.
Микроклиматқа зоогигиеналық бақылау жасайтын приборларға күннің ... қора ... ... ... ... суық ... әсер ... керек [12].
Г.А.Кононовтың деректерінде мал қоралары микроклиматына мынадай сипаттама берілген: қораның ... ... - ... ... ... ... температураны, ылғалдықты, ауаның қозғалу жылдамдығы мен салқындату қабілеттін, ... ... ... ... ... газ ... сондай-ақ тараған шаңды бөлшектер мен микроорганизмдерді қамтитын шектеулі ... ... Осы ... қоса ... ... мал ... ... жылу алмасуының көлемі мал қорасының микроклиматына ықпал жасайды. Қораның микроклиматы ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ жергілікті жердің ауа райы жағдайына байланысты [7].
В.Ф.Мотусевичтің мәліметтері бойынша мал шаруашылығы комплекстерінде жылдың әр маусымындағы микроклимат ... ... ... жылытылған немесе салқындатылған ауаға байланысты. Осы мақсатпен біздің елімізде де, шет елдерде де ... ... ... ... ... ... ... жылу генераторлары, электр колориферлері, су немесе бу колориферлері, кондиционерлер және булап салқындатқыш құрылғылар сияқты жабдықтар қолданылады [11]. ... ... ... ... ... ... баға беру үшін олардың жылу өткізгіштігінің, беріктігінің ұзақ сақталуының және отқа төзімділігінің маңызы зор.
Қабырға, төбелік, шатыр, еден материалдарның жылу ... ... ... болса, олар жылуды үйдің ішіндегі ауадан алып оны ... ... ... көп ... болады. Айталық, бетонның жылу өткізгіштігі ағашқа қарағанда анағұрлым жоғары. Іс жүзінде бұл сыртқы ауа бірдей болғанда ағаштан жасалған ... ауа ... ... гөрі ... жылы ... сөз. ... ... тұрғысынан алғанда ағаш ең жақсы құрылыс материалы болып есептеледі. Жылу ... ... және ... ... ... ... ағаштан жасалған қорадағы ауа тас немесе бетон қорадағы ... гөрі жылы әрі ... ... ағаш ұзаққа шыдамайды және біршама тезірек шіри ... ... ... қара май жағу ... ағаштың төзімділігін ұзартуға болады.
Бетон жанбайды, ұзаққа шыдайды және шірімейді. Құрылымы ұяшық секілді көбік ... ... ... жылу өткізгіштігі төмен. Жұмыр және жақпар тастар негізінен іргетас үшін пайдаланылады [9].
Сонымен ... осы ... ... ... ... ... ... сиырларды қолмен сауғаннан гөрі, машинамен сауғанда сүттің сапасы төмендеп, онда бактериялар көбейіп және қышқылдығы жоғарлағандықтан сүт ... ... ... ... бас ... ... ... өзінде өте арзан бағаға алады да, басқалай бір өнімдер даярлауға пайдаланылады. Мұның өзі сиыр сауу жұмысына мән ... ... ... ... ... ... ... сауу әдістерін жете меңгергендіктен болатыны белгілі.
Сондықтан жоғарғы сапалы сүт алу үшін сүтке микроорганизмдердің, ең ... ... сауу ... ... ... жол бермеу керек. Мұны кез келген шаруашылықта іске асыруға болады. Ол үшін сиырды машинамен сауу ... ... ... ... ... ... орындалуы, қораның ауласы үнемі тазартылып, сауу аппараттары мен сүт ыдыстары күнделіті жуып-шайылып, таза ұсталуы тиіс.
Сиырларды байламай баққанда ... ... және мал ... ... ... ... ... сиырды байламай бағу зоогигиеналық тұрғыдан алғанда өте пайдалы. Өйткені мал таза ауада ұзақ уақыт болады да мұның өзі оның ... ... ... әсер ... Сонымен бірге мұндай да малды күтіп бағу, азықтандыру, орналастыру және сауу жұмысын ұйымдастырған жөніндеталап күшейеді.
Малды байламай ... ең ... оның ... ... ... ... ... жем жеуіне жайлы, сондай-ақ сиыр сауу жұмысын және зоотехникалық - мал ... ... ... ыңғайлы орын қамдап алу қажет.
Малды ойдағыдай күтіп бағу үшін табындағы сиырлардың сауылатындарын бір ... ... ... бір ... ... ... байламай баққан жағдайда сауу аппаратары мен түрлі тіпті сауын алаңдарын дұрыс пайдаланудың маңызы зор [4].
Б.Б.Ысқақовтің ... ... ... ... ... ... ... керек. Сауын сиырларынң сүттілігі, сауылу мерзімінің ұзақ ... және жы ... ... оның ... ... азықты барынша көп, толық және тиімді пайдалануына байланысты.
М.Қуанышбековтің және т.б. ... ... ... ... ғылыми негізде ұйымдастыру еңбек өнімділігін арттыруға, мал өнімділігін көбейтуге бағытталған өзекті шаралардың бірі. ... ... ... ... ... ... қорасы кең габаритті, ұзындығы 75-85м, ені 21-25м автоматты ... ... ... болу ... Қора азық ... жол арқылы екіге бөлінеді. Оған 4 қатар станок орнатылған. Азық үлестіретін жолға ... 4 ... ... ... [8]. ... ... бойынша сауын сиырдың қоректік мұқтаждығы оның тірілей салмағына байланысты тіршілігін қамтамасыз ету мен сүттілігіне байланысты өнім түзу ... ... ... ... ... сүт сауыны молайған сайын азықтандыру нормасы ұлғайяды. Орташа ... ... сиыр ... ... етуге 100кг тірілей салмағына шаққанда 1 азық өлшемі (10,4 мДЖ АЭ) жұмсалады. Бұған қоса сауын сиыр 1кг сүт түзілуіне майлылығы 3,5% ... -0,44 азық ... ... 4% болса - 0,5 азық өлшемі (5,7 МДж АЭ) жұмсайды. Сауын сиырдың күнделікті жем алатын азық ... ... ... ... оның ... мен ... құрамындағы аумақты азық үлесіне де байланысты өзгереді [13].
А.Б.Левиннің деректері бойынша ауыл ... ... ... ... бәрі мына ... ... бөлінеді: құнарлы (балауса шөп, басқа өсімдіктер көгі, тамыр жемістілердің жапырағы, түйін жемістілер, бақша дақылдары, сүрлем, ... ... (шөп, ... ... ... (астық, кебек, шрот, күнжара); мал өнімдер азығы (ет-сүйек ұны, балық ұны, сүт, көк сүт); ... (ас ... бор, ... ... өндіріс қалдықтары мен ас қалдықтары [9].
Е.И.Админ жіне т.б. ... ... ... ... ... сулы ... бірі - ... Сүрлемді көбінесе жүгеріден дайындайды. Ал жүгері өспейтін жерлерде сүрлем басқа көк ... ... ... ... азықтың асқабақ, азықтық қызылша, кәді және қарбыз жатады. Бұл азықтардың құрамында 90% су болғандықтан олар ұзақ ... ... ... ... ... ... ... басқа азықтарға қосып береді.
Жануар тектес азықтар сауын сиырға ет-сүйек және балық ұнтағы беріледі. Бұлар толық құнды проиенге бай, сондықтан да ... ... ... ... қосымша азықтар жас малдың өсіп-жетілуі, ересек малдың қалыпты тіршілік етуі мен өнімді келуі, оларды минералдық заттармен ... ... ... ... ... заттар ретінде: ас тұзын (хлорлы натрий), үш кальцийлі фосфат, фторсыздандырылған ... ... ... мен бор ... ... сиыр рационында күнделікті енгізіп тұрады, өйткені көпшілік өсімдікте натрий мен хлор аз. ... әр ... 50-70 ... тұз беріледі. Соңғы жылдары сиырға берілетін құрама жемге-кобальт, цинк, йод және басқа да микроэлементтерді қоса бастады. Сиырға арнап ... ... тұз ... ... бастады. Бұл тұз әсіресе топырағында тұзы аз жерлердегі малға өте қажет [1].
III. Негізгі бөлім
Мал қораларының жарықтылығын анықтау
Мал ... ... ... ... ... және қора ... ... Осы жеке қоралар бірігіп, біртұтас жоспарлау композициялық бірлестігіне айналады және мал ... ... ... ... өзгешіліктеріне қарай өндірістік қоралар әртүрлі жоспарлы жүйеге бөлінеді. .
Мал қораларының көлемді жоба жоспарлық шешімдерін шешуде күрделі комплекстік мәселелер қаралады. ... ... және ... ... ... ... тығыз орналастыру. Мұндай жағдайда технологиялық, экономикалық, санитарлық, зооветеринарлық шараларды дұрыс ескеру керек.
Технологиялық жобалардың шешімдерінде төмендегідей мәліметтер көрсетіледі:
Жем ... және көң ... ... жұмысшылар жолдарының ені;
Малды сыртқа шығару, технологиялық жабдықтадың өлшемі (мал ... ... қи ... жолдардың т.б.) және басқа деректер. Бұл аты аталған өлшемдер малды дұрыс пайдалануға және мал ... ... ... ... ... бағыттайды.
Бұл жерде жабдықтарды дұрыс орналастырудың маңызы көп және оны қолайлы микроклиматқа ұстау көлемді конструкциялық және көлемді жоспарлы мөлшерлерін ... ... ... оған ... ... ... керек.
Көлемді жоспарлық шешімдерді бірнеше бағалау жол бар, солардың біреуін қарастырайық: мәселен: ірі қараны бордақылау үшін ... ... ... жоба ... ... тесік еденді секцияларда бос ұстау, стационарлық азық таратқыш жабдығы, конвейр-жем салғыш, ... ірі ... орны ... ... ... ... ... кеңістікті бағдарлауға, жем-шөпті табуға мүмкіндік береді. Организмде жүретін процестерді реттейді, нерв және тыныс жүйелеріне тікелей әсер етеді.
Малға ... қора ... ... ... тиіс. Өйткені жарық нашар болса, малдың күйі нашарлайды (олар жарық тапшылығына душар болады) және мал өсірушілердің жұмыстары қиындайды. Жарықты ... ... ... ... қатынасын білдіретін жарық коэффициентімен анықтайды. Мемлекеттік стандарт (МСТ) бойынша ірі қара қорасына қажет жарық ... 1/12 және ... 12 ... ... ... сиыр қора-жайына табиғи жарық беріледі. Күн сәулесі жеткіліксіз болған жағдайда жасанды жарық көздерін пайдаланамыз. Жасанды жарық электр лампалары арқылы беріледі. ... сиыр малы ... ... ... ... 60 ... ... кезекшілік лампаны анықтау үшін лампаның 15%-на тең болу керек.
Қорытынды: Сауын сиыр қорасына жасанды жарық 15 ... ... ... және сол ... жасанды жарық беріледі.
Қорадағы жылу тепе-теңдігін анықтау
Жылу балансын есептеп ... ... мал ... ... ... ... ... байланысты бірқатар мәселелер шешіледі. Оның ішінде қора жылыту, ылғалсыздандыру желдетуді реттеу және т.с.с. ... ... ... үшін ... ... мен шығысын анықтау керек. От жағылмайтын қорадағы жылудың көзі қорадағы малдардан бөлінетін жылу болып табылады. ... ... ... - ол ... ... ... ... жылытуға кеткен, еденнің бетіндегі ылғалдың булануына кеткен жылу.
Қорадан жылу шығынын анықтаймыз. Желдеткіш ауданы жылытуға кеткен жылуды анықтаймыз. Ол үшін ... ... ... ... ... көшіреміз.
Қорытынды: пайда болған жылу тапшылығы қорадағы жылу балансының дұрыс еместігін көрсетеді. Егер ауа ... ... ... ... оны ... тұру керек болады. Сырттан келетін ауаны жылытпай-ақ сақтауға болатындығын есептеу үшін нөлдік жылу балансы деп аталатын балансты, яғни ішкі және ... ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда қораға кіретін жылу оның шығынына тең ... ... ... қора-жайға қойылатын санитариялық-
гигиеналық талаптар
Малды байлап бағылатын сиыр қоралардың ... өте ... ... қойылады.Ол мал тұратын орындарда не тұтас,не жартылай жабық торлы етіп салынады.Мал сабан төсенішсіз ұсталса оның орнына резина төсеніштер пайдаланылады,сондай-ақ ... ... ... ... ... қолданылады.
Германия,Швейцарияда /оңтүстік бөлігінде/ көптеген мал қораларының едені ірі қара төлін ұстау үшін жарым-жартылай саңылаулы етіп салынады.Сонда малға әрі ... ... ... ... сиыр ... қи ... ... анықталады (скреперлі,штангалы,шнекті,гидравликалық және т.б.)
Мал тұратын орын енінің еңістігі 2ºС шамасында болу керек.Оның,яғни мал ... ... тым ... ... ... ... ... бүгіп тұруға немесе орынның ең шетін басып тұруға мәжбүр болады.Содан тайғанақтай береді.Соның салдарынан тұяқтары ауруға шалдығады.
Сиыр қораның оңтүстік жағынан серуендету ... ... ... ... ... әр ... 8м,ал қатты төсеніш болмаса 15м бөлінеді.Серуендету алаңынан қи арнайы құралдармен шығарылады.
Малды байлаусыз бағып-күтілетін сиыр қоралар.
Қалың төсенішті мұндай қоралардың төрт түрі ... ... ... ... ... ... сиыр ... шыға алатын жылытылмаған жай және мал мезгілімен ғана шығарылатын жылытылған жай.
Бұл сиыр қоралардың алғашқы екеуі Оңтүстік ... ... ... ... және ... суық болатын аудандарда салынады.
Жылытылған қоралардың еденіне төсеніш төселеді.Сиыр ... жасы мен ... ... ... ... бөлінген әрқайсысы 50-60 сиырлық секцияларға бөлінеді.Әрбір мал тобының бір сиырға 4-5 м есебінен тынығатын орны болуы керек.Сиырлар көбінесе,серуендету алаңында ... ... ... 8-15м ... ... жасалады.Сол алаңға суды электрмен жылытатын топтық автосуат орналастырылады.
Қор а-жайда өкпек жел соқпас үшін бір қабырға (бойлық) қақпақсыз ... ауа ... үшін ... есік ... ойыққа ауа бүркенішін жасау тиімді.
Сиыр қоралар барынша табиғи жолмен желдетілуі тиіс.
Төсенішті әр малға 3-5кг мөлшерінде тәулігіне бір рет қосымша төсеп ... ... 1,2 рет қана ... ... алаңы қатты төсенішті етіліп,канализация басқышына қарай 3-4 градус еңкіштікпен жасалады.
Германияда малды байлаусыз бағылатын сиыр қораларды 20-30 ... ... салу ... ... ... малы ... ... дәстүрлі қора-жайлардан әлдеқайда артық. ... ... ... ... өте ... және ол оның 85%-н ... Сонымен қатар су сыртқы орта факторлары есебінде жануарлар денсаулығына едәуір әсер етеді. ... мал ... үшін ... алатын орны ерекше.
Организмдегі су құрамы оның түріне, жасына, жынысына және типіне байланысты болады. ... ... ... ... ұлпа мен бұлшық еттерде болады. Олар су қоры міндетін ... ... ... мен ұлпалардың шөліркеп зат алмасуы бұзылады, сүт қышқылының мөлшері өсіп тотығу процестері төмендейді, қанның ұюы ... дене ... ... тыныс алуы жиілейді, ас қорыту бездерінің секрециясы азайып, тәбеті төмендейді және ... күрт ... мал ... ... ... шаруашылықта санитарлық тәртіпті сақтау әрі технологиялық процестерді өтеу үшін де өте ... ... мал ... ... ... ... ... келеді.
Ірі қара, яғни сиыр малының ас қорыту процесіне автосуаттан суару анағұрлымқолайлы, яғни олардың ... ... ... ... тәулігіне 12-21 ретке дейін барады. Автосуат жоқ болса оларды 3 мәрте суару ... ... жөн. ... деген қажеттілік әртүрлі малға түрліше болады. Сиырларға тәулігіне қажетті су мөлшері -100л. ... және көң ... орын ... жататын орны құрғақ, жұмсақ және жылы болуы үшін еденіне төсеніш төселеді. Мал төсеніштері үшін сабан, ағаш үйінділері, ... қи және ... ... ... пайдалану малдың салқын жерде жатпауына, ылғал-сыз денесіне өтпеуіне ... ... ... және лас ... ... ... денесін салқындатады, тері жабындысын ластайды, аяқ-тұяқтарының (тұяқ жұмсаруы, шіруі, ... т.б.) ... ... ... ... ... микроклиматы айтарлықтай төмендейді.
Қою және сұйық көңді дала аймағына төгу техникалық немесе ... ... ... онда ... ... көң ... (арнайы ыдыс) сақтайды.
Көң сақта,ыштар мал қора-жайынан 60м кем емес ... ал ... ... ... жел өту бағытының ық жағына орналасады. Мал ... ... ... ... көң ... ... ...
Сұйық көңге арналған көң сақтағыш 2,5-5м тереңдікте бетоннан жасалған, ал қою қи үшін ашық терең емес су өтпейтін алаң ... 1,5-2м ... көң ... ... ... ... жазу ... 45 бас сауын сиырға арналған қора-жай микроклиматы ветеринарлық-гигиеналық талапқа сай, яғни оптимальды жағдай жасау үшін бірқатар есептеулер жүргіздім.
Алдымен берілген ... ... ... ... ... белгісіз параметрлерді анықтап алдым.
Мал қораларының жарықтығын анықтауда табиғи және ... ... ... ... ... мынадай тұжырым жасауға болады: 12 терезе арқылы сауын сиыр қорасына ... ... ... ... күн ... ... табиғи жарық жеткіліксіз болған жағдайда жасанды жарық көздері пайдаланылады. Жасанды жарық электр ... ... ... ... сиыр ... жасанды жарық 15 электр лампасының көмегі арқылы беріледі.
Ауа алмасуын көмірқышқыл газы бойынша анықтағанда сағаттық ауа алмасу көлемі - ... Ауа ... бір ... ... ... - 65,9 рет. Ауа алмасу көлемін қамтамасыз ететін барлық ауа шығаратын және кіретін науалардың ауданы мен науа саны ... ауа ... ... ... науа ... дана, ауа енетін науаның ауданы-0,49м2, науа саны-13 дана болып шықты.
Сауын сиырлар үшін қора-жай жылу тепе-теңдігін есептегенде аз жылу ... ... ... ... жылу ... ... үшін нөлдік жылу балансын есептедім, қорытындысында нөлдік температурасы 11,30С-қа тең болды. Бұдан шығатын қорытынды қора-жайға жылу ... ... ... себебі қораның есік, терезесін қымтау арқылы қорадағы оптимальды температураны сақтап тұруға болады.
Сонымен ... суға ... ... анықтау барысында 45 бас сауын сиыр тәулігіне -4,5 т, жылына-1642,5т су ... ... ... ... құрғақ, жылы әрі жұмсақ болуы үшін, төсеніш ... ... жіне ағаш ... ... 45 бас сауын сиыр тәулігіне 45кг сабан, 168кг ағаш ұнтағын, ал жылына 1642,5т сабан, 61,32т ағаш ұнтағы қажет.
Көң ... орын ... ... үшін 45 бас ... сиыр ... бөлетін қи және зәрді анықтау қажет. Нәтижесінде бір бас сауын сиыр малы тәулігіне 20л зәр және 35кг қи ... ... ал 45 бас ... сиыр тәулігіне 40500л зәр және 1680кг қи бөледі.Жылдық бөлетін мөлшерін ... 350,4т зәр және 613,2т қи ... ...
Қолданылған әдебиеттер:
* Админ Е.И., Волосажар В.А., Гребель Г.Л. /Сауыншыларға арналған оқулық// Е.И.Админ,В.А.Волосажар,Г.Л.Гребель,/ -Алматы.: 1997ж. 244 б.
* Жусубалиев К. /Етті сиыр ... ... ... ... 1977ж. 196-198 ... ... А., ... С. /Мал шаруашылығы комплексі операторының анықтама кітабі// А.Бермаханов,С.Тоқсанбаев/ Алматы.: Қайнар, 1979ж. 56-57 б.
* Едігенов Қ. /Товарлы-сүт ... ... ... ... ... ... 1975ж. 158 б.
* Есенғалиев Қ.Ғ., Насамбаев Е.Ғ. /Зоогигиена және мал ... ... ... негіздері бойынша пәндік жобаны әзірлеудің әдістемелік нұсқаулары// Қ.Ғ.Есенғалиев,Е.Ғ.Насимбаев./ Орал.: Өркен, 1998ж. 187-190 ... ... Ж. /Ірі қара ... ... Алматы.: Қайнар, 1975ж. 256 б.
* Кононов Г.А. /Мал дәрігерлігі жөніндегі анықтамалық// Г.А.Кононов/ Алматы.: Қайнар, 1982ж. 24 б.
* Қуанышбеков М., Саркенов М. / Ірі қара ... ... ... ... Қайнар, 1984ж. 272 б.
* Левин А.Б. /Мал ... ... ... ... ... 1985ж. 294 ... ... Ж.Б., Ибрагимов П. /Ветеринарлық гигиена// Ж.Б.Мырзабеков, П.Ибрагимов// -Алматы.: Білім, 2005ж. 432 б.
* Матусевич В.Ф. /Мал ... ... ... ... ... 1978ж. 176 ... ... И.Б., Асылбеков Б.А., Қоспақов Ж.Қ. /Мал және мал қорасының гигиенасы// И.Б.Наурызбаев, Б.А.Асылбеков, Ж.Қ.Қоспақов/,- Алматы.: Қайнар, 1985ж. 170 ... ... Н. /Мал ... бағалау және малды азықтандыру// Н.Омарқожаұлы,-/Алматы.: ИздатМаркет, 2005ж. 288 ... ... Н. ... ... малын азықтандыру// Н.Омарқожаев/,- Алматы.: Қайнар, 1989ж. 160 б.
* ... Ж. /Мал ... ... Алматы.: Рауан, 1997ж. 16 б.
* Сәбденов Қ./ Қой және ешкі өнімдерін өндіру ... ... Қ./,- ... Қайнар, 2002ж. 455 б.
* Төлебаев Б.Т., Бозымов Қ.Қ. /Қазақтың ақбас сиыры/ Б.Т.Төлебаев,Қ.Қ.Боқымов//, Орал.: 1994ж. 20 ... ... А.Ә., ... Ж.К., ... Ш.Д., ... Д.Қ., ... Н.Ә. /Ірі қара шаруашылығы// А.Ә.Төреханов, Ж.К.Каримов, Ш.Д.Даленов, Д.Қ.Найманов/, Алматы.: Триумф Т, 2006ж. 118 б.
* Ысқақбаев Б.Б. /Сиырды қолда өсіру// ... - ... ... 1987ж. 143 ... ... Б.В. ... и строительство животноводческих объектов// Б.В.Ходанович/, Москва.: Агропромиздат, 1990ж. 255 б.
* Гершун В.И., ... Р.К. ... по ... ... В.И.Гершун/, Костанай.: 2007ж. 259 б.
* Жаңабеков К., /Жануарлар морфологиясы және латын терминологиясы/ Алматы.: 2005ж. 22б.
* Волков Г.К.,/Зоогигиена с ... ... ... ... ... 1986ж. 182б.
VI. Қосымшалар
1-кесте
Сауын сиыр азығындағы жем-шөп өлшемінің мөлшері
Жылдық
сүт ... бойы ... ... ... ... ... кг сүт ... кг
барлығы,
кг
1 кг сүт үшін,
г
барлығы,
кг
1 кг сүт үшін,
Г
2500
3000
3500
4000
4500
5000
400
425
470
500
525
550
3250
3600
4025
4400
4725
5000
1,30
1,20
1,15
1,10
1,05
1,00
530
660
880
1200
1490
1750
210
220
250
300
330
350
325
390
440
485
540
600
100
108
109
110
110
120
2-кесте
Сиырлардың сүт өніміне байланысты көк ... ... ... ... көк шөп, ... ... сауын сиырға жылына жұмсалатын жем-шөп, цент
Мал азығы
Бір жылдық сүт, кг
2500
3000
3500
4000
4500
5000
Көлемді азық
оның ішінде:
шөп
сабан
пішендеме
сүрлем
Оның ішінде:
Жүгері сүрлемі
Қызылша сүрлемі
Көк шөп
Оның ішінде: жайылым
Көк ... ... әр ... ... ... өлшемі
Қорытылатын
Протеин, кг
20
15
5
5
50
50
-
60
55
5
1,2
5,2
0,31
0,21
32,6
330
20
17
3
10
55
50
5
60
45
15
1,5
6,6
0,37
0.25
36,9
395
20
18
2
10
65
55
10
60
40
20
1,5
8,8
0,51
0,27
40,8
443
20
20
-
10
70
60
10
70
35
35
2,0
12,0
0,55
0,28
44,8
492
20
20
-
15
80
65
15
75
35
40
2,0
14,9
0,55
0,30
47,8
544
20
20
-
20
80
65
15
80
30
50
2,0
17,5
0,64
0,30
50,7
603
4-кесте
Сиырлардың сүттілігі бойынша тұқым стандарттары
Тұқымдар
305 күн сауын маусымында сауылған сүт, ... күн ... ... сүт майы, кг
бұзаулау
Бұзаулау
Бірінші
екінші
Үшінші және одан артық
майлылығы
ақуызы
бірінші
екінші
Үшінші және одаг артық
Қара ала
Голштин
Қызыл
Сары ала
Қоңыр
Айршир
Әулиета
т
2500
4200
2400
2150
2300
2400
2250
3050
4600
2850
2700
2800
2800
2700
3400
5000
3200
3100
3200
3200
3000
3,6
3,6
3,7
3,8
3,8
4,1
2,8
3,2
3,2
3,3
3,3
3,3
3,4
3,3
92
151
89
82
87
98
86
110
165
105
103
106
115
103
122
180
118
118
122
131
114

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ірі қара малына қойылған негізгі ветеринарлық санитарлық талаптар21 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Беймата жаймаларын өндіру7 бет
Есептеу желіліердің түрлері жайлы5 бет
Қонақ үй номерлері жайғастыру қызметінің негізгі элементі12 бет
Қонақ үй қызметінің жетілдірілуі, негізгі бағыттары17 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь