Шошқаларды азықтандыру және бордақылау

МАЗМҰНЫ

І. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.1. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1.Шошқаларды ұстау жүйелері, әдістері және ветеринарлық гигиенадан баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2. Шошқа шаруашылығының маңызы және биологиялық ерекшелігі ... ... .15
2.3. Шошқа өсірудің әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.4. Шошқаларды азықтандыру және бордақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
Кіріспе.
Республикамызда азық – түлік проблемасын шешуде шошқа шаруашылығының алатын орны ерекше. Бұл еліміздің ет қорын жедел түрде толықтыруға мүмкіндік беретін мал шаруашылығының айрықша саласы.
Қазіргі кезеңде Қазақстанда өндірілетін барлық еттің 13 % шошқа етінің үлесіне тиед, ал Тәуелсіз Мемлекеттер Достығына (ТМД) – 50 % дейін жетеді.
Шошқа еті мен майының жоғарғы тағамдық қасиеттері дүние жүзінің көптеген елдерінде оны пайдаланудың артуына басты себеп болып отыр.
Мысалы, Данияның ет балансында шошқа етінің үлесі 69, Германияда – 65,9, Польшада – 60,5% - ды құрайды.
Біріккен Ұлттар Ұйымының азық – түлік және ауылшаруашылық ұйымының (ФАО) деректері бойынша 2000 жылы дүние жүзінде өндірілген жалпы ет көлемінің 38,7% немесе 5 млн тоннасы шошқа етінің үлесіне тиген. Европа елдерінде шошқа етінің үлесі – 55, Солтүстік Америкада - 36% - ға дейін жетеді, ал Шығыс және Африка елдерінде керісінше, олардың ұлттық әдет – ғұрыпына байланысты бұл көрсеткіш 7 – 18% - дан аспайды.
Сонымен, қорыта келгенде өзінің жоғары өсімталдылығы, құрсақта даму кезеңіінің қысқа болуы, тез жетілгіштігі, азықты өнімімен өтеу қабілетінің жоғарлығы мен сойыс өнімдерінің жоғарғы шығымдылығы сияқты құнды биологиялық ерекшеліктері шошқа шаруашылығын дүние жүзінде халықты етпен қамтамасыз ету проблемасын шешуде алдыңғы қатарға шығарды.
Қазақстанда шошқа шаруашылығымен негізінен 15 облыс айналысады. Өсірілетін 13 тұқымның ішінде ең көп (93%) үлес ірі ақ тұқымға тиеді, ал отандық селекционерлер шығарған жетісу тұқымы – 4,5, ақсайдың қара – ала шошқасының ьұқымдық тобы – 0,7% құрайды. Қалған тұқымдардың саны аз және олар негізінен өндірістік будандастыруда пайдаланады.
Халықты етпен қамтамасыз ету мәселесін шешу барысында мал шаруашылығының тез жетілетін саласы ретінде шошқа өсірудің дамытудың маңызы зор.
Шошқа еті мен майы тағамдық құнарлылығы мен дәмдік ккал, ал сиыр етінде – 1500 ккал энергия бар. Шошқаның тұтас етінде орташа алғанда 52% бұлшық ет, 38% май және 10%сүйек ұлпалары бар. Ет өнеркәсібінің бүкілодақтық ғылыми – зерттеу институтының және басқа да ғылыми – зерттеу мекемелерінің зерттеулеріне қарағанда шошқа еті бағалы белоктарға, барлық аминқышқылдарына, минералдық заттар мен В тобының витаминдеріне бай. Адам ағзасын ауыстырылмайтын май қышқылдарымен қамтамасыз етудің маңызды – көзі тері май ұлпасы – қыстырмай жоғары тағамдық құнарлылығымен бағаланады. Қыстырмайдың бұндай тағамдық қасиетінің үлкен практикалық мәні бар, сондықтан да ол елеулі мөлшерде (20 – 25%) әртүрлі шұжықтарға қосылады. Шошқа еті мен қыртыс майының қорытылуы 90 - 98% - ға дейін жетеді. Шошқа еті жақсы консервіленеді, оны тұздау мен қақтау бұл тағамның құнарын арттыра түседі. Шошқа етінен
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Баканов В.Н, Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру. /В.Н.Баканов, В.К. Менкинь, М.: Агропромиздат, 1989.
Гильман З.Д,: Свиноводство. Учебное пособие.З.Д. Гильман -Мн. Ураджай, 1989
Дәрібаев А., Әткешов Ж.С,:Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы(1,2 бөлім). / А.Дәрібаев - Талғар 1994.
Егеубаев А.А.; Құсайнов К.К. және т.б.: Мал азықтандыру. I-II бөлім. Оқу құралы. 1993ж.
1. Танатаров А.Б., Атабайұлы.А., Таңатаров .М.А.: Шошқа шаруашылығы. -Алматы, 2005.
2. Омарқожаев Н.О.: Мал азығын бағалау және малды азықтандыру. /оқу құралы/.- Алматы, 2005
3. Омарқожаев Н.О.: Мал азығын бағалау. /оқу құралы/.- Алматы, 2001.
4. Козловский В.Г., Лебедев Ю.В., Медведев В.А. и др.: Племенное дело в свиноводстве. –М., Колос, 1987.
5. Калашников А.П.:Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных.- М.; Агроприздмат,1985.
6. Князев П.Е. и др.:Практические занятия по свиноводству. -М., Колос,1991.
7. Ладан.П.Е., Козловский В.Г., Степанов В.И.: Свиноводство - М.: Колос,1978. Омарқожаев Н.О.: Малды құнарлы азықтандыру./оқу құралы/.- Алматы, 1993.
8. Петухова Г.А., Емелина Н.Т., Крылова В.С., Мартяиов И.М., Антонова О.А.:Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы.- М.: ВО. Агроприздмат, 1990.
9. Садыкулов Т.С., Байжұманов А.Б., Бегімбетов К.Н.: Мал өсіру пәнінің практикумы. Алматы,1998.
10. Козловский В. Г. Шошқа етін өндіруді күшейту. М.: Знание, 1977
14. Козловский В. Г. Шошқа шаруашылығындағы асылтұқымдық іс. М.: Колос, 1982
Козловский В. Г. Өндірістік шошқа шаруашылық технологиясы. М.: Россельхозиздат, 1984
Кожевников В. М., Плажин Б. А., Корнев И. П. және басқалары, Колхоздар мен совхоздарда шошқа етін тасқынды жүйемен ұйымдастырубойынша нұсқаулар. М.: Агропромиздат, 1985
Мосолов В. П., Волошин П. Д., Пушкарский В. Г. Тасқындата шошқа етін өндіру. М.: Московский рабочий, 1981
Нетеса А. И. Өнеркәсіптік шошқа шаруашылығында ұдайы өсіру. М.: Россельхозиздат
        
        МАЗМҰНЫ
І. КІРІСПЕ
............................................................................
...................................3
1.1. Әдебиетке
шолу........................................................................
........................9
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1.Шошқаларды ұстау жүйелері, әдістері және ветеринарлық гигиенадан баға
беру........................................................................
.........................................11
2.2. Шошқа шаруашылығының маңызы және биологиялық ерекшелігі.........15
2.3. ... ... ... азықтандыру және
бордақылау.............................................26
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
БӨЛІМ.......................................................................
............35
Пайдаланылған ... азық – ... ... ... ... ... орны ерекше. Бұл еліміздің ет ... ... ... ... ... мал шаруашылығының айрықша саласы.
Қазіргі кезеңде Қазақстанда өндірілетін барлық еттің 13 % шошқа етінің
үлесіне тиед, ал Тәуелсіз Мемлекеттер ... (ТМД) – 50 % ... ... еті мен ... ... тағамдық қасиеттері дүние ... ... оны ... ... ... себеп болып отыр.
Мысалы, Данияның ет балансында шошқа етінің үлесі 69, ... ... ... – 60,5% - ды ... ... ... азық – ... және ауылшаруашылық ұйымының
(ФАО) деректері ... 2000 жылы ... ... өндірілген жалпы ет
көлемінің 38,7% немесе 5 млн ... ... ... ... тиген. Европа
елдерінде шошқа етінің үлесі – 55, Солтүстік Америкада - 36% - ға ... ал ... және ... ... ... ... ... әдет –
ғұрыпына байланысты бұл көрсеткіш 7 – 18% - дан аспайды.
Сонымен, ... ... ... жоғары өсімталдылығы, құрсақта даму
кезеңіінің қысқа болуы, тез жетілгіштігі, азықты өнімімен өтеу ... мен ... ... ... ... сияқты құнды
биологиялық ерекшеліктері шошқа шаруашылығын дүние жүзінде халықты ... ету ... ... алдыңғы қатарға шығарды.
Қазақстанда шошқа шаруашылығымен негізінен 15 облыс айналысады.
Өсірілетін 13 ... ... ең көп (93%) үлес ірі ақ ... ... ал
отандық селекционерлер шығарған жетісу тұқымы – 4,5, ақсайдың қара – ... ... тобы – 0,7% ... ... ... саны аз және
олар негізінен өндірістік будандастыруда пайдаланады.
Халықты етпен ... ету ... шешу ... ... тез ... ... ретінде шошқа өсірудің дамытудың маңызы
зор.
Шошқа еті мен майы тағамдық құнарлылығы мен ... ... ал ... – 1500 ккал ... бар. ... тұтас етінде орташа алғанда 52%
бұлшық ет, 38% май және ... ... бар. Ет ... ...... институтының және басқа да ғылыми – зерттеу
мекемелерінің зерттеулеріне ... ... еті ... ... ... минералдық заттар мен В тобының витаминдеріне бай. Адам
ағзасын ауыстырылмайтын май қышқылдарымен қамтамасыз ... ...... май ...... ... ... құнарлылығымен бағаланады.
Қыстырмайдың бұндай тағамдық қасиетінің үлкен практикалық мәні ... да ол ... ... (20 – 25%) ... ... ... еті мен ... майының қорытылуы 90 - 98% - ға ... ... ... жақсы консервіленеді, оны тұздау мен қақтау бұл тағамның құнарын
арттыра түседі. Шошқа ... ... ... сорттары, сен еттері,
ветчина, рулеттер, буженина, грудинка, ... және т.б. ... ... өте мол ассортименті дайындалады.
Шошқа еті мен майының ... ... ... ... ... шошқа етінің пайдаланудың үлес салмағының артуына себепші болып
отыр. ... ет ... ... ... ... ... – 69, ГФР – да –
65,9 , Польшада - 605% болып ... ... ... оның майы мен ... басқа терісі, қылшығы, ішек
– қарны, қаны сияқты өнеркәсіпке қажетті көптеген бағалы ... ... ... ет ... ... шошқа еті
қазіргі таңда бірінші орында, оның үлесіне 2000жылы – 38,6, сиыр еті ... құс еті – 20,6, қой еті – 4,3% және ... ... ... ... ... ... орында Қытай – 17,3 млн т, АҚШ – 6,5 млн т, ТМД – ... ГФР – ... т, ...... ... ... етін ... 2000 – 2004 жылдар аралығында орташа
есеппен 20,9% – ға көбейеді. Қазіргі замандағы шошқа шаруашылығының өзіндік
ерекшелігі, ... ... ... табынды жақсы пайдалану,
толықтырғыш шошқаны өсіру және жемдеудің қарқындылығын арттыру, әр жануарға
есептегенде өнім беру ... ... ... 80 – ші ... ... ... 13 – 15- ден ... ала бастады және 1 кг ... ... ... 3,5кг азық ... артпайтын, орта тәуліктік өсім 600гр алуға
қол жеткізе бастады. ... етін ... ... ... үлкен
ауытқушылықпен, бір адам басына шаққанда 33,2кг жетті. Соңғы жылдардағы бұл
саланың қарқындылығының маңызды көрінісі, ... ... өсуі және ... ... ... темпін айтуға болады. Саланы қарқындатудың маңызды
факторларының бірі ... ... ... – тұқымдық асылдандыру
жұмыстарының жақсаруы, бұрыннан бар немесе жаңадан шығарылған тұқымдарды
одан әрі жетілдіру.
Қазіргі жер ... ... мәні бар ... ... ... ... ал аз ... және құрып бара жатқандары 400 тартады, ең өнімді
тұқымдардан бірінші кезекте ірі ақ және ландрас тұқымдарының бас саны ... ... ... асыл ... ... ... ... ірі ақ
шошқа - 85%, ГФР мен Данияда ландрас – 90%. ... ... ... ... және тағы ... ... кеңейіп, молая түсуде. Бұған шошқа
шаруашылығының барлық жерде дерлік ет бағытында дамуы ықпал жасап отыр. БҰҰ
жанындғы азық – ... және ауыл ... ... ... жер жүзіндегі шошқаның саны 850млн бас. Оның ішінде ... ... – 340 млн бас, ТМД ... – 79,5 млн, оның ... ...
2,9 млн. Мәселен, 2001 жылы жалпы шошқа ет ... сиыр еті – 30,1 ... еті - 38%, құс еті - 29%. ... ... жалпы өндірілген ет
көлемінің ішінде ... ... ... үлес 34%. Дүниежүзін тұтас қарағанда
біздің елімізде ... етін ... ... ... Айталық, Европада шошқа
еті 50,7%, Азияда 29,9%, Америкада 18,1%. Қазақстан шошқа етін ... 8 – ші ... ... аз ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін шошқаның физиологиялық ерекшеліктерімен
өндіріс технологиясының арасында экономикалық тұрғыдан жарасым болу ... ... және ... ... сай ...... ... ұзартып, жоғары резистентті болуына, стресске қарсы
тұрақтылығына әсер ... ... ... мейлінше көрінуіне оңды
ықпал жасайды. Шошқа етінің өндірісі 7,3 млн т. ... оның ... ... ... дейін жетуі тиіс. Ет өндірісін ... ... ... шаруашылығын өндірістік негізде дамыту қажет. Қазақстанда
белгіленіп қойылған және салынған шошқа өсіру кешені – 7; ... – 108 ... ... ... 54 мың бас ... және ... облыстарында, 24
мың басқа Павлодар, ... ... ... ... ... технологияның тиімділігі жылына 108 мың басты ... ... ... кешеннің жұсмыстарының нәтижесімен дәйектеледі.
Соңғы уақытта шошқа етінің еншісіне Қазақстанда өндірілетін еттің 13%
келеді, ал ТМД – да барлық өндірілетін еттің ... 50% - на ... ... ... ... ... - 36%, ... Шығыста және Африка
елдерінде әдет ғұрыпқа ... ... ... ... 7 – ден 18% - ... келеді. Басқа ауыл шаруашылық малдарының өсіп жетілуіне ... ... ... өсуі ... ... ... ... шошқа тұқымын өсірумен айналысады.
Солардың ішінде шошқаның ірі ақ тұқымының маңызы жоғары, себебі Қазақстанда
өсірілетін шошқа тұқымының 93% - ын осы ... ... Ал, ... Жетісу тұқымы – 4,5%, ақсайдың қара ала тұқымдық ... тобы ... ... ... шаруашылығы республикамызда азық – түлік жоспарын шешуде өте
маңызды роль атқарады. Осы ... ... және ... ... ... ... шешу ... мал шаруашылығының ең тез жетілетін саласы
ретінде шошқа ... ... ... ... етін ... ... ... – кешендерде етті
тоқтаусыз өндіру болып табылады, ол үшін шошқаларды бір ... ... ... ... оларды қашыру, буаз аналық шошқаларды ... ... ...... ... өсіру және бордақылау. Осы
технологиялық цикл етті үзбей өндірудің кепілі болып табылады.
Торайдың ... ... етке ... ... – 222 ... ... 26 күні – емізу кезеңі, өсіріп – бағу – 80 күн, ...... ... және ... өте ... өнімділікті талап етеді. Бір
айлығында тәуліктік өсу – 230г, бағып – өсіру кезеңінде (26 – дан 106 ... – 400г, ал ... ... – 600 – 650г ... ... ... ... ешқайда шығармай, ал буаз аналық шошқаларды
32 күнгі буаздығына және емізу циклын толық уақытқа ... ... ... ... ... сұйық азықтармен (1 бөлім азыққа 3 бөлім
су қосып) ... ... ... етін ... ең ... ... шошқаларды
құндылығы жоғары құрама жеммен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... 54 мың ... есептелінген кешенінде 20 –
25мың басқа шошқа өсіріледі, бұл кешеннің ... ... ... етін
өндіру. Жоғарыда айтылған технологиялық циклдің барлығы дерлік жоғары
деңгейде орындалады. Барлық шошқалар ... ... ... ... ... А йына 70 ... ет үздіксіз технологиямен өндіріліп
отырады.
Кейіңгі 20 жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... және шоғырландыру арқылы жүргізіледі. Сол
шоғырландырудың арқасында әртүрлі ... ... ... ... ... ... – бордақылау өндірісі – жас малдарды басқа шаруашылықтардан алып
бордақылау.
Б – ... ... жас ... алып 4 айлық жасқа дейін
өсіріп, бордақылайтын шаруашылықтарғы сатады.
В – ірі шошқа кешендерді, ... ... цикл ... ... Бұл
шаруашылықтарда жас малдарды өндіріп, өсіріп әрі қарай бордақылап сойысқа
өткізеді.
Г – асылтұқымды шаруашылықтар, ... ... жас ... ... ... сатады. С
Жабық цикл жүйесімен ет өндіретін шаруашылықтар өте тиімді. Кеңес
одағы кезінде осы жүйемен ... 108; 54; 24; 12 мың ... ... ... ... Қарағанды (108), Алматы (54), Шығыс
Қазақстан (24), Қостанай (12) облыстарында салынып, іске ... ... тек « ... диірмен» корпорациясы АҚ қарасты «Бекон» шошқа
шаруашылығы (20 мың бас) жұмыс істеуде.
Кешендердегі технология ... ... етін ... негізделген.
Шошқаларды мамандандырылған бір қорадан екінші қораға ауыстырып отыру,
шошқа шаруашылығындағы технологиялық ... ... ... ... яғни
аналықтарды қашыру, буаз және емізетін аналық шошқаларды бағу, торайларды
өсіріп, бордақылау кезеңдеріне ... ... ... ... ... ... сыртқа шығармай,
әсіресе аналық шошқаларды 32 күндік буаз ... ... ... ... ... ... 15 ... 106 күніне дейін құрғақ
құрама жеммен, ал бордақылауға ... ... ... ... етін ... ... өндірудің ең бастысы, оларды ... ... ... жеммен қамтамасыз ету болып табылады. Құрама жемді
рецептісімен ... ... ... шошқалардың сапалық көрсеткіштері
төмендеп кетеді, әсіресе өсіп – өну цехінде, торайларды ... ... ... ... ... ... ... технологиялық ритмі
бұзылады, бұл соңында шаруашылықта шошқа етін өндіруге кері ... ... етін ... ... ... ... – табында мықты дені сау
малдармен жаңалап отыру. Шошқаларды өндірістік ... ... ... ... ... қысыр қалуына және ... ... ... төмендетеді.
Торайларды енесінен 26 күндік жасында айыру, жегежіндерді қарқынды
пайдалануын 0,3 – 0,4% көтерді, бірақ торайлардың ... ... ... өзінде 2 айлығында 10 – 12кг салмақ тартуы керек.
Шошқа шаруашылығында ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі стресс жағдайларын тудырып отырады.
Бұндай жағдайлар температураның әртүрлі өзгеруінен вакцинация жасалғанда,
тасымалдау кезінде, малдарды үлкен тығыздықта ... ... ... ... ... ... әртүрлі тұқымдары өндірістік
технологияға ... ... ... ... ... ... тұру
күштері төмендеп азып – тозып, көбінесе өлімге ұшырайды.
Шошқаның жаңа технологияға нашар ... ... ... ... ... ... торайлаудың ұзаққа созылуы, каннибализм,
ас қорыту органының ауруға шалдығуы (жара), салмақ ... ... ... ... ... етінің сапасының төмендеуі және тағы басқалар.
Кешендерде шошқа басының шоғырлануы малдәрігерлік – ... ... ... ... ... ... басқа
шаруашылықтан жас малдарды алып келіп, өсіру кезінде. Шошқа шаруашылығының
шоғырлануы және оның ... ... ... ... етін ... іс
жүзіндегі бүкіл технологиясын қамтитын салаларды басқарудың ... ... ... ... өндірістік сынақтан өткіуді талап
етеді. Өндіріс типті ірі ... ... етін ... – осы ... өндірістік қарқындылығымен барлық цехтар және ... ... көп ... ... ... ... ... жоғары
дәрежеде механикаландыру және автоматтандырумен, табындарды стандарттап,
біртектестендірумен сипатталады. Басқа үй малдарымен салыстырғанда шошқа –
буаздық ... ... ... ... өсетіндігімен
ерекшеленеді. Олардың тірілей салмағын арттыруға азық аз жұмсалады, сондай
– ақ шошқа етін ... көп ... ... ... уақытта шошқа
шаруашылығындағы етті бағытты анықтауда үлкен ғылыми – өндірістік жұмыс
жүргізілуде.
Курстық ... ...... ... кезінде
пайдаланылатын азықтармен және азықтандыру нормаларымен танысу.
Курстық жұмыстың міндеттер - шошқаларды ... ... және ... ... шошқаларды ... ... ... және ... ... кезінде азықтандыру
ерекшеліктері туралы түсінік беру.
1.1. Әдебиетке шолу
В.Н. Баканов, В.К. ... [1] Өз ... ... ... азықтандыру туралы толық сипаттама берген. Соның ішінде шарушылықтағы
асыл тұқымды ... ... ... ... ... ... не, ... семіріп кеткен шошқалардың ұрықтанушылық қабілеті
төмендеп, ұрық сапасы ... ... ... ... ... Қыс
айларында оларды сабаннан немесе шөптен жасалынған щеткамен тазалайды, ал
жазда суға түсіреді. ... ... тез өсіп ... ... ... кедергі келтіреді. Дұрыс ұрықтануы үшін ұрықтандыруға 14 ... 100 кг ... ... ... сақа ... – 1,5-1,8 кг, ... ... жас мегежінге – 1,8-2,4 кг құрғақ зат ... ... Азық ... ... әр 1 ... – 1,5 а.ө., 105 ... протеин, 6 г лизин, 140 г «шикі» жасунық, 5,8 г ас тұзы, 8,7 ... 7,2 г ... 11,6 мг ... 7 мг В, 23 мг В2, 1,16 мг В3, 29 ... В12 ... ... тиіс. Шошқаның тым семіріуінің де нәтижелі
ұрықтануға кері әсер ететінін ... Д. ... [2] ... зерттеу жұмысында тамақтағы белоктан
организмге майдың түзілуін түсіндірді. Ол пішіннің, көк азықтың және ... ... ... ... өзіндік түпнұсқа әдістерін зерттеді
А. Дәрібаев пен Ж.С. Әткешов [3] өз ... ... ... және ... ... ... беріп, олардың құрамы
туралы жазады. Азықтар қоспалар ... ... ... ... ... ... ... өнім мөлшерін көбейтетін кез келген
қосымша азықтар. Шаруашылықта мал мен құсты ... ... және ... ... ... қолданады. Егер бұл азықтар малды
қоректі заттары мол азық ... ... ... қасиеті,
биологиялық құрамы, құрамындағы қоректік заттардың мөлшері және организмге
әсер ету жағынан алғанда жем – шөп ... бір – ... ... ... К.К. ... [4] Шошқаларды әсіресе қабандарды және
еркек торайларды да піштіру шошқның ... ... ... түседі.
А.Б. Таңатаров [5] және басқалардың пікірі бойынша (2005) ... ... ... (сүт, көк сүт, ... ұны, ет ... ұны, ет ... азықтандырады. Еске алатын жағдай, қабандарды май ... ... ... өте ... Жыл ... ... ... серуендеуі
күн тәртібіне енгізілді.
Н.О.Омарқожаев [6] мәліметі бойынша ТМД елдерінде ет ... және оны ... ... еті ірі қара етінен кейін екінші
орында. ... етін ... ... де өсе ... де ... ... ... кезеңде өндірілген жалпы еттің мөлшерінен 38 - 40 %-ы шошқа
етінің үлесіне ... ... ... ... ... және толық құнды
азықтандырғанда мегежіннен бір торайлағанда 10 – 12 және одан да ... ... ... Бір ... ... 2 рет ... 20 – 24 ... өсіріледі және оларды бордақылағанда жылына ең кем дегенде 2 - 2,5 т
ет өндіріледі.
Н.О. Омарқожаев [7] ... ... ... ... 2 ... кг ... ... жүгері, бұршақ, күнжара мен шрот қосындысы түрінде
береді. ... ... ... көзі ... ... ... бай
қызыл сәбіз, витаминді шөп ұнын қосады. Жазда ... 1 – 1,5 кг ... ... бұршақ және бұршақ – астық тұқымдастар көгі ... ... ... Көк ... шошқаларға алдын ала 5 – 10 мм етіп ... ... ... ... ... жөн. Асыл ... ... азығына
өндірісте дайындалған толық рационды құрама жемді көк сүтпен не сүт сары
суымен ылғалдандырып тәулігіне 2 рет ... ... ... Ю.В Лебедев, В.А. Медведев [8] және ... ... (1987) ... ... жоңышқада көптеген амин
қышқылдары азаятынын көрсетеді.
Ұшаның төмен сапалы болып келуі ... ... ... ... ... каеліп соңынан азықтандыру деңгейін төмендетіп
жіберуден де ... ... да ... ... ... ет алу ... әр ... да жақсы азықтандырып, дұрыс күтіп – бағу қажет.
Бордақылаудағы сақа ... ... ... ... аса ... Ал өсіп келе жатқан торайлар үшін протеин ... ... ... ... ... ... жүйелері, әдістері және ветеринарлық гигиенадан баға
беру.
Шошқаның биологиялық ерекшеліктері (азық талғамауы, көп ... ... ... ... ... ... сезімталдылығы және т.б.)
олардың ауруларына қарсы шаралар белгілеуде негізгі ... ... етін ... ... ... ... цехтарынан тұратын
конвейердің болуын қажет ... Атап ... онда мына ... ... ... цехы ... мегежіндер торайлап, торайларды 35
– 65 күнге дейін өсіріледі); енесінен ... ... цехы (бұл ... ... ... ... 4 ... дейін өсіріледі); бұдан
кейін жас шошқалар өсіру немесе ... ... ... Мегежіндер
торайларын ажыратқаннан кейін бойдақ мегежіндер ... ал ... олар буаз ... ... ... ... ... торайлау
цехына оралады).
Шошқа етін өндіру технологиясында өсірудің 1,2 және 3 фазалы әдістері
қолданылады.
• бір фазалы әдісте торайларды олар торайланған ... ... екі ... ... ... ... цехынан, енесінен ажыраған
торайлар цехына ауыстырып, сол жерде бордақылайды;
• үш фазалы әдісте торайларды үш ... ... ... ... ... ... мегежіндерді торайларынан айырған соң ұрықтандыру
цехына ауыстырады. Шошқа шаруашылықтарында ... ... екі ... ... ... және ... шығармай. Серуендетіп бағудың өзі
2 түрлі варианттарға ... ... ... және өз еркімен
серуендету.
Уақтылы серуендету жүйесінде шошқаны жекеленген ... ... ... уақтылы оларды серуендету алаңына шығарып тұрады.
Жекеленген станоктарда қабандарды, ... және ... ... ... ... ... ... мегежіндер, буаздығы 3 айға дейіңгі ұрғашы
шошқалар, енесінен ажыратылған торайлар, асырауға ... мен ... ... уақытында станокты ашып шошқаларды серуендеу алаңына
шығарады. Өз ... ... ету ... ... (бойдақ мегежіндер,
буаздығы 3 айға дейіңгі мегежіндер, енесінен ажыраған торайлар, асырауға
қалдырылған төл, бордақы бастар) ... ... ... ... ... ...... тұрады. Ол үшін қораның ұзын қабырғасынан шығатын
тесік жасайды. Шошқаларды станоктарда, мал ... ... ... ... серуендік әдісіне оларды әркелкі орналастырады. Павильон
құрылыстарда оларды станоктарда (топтық ... ... ... ... ... ... немесе тұрақты құрастырылған контейнерлерде;
көпесікті ғимараттарда – ... ... ... ... және
жылжымалы контейнерлерде ұсталады. Серуендеу алаңының көлемі шошқаның
басына баланысты. Серуендеу ... ... ... ... есептегенде:
ұрықтандырғыш қабандарға – 10м2, ... 5 – 10м2, ... – 0,8м2, мал ... ... арналған торайларға 1,5м2.
Серуендеу алаңдарын бетонмен жауып, ... ... ... серуендеу
жағдайында ұстау бүкіл жыл бойына, ал қалған аймақтарда жылы мезгілде
қолданады. Қыс мезгілінде ... ... күн жылы ... ... ... ... ... денсаулығы мен өнімділігіне оң әсер
етеді. Бұл кезде оған моцион, күн радиация сы және ... ... ... ... ... малдарға қолданады. Оларды топтық
станоктарда 15 – 30 бастан ұстайды. Ірі ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайында, негізінен ұсақ жекеше
шаруашылықтар мен жеке үйлерде шошқаларды ұстаудың ... ... ... жыл бойы ... ... ... жүйе ... жағдайына негізделген (мегежіндер жылына 2,2 – ... ... 7 – 7,5 ... ... ... ... ... олардың дұрыс ... ... ... ... орта ... ... өндірістің
концентрациясы мен ғылыми – техникалық прогрестің дамуы шошқаларды ұстаудың
серуенсіз жүйесінің болашақта ... ... ... ... ... ... ... немесе көпярусты торлы батареяларда
немесе жылжымалы алаңдарда ұстайды.
Шошқа шаруашылықтарында ... ... ... ... ... орналастырады. Осыны ескере отырып ... ... ... және ... ... буаз мегежіндерге,
бордақылауға арналған және карантиндік ... ... ... ... ұстауға арналған екі немесе төрт ... ... ... түрі мен ... шошқаларды күтіп – ұстаудың түріне
байланысты болады. Гигиеналық талаптарға сай келетін ... үш ... ... ұстайтын (жылжытпай) – ортасында, дем ... ... ...... ... ... ... азық беруге арналған науашық болады. Бокстың ішінде торайларды
азықтандыру үшін науашықтар ... ... ... үш ... науа – ... үшін (шеткі қабырғасында) және төңкерілетін науа – сұйық ... ... ... ... және ... автосуарғыш бар.
Боксты келесі торайлатуға дайындағанда оны ... ... ... және ... ... шаруашылықта шошқа басы көп болған жағдайда енесінен
ажыраған торайларды және өсіруге арналған жас шошқаларды ұстауға ...... ... Оларда малды топтап ұстауға арналған 2 немесе 4
қатарлы ... ... ... ... 25 – ... өз ... серуендетіп ұстауға арналған қораларды климаты
жұмсақ (оңтүстік) аймақтарда салады. Олардың күн шуақ ұзына бойы ... ... ... қораның қабырғасымен шошқалар өздері кіріп
– шығып жүретін тесіктер қалдырады. Тесіктердің саны мен көлемі ... ... ... Бір ... ... ... ... саны енесінен
ажыратылған және өсіруге арналған жас торайлар үшін – 30бас; ... үшін – ... ... ... үшін – 30 – 50 бас. ... ... ... және биіктігі): енесінен ажыратылған торайларға
0,3х0,8м; өсіруге арналған және бордақыдағы жас торайларға – 0,5 х ... ... – 0,6 х 0,9м. Шығу ... жасағанда оның асты босағасыз
еденнің бетімен бірдей етіп жасайды және ... ... ... ... ... бар ... қамтамасыз етеді.
Станоктың көлемімен бірге шошқаны азықтандыру жабдықтарының әр басқа
арналған ұзындығының да үлкен маңызы бар, ... ... ... ... ... орны ... шошқалар арасында талас туып
күштісі әлсізін науадан ығыстырады.
Станоктардың еденін негізін құрама етіп жасайды: қи ... ... ... ... ... ... ... тәуліктің көп уақытын жатып өткізетінін
ескеріп (шамамен 20сағаттай), әр уақытта ... жылы ... ... ... ұстағанда (ол үшін еденді жылы етіп жасайды немесе арнайы
жылыту көздерін пайдаланады).
Шошқалардың серуендеу ... ... ... әр басқа 8 – 10м2 болу
керек. Шошқа шаруашылықтарында жануарларды бөлектеп ұстайтын болғандықтан
қораларды малдың жасын, ... ... және ... ескере
отырып қалыпты микорклимат параметрлерін сақтауды талап етеді.
Шошқа қораларының микроклиматын ... ету ... ... ... жолы ... ... ортаның температурасының құбылмалы болуы (жоғарғы немесе
төмен) шошқалардың денсаулығын және өнімділігін ... ... ... оларды ауруға шалдықтырады.
Аналық басқа арналған қорада 2 түрлі температуралық тәртіпті орнатады:
емізілетін торайлар үшін, екіншісі – мегежіндер үшін. ... ... ... ... ... – 22 - 30°С аралығында, ал мегежіндер
үшін – 16 - 18°С арасында болу керек. Температураның ... ... ... ... кері әсерін тигізеді (сүті азаяды). Ал төмеңгі
температура жаңа туған ... ... ... ... ... ... орынды жылытудың ең тиімдісі сәуле жылуын (инфрақызыл
шамдары) әр жылытылатын ... ... ... ... ... 1,0 ... (бір станокқа), ал оның беткі жағының температурасы 30°С біртіндеп
ажыратылғанға ... 22°С ... ... ... кезеңде жоғарғы
температура әсіресе қанды малдарда жылу ... ... Жылу ... ... ... ... кейінгі өміршендігін
азайтады. Жылы кезеңде шошқа қора ауасының температурасынан көп болғанда
5°С жоғары аспауы ... ... 75 – 95 % - ға ... ... шошқалардың
арасындағы өлім – жітімді ... ... ... және ... ... суық ... ... себебі болады. Бұл жағдай
шошқалардың зардапты ауруларға ... ... ... ... ... ... ... азықтандырғанда және қиды, суды
пайдаланып тазалағанда ұлғаяды.
Шошқалардың стресс жағдайы қора ауасында зиянды газдардың, шаңның және
микроорганизмдердің ... ... ... ... Егер ... ... ... (33 – 36мг/м3) жоғары болатын болса,
бордақыдағы шошқаның орташа тәуліктік салмағының өсуі 7,7 – 10,2 % ... ... ... зат ... және ... бездердің
функциясының қызметін жақсартады. Организм ... ... және ... арттырады.
Шошқа қораларының жеткіліксіз жарықтылығы торайлардың тірі салмағының
өсуі (7 - 10%) азайтады, ауру (9 – 10%) ... ... ... ... ... ... ... 70
– 80 тәулік ерте ауыстырады. Бұл ... жас ... ... ... ... 2 есе төмендейді.
Шошқалардың денсаулығы мен өнімділігі микроклиматтың ... ... ... көп ... ... ... ... резистенттілігі және салмақ
өсуі (9 - 28% дейін) төмендейді. Азық ... (12 – 30% ... ... ... ... ... және биологиялық ерекшеліктері.
Басқа үй жануарларына қарағанда ... ... ... ие: бұл ... ... ... мерзімі, көптөлділігі, азық
талғамау, буаздық кезеңінің ... ... ... азық ... ... – ақ шошқа етін өндіруге көп еңбек жұмсалмайтындығы
шошқа бойындағы зор қасиет.
Шошқалардың ... ... ... 6 – 7 айлық торайлар ... ... ... ... ... мол ... ... қамтамасыз ететін
барлық ағза мен ... ... даму ... ... ... даму ... ... 9 – 10 айлық кезеңіне дәл ... ... ... ...... алғашқы төлін туа алады.
Шошқаның ерекше маңызды ерекшеліктерінің бірі ... ... ... ... 21 күн ... күйекке түседі. Дұрыс
ұрықтанғаннан кейін ұрықтың эмбрионалдық даму кезеңі басталады.
Шошқаның эмбоинальдық ... ... 114 күн. ... ... қара 285 күн, ... – 152 күн. Жаңа ... торайдың салмағы 1,1 –
1,2кг және ол ... ... ... 1% ... Оның денесінің
құрамында 82% су, 14% белок, 2% май және 3% күл ... ... ... жылу реттейтін жүйесі, қан айналысы мен асқорыту
жүйесі нашар дамыған болады.
Басқа үй ... ... ... жаңа ... ... ... ... болып келеді және бойлары да неғұрлым тез өседі. Туғаннан
кейіңгі 8 – күннің өзінде – ақ оның тірі ... 2 есе ... ... ... – 12, ... – 47, құландардікі – 60 күннен кейін
ғана.
Торайлардың ... өсуі мен ... ... ... ... ... ... торайлардың денесінің ұзындығы мен кеудесінің оралымы 26
мен 20см, кеудесінің ... ... ... 4см, ... 13г ... ... ... жасқа келгенде денесінің тұрқы маен тірі салмағы 15 – 17 ... ... мен ... ... 2 есе, ... көлемі 23 есе,
ішегі 4 есе ұзарады, жүрегінің ... – 4 есе ... ... көп ... болуы – айрықша ... ... ... ... ... бір ... ... торай
санымен өлшенеді. Көптөлділік оқыс жағдайларды есептемегенде (6 ... ... кем) ... ... берген төлінің орта көрсеткішімен өлшенеді.
Көптөлділік потенциальды және ... ... ... ... деп – қалыпты дамыған және ... ... ... ... 25 – тен 35 – ке ... ... жетілуіндегі ұрықтардың
қалыпты дамуының нәтижесіндегі торайлардың алынуын айтамыз.
Шынайы көптөлділік потенциалдықтың 50 – 60% болып келетін тірі ... ... ... ... ... ... ... және практикалық көптөлділіктің арасындағы айырмашылықты
азайту керек. Бұл үшін ... ... ... ... толық ұрықтануына,
дамудың ерте сатысында лұрықтар мен зародыштардың өмірлік қабілетінің
артуына қол жеткізу керек. ... ... ... ... ... ... ... туу кезеңде қазаға ұырайтыны белгілі.
Зерттеушілер аналық шошқадан 16 – 20, ал ... ... 158 ... ... деп есептейді. Олардың тек 0,6 - 13% ғана ұрықтанады ... ... ... ... ... ұрықтанбауының және
олардың көп бөлігінің өліп кетуінің ... ... ... ... пен аналық жыныс клеткаларының жетілмей қалуы, ... ... ... ... күту мен ... ... бұзылуы және
т.б. алайда біздің елімізде және ... ... ... ... ... ... рационмен қоректендіргенде буаз кездегі
жас аналықтардың тірі салмағының өмуі және жаңа ... ... ... өсуі бәсеңсиді. Өптөлділіктің төмендеуі азық – түліктегі негізгі
элементтердің жетіспеушілігіне байланысты екендігі ... ... ... ... ... салдарынан көптөлділікті төмендетіп
алуға болады.
Алайда қарқынды ... ... ... тұрғыдан
қалыптасқан мөлшерден артық көптөлділікке қол жеткізуге әлі ешкімнің ... ... ... да әлі ... ... факторлардың әсерінен
аналық ағза өзінің көптөлділігінің көлемін реттей алады деген пікір күшінде
қала береді. Шошқалардың ... ... ... деңгейін
өз мөлшерінде ұстау үшін аналықты қалыптасқан ... сай ... Азық ... ... және ... , ... ... минералдық заттары мен витаминдері толық сәйкестендірілген
болуы ... ... ... – жетілген аналық клеткалардың шығуының
жоғарылауы болып табылады. Қазіргі кезеңде бұл ... ... СЖК ... ... ... ... ... бақылау топтарымен салыстырғанда
тәжірибе топтарында қолданудың әсерлі ... ... ... ... ... қалыптасқан деңгейден әріге бармайды.
Шошқалар мен тұқымдарын одан арғы ... ... ... ... ... ... жануарлардың тұқымқуалаушылық
негіздерін өзгерту арқылы жүзеге асырылады.
Төлдің ірілігі: бұл көрсеткіш ... 2 ... бар. 1) ... ... ... ... жаңа туған торайлардың орташа салмағы. ... ... ... ... ... ... тірілей салмағы). Шошқаның
көптөлділігі мен төлдерінің ... ... ... өте көп ... яғни
12 – 15 торай туғанда ... ... ... 1200г – нан 1035г ... ... ... ... мегежіннің жасына және ... ... Осы бір өсіп – өну ... ... және
тұқымқуалаушылық коэффициентінің төмендігімен ... ... ... ... ... санымен, мегежінніңтірілей салмағы және
азықтандыру жағдайына тікелей ... Жаңа ... ... 1/120 – ... ... ... Бір ұядағы торай салмағы 0,7 – 2кг ... ... ... ... заттармен азықтандырып, күтіп – бағып
жағдайы жасалынса, олардың қарқындды өсуі ...... ... ... ... ... ... бар, яғни тірілей салмағы төмен
торайлар туғаннан соң өліп қалады, ... олар ... ... деген.
Әрине бұл ой теріс деп есептелінеді.себебі, торайлар салмағы 0,8 кг –
нан төмен болғанның өзінде ... ... ... ... істейді, тек
бұлшық еттері дамымайды.
Үлкен күнделікті ет өндіретін кешендерде ... ... ... ... ... көбейтіп, біркелкі торайлар шұясын жасауды қиындатады.
Олардың біркелкі өсуі кейіңгі ... ... ... ... көп ... ... жөн, ... бұл белгі мегежіннің ең керемет
қасиеті.
Көптөлділіктің және іріліктің биологиялық ерекшеліктері мыналар болып
табылады.
Буаздылықтың оныншы күнінде буаз аналықтардың ... сары – ... ... ... (Л.А. ... – 1966ж). Американ
зерттеушілері Д. Целлер мен Н. Хэбуер аналық ... ... ... ... анықтаған: ұсақ 5 – 6 торайлы, орташа 6 – 7 ... ірі ... 8 ... ... ірі ... ... басқа бір көрсеткіші және ол
торайдың туған кезіндегі салмағымен анықталады. Аналықтың ірі ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан да
аналықтардың ірі төлділігі жөніндегі селекциялық ... ... аса ... ... ... ... тірі салмағы олардың ары қарай ... ... ие. ... ... ... ... ... оны ұстау және қалпына
келтіру үшін соғұрлым мол энергия жұмсалатыны ... ... ... ... ірі ... ... мен ... кезіндегі салмағы соғұрлым
мол қосымша салмақ береді. Ал, жеңіл салмақтылардың ... ... ... 9% - ның ... 40% - ға дейін үлкен айырмашылық болатыны
байқалған. Қалыпты дамыған торайлар әдетте туған кезінде 1 – 1,5кг ... Оның ... ірі ... ... ... байланыста болады.
Зерттеулерге қарағанда салмағы 800г болатын торай, ... 9 – ... ... ... 10 - 12% - ға ... ... ... салмақтылық, жетілмегендіктің белгісі емес екенін
ескеру керек. Жеңіл ... ... ... ... мен ... ... қолайлы жағдайда олар ауыр салмақты торайларды салмағы
жағынан қуып жетеді. Жаңа ... ... ... ... ет ... ... болады. Ал, басқа органдары қалыпты ... ... ет ... ... ... рационда протеиннің жетіспеуіне
байланысты болады. Жеңіл салмақты торайлар тезірек салмақ қосу үшін, 12 ... ... ... ... ... алғашқы 2 – 3 сорғаннан кейін ауыр самақты
торайларды енесінен жерітіп, өсіру үшін ... ... ... ... ... бұл ... ... теңгеру арқылы іске асыруға
болады. Торайдың одан арғы өсіп – өнуі оның ... ... ... ... А.П. Редькиннің (1953) мәліметтеріне қарағанда
торайдың туған кездегі тірі ... оның ... ... екендігін
дәлелдейді.
Торайдың туған кездегі салмағы
|Р/н |Аты |1 ай |2 ай |3 ай |4 ай |
|1 ... |5 – 8 кг |12 – 16 кг |35 – 40 кг |42 – 44 кг ... ... ... ... мөлшері мен сапасы сүт бездерінің
жұмыс істеу қабілетіне тығыз байланысты. Сүт бездерінің жұмысы ... ... ... ... ... ... гипофиз гормондарының
қабілетіне, азықтандыру мен ұядағы торайлардың санына байланысты. Шошқаның
сүт беру мерзімі 60 ... ... Осы ... ... 200 – 200 ... ... ... тәулігіне 7 – 8 кг сүт бөле алады. ... ... бір ... 150 – 500г уыз ... ... сүттілігін ертедегі
бір торайдың салмағымен 30 күндігін есептейтін, ал қазір 21 ... ... ... кешендерінде торайларды енесінен 26 күнінде айырады.
Әр торайдың салмағы осы жаста 6 кг тарту керек, ал бір үядағы салмағы 50 ... ... ... ... ... ... салмағын 2
айлығында анықтайды. Шошқаның сүттілігі ең керекті ... ... ... ... ... ... ... қсіп – даму осы
көрсеткішке тығыз байланысты.
Төлді қарқынды түрде өсіру үшін ... ... ... ... бар. ... болу ... орай ... сүттілігін есептеп
отыру әдісінің қиындықтары бар. Әдеттегі әдіспен, яғни сауу ... ... ... ... ... ... жоқ. ... сүт емізу
аралықтарында альвеолдарға, яғни шығу ... ... ... ... бір сәттерде альвеолды қоршаған клеткалар жиырылып,
сүт ағу ... ... ... ... ағып ... ... сүт ... торайды емшектен тарту арқылы химиялық анализ үшін шамалы порция
алуға болады. Шошқа ... ... ... жануарлардікіне қарғанда елеулі
түрде ерекшелінеді. ... ... ... ... сүті ... ... Онда ... заттар 1,5 есе көп, белоктар
лактозадан молырақ.
Шошқаның ... ... оның ... ... және ... ... ... жылына 2 және одан да көп төлдеуі болып табылады. Мұның
өзі жылына 18 – 24 тірі торай немесе 1,8 – 2,5 т ет ... сөз. ... ... саласының экономикалық тиімділігі жас төлдің жемделу
сапасына көп байланысты. Шошқаның тағы бір ... ... оның ... Біздің елімізде саналуан климаттық жағдайларында, ... ... ......... ... және
басқа азықтармен тамақтандыруға болады.
Шошқалардың еттілігін, ... ... ... ... ... ... сояр ... салмағымен пайыздық қатынаста анықтап
алады, жақсы қоректендіргенде бұл көрсеткіш 70 - 74% - ға ... Ал ... 120 – 140кг ... ... ... ... 80% - ға дейін ұлғаяды.
Бірақ жем – шөп шығыны да, өсім ... де сай ... яғни ... ... ... да ... еттің көлемі әжептәуір ұлғаяды. Шошқаның еттілігін
анықтайтын нақты көрсеткіш, жануардың тері ... ... 6 – 7 ... өлшеу, тұтас еттегі бұлшықет және май ұлпаларының арақатынасын
салыстыру болып табылады. Қыртыс майдың қалындығы ... ... ... ... ... ... қалындығы 1,5 – 3 см дейіңгі
аралықтағы ұша тұтас ... ... Ұша ... ... ... 1 және 2 ... бұғанасының аралығындағы ұзынша бұлшық ет
кесіндісін екі проекцияда: бұлшықет көзшелер жолымен ... ... ... ... ... ет ... ... мен бұлшық ет ұлпаларының саны
корреляцияның жеткілікті жоғары май қалындығын бұлшық ет қалындығына 100% ... ... ... еті құрамына су, құрғақ азот оның ішінде май, протейн
мен күл кіреді. Бұлшық ет ұлпаларының химиялық ... мен ... ... ... ... ... ... Еттің нәзік және сөлді
болып келуі бұлшық ет және майй ... ... ... ... ... және ең бастысы оның ... ... ... ... ... ұстау қабілеті күшті болған сайын, ет ... ... ... сондықтан да жылу және кулинариялық
өңдеу кезінде оның ... да аз ... ... ет нәзік және сөлді, кескен
кезде құрғақ, тауарлық түрі де жақсы болып тұрады. Ересек ... ... ... ... ал жас ... ... ... Шошқа етінің бозғылт түсі
және суының көптігі дат ғаламдарының пікірінше жаман жерсінудің ... – ақ ... ... ... болуы. Шошқаның еттілік және майлылық
қасиеті тұқымды қуалау коэффициенті 29. Тез жетілгіштік – 16 ( - тен 39 ... ... ... – 31, қыртыс майының қалындығы – 60, бұлшық ... ... – 50, ... ет ... – 50, май ... – 60, ... түсі –
27.
Шошқа етінің түсі және тығыздығы өзара ... ... ... ... жануарлармен салыстырғанда шошқаның май ұлпаларында адам үшін қажетті
(полинасыщенные) май қышқылдарының ... ... ... 30 – 50 г ... қосу орны ... май ... бір тәуліктік қажетін өтейді.
Жеуге жарайтын шошқа ұшасының технологиялық сапасы жоғары, калориялық
құндылығы сиыр және қой етіне ... 2 – есе, ... ... ... 2 ... есе көп, ... ... құндылығы жағынан бірдей. Шошқа етіндегі май қанның
құрамындағы холестеринді көтермейді, адамдар атресклерозбен ауырмайды. 1 кг
шошқа етінде 600мг ... ... 1кг сиыр ... 670мг, құс ... ... сары ... 2440мг, маргаринде 1860мг, жұмыртқа сары уызында –
1560мг – ға дейін болады.
Шошқа ауа – райы ... ... ... ... ... ... кез – келген ортаға тез бейімделеді. ТМД елдерінде
барлық ... ... ... ... және ... ... ... Шошқаның биологиялық ерекшеліктерін айта келе,
былай қортындылауға болады: жалпы табиғатында шошқа көптөлді, ... ... тез өсіп ... және ... үй жануар. Қазіргі
шошқа етін өндіру технологиясы, шошқа ... ... ... ... ... ... жылдық аналықтарды кешендерде 2,1 – 2,2 торайлатуға ... ... ... ... 9 – 10 ... ... ал ... тәуліктік
өсімі 250г – нан, бордақылау кезінде 600 – 700 г ... ... ... ... 4 – 4,5 азық ... ... шошқаны топтап ұстау қазіргі үдемелі технологияны ендіруге,
жұмыс көзін толық механикаландыруға және автоматтандыруға мүмкіндік береді.
Бірақ, бір аймаққа ... көп ... ... ... ... ... шошқаларды бетондық еденде ұстау, қимылдың ... ... ... ... күн ... түспеуі – осының бәрі
шошқалардың денсаулығына, өсіп – өну ... кері ... ... ... ... еттік бағытқа селекциялаудың арқасында, олардың ... ... ... ... ... ... төмендеу болады, әсіресе
олардың өміршендігі, етінің сапасы төмендеп кетуі: Мысалы, АО ә ... ...... шошқа кешенінде шошқалар кәдімгі қалыптасқан технологиясы
бар фермаларға қарағанда күйекке 1 ай ... 5 – 15% ... әр ... 1 – 2 ... кем ... ... ... сақтау, оны көтеру үлкен проблемаға айналып отыр. Өндірістік
технологияның ... ... ... сай ... көптеген
кешендерде құндылығы төмен азықтармен азықтандыруы, күтіп – бағу ... қора ... ... алмау, сояр алдында режимді және ережені
сақтамауы бүкіл ет ... ... ... да асылдандыру жұмысын жүргізгенде, мамандар сұрыптау және
жұптау кезінде негізінен ... сол ... ... бейімделген
малдарда аударуы қажет. Толықтырғыш ... ... ... өсіріп, оларға көк шөп, ... ... ... ... ... буаз ... мен туған аналықтарды торайларымен жазғы
– лагерьлік жайылымға шығарып тұру қажет.
Екіншіден: азық дайындайтын және азық беретін жабдықтар ... ... ол тек ... пайдалану ғана емес, азықтардың да ... де ... ... береді.
2.3. Шошқаны өсіру әдістері
Жұп таңдауды ұйымдастыруда, жануарлардың ... ... ... өсіру әдістерін таңдап алу мен пайдаланудың маңызы ... ... ... ... көшіру жағдайында өсіру әдістерін
таңдап ала білудің орны ерекше.
Өсіру әдістері дегеніміз шағылыстырылатындардың түрлік, тұқымдық және
линиялық қатынасына қарай ... ... мен ... болып табылады.
Белгілі бір әдісті қолдану зоотехникалық мақсатқа ... ... бар ... ... ... жаңа ... алу ... асыл
тұқымды емес табындарда жануарлардың, табындар мен линиялардың өнімділігін
арттыру үшін).
Шошша шаруашылығында қолданылатын өсіру әдістерін таза ... ... және ... ... ... ... ... көбейту (өсіру) дегеніміз бір ... ... ... Бұл асыл тұқымды ... ... ... ... Бұл ... шошқалардың тұқымын жетілдіру иіндеті
қойылады, ол тұқым санының көбейуіне ықпал ... ... ... ... оның ... сақтайды.
Бұл әдіс бізде шошқалардың өзгеше тұқымдарды алынған соңғы 35 – 40 ... кең ... ... Іс ... бұл әдіс ... өсірудің негізгі
әдісі болып табылады. Өйткені қандай болмасын шағылыстыру тек қана ... ... ... ... ғана ... ... ... көмегімен өсірілетін жануарлардың өсіру
мақсатына сәйкес ... ... ... ... ... ескеру арқылы неғұрлым бағалы гендердің саыстырмалы жиілігін
арттыру көзделеді. Сөйтіп ... ... ... біріктіру жолымен
қажетсіз тұқымдық кемшіліктерді ... ... ... жету ... ... ... кез келген бір тұқымда мүлде
дерлік ұқсас шошқалар болмайды. Тұқым ішінде дербес айырмашылықтар, ... ақ ... ... топтағы айырмашылықтар туыстас жануарлардың арасына ... ... ... жұп ... ... ... ... жұптардан
тұқымдық жағынан белгілі бір ілгермеушілікті күтуге болады.
Сонымен, белгілі бір тұйықталған, яғни ... бір ... ... ... ... ... таза ... өсіру деп аталады.
Демек, таза тұқымдық өсіру тектік қасиеттері ұқсасжануарларды қосу ... ... ... ... мына әдістер жиі қолданылады: 1) туыстық
өсіру (инбридинг); 2) туыстық еме ... ... 3) ... бойынша
өсіру (ляйнбридинг) және 4) қан жаңарту.
Туыстық өсіру немесе шағылыстыру әдісі генетикалық жағынан негізінен
екі нәтижеге әкеледі: гомозиготалықтың ... және ... ... ... ... ... және генетикалық ұқсастық, туыстық дәрежесінің өсуіне
қарай көбейеді, бұл ретте гомозиготалық генетикалық ұқсастыққа қарағанда
шапшаң ... ... ... ... ... қатарында жиі қайталанылатын
ата – тектің әйгілі қасиеттері генеитикалық жоғары ұқсастықты қамтамасыз
етеді.
Гомозиготалықтың қсу ... ... үшін С. ... ... ... өсу ... ... немесе инбридинг
коэффициенті;
- Аналық линиясының ортақ бастамашысымен кейіңгі тұқымның арасындағы
тектік қатарларының саны;
- Белгілі бір ата – текке ... ... ... әсері еткен
жағдайларды жинақтандыру белгісі;
Егер өз кезегінде инбридтелген ... ... ... ... өсу ... коэффициенті топтың генетикалық
жағдайындағы инбридтелген жануарлардың өзгерісін көрсетеді.
Тегінде шығарылатын коэффициенттің ... ... ... асылдандыру жұмысының факторларына сұрыптаудың әсеріне қарай өте
күшті өзгереді.
Жекелеген асыл тұқымды жануарларды бағалағанда ... ... ... шығарумен қатар тектік тұрғыдан тексеру де
қажет. С. Райт ... ... ... қатар шежіре бойынша жазба
пайдаланылады (аналық және аталық жағынан ортақ тегі ... ... ... ... ... бұл II – II ... жазылады. Алайда
тікелей тәуелділіктегі инбридинг оның дәрежесіне ... ... ... ... ... әкеп соқтырады. Шошқалардың
басқа ауыл шшаруашылық жануарларыныңішінде инбридингке ... ... ... Бұл ... ... дене ... ... заттарының қортылуының торайлауының және басқа шаруашылық жағынан
пайдалы белгілерінің, ... ... ... өз алдына,
сонымен қатар айқын патологиялық белгілер ... ... ... және т.б.) ... ... ... шаруашылығында тұқымдық шағылыстырудың ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатпен негізделуі
және қажетті жағдайлармен (дене бітімі мықты жануарларды іріктеу, жақсылап
асылдандыру, жақсы ... ... ... етілуі тиіс.
Таза тұқымдық өсіру әдістері мен тұқым жетілдірумен қатар өздерінің
негізгі типіне дене бітімі немесе ... ... ... ... жаңа ... ... ... оқтың – оқтың пайда болып
отыратын еркек және ұрғашы линиясы ... ... ... орны ... ... шыққан зоотехникалық сипаттамалармен біріктірілген
жануарлардың тобы линиялық деп аталады. Линияға ... ... ... ... ұқсас жоғары өнімділік тән болады.
Линия құру негізінде тұқымдық жағынан жоғары бағаланған және ... бір ... ... жеке ... ... ... мақсатты,
түрде іріктеу, сұрыптау және табынды толықтыратын төл ... ... ... ... шаруашылығында әдетте линияны табында бұған дейін бар туыстас
топтардың негізінде шығарады.
Н.Н. Завадовский ... ұяны ... ... ... процесі
кезінде белгілі бір қасиеттердің ... ... ... ... деп ... ... қуалаушылық коэффициенттерін ата
– тектерімен төлдердің арасында салыстырғанда ... ... ... еркек
төлдерге қарағанда жоғары болатынын және ... ... ... ... ... сіңіретінін көрсетті.
Іс жүзінде еркектің линиясы сан жағынан неғұрлым ірі тұқымдық ... ... ... ... және ... деп ... Өз кезегінде жарау
линиялар ашық, жартылай ашық, және ашық болып бөлінеді.
Ашық линиялар – бұл аутбредті шағылыстыру жолымен ... ... ... тек қана III – III, III – IV, IV – V және т.б. ... ... ... қолдануға болады. Тек қана өндіруші – линияны
жалғастырушы тұқымды алғанда ғана кей – ... ... ... ... олар II – III, I – III, II – I, II – IV ... ... ... қолданылады.
Ашық жарау линиялар бойынша өсіру әдісі – бұл ... ... мен жеке ... ... ... ... болып табылады. Оның өзіндік артықшылықтары да кемістіктері де ... ... ... ... аналықтардың тұрақты бекітілген құрамы
болмайды. Линиядағы аналықтардың ... екі ... ... ... ... ... ... пайдалылады), шағылыстыру жолымен алынады.
Сөйтіп аналық линиясы бойынша тұқымқуалаушылықтың үздіксіздігі болмайды. Ол
тек қана аталық линиясы ... ... ... ... ... түрде аз уақытта өтеді: үш төрт ... ... ... ортақ қасиеттері жолыға береді және бірте –
бірте (« шешесіне өмір кетеді») яғни еркек ... ... ... ... ... ... ... жабық тәсілмен қсіруді енгізу қажет
болады. Мұны ішінара жабық немесе толықтай жабық ... ... ... ... ... ... ... жануарлар линияға бекітіліп
қойылады, яғни аналықтардың өз ... ... ... ... ... ... қабандардың басқа линиядағы аналықтардан алыну
да мүмкін. Бұл әдістің теорилық негізі мынада: егер ... ... ... селекцонердің мідеті оның тұқымының төменгі буындарда оған деген
ұқсастығын сақтау болып табылыады. Алайда гомозиготалықтың ... ... ... белгілі бір дәрежеде генотипі бірігіп кетеді. Ішінара
жабық линиядағы енгізген күнде жануарлардың айтарлықтай ... ... ... жіктелуін сақтау жеңіл. Сондықтан шошқа шаруашылығын өнеркәсіптік
негізге көшіру ... ашық ... ... ... ... ... ... олардың генқорында бөтен қанның көздерінің
болмауымен сипатталады. Қабандарды және ... сол ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар аталықтарды да
сұрыптау сол ... ... ... ... ... ... ... тәсілі тығыз инбридингті пайдаланумен сөзсіз байланысты.
Линияларды ашық тәсілмен шығару сол линияның бастамасы ... ... ... ... ... ... және ... жағынан шын мәнінде
асыл тұқымды жануар болған күнде ғана ... ... ... Ал бұл ... ... ... ... біліктілігі жоғары мамандардың араласуымен
жүргізіледі.
Соматиттік сапаларды ... үшін ... таза ... қан ... ... және ... ... линияларды
шағылыстыру, сондай – ақ инбридті линиялардың қабандарын оларға туыстас
емес, ... ... ... ... ... жаңарту – шошқаларды таза тұқымдық сірудің дәстүрлі әдісі болып
табылады. Бұл ... ... ... арттыру үшін басқа асыл тұқымды
шаруашылықтардан жоғары класты асыл тұқымды қабандар ... ... ... ... тұқымдық сапасына қарай бағалап алады.
Шошқа етін өндіру көлемін одан әрі ... үшін таза ... ... ... ... ... тиімділікті кең пайдаланған ... ... мен ... ... ... ... жоғары өнімділікті
өнеркәсіптік ұрықтандыруда гетерозис ықпалының әсерінен ғана алуға болады.
Гетерозис термині ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
2.4. Шошқаларды азықтандыру және бордақылау.
Бірыңғай, кедей құрамды азықтармен бордақылау дәмсіз, майы жабысқақ та
ерігіш, сапасы төмен ет ... Мұны ... ... ... эстонның
бекондық т. б.) тұқымдарынан және олардың будандарынан жоғары сапалы жас
шошқа еті-бекон ... ... ... дайындау үшін дені сау торайларды енесі бауырынан бөліп
алғаннан кейін 10-15 күннен соң әзірлейді. Бордақылауға нашар дамыған, ауру
төлдерді ... ... ... бұл ... жай ... көп ... Бордақылаудың жалпы мерзімі барлық бордақылау үшін бірдей ... ... ... азық ... ... орта есеппен 90-
120 күнге созылады.
Жеткілікті дәрежеде бордақылау үшін және сапалы шошқа етін алу ... ... ... ... ... зор. Егер ... ... күнжараны,
сұлыны қолдансақ, жұмсақ майсақты май ... ... ал ... онда ... ... ... ... салмағы 50-60 кг-ға дейінгі кезде 1 азық өлшеміне ... ... ... зат ... Ал ... бордақылау кезендерінде 1 ... 100-110 г ... ... зат ... ... азықтандыру. Тұқымға қалдырылған торайлар мен
бракқа шыққан сақа шошқаларды бордақылауға қояды. ... ... ... өндірілетін жас, онша майлы емес дәмді шошқа етіне сұраныс
жоғары.Оны ... мен жас ... ... ... (мясной откорм)
өндіреді. Сақа ... ... ... ... ... ... еті
өндіріледі. Ол еттің желінуі алдымен шошқа майының (салосының) ... ... ... азықтандыру нормасы оған қойылғандағы торайдың
тірілей салмағына жене тәуліктік ... ... ... белгіленеді.
Бордақылаудағы бастардың тәулігіне 600—650 г салмақ қосуы үшін 100 ... ... ... ... ... ... тірілей салмағы 40-
70 кг аралығында болған кезеңде - 4,8 а.ө., одан ... ... ... торай тірілей салмағы 70-120 кг аралығында болғанда 4,2 а.ө.
берілуі көзделеді.
Бордақылауда берілетін азық ... ... 1 кг- да 1,2 -1,3 ... МДж АЭ, 163 - 151 гр ... ... 122-115 гр ... 7,2-6,2 гр лизин, 4,3-3,8 гр ... мен ... ... тиіс.
Бордақылау кезеңінің соңына қарай азықпен жеткізілетін энергия деңгейі
жоғарылап протеин деңгейі ... ... ... ... етін өндіру үшін жоғары өнімді
тұқымдардың будандарында орын алатын гетерозис, яғни ... ... өз ... асып ... ... жете ... 2-3 тұқымаралық будандастыру арқылы алынған буданның тәуліктік салмақ
қосымы гетерозис құбылысы ... ... ... ... 10-20% асып ... 1 кг ... салмақ қосуға шығындалатын
азық көлемі 0,4-0,6 а.ө.-не кемиді. Бұл әсіресе ландрас, ... ... ... өсімтал тұқымдарды будандастырғанда орын алады.
Бір қарынды мал болғандықтан, бордақылаудағы шошқа еті мен әсіресе
майының ... азық ... ... мен ... күшті ықпал етеді.
Микробиологиялық өңдеуден өтпегендіктен, ... ... ... ... ... әсер ... Оны ... ет салосының сапасынан байқауға
болады. Бірыңғай, кедей құрамды азықтармен бордақылау дәмсіз, майы жабысқақ
та ерігіш, сапасы ... ет ... ... ... ... 25-30 кг ... торайды жедел
бордақылап, 7-8-айлығында тірідей салмағын 100-110 кг жеткізіп етке сояды.
Бордақылау рационын құрастырғанда шошқа еті мен ... ... ... мен ... ... ... ететінін ескереді. Шошқа майының (шпик
салосының) сапасына ықпалы бойынша бордақылауда ... ... ... Май ... ... ... қара бидай, тары, бұршақ, сиыр
жоңышқа, көк сүт, ет ұны, ет-сүйек ұны, майы аз балық ұны ... ... ... ... ... болады;
2) Май сапасын шамалы жақсартатын құрама сүрлем, көк азық, тамыр-
жемістілер секілді ... ... ... және ... ... ... Май ... төмендететін күнжара, майлы балық ұны, сірне, кебек,
сулы, соя, ... ... өз майы мол ... ... тек ... болады.
Май дәмін бұзбау үшін бидай кебегі, сірне, қарақұмық ... ... 50-60 % ... ... ұны мен ... ... ... беретіндігін де ескереді.Шошқа өнімін (еті мен ... ... ... ... азайту үшін азықтандыруда көк ... ... ... ... ... ... ... рационның жалпы
қоректілігінің 65 - 80 % көлеміне жеткізеді. Оған, жалпы ... 12 - 20 % ... ... жем қосындысын, 5-10 % көлемінде шөп
ұнын, 3 - 5 % көлемінде көк сүт, ет - ... ұны, ... ұны ... ... азықтар қосады.
Әрі қарай өсіруге жарамсыз, браққа шығарылған сақа мегежіндер мен
қабандарды майлы бордақылауға (сальный откорм, ... до ... ... ... 2,5-3 айда ... 800-1000 г ... салмақ қосатындай
деңгейде арзан азықтармен молынан азықтандырып, денесіне молынан май жинап,
бордақылауға қойылғандағы ... ... ... ... ... (50—60%)
ұлғайтуды көздейді. Олардың шоқтығындағы май қалыңдығы (шпигі) 7 см-ден
асады да, тұшасының жартысын май ... ... ету үшін ... бордақылау рационы энергия мен
қоректік заттарға қанықтырылуы керек те, 1 кг құрғақ затында - 1,16 ... МДж АЭ, 128 г ... ... 93 г ... ... 5,8 г ... 7,0 г Са, 5,6 г Р, 4,7 мг ... 0,23 мың Д ... ... ... ... 81 г-нан аспауға тиіс. Бордақылау рационындағы
қоректік заттардың осы ... ... ... ... ... ... көк азық, жем қосындысы мен ... ... ... басқа дақылдары секілді арзан азықтармен жеткізеді.
Бордақылау рационындағы қоректік ... осы ... ... ... ... құрама сүрлем, кек азық, ... мен ... ... қалдығы, тамыр-түйнек жемістілер, бақша
дақылдары секілді арзан азықтармен жеткізеді.
Май дәмін бұзбау үшін бидай кебегі, сірне, қарақұмық ... ... 50—60 ... ... ... ұны мен балық
қалдықтарының майға иіс беретіндігін де ескереді.
Ет өндіру, бордақылау: жем, ... ... ... сүрлем, тамақтың
калдықтары, шөп және басқа азықтарды пайдалану (буланған картоп - 50, ... 10, ... ... көк ... - 30, шөп ұны - 10 ... ... пәлегімен - 60, сәбіз - 10, бұршақ тұқымдасының көк ... ... шөп ұны - 10%, ... ... - 50% беріледі. Беконды бордақылау: арпа,
қара бидай (30-40%-дейін), тары, бұршақ, сиыр ... ... ... ... ет ұны, ет-сүйек ұны, майы аз балық ұны қолданылады.
Майлы қондылыққа жеткізу үшін бордақылау: жүгері, дәнінің қалдық-тары
және т.б. ... ... ... сүрлем, көк азықтар, тамыр жемістілер мен
түйнекті жемістілер, төп барда (спирт ... ... ... ... (жом) ... Дәнді азықтар құнарлығы мен қоректілігі жағынан
ең құнды азық болып саналады. Олар протейндік ... ... ... ... қоректілігі басым астық тұқымдастар дәніне
бөлінеді.
Мал азығына пайдаланылатын негізгі астық тұқымдастарға ... ... ... қара бидай, тары, сорго ... 12% ... ... 9 - 13% ... 1,5 – 2,0 % май ... 5%, ... 6
- 8%) 2 – 3 %күл ... 15% фосфордан, 3 - 90% кальцийден тұрады) болады.
Органикалық заттары 70 – 90% ... ... – 11,0 % шикі ... 1,6% май, 3,8% ... бар. Суда
жүзу тұз ерітіндісінде 45 - 50% еритін протеиннің аминқышқылдық құрамы
жақсы, 1кг 5,5 ... 1,7г ...... 1,9г цистин болады. Е
мен В витаминдеріне бай. Осындай ... ... ... ... арпа дәнімен малға берілетін жемнің 30 - 40% ... Оны ... ... және ... төл ... ... ... үш бөлігін азотсыз экстрактивті заттар құрайды. Арпаның
қоректік заттарының қорытылуы сапасы шошқада өте жоғары, ... ... ... 20% ... ... ... ... бағалағанда ең алдымен малға берер ... ... ... орын ... Шошқаның майы мен етіне өз әсерін қатты
тигізеді, яғни ет алу үшін арпамен ... ... ... ...... ... ... рационында негізгі болып табылады.,
белокты витаминді – минералды қоспалармен ... ... өте ... алуға болады. Арпаның протеин өте құнды, барлық аминқышқылдар бар деп
есептелінеді. Етті бағыттағы бордақылау ... ... ... 70 %-ға
дейін жетеді. Арпаны берер алдында майдалап електен өткізеді. Ол қоректік
заттардың жақсы қорытылуына байланысты қатты ... ... дәні – ең ... жем. ... ... ... мал ... Құрамында 9 - 10% шикі (6 - 7% ... ... 2 – ... 4 - ... 70% ... ... ... азығының жартысы жүгеріден тұрса, олар тез
жетіліп семіреді. Шошқа жемін 50% жүгері, 25% күнжара, 25% ... ... ... мен ... ... ... ... дәнін қабығынан
тазартып береді. Құрама жем дайындауға кеңінен пайдаланылады.
Жүгері құрамында протеин өте аз мөлшерде, негізінен зеин – ... Ол ... ... ... ... аминқышқылдары өте аз. Қазіргі
уақытта жүгерінің жоғары лизинді сорты шығарылған (5 - 6%). Өзінің ... ... ... ... ... өте ... ... құндылығы
басқа астық түрлеріне қарағанда өте төмен, ал биологиялық құндылығы ... ... ... ... ... жүгнрі түрі – сары
жүгері. Ол каротинге өте бай, дәмділігі жоғары болғандықтан шошқалар жақсы
жейді. ... майы өте ... еру ... ... ... ... апталарында күнделікті рационға қосуға болмайды, себебі
алынған май мен ... ... ... ... ... қосу ... ... - 35%, бірақ рационға күнбағыс, витаминдер мен минералдық ... ... ... 0,65 – 0,78г ...... болады.
1-кесте
Шошқаны бекон үшін бордақылаған кезде оларға
арналған азық рационы
| ... ... |
| | ... түрлері | |
| ... ... |
| | |
| ... санағандағы жасы |
| |4-5 |6-7 |4-5 |6-7 |
| ... ... |
| |40-55 |75-95 |40-55 |75-95 ... ... кг |1,5 |2,2 |1,5 |2,2 ... қызылшасы мен сүрлем, кг |3,0 |6,0 |2,0 |4,0 ... ұны, кг |0,2 |0,4 |- |- ... шөп, кг |- |- |3,0 |4,0 ... ... кг |1,5 |2,0 |1,5 |2,0 ... кг |20,0 |30,0 |20,0 |30,0 ... ... | | | | ... өлшемі |2,4 |3,5 |2,5 |3,0 ... ... г |255,0 |375,0 |280,0 |390,0 ... г |8,0 |16,0 |9,0 |16,0 ... г |7,0 |13,0 |7,0 |13,0 ... мг |8,0 |15,0 |60 және |80 және |
| | | ... да ... да |
| | | |көп |көп ... дәні – ... 10 – 11 ... ... 5% май, 9% ... ... , 0,45 фосфор бар жеңіл қорытылатын бағалы ... ... ... сүйсініп жейді. Жеңіл қорытылатындығынан төл азығында кеңінен
қолданылады. 1кг-да 3,3г лизин, 1,5 г ... 1,50 г ... 1,5 ... ... ... құрамы қаныққан тез ерігіш протеинге, жеңіл
ыдырайтын көмірсуларға бай. Сұлы дәнін төл мен құс ... 10% ... ... ... 10 - 30% ... ... сыртын жұқа қабыршақ қаптайды, оның қоректілігі сабанға ұқсайды
да сұлы дәнінің қоректік сапасын төмендетеді. Жалпы сұлы дәні жеке ... ... ... ... ... құрамында май көп, алатын
өнімнің сапасын төмендетеді. Тек күнделікті торайларды ... 20 – 30% соя ... ... ... қосуға болады. Шошқаларды
бордақылау кезінде ... ... 10% ... ғана ... дәні – ... ... тұқымдастармен салыстырғанда протеинге бай
(15 % - дан ... ... ... мал жақсы жейді. Малға берілетін жемнің
40 - 50% ... ... ... ... көп мөлшерде пайдалану қажет
болса бидай дәні алдын ала ... ...... ... ... өсіру, бордақылау кезеңінде бидайдың төменгі сортты
түрін, өңделгеннен қалған өнімдерд ... ... ... ... ... сұлыдан түседі, жүгеріден төмендеу болады, бірақ бидай
қабығымен, зародышта болатын протеиін өзінің құндылығы ... ... ... асып түседі. Сондықтан да бидай кебегі ... ... өте бай ... ... ... ... жағынан бидай
жүгеріден төмен, себебі ауыспайтын аминқышқылдары, әсіресе лизин мөлшері
өте аз. ... дәні ... ... және ... үшін жақсы азық
болғанымен, аминқышқылдарының мөлшерінің төмендігіне байланысты ... ... ... ... ... ... мөлшерде
клетчатка, ал протеиннің көп болуына ... оны ... ерте ... ... үшін ... болады. Етті бағыттағы (бекон)
бордақылау кезінде күнделікті рационға 60%-ға дейін қоса отырып, ... 500 – 600г ... ... ... – бидай дәнін ұнтақтағанда шығарылады. Ірі немесе майда
кебек түрінде болады. Протеиннің амин қышқылдық құрамы ... ... кг – да 5,7 г ... 1,9 г метионин, 1,9г триптофан бар. Барлық мал
түрінің азығына пайдаланылады.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... сұлы тары т.б.) кебегі пайдаланылады. Клетчаткасы аз болғандықтан
бидай кебегінің ... қара ... ... ... жетілетін шошқаларды бордақылаған кезде азықтандыру мөлшері (тәулігіне
1 басқа)
| ... | | | | | ... ... ... ... ... г|Кальций, г|Фосфор, г |
|салмағы |қосқан |өлшемі |н протеин | | | |
| ... г| | | | | ... |700-800 |4,1-4,6 |310-375 |40 |16 |14 ... |700-800 |4,3-5,0 |310-370 |50 |19 |17 ... |600-700 |4,5-5,5 |270-330 |65 |22 |19 ... кебегі өзінің құрамы жағынан бидай дәнінен айырмашылығы көп азық
болып табылады. Протеин мен клетчаткаға өте бай ... ... ... 10% ірі ... 12% ... кебек және 5% азық ұны шығады.
Кебекте жеке аминқышқылдарының мөлшері бүтін ... ... ... да үшін кебек ең керекті азық болып табылады. Бидай кебегінде ... ... ... ... ... және цинк көп ... натрий және темір мөлшері өте аз болады. Сондықтан ұн шығаратын
өндірістен алынған өнім шошқаның ... ... ... орын ... ... ... рационында мөлшері 25% дейін жетеді. (АО ә Алтын – Диірмен)
Бұршақ тұқымдастар дәні – ... ... ... ... ... амин ... қаныққан протеинге бай келеді.
Ересек (Жарамсыздыққа шығарылған) мегежін мен қабанды бордақылаған кезде
азықтандыру мөлшері
3-кесте
|Шошқаны|Тәулігі| ... ... |не ... 1 ... |не |Тәулігіне 1 басқа керегі |
|салмағы|орташа |керегі ... | ... ... | ... | |
| ... ... |
| | | |, (г) | |
| | ... ... |
| | ... |қорытылатын |ас тұзы|кальций |фосфор |
| | ... ... (г) |(г) |(г) |(г) |
| | |(кг) | | | | ... |700-800 |4,1-4,6 |310-375 |40 |16 |14 ... |700-800 |4,2-4,8 |330-390 |43 |17 |15 ... |700-800 |4,3-5,0 |310-370 |50 |19 |17 ... |600-700 |4,4-5,1 |300-360 |55 |21 |18 ... |600-700 |4,5-5,5 |270-330 |65 |22 |19 ... ... ... ... тәулікте |Қажетті |Бір ... ... | ... | |
| ... | ... | |
| ... (г) | ... | |
| | | ... | |
| | | |(г) | |
| | ... |
| | ... |
| | |(кг) |
| ... ... |Жем | |
| | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... кг |1 |0,8 |0,7 |0,9 ... кг |- |0,5 |0,5 |0,8 ... кг |- |- |0,4 |- ... ұны, кг |0,2 |0,2 |0,2 |- ... майы ... |0,1 |- |- ... ... кг | | | | ... ... сүт, кг |0,8 |0,8 |0,8 |0,8 ... ... кг |4 |- |- |- ... ... ... |4 |- |- ... | | | | ... ... көк |- |- |- |4 ... кг | | | | ... ... кг |- |- |1,4 |- ... кг |- |- |1,4 |- ... фосфат, г |49 |- |- |- ... ... ... |45 |-48 |27 ... ... г| | | | ... г |17 |17 |17 |17 ... ... |34 |34 |34 |34 ... ... | | | | ... ... % есебімен: арпа – 45, бидай – 5, ...... ... – 4,7, күнбағыстың майы ... ... ...... ... – 2, шөп ұны – 5, ... ... азықтардың қоспасы
(прецепитат) – 1,8, бор – 1, тұз – 0,5, қоректік ... ...... болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Шошқа еті өндірісінде бордақылау - аяқталған процесс болып табылады.
Бордақылау өндірістің дұрыс ұйымдастырылуына, даму жағдайына, ... ... ... ... бордақылаудың тиімділіуіне байланысты.
Бордақылауға тұқымға қалдырылған торайлар мен бракқа ... ... ... Азық аз жұмсап, мол салмақ қосу үшін жас- шошқаларды
бордақылаған тиімді.
Бордақылау кезіндегі азықтандыру ... ... ... және тәуліктік салмақ қосуына сәйкес өзгертіледі. Бордақылауға
дайындау үшін дені сау ... ... ... бөліп алғаннан кейін 10-
15 күннен соң әзірлейді.
Бордақылаудағы негізгі ... - ... аз ... ... ... Алынатын өніміне қарай бордақылауды үш түрге (ет үшін жедел
өсіретін, бекондық, майлы ... ... ... ... ... ... ... ересек және
тексерілген мегежіндер, әрі қарай өсірілетін жас шошқалардың ... ... ... ... мақсат - сапасы жоғары, 45%-ке дейін
майы бар өте семіз ұша алу.
Бордақылау кезіндегі азықтандыру ... ... ... жәие ... салмақ қосуына сәйкес өзгертіледі. Алғашқы 40—70
кг аралығында тәулігіне 650 г салмақ қосуы үшін әр 100 кг ... ... азық ... беру ... ... ... 70—120 кг ... 4,2 азық
өлшемін береді. Ал берілген азықтың құрғақ затының әр 1 килограмындағы азық
өлшемі 1,2-ден 1,3-ке дейін, ... ... 14,2 ... ... ... ... қорытылатын протеин 122-ден 115
грамға дейін, лизин 7,2-ден 6,2 грамға дейін, метионин мен ... ... ... ... өзгертіледі, Демек бордақылау кезеңінің соңына қарай
берілетін энергия ... ... ... ... еті ... ... - ... процесс болып табылады.
Бордақылау өндірістің дұрыс ұйымдастырылуына, даму жағдайына, шошқа етінің
сапасына, ... ... ... ... байланысты. Бордақылау
мақсаты - аз мөлшерде азық ... көп өнім алу ... ... ... ... етті бағытта бордақылау, майлы қоңдылыққа ... ... (жас ... ... сүрленген еті).
Бордақылауға дайындау үшін дені сау торайларды енесі бауырынан бөліп
алғаннан кейін 10-15 күннен соң әзірлейді. Бордакылауға нашар ... ... ... ... ... бұл ... жай ... көп азық
шығындалды. Бордақылаудың жалпы мерзімі барлық бордақылау үшін ... ... ... жоспарына, азық қорына байланысты, орта есеппен 90-
120 ... ... ... ... В.Н, Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру. /В.Н.Баканов, В.К.
Менкинь, М.: Агропромиздат, 1989.
Гильман З.Д,: Свиноводство. Учебное пособие.З.Д. Гильман -Мн. Ураджай,
1989
Дәрібаев А., ... ... ... ... азықтандыру
практикумы(1,2 бөлім). / А.Дәрібаев - Талғар 1994.
Егеубаев А.А.; Құсайнов К.К. және т.б.: Мал ... I-II ... ... ... ... А.Б., Атабайұлы.А., Таңатаров .М.А.: Шошқа
шаруашылығы. -Алматы, 2005.
2. Омарқожаев Н.О.: Мал ... ... және ... /оқу ... ... ... ... Н.О.: Мал азығын бағалау. /оқу құралы/.-
Алматы, 2001.
4. Козловский В.Г., Лебедев Ю.В., ... В.А. и ... дело в ... –М., ... ... ... ... и рационы ... ... М.; ... ... П.Е. и ... ... по свиноводству.
-М., Колос,1991.
7. Ладан.П.Е., Козловский В.Г., Степанов В.И.: Свиноводство -
М.: Колос,1978. Омарқожаев Н.О.: ... ... ... ... ... ... Г.А., ... Н.Т., Крылова В.С., Мартяиов И.М.,
Антонова О.А.:Ауыл ... ... ... М.: ВО. ... ... ... Т.С., ... А.Б., Бегімбетов К.Н.: Мал
өсіру пәнінің практикумы. Алматы,1998.
10. Козловский В. Г. ... етін ... ... М.:
Знание, 1977
14. Козловский В. Г. Шошқа шаруашылығындағы асылтұқымдық іс. М.: ... В. Г. ... ... ... технологиясы. М.:
Россельхозиздат, 1984
Кожевников В. М., Плажин Б. А., ... И. П. және ... ... мен
совхоздарда шошқа етін тасқынды жүйемен ұйымдастырубойынша нұсқаулар. М.:
Агропромиздат, 1985
Мосолов В. П., Волошин П. Д., ... В. Г. ... ... ... М.: Московский рабочий, 1981
Нетеса А. И. Өнеркәсіптік шошқа ... ... ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қабандарды азықтандыру ( шошқа)24 бет
Шошқаны азықтандыру26 бет
Азық15 бет
Шошқа гигиенасы13 бет
Шошқаларды ұстаудың жүйелері24 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет
«Қошқарды тұқымына қарай азықтандыру»21 бет
Ірі қара төлін бардамен бордақылау31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь