Қазақтың тұңғыш білімді ханы-Жәңгір

І.Кіріспе

1.Өмір жолы

ІІ.Негізгі бөлім

1.Ел билеудегі саясаты

2.Ағартушылық саласына көңіл бөлуі

3.Сауда.саттық саласындағы саясаты

ІІІ.Қорытынды

1.Жәңгір мұраларының зерттелуі
Негізгі еліктеп әуестенген кәсібі – ғылым,ал қамшының сабындай қысқа өмірінің мәні мен мағанасы – білім болған хан Жәңгір ағартушылық саласында қазақ халқының тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлихановтан 34 жылға, бірінші қазақ ұстазы Ыбырай Алтынсариннан 40 жылға және ұлы қазақ ойшылы Абай Құнанбаевтан 44 жылға озық тұрғаны тарихи ақиқат.
Бірақ, белгісіз бір себептермен осы күнге дейін қалың бұқараның осыншама ірі тарихи тұлғаның өмірі мен игі істері жайлы мәліметтерден мүлдем бейхабар болып келгені әрі түсініксіз, әрі өте өкінішті жағдай.
Өткен жылы бір кездейсоқ жұмыс жағдайымен Қазан қаласында іссапармен болғанымда осы жәйтке көзім жетті. Сол жолы Татарстан Ұлттық кітапханасының директоры менің Н.И.Лобачевский атындағы Қазан университет кітапханасына келгенімді, ал өзім Алматыдағы ҚР БҒМ «Ғылым ордасы» РМК-ның Қазақстан ғылымы тарихының мұражайында жұмыс істейтінімді білгеннен кейін маған Қазан университетінің тарихы мұражайын және Татарстан Республикасының Ұлттық мұражайын көргеніңіз абзал болар еді – деп қолқа салды.
Сонау 1804 жылы құрылған Қазан университетінде 10 мұражай (музей) жұмыс істейді екен. Олар: археология, геология, өсімдіктану, зоология, этнография, педагогика тарихы, университет тарихы, казан химиялық мектебі, ескі заттар мұражайы мен мұражай-зертхана.
Қазан университеті тарихының мұражайында көріністі жерде осы университеттің құрметті мүшелерінің портреттік галереясы жасалынған екен. Өткен ғасырлардағы Ресейдің ғылымы мен ағартушылық саласындағы аса көрнекті қайраткерлерінің портреттері арасында мен Бөкей Ордасының билеушісі Жәңгірдің портретін көріп таң қаладым. Қазақстаннан осыншама шалғай жерде ғылым мен ағарту саласындағы қазақ ханының еңбегіне лайықты түрде әділ және жоғары баға берілгендігі мені қатты қуантты!
Қалай масаттанбасқа, егер біртуар тұлғамызға өз халқы 169 жылдан бері көрсете алмай келе жатқан қошеметті бауырлас татар халқы көрсетіп жатса. Сол жерде есіме Жәңгірлер ізбасары – көсемсөз ұстасы Қадырдың «Біздің тарих бұл да бір қалың тарих, оқулығы жұп-жұқа бірақ тағы!» – деген қанатты сөзі еріксіз түсті.
Осы көріністің әсерімен біздерде кезінде олармен ортақ тарих, ортақ мемлекеттілік болғаны, қазақ және татар халықтары арасында әрқашан саяси, экономикалық және мәдени байланыс болғаны, VI–VIII ғасырларда қазақтар мен татарлар Түркі Қағанаты құрамына енген кездері, тағы басқа-да арғы тарихымыз туралы ойларды есіме алдым.
Сонымен қатар, XIII–XIV ғасырларда Поволжье мен Қазақстан жерлері – тарихта Алтын Орда атауымен әйгілі – Жошы Ұлысы құрамына кірді. Ал, XVII–XVIII ғасырларда башқұрт көтерілісіне татарлармен бірге қазақтар да қатысты.
Сонау 1730-1750 жылдарда татар мырзасы Алексей Тевкелев қазақтардың кіші жүзінің ру бастаушыларымен олардың ресейлік азаматтықты қабылдауы туралы келіссөздерді жүргізді. XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басына дейінгі кезеңде татар молдалары мен көпестері қазақтардың оқу-
1. Ч.Мусин, «Қазақстан тарихы»,4-ші басылым.Алматы,ЖШС «Издательство «Норма-К»,2008-640 бет;

2. М.Б.Мұхамедов,Б.Сырымбетұлы, «Қазақстан тарихы»-Алматы: «Қарасай»,2010-344 бет;
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Қазақтың тұңғыш білімді ханы-Жәңгір
Орындаған:
Жоспар
І.Кіріспе
1.Өмір ... ... ... ... саласына көңіл бөлуі
3.Сауда-саттық саласындағы саясаты
ІІІ.Қорытынды
1.Жәңгір мұраларының зерттелуі
І.Негізгі еліктеп әуестенген кәсібі - ғылым,ал қамшының сабындай қысқа өмірінің мәні мен ... - ... ... хан ... ... ... ... халқының тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлихановтан 34 жылға, бірінші қазақ ұстазы Ыбырай Алтынсариннан 40 жылға және ұлы қазақ ойшылы Абай ... 44 ... озық ... ... ... ... бір ... осы күнге дейін қалың бұқараның осыншама ірі тарихи тұлғаның өмірі мен игі істері жайлы мәліметтерден мүлдем ... ... ... әрі ... әрі өте өкінішті жағдай.
Өткен жылы бір кездейсоқ ... ... ... ... ... ... осы ... көзім жетті. Сол жолы Татарстан Ұлттық кітапханасының ... ... ... ... ... ... ... келгенімді, ал өзім Алматыдағы ҚР БҒМ ... ... ... ... ... жұмыс істейтінімді білгеннен кейін маған Қазан университетінің тарихы мұражайын және ... ... ... ... ... ... болар еді - деп қолқа салды.
Сонау 1804 жылы құрылған Қазан университетінде 10 мұражай (музей) жұмыс істейді екен. ... ... ... ... ... этнография, педагогика тарихы, университет тарихы, казан химиялық мектебі, ескі заттар мұражайы мен мұражай-зертхана.
Қазан университеті тарихының мұражайында көріністі ... осы ... ... ... ... ... жасалынған екен. Өткен ғасырлардағы Ресейдің ғылымы мен ағартушылық саласындағы аса көрнекті қайраткерлерінің портреттері арасында мен Бөкей Ордасының ... ... ... көріп таң қаладым. Қазақстаннан осыншама шалғай жерде ғылым мен ... ... ... ... ... ... түрде әділ және жоғары баға берілгендігі мені қатты қуантты!
Қалай масаттанбасқа, егер біртуар тұлғамызға өз халқы 169 ... бері ... ... келе ... ... ... ... халқы көрсетіп жатса. Сол жерде есіме Жәңгірлер ізбасары - көсемсөз ұстасы Қадырдың - ... ... сөзі ... түсті.
Осы көріністің әсерімен біздерде кезінде олармен ортақ тарих, ортақ мемлекеттілік болғаны, қазақ және татар ... ... ... саяси, экономикалық және мәдени байланыс болғаны, VI - VIII ғасырларда қазақтар мен ... ... ... ... енген кездері, тағы басқа-да арғы тарихымыз туралы ойларды есіме алдым.
Сонымен қатар, XIII - XIV ғасырларда Поволжье мен ... ... - ... Алтын Орда атауымен әйгілі - Жошы Ұлысы құрамына ... Ал, XVII - XVIII ... ... көтерілісіне татарлармен бірге қазақтар да қатысты.
Сонау 1730-1750 жылдарда татар ... ... ... ... кіші ... ру бастаушыларымен олардың ресейлік азаматтықты қабылдауы туралы келіссөздерді жүргізді. XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... молдалары мен көпестері қазақтардың оқу-ағартушылық тарапында дамуына, Қазақстан қалаларында нарықтық инфрақұрылымдықтың болуына және ел ... ... ... ... ... жыл мен 1917 жылдар аралығында Қазан қаласы сол өңірдегі оқу округінің орталығы болғаны мәлім. Қазан округінің инспекторлары қазақ ... ... де ... ... ... ғасырларда Қазан университетінде және Қазан ветеринарлық институтында ... ... ... ... олар ... ... ... қайраткерлері бола алды.
Қазан университетінің түркітанушы профессорлары Н.И.Ильминский мен Н.Ф.Катановтың жеке қорларында қазақ халқының этнографиясы мен ... ... ... ... Бұл ... ... таң ... зерделі қазақ ханы Жәңгірден алынған екен.
Бөкей Ордасының ... ... ... ... ханы - ... (1801-1845жж.). Ол Бөкей ханның баласы, Абылхайыр ханның шөбересі. Толық аты Жиһангер - мағынасын білдіреді. Білесіздер, адам есімі көп ... ... және көп ... ... ... ... сол уақытта Жайық және Еділ өзендерініңің төменгі сағасындағы аумаққа ие болды. Жас кезінде Жәңгір бастауыш білімді үйдегі мұғалім-молладан алды. Содан ... ол ... ... ... губернаторының отбасында тәрбиеленді. Сол жерде хандықты басқарудың әкімшілік ... ... ... ... өз ... өте жоғары деңгейдегі білім иегеріне айналды: орыс, парсы, араб, татар тілдерін білді және ішінара неміс ... де ... ... ... ... ... жас ... сезіле бастады. Сондықтан ол Ордада бірде де бір үй болмаған кездің өзінде ... ашу ... ... мен ... ... жоқ. Ол ... Ордада хан сарайы да жоқ болытан.
Жәңгір халқының дәстүрлері мен салттарын қатаң ... ... ... атап ... болатын. Ол өз ортасында - көшпенді, сауаттылар ортасында - ... Оның ... ... ... ... ... және ... тыңдаған. Ол құлдарша бас иген тәуелді қоғамнан, шектеусіз қысы-жазы көшіп-қонып жүрген кездерде аянышты өлеңдер сарыны бойды билеген ортадан ... ... ... ... ... ... қайраткерліктерді құрайтын әлеуетті ғалымдар қоғамына батыл қадам басты.
Жәңгір ... ... мен ... көрнекті қайраткерлерімен тығыз араласты. Ханды білімді билеуші ретінде энциклопедист Александр Гумбольт, өсімдіктанушы Карл Клаус, химик А.Бергман, Тарту университетінің профессоры ... ... досы ... этнограф және өзінің серіктесі Г.Карелин аса аса жоғары құрметтеді.
Атақты лингвист, әрі орыс тілінің ... ... ... ... ... Карл ... ... қайраткер Н.Мусин-Пушкин, ғалым-саяхаттанушысы Е.Ковалевский, атақты шығыс зерттеушісі В.Григорьев пен П.Небольсин, географтар Я.В. және Н.В. ... ... ... және тағы ... ... ... қарым-қатынаста болды.
Жәңгір білімге, ағартушылық пен мәдениетке бой ұрмай халық мүддесін тиімді түрде ... ... ... ... емес ... қазақ хандырының ішінде біріншісі болып түсінді. Ол бастауыш мектептері бар мешіттерді салу үшін қаржы жинауға арналған ру билеушілері мен ірі ру ... ... ... ... та ... Бұл ... ... халқы тарапынан лайықты түсіністік тапты.
Жәңгір ХІХ ғасырдың 30-шы жылдарының ортасында хан ордасында орталық мектеп ұйымдастыру мүмкіндігін ойластыра бастайды. Оның ... ... бұл ... ... ... ... оқу орындарына түсу үшін дайындауға керек болатын. Бұл ... ... 1841 жылы хан ... ... ... ұстау үшін жұмсалатын шығындарды хан өз міндетіне алды. Өмірдің соңғы күніне дейін, яғни 1845 жылға дейін хан өз табыстарының ... ... ... ... өзі ... алды. Ол іс жүзінде мектептің бірінші мұғалімі еді, ал ... ... оның ... - ... Амин ... татар азаматы болған.
Бұл мектеп сол дәуірде бүкіл қазақ даласындағы жалғыз мектеп болатын, яғни бүгін Жәңгірді қазақтың алғашқы ағартушысы деп ... ... ... бар. Хан ... ... халқының белгілі бір деңгейде сауаттылыққа әуестігін, білім және ... ... ... ... ...
Орынбор кадет корпусын бітірген Жәңгір мектебінің түлектері біліммен қатар офицерлік шендер алып отырды. Мектеп Қазақстанда жалпы мәдениеттің ... ... ... ... рөль ... Бұған Жәңгірдін өзі былай деп жазған пікірі дәлел: ... хан ... ... алдағы тарихи кезеңде көшепенділік дәуірден отырықшы өмір сүру кезеңіне өтуін қолдады, жерді жеке меншікке беру шараларын жүргізді. ... ... ... ... мақсатымен және көпестердің санын арттыру үшін оның сауда саясаты жәрмеңкелер ұйымдастыруға бағытталған болатын. 1832 жылы ол ... ... ... ... ... ... ... мен дәріхана ашты (1838), мұрағат пен хандықтың картасын құрастырды.
Жәңгір сол кездегі қазақтартардың тұрмыстық заттарының мұражайлық ... мен ... ... ... ... ... ... өмірінде ең беделді орынды алды. Қазақстандағы мұражайлық ісітің ... ... да ... ... отбасы-династиялық қару-жарақ топтамасынан, сонымен қатар құнды құжаттардан ... ... ... Қазан университеті Ресей ғылымының алдыңғы қатарында болды. Ол кезде Бөкей Ордасы аумақтық тұрғыдан Қазан оқу өңіріне жататын. Қазан - ... ... мен оқы ... ... ... ... Жәңгірдің назары Қазан қаласына ауды.
1826 жылы Бөкей Ордасының ханы Жәңгір ... ... І ... тәж ... жорасына Мәскеу қаласына шақырылды. Қайтар жолында ол Қазанға ат басын тіреді. Жәңгір ... өз ... ... ... ... Қазан университетін аралаған кезде өзінің сұрақтарын сыпайы және абайлап қойды - деп профессор Карл Фукс ... ... Ол араб және ... монеталарына, араб және татар манускриптерін ерекше көңіл көңіл аударған, әдемі жазылған алкарондарды және жазба ... ... ... ... ... ханға глобустың мағынасын түсіндірілді. Зоология кабинетінде Жәңгір құстардың тұлыптарын қарады және қазақтар аң аулаған кезде пайдаланатын және жақсы ... ... ... ... Карл ... ... ... оған өзінінң екі баласының өскеннен кейін Қазан университетінде тәрбие алса игі ... еді ... ... айтты. Сол жолы ол: - деп айтқан болатын.
Ханды университетте өзімен бірге алып жүрген профессов Карл Фукс атты ... ... оны ... соң ... ... ... хан Қазан университетінің бірінші ректорлары Карл Фукс және Н.И.Лобачевскиймен тығыз қарым-қатынаста болды. Олармен хат ... ... оқу ... ... ... Қазақ жастары сол мекемеде білім алуы үшін ол өте көп істерді жүзеге ... Ол ... ... ауыз ... ... зерттеді және қазақтың шежіре кітаптарын жинады, өзі бірнеше эпикалық шығармалар жазды.
Хан университетпен байланысты ... ... ... Жәңгір 1839 және 1844 жылдары Қазанға қайта барды және университет кітапханасына араб, парсы және түркі тілдерінде 6 құнды ежелгі ... ... ... ... ол шығыс факультетінің кітап қорын толтыруға ат салысты. Жәңгір қайтыс болар алдында университет кітапханасына парсы тіліндегі үш ... ... ... ... ... ... 1844 ... Қазанға барған соңғы сапары кезінде ол көптеген ... ... ... би ... ... Карл Фукстың әдебиет кешіне қатысты.
Қазанда болған кезде Жәңгір хан Қазан ... ... ... ... ... Бектен мұсылмандар үшін аса маңызды кітапты баспадан шығаруға көмек беруін өтінді. Ол осы () атты ... араб ... ... және баспадан басып шығарды. Бұл кітапты барлық мұсылмандық мектептерде классикалық шығарма деп есептейді. Қазым Бек Жәңгір ханды ағартушылықтың ... ... ... ... тілегін бұлжытпай орындады. Сол үшін 1844 жылы 18 қарашада Жәңгір хан оның өтінішін өте ... ... атап ... ... алғыс хатын жіберді. Кітап Жәңгір ханның қаржылық көмегімен Еуразия аумағында алғашқы рет дүниеге келді. Казем Бекпен таныстық достыққа ... Олар хат ... ... Қарым-қатынастарының соншама жақын балғандығына олардың құрдас болғандығы да ықпал етті.
Қазан университетінің ғалымдары 1844 жылы Жәңгір ханның жан-жақтылы білімінін, ... мен ... ... ... ... ... көп көңіл бөлетінін, шығыс тарихы бойынша зерттеулерге белсенді қатысатынын ескеріп, оның білім мен ғылымға тигізген көмегін бағалай отыра ғалымдар оны ... ... ... ... етіп ... ... ... Жәңгір өзінің осындай құрметті атағын мақтан етті. Университеттің материалдық базасына көмек бергені үшін хан ... ... ие ... ... ... университетінің кітапханасына VIII-XI ғасырлардың алты сирек қолжазбасын сыйға ... Ол осы көне ... ... ... іздеушісі және білімпаз білгірі болды. Хан берген материалдарда ... ... ... бойы ... ... ... эпикалық поэмаларының нұсқалары болды.
Оған берілген патент-мадақтаманы ол өзінің қонақ бөлмесінде құрмет жиектемесінде ... ... (1844) ... ... ... хан туралы өз пікірін келесі сөздермен дәйектеді:

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жәңгір Ханның ағартушылық қызметі7 бет
Алматы 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы және оның бағасы11 бет
Бабыр9 бет
Еуразия даласындағы Шыңғысхан тұлғасы7 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Шоқан Уәлиханов талантты ғалым14 бет
Қаздауысты Қазыбек5 бет
Жәңгір Хан өмірбаяны5 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь